Πρώτα βήματα επικοινωνίας στην quechua

File0066

(Φωτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Titicaca, Bolivia)

Φτιάξτε μικρούς διαλόγους με το παρακάτω λεξιλόγιο:

Arí = ναι
mana = όχι
panpachayuway = με συγχωρείτε
allinmi, ama llakikuychu = εντάξει, μην ανησυχείτε
allichu = παρακαλώ (για να ζητήσουμε/ ρωτήσουμε κάτι)
(yu)sulpayki, yusulpaykisunki, yuspagarasunki, añaychayki, urpi sonqo, anchata agradisiyki = ευχαριστώ
imamanta, mana imamantapas = παρακαλώ (απάντηση στο ευχαριστώ)
allin p’unchay, allin p´unchaw = καλημέρα
allin tuta = καλησπέρα, καληνύχτα
napaykullayki = χαίρετε
rimaykullayki = γειά σου (=να σου πω κάτι!)
hoq kutinkama, tupananchiskama = εις το επανειδείν
mama, mamay, mamallay, mamitay = κυρία
tayta, taytay, taytallay, papay, wiraqocha = κύριος
sipas, sipascha, p’asña, p’asñacha = δεσποινίς, κοπέλα
maqt’a, maqt’acha, qhari = νεαρός, παλικάρι, άντρας
warmi = γυναίκα
warmacha = κορίτσι
wayna νεαρός, -ή

Η λέξη urpi sonqo σημαίνει: “καρδιά περιστεριού” και αποτελεί έναν πολύ συναισθηματικό τρόπο για να πούμε “ευχαριστώ”. Λέγεται και urpicha sonqocha, δηλαδή: καρδούλα μικρού περιστεριού. Γενικά, στους πολιτισμούς των Άνδεων, η ευγένεια είναι απαραίτητο στοιχείο, προκειμένου το άτομο να μην περιθωριοποιηθεί από το κοινωνικό του σύνολο.

Η λέξη agradisiyki, είναι ισπανική επιρροή, από το ρήμα agradecer και την ινδιάνικη κατάληξη -yki, που σημαίνει: “εγώ σε εσένα”.

Αριθμητικά:

0 ch’usaq
1 hoq
2 iskay
3 kinsa
4 tawa
5 pisqa
6 suqta
7 qanchis
8 pusaq
9 isqun
10 chunka
11 chunka hoqniyoq
20 iskay chunka
21 iskay chunka hoqniyoq
30 kinsa chunka
100 pachak
1000 waranqa
1.000.000 hunu

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σαςκιν. 6951614346 & 6939777085

Ανθρωπογεωγραφική αναδρομή στον πολιτισμό των Άνδεων

File0010

(Φώτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Περού)

https://el.wikipedia.org/Ρουνασίμι, άρθρο Ηλία Ταμπουράκη
    Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της, από τις καλυμμένες με χιόνι ημιέρημες εκτάσεις των υψιπέδων των Άνδεων στο Περού και στο Altiplano της Βολιβίας με τα μοβ παστέλ, ανοιχτοπράσινα και ζαχαρί έως και κοκκινωπά χρώματα πάνω στο μολυβί ανδεσίτη, της Sierra Madre στο Μεξικό και της Roraima στη Βραζιλία και στη Βενεζουέλα με τους υψηλότερους καταρράκτες στον κόσμο, μέχρι τις ερήμους στο Trujillo του Περού δίπλα στη θάλασσα, ή στην Arizona των Ηνωμένων Πολιτειών,  από τα φαράγγια της Colca με τους κόνδορες –τους ιερούς καθοδηγητές των προσκυνητών του Ήλιου στο Περού και του Χαλκού -(Cañón del Cobre) στο Μεξικό, ως τις ζούγκλες με τα μαύρα, στιλπνά πούμα και τα χρυσοπράσινα παραδείσια πτηνά quetzal –από τα οποία έφτιαξαν το στέμμα του Moctezuma Xocoyotzin του Δεύτερου- στην Κεντρική αλλά και στη Νότια Αμερική, στην Κόστα Ρίκα ή στην Κολομβία με τις καταρρακτώδεις βροχές, τα βραχώδη νησιά Ballestas με τους θαλάσσιους λέοντες του Ειρηνικού  στο Περού, ή τις λευκές παραλίες της Καραϊβικής με τα μαύρα κορμιά -τα ερωτικά- στη Τζαμάικα,  και τον Αμαζόνιο –που πηγάζει απ’ το Περού- με τις πολύχρωμες, πολύσχημες ορχιδέες, ή τους μπλε παγετώνες Torres del Paine της Παταγονίας και της Γης του Πυρός.

Οι καταβολές του ανθρώπου χάνονται στην καταχνιά των Apu Achachila -των Υψηλών Νεφελωδών Κορυφών των Άνδεων -που για τους γηγενείς είναι θεοί-παππούδες.  Ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή η ρίζα τους!  Από ΄κεί ταξίδεψαν –οδοιπόροι και θαλασσοπόροι- για να φτάσουν απ’ τ’ ανοιχτό πέλαγος στην υψηλή γη.  Όμως κι η σημερινή πολιτισμική ταυτότητα (γενικότερα των Λατινοαμερικανών) είναι συγκεχυμένη:  ιθαγενείς απόγονοι των Ίνκας στο Περού, των Aymara στη Βολιβία, των Αζτέκων στο Μεξικό, των Μάγιας στη Γουατεμάλα και στο Μεξικό, των Γουαρανί στην Παραγουάη κι άλλων τριών χιλιάδων φυλών σε μια Βαβέλ γλωσσών, διαλέκτων και ιδιωμάτων:  runasimi και aymara για τη θρησκευτική και κοσμική ποίηση στις Άνδεις, náhuatl για τους κώδικες της Μέσης Αμερικής σε φυτικό χαρτί ámatl, k’iché για τη Βίβλο των Μάγιας, mby’á για την οικολογική μυθολογία των θεολόγων του Chaco στην Παραγουάη.  Λευκοί άνθρωποι, δισέγγονα των Ισπανών και Πορτογάλων κατακτητών και των Άγγλων και Γάλλων αποικιοκρατών (χωρίς να εξαιρέσουμε και τους λιγοστούς Ολλανδούς και Δανούς της Καραϊβικής, τους Γερμανο-Ελβετούς της Βραζιλίας και της Αργεντινής και τους Εβραίους, Ιταλούς και Κινέζους μετανάστες), αφρικανοί -παιδιά των σκλάβων από τις περιοχές των Yorubá -και μιγάδες:  mestizos –γεννήματα από έρωτες αλλά και από βιασμούς  ινδιάνων από λευκούς.  Λευκών κι αφρικανών παιδιά οι mulatos, αφρικανών και ινδιάνων οι guajiros, κινέζων και αφρικανών οι zambos.

Εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια[2] χρειάστηκε η Γη για να δημιουργήσει την Cordillera των Άνδεων με το αχανές Altiplano –το βολιβιανό Υψίπεδο -την Κοιλάδα της Σελήνης με τις βραχώδεις απολήξεις σαν γοτθικούς ναούς-, το Uyuni με τις γαλανόλευκες αλυκές του πάνω στα βουνά, και την Aconcagua, την αργεντινή κορυφή των επτά χιλιάδων μέτρων.  Κι άλλα εικοσιπέντε χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση της Titicaca –της Inti Kjarkas- των Ιερών Υδάτων του Ηλίου με τα οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε υψόμετρο τεσσάρων χιλιάδων μέτρων!

Λαμπερά τα ασημοντυμένα μνημεία του Tiwanaku στη Βολιβία με φόντο το μπλε-κοβάλτιο του ουρανού, όμως σκοτεινή η προέλευση των Aymara και των προγόνων τους που το κατασκεύασαν.  Ιριδίζοντα τα χρυσά κοσμήματα στο Μουσείο Larco Herrera του Περού, αλλά θολή η καταγωγή των Ίνκας, που ένωσαν τους λαούς του πανανδικού πολιτισμού σε μία δική τους, παγκοσμιοποιημένη Pax Incaica.

Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια παρεμβάλλονται ανάμεσα σ’ εμάς, τους αναγνώστες της ινκαϊκής ποίησης, και σ’ εκείνους τους νομάδες που έχοντας περάσει τον Βερίγγειο Πορθμό, ή έχοντας διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό, έγιναν οι πρώτοι Ασιάτες αναρριχητές των Άνδεων, γυρεύοντας στην αρχή βολβούς και θηράματα, κι ύστερα, εκτρέφοντας τις προβατοκαμήλους llamas, καλλιεργώντας δημητριακά quinoa και καλαμπόκι και φτιάχνοντας τα πρωτόλεια εργαλεία τους από οψιδιανό.

Η φύση στη yunga, στα 1000 με 2000 μέτρα υψόμετρο, στη ceja de la selva –το φρύδι του δάσους, όπως ονόμασαν αργότερα οι Ισπανοί το kishwar, την καλλιεργήσιμη περιοχή ανάμεσα στα 2 με 3 χιλιάδες μέτρα -που έδωσε το όνομά του στους Quechua, τους καλλιεργητές της γης που λάτρευαν τον Ίνκα, τον άρχοντα και προσκυνητή του θεού Ήλιου -στο suni και στην puna, την τούνδρα που φτάνει μέχρι τα 4800 μέτρα ψηλά, μέσα στη ζάλη της δύσπνοιας του υψομέτρου, παρακίνησε απ’ το έτος 1000 π.Χ. μέχρι το 1200 μ.Χ. τον πρωταρχικό άνθρωπο στο σημερινό κεντρικό Περού, να δημιουργήσει στο Chavín de Huántar, έναν πολιτισμό τριών οικολογικών επιπέδων σε διαδικασία σταδιακής αστικοποίησης και δείγματα κατασκευών τελετουργικού χαρακτήρα, με αρχαιότερα εκείνα του Kotosh, από το 2500 π.Χ.  Η γλυπτική ήταν το όχημα έκφρασης εκείνου του λαού χωρίς γραφή.

Την ίδια εποχή περίπου και μέχρι το 200 μ.Χ., στο Paracas και στη Nazca του νότιου Περού, (μέχρι το 600 μ.Χ.), ο άνθρωπος των Άνδεων χάραξε δρόμους στην ορεινή έρημο για να τον βοηθούσαν οι θεοί με τα φυσικά τους φαινόμενα να καλλιεργεί έγκαιρα τη γη, ντυμένος με μάλλινα ponchos σε χρώματα γήινα.

Σχεδόν συγχρόνως, οι Moche (200 π.Χ.-700 μ.Χ.) συνδύασαν δύο τέχνες, την κεραμική με τη γλυπτική, δημιουργώντας huacas-retrato, δηλαδή αμφορείς με ανάγλυφα πορτραίτα υπαρκτών προσώπων, που σήμερα φυλάνε τα μυστικά της πολιτισμικής τους νοοτροπίας στ’ άλαλα πρόσωπά τους.

Για μισή χιλιετηρίδα, από το 1000 έως το 1470 μ.Χ., οι Chimú, στο Chanchán του βόρειου Περού, έχτιζαν τον «υδραυλικό» τους πολιτισμό, οδηγώντας το γλυκό νερό από τα γύρω βουνά στην άγονη έρημο και καθιστώντας την έγκυο στα θεϊκά προϊόντα διατροφής που έθρεψαν την κουλτούρα τους, και στολίζονταν με χρυσάφι και φτερά τροπικών πουλιών.

Από την άλλη πλευρά των Άνδεων, στο Tiwanaku της Βολιβίας, κοντά στη ζωογόνο λίμνη Titicaca, στην Πόλη-Ιερό την προσανατολισμένη στ’ άστρα, οι Aymara, από το 200 π.Χ. μέχρι το 600 μ.Χ. –για μία περίοδο που αντιστοιχεί αμυδρά με τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή του «δυτικού» μας κόσμου- τρέφονταν με chuño -κατεψυγμένες πατάτες του χιονιού- εξέτρεφαν προβατοκαμήλους guanaco, εξόρυσσαν από τη Μάνα τους τη Γη βωξίτη, κατασκεύαζαν πέτρινους μονολιθικούς θεούς, έχτιζαν πυραμίδες διακοσμημένες με ανάγλυφα σύμβολα και ταξίδευαν στις νεφέλες της ορεινής φύσης του Qh’ollasuyu και του νου τους καταναλώνοντας φύλλα κόκας.  Η πρωτοποριακή τους τέχνη εκφράζει τους θρησκευτικούς μύθους και την πολιτιστική ιστορία του τόπου.  Είναι ο θεματοφύλακας της ιδιοσυγκρασίας αυτού του ιδιότυπου νοτιοαμερικανικού πολιτισμού.  Οι πρόγονοί τους, της ομογλωσσίας jaqaru, από το 1.200 π.Χ., αλλά και οι απόγονοί τους και ιδρυτές της αυτοκρατορίας των Ίνκας, που κρατήθηκε στο θρόνο των Άνδεων μέχρι και την ισπανική κατάκτηση του δέκατου έκτου αιώνα, άφησαν σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς του σύγχρονου κόσμου, την ποίησή τους αλλά και τη γλώσσα τους την ποιητική.

Από το έτος 500, έως το 1000 μ.Χ., η αυτοκρατορία Wari, γέννημα-θρέμμα του Tiwanaku, επεκτείνει την ενοποιητική πολιτική και την πολιτιστική εξουσία που θα ολοκληρωθεί με την άνοδο των Ίνκας.

Τέλος, οι Ίνκας[3], στα περίπου εκατό μοναδικά χρόνια της ύπαρξής τους από το 1438 έως το 1533, μ.Χ. φυσικά, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία τους στο Tawantinsuyu –«Τα Τέσσερα Σημεία του Ορίζοντα»- που κάλυπτε τις αντίστοιχες εκτάσεις της σημερινής Νότιας Κολομβίας, του Ισημερινού (Ecuador),  του Περού, της ορεινής Βολιβίας, της βόρειας Αργεντινής και της Χιλής (ως το Santiago), κι έχτισαν την πρωτεύουσά τους στο Cuzco (Qosqo), που σημαίνει Ομφαλός της Γης.  (Από το 1200 έως το 1400 διανύουν μία μυθική περίοδο της ύπαρξής τους, χωρίς καταγραφές ιστορικών γεγονότων.)  Στο Cusco, λοιπόν, οργανώνουν μία μεταβατική κρατική δομή με πρωτογενή σοσιαλιστικά πρότυπα επαναδιανομής των αγαθών, αλλά και έντονα θεοκρατικά στοιχεία λατρείας του Ήλιου στο πρόσωπο του Ίνκα, βασιζόμενοι στη mita –ένα σύστημα εκ περιτροπής προσφοράς δωρεάν εργασίας και γνώσεων για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την κατασκευή αντικειμένων και –φυσικά- την πολιτισμική νοοτροπία, για «το κοινό όφελος».  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος αρχαίας παγκοσμιοποίησης.  Γι’ αυτόν το σκοπό, διενεργούν με στρατιωτικά μέσα μετακινήσεις μεταναστευτικού χαρακτήρα ολόκληρων ayllu[4] –οικογενειακών πρωτοαστικών πυρήνων- με  αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός υβριδικού πολιτισμού στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης τους αυτοδιοικούμενης «συμπολιτείας».  Αναπτύσσουν την αστρονομία, τα μαθηματικά και τις αυτοκρατορικές τους τέχνες (κεραμική, υφαντουργία και χρυσοχοΐα), την κυκλώπεια αρχιτεκτονική και την πολεοδομία (που βλέπουμε σήμερα στα τείχη του Saksaywamán), τη μουμιοποίηση των αγαπημένων τους νεκρών και μία μέθοδο καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu –συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων, στα οποία αρχικά καταχωρούσαν τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών μεγεθών της αυτοκρατορίας τους.  Οι qipukamayoqkuna -οι «γραφιάδες των κόμπων»- ήταν εκείνοι που τήρησαν κατά… «γράμμα» τη ρήση «awatkipasipjhañanakasataq» των προδρόμων τους των Aymara, που μονολεκτικά προστάζει:  «να είσαι άγρυπνος φρουρός για να διατηρείς την ακεραιότητά μας, δηλαδή να διαφυλάττεις τις αξίες των προγόνων μας και να τις μεταδίδεις στις νεότερες γενιές του πολιτισμού μας».  Watanay, πάντως, στα ινδιάνικα σημαίνει «δένω».

Πρόσωπα θεϊκά, ηρωικά και βασιλικά, που ίπτανται ανάμεσα στους κόσμους της πραγματικότητας και του ονείρου, πρωταγωνιστούν στην ποίηση των Ίνκας:  ο πατέρας θεός Ήλιος Tata Inti, η Μητέρα θεά Σελήνη Mama Killa, ο πολιτιστικός ήρωας Wiraqhocha που γεννήθηκε από τα ιερά ύδατα της λίμνης Titicaca, («Βιρακότσα» αποκαλούν ακόμα και σήμερα οι ινδιάνοι όσους λευκούς περιφέρονται στα μέρη τους), οι τέσσερεις  αδελφοί Ayar, που βγήκαν απ’ τα έγκατα του σπηλαίου Paqariqtanpu και ίδρυσαν το Cusco, η Mama Oqllo –η σύζυγος και αδελφή του πρώτου από τους δεκατρείς αυτοκράτορες, του Mallku Qhapaq, οι Παρθένες του Ηλίου -παλλακίδες του Ίνκα και θύματα ανθρωποθυσιών –όπως η μούμια της μικρής Juanita απ’ το Nevado del Ampato-, o Pachakuteq –ο Αυτοκράτορας που επέφερε ριζικές κοινωνικο-θρησκευτικές αλλαγές ανάμεσα στους Quechua (Ίνκας ονομάζονταν μόνο η κάστα των διοικούντων), ο Sinchi Ollanta, ο στρατηγός που ερωτεύτηκε την κόρη του Ίνκα, κι εκείνος του αρνήθηκε την ευχή του, κι ο Atahuallpa, ο τραγικός τελευταίος αυτοκράτορας που σκότωσαν οι Ισπανοί κονκισταδόρες.

Αυτοί οι τελευταίοι, με αρχηγό τον Francisco Pizarro, σε συνεργασία με τον Diego de Almagro  και τον Hernando de Luque, και με την καθοδήγηση του Πέτρου του εκ Χάνδακος (Pedro de Candía), εκμεταλλευόμενοι την εμφύλια σύρραξη μεταξύ των πριγκίπων Atahuallpa και Huáscar, παγιδεύουν κι εκτελούν στις 29 Αυγούστου του 1533 τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ίνκας, παρ’ όλο ότι τους πλήρωσε τα λύτρα σε χρυσάφι κι ασήμι που τους είχε υποσχεθεί.  Το Cusco γκρεμίζεται και πάνω στα κατάλοιπα της μεγαλιθικής του τοιχοποιίας, χτίζεται το νέο Cuzco, με την ισπανική του αρχιτεκτονική από την Extremadura, τους λευκούς τοίχους με τις μπλε πόρτες, τα μπαρόκ ξύλινα μπαλκόνια και τα κεραμίδια στις δίρριχτες στέγες.  Η Qhorikancha, ο Χρυσός Περίβολος μετατρέπεται σε Μονή του Santo Domingo, ενώ το χρυσό άγαλμα του θεού Ήλιου παίζεται στα ζάρια και χάνεται για πάντα από προσώπου γης.  Από τότε, ο ινδιάνος από «Quechua –καλλιεργητής της Γης», ονομάζεται «runa -κατώτερος άνθρωπος».  Μόνο του στήριγμα, η πεντατονική του μουσική και οι ποιητικοί του στοίχοι, με τους οποίους μπορεί να κάνει το μοναδικό πράγμα που του επιτρέπεται μέχρι και σήμερα:  να κλαίει…

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;
mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»[5]

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σα λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

Μία προσπάθεια αναγέννησης γίνεται στα 1536 από τον Manco Capac το Δεύτερο, ο οποίος, αφού πολιόρκησε το Cuzco, κατέφυγε στα βουνά της Vilcabamba, ιδρύοντας εκεί το Machu Picchu, τη χαμένη πόλη των Ίνκας, που τετρακόσια χρόνια αργότερα θα ανακάλυπτε ο Hiram Bingham για λογαριασμό της Αμερικανικής National Geographic Society.

Αυτά κι άλλα πολλά διαβάζουμε στα «Βασιλικά Σχόλια» του Inca Garcilaso de la Vega, στα 1610.

Ο José Gabriel Tupac Amaru ο Δεύτερος ξεσηκώνει επανάσταση στα 1780, και δίνει έμπνευση στους σημερινούς αντάρτες tupamarus.

Στα 1824, μετά τη μάχη του Ayacucho που εξασφάλισε την ανεξαρτησία του Περού, ο Simón Bolívar, στην απελευθερωτική του προσπάθεια, πλήττει την ύπαρξη των ιθαγενών κοινοτήτων, καταργώντας την κοινοτική ιδιοκτησία κι επιβάλλοντάς τους βαριά φορολογία.

Το Σύνταγμα του 1919 παραχωρεί νομική υπόσταση στους ιθαγενείς του Περού, ενώ ο βολιβιανός Πρόεδρος Paz Estensoro ευνοεί στα 1953 τους ινδιάνους.

Εν τέλει, στα 1975, ο περουβιανός Πρόεδρος Velasco Alvarado κάνει επίσημη τη γλώσσα runasimi των ιθαγενών Quechua, των απογόνων, δηλαδή, των Ίνκας.

Και στις 2 Μαρτίου του 1980, οι varayoq –οι παραδοσιακοί αρχηγοί των Quechua ανακηρύσσουν το Ollantaytambo Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Ινδιάνικου Κόσμου και διακηρύσσουν τα δικαιώματα όλων των ιθαγενών λαών που υποφέρουν από τα δεινά τα οφειλόμενα στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, μετά από πολλούς αιώνες κυριαρχίας, εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες χωρίς να μπορέσει να φτάσει σε μία παγκόσμια κοινωνία, αρμονική και δίκαιη.

Σήμερα πια, παρ’ όλες τις επιρροές που έχει επιβάλλει ο τουρισμός, οι ιθαγενείς των Άνδεων προσπαθούν ακόμη να ζουν τηρώντας τις βασικές έννοιες του αρχαίου τους πολιτισμού.  Κυκλοφορούν ντυμένοι με τη χαρακτηριστική ruana –το γνωστό σ’ εμάς «πόντσο», άλλοτε στα χρώματα τ’ ουράνιου τόξου, κι άλλοτε σε γήινες αποχρώσεις.  Οι άνδρες, φορούν το ch’ullu –τον πλεκτό μυτερό σκούφο που καλύπτει και τ’ αφτιά -ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό «ανδρικό» καπέλο, και κουβαλούν τα μωρά τους μέσα στο p’ullu –ένα «σακίδιο» από πολύχρωμη κουβέρτα που ρίχνουν από τους ώμους στην πλάτη.  Ασχολούνται ακόμη με τη λιμναία αλιεία και την κτηνοτροφία, όπως δείχνουν και τα ανάγλυφα μοτίβα στο Tiwanaku, και διατηρούν το σύστημα αυτοδιοίκησης ayllu από την προϊνκαϊκή εποχή.  Όμως έχει φτάσει η ώρα ν’ αναπτυχθεί αυτή η περιοχή της υφηλίου.  Παρ’  όλ’ αυτά, τα κοινωνικά προβλήματα και οι δεισιδαιμονίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες τάξεις.[6]  Οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα.  Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα εσωτερικά αγκάθια και τα κοχύλια, που λειτουργεί ως έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού.[7]

[1] Βλ.  βιβλιογραφία:

Favre, Henri:  Les Incas, Paris, Presses Universitaires de France, 1972.
Métraux, Alfred:  Les Incas, Ελλ.  Μτφρ.:  Ε.  Φαμελιάδου, Εναλλακτικές Εκδ.  1997.
Urton, Gary :  Inca Myths, British Museum Press, 1999.
Boero Rojo, Hugo:  La civilización andina, Edi. Alcegraf, Bolivia, 1991.
Reinhard, Johan:  Las líneas de Nazca, Edi.  Los Pinos, Perú, 1997.
Albarracín Jordan, Juan:  Arqueología de Tiwanaku, Fundación Bartolomé de Las Casas, Bolivia, 1999.

[2] Οι χρονολογήσεις αυτού του κειμένου, τόσο οι γεωπαλαιοντολογικές, όσο και οι αρχαιοανθρωπολογικές, αναφέρονται κατά προσέγγιση, δεδομένου ότι αυτό το βιβλίο είναι ένα ανθολόγιο ποίησης και όχι συ(γγ)ρραφή αρχαιολογικών αναλέκτων.

[3] Η αυτοκρατορία των Ίνκας συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα.  Η βασιλική θέληση έφτανε στο λαό μέσω των τοπικών αρχηγών.  Οι πιο πρωτότυπες πλευρές αυτού του πολιτισμού είναι η τριμερής διαίρεση των γαιών, τα μοναστήρια των Παρθένων του Ηλίου, οι κρατικές αποθήκες, οι στατιστικές και το οδικό δίκτυο, που αντανακλούν μία ιδιάζουσα αντίληψη για τις υποχρεώσεις των υπηκόων έναντι του ανώτατου άρχοντα, όπως και μία αξιοπρόσεκτη εφευρετικότητα για τη σωστή κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού και των προϊόντων –αγαθά που εξασφάλιζε η ιμπεριαλιστική πολιτική τους.
Η ινκαϊκή κοινωνία δεν εφάρμοσε τη δουλοκτησία με την κοινή έννοια του όρου.
Η γη ανήκε στους θεούς, στον Ίνκα και στις κοινότητες των υπηκόων.  Η «θεϊκή υπερτροφή» των quechua, κλειδί του πανανδικού πολιτισμού, ήταν η πατάτα.  Το δημητριακό qinoa και το καλαμπόκι κατείχαν επίσης σημαντική θέση στη διατροφή τους, όπως και το παστό κρέας από προβατοκάμηλο llama και το ψάρι karachi.  Τα τρόφιμα συγκεντρώνονταν στις κρατικές αποθήκες, καταγράφονταν στα qipu –τα σχοινιά με τους κόμπους- κι επαναδιανέμονταν στο λαό, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.
Ιδιοκτησία δεν υφίστατο, ούτε και προσωπική φορολογία, αλλά κοινοτική.  Αντί για προσωπικούς φόρους, οι υπήκοοι ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν τις χειρονακτικές τους υπηρεσίες.
Οι Aqllakuna –οι Παρθένες του Ηλίου, ή Επίλεκτες- ήταν όμορφα κορίτσια που διέμεναν μόνιμα κλεισμένα σε ναούς, και χρησίμευαν ως κεντήστρες ή παλλακίδες του αυτοκράτορα.  Ενίοτε δε, θυσιάζονταν στους θεούς.  Γι αυτό προετοιμάζονταν ψυχολογικά από τη νηπιακή τους ηλικία.
Χάρη στο οδικό σύστημα που ένωνε τις περιοχές του σημερινού Περού με τη Βολιβία, τη Χιλή ως τον ποταμό Mapuche, τη Βόρεια Αργεντινή, τον Ισημερινό και τη Νότιοδυτική Κολομβία, ο Ίνκα, εκτός του γεγονότος ότι πληροφορούνταν άμεσα για τις συνθήκες των υπηκόων του, απολάμβανε επίσης καθημερινά φρέσκο ψάρι από το μακρινό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο του έφερναν αυθημερόν οι chaski, δηλ.  οι σκυταλοδρόμοι που επάνδρωναν το αρχαϊκό ταχυδρομείο του βασιλείου.
Ο Ίνκα είχε, βέβαια, την υποχρέωση να διατηρεί τις κρατικές αποθήκες γεμάτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια, έτσι ώστε το βασίλειο να μην ετίθετο ποτέ σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.  Λέγεται, μάλιστα, ότι οι υπήκοοι είχαν το δικαίωμα να θανατώσουν τον Ίνκα, παρ’ όλο ότι το λάτρευαν σα θεό, σε περίπτωση που δε θα τηρούσε τις υποχρεώσεις του και θα έθετε το λαό σε κίνδυνο.  Όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.  Βέβαια, οι «βυζαντινές» ίντριγκες κυριαρχούσαν στο βασίλειο, και σ’ αυτές οφείλεται εν μέρει και η ευκολία με την οποίαν οι Ισπανοί κατόρθωσαν να κατακτήσουν το Tawantinsuyo.

[4] Ο σημαντικότερος κοινωνικός πυρήνας των λαών της κεντρικής οροσειράς των Άνδεων ήταν, κι εξακολουθεί να είναι το ayllu, δηλαδή η φυλή, η γενεαλογία, η οικογένεια, το σπιτικό, το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μία κοινή ρίζα και οργανώνονται έχοντας έναν αρχηγό kuraka, που δεν είναι άλλος από το γηραιότερο της οικογένειας.  Ο πρωτότοκος γιος του δεν κληρονομεί το ayllu.  Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να δημιουργήσει ένα νέο.
O Henri Favre, του Institut des Hautes Études de l’ Amérique Latine του Παρισιού, βέβαια, διαφωνεί ως προς την ανώτατη μορφή της κοινωνικής οργάνωσης:  διατείνεται ότι το ayllu δεν αποτελούσε παρά μόνο το στοιχείο, με βάση το οποίο χτιζόταν η κοινωνία των Άνδεων.  Ήδη από τα τέλη του 19ου αι., οι επιστήμονες σκέπτονταν ότι η διάρθρωση της ινκαϊκής κοινωνίας εμφάνιζε κατά πάσα πιθανότητα πολύ λιγότερες αναλογίες με εκείνες  της αρχαϊκής και μεσαιωνικής Ευρώπης, και περισσότερες με τις σύγχρονες κοινωνίες της Αφρικής και της Ωκεανίας.  Άλλωστε, κι ο Dr.  Andreas Lommel, πρώην Διευθυντής του Εθνολογικού Μουσείου του Μονάχου υποστηρίζει ότι για να κατανοήσουμε τους λαούς της αρχαιότητας, θα πρέπει να μελετήσουμε τους σύγχρονους ιθαγενείς.
Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Bautista Saavedra, πιστεύουν πως ήδη πριν από την εποχή των Ίνκας (13ος αι.  μ.  Χ.), το ayllu στηρίχθηκε σε θρησκευτικές βάσεις που ένωναν τα μέλη της κοινωνίας.  Οι οικογένειες αυτές είχαν τους δικούς τους θεούς-προστάτες, που ανήκαν στο κοινό Πάνθεον, κάτι ανάλογο δηλαδή, με τα ονόματα που προσδίδονται στην Παναγία.  Ο Inca Garcilaso de la Vega ανέφερε ότι πολλοί ιθαγενείς λαοί του υψιπέδου των Άνδεων πίστευαν πως προέρχονταν από διάφορα ιερά ζώα, όπως τον κόνδορα, το πούμα, το φίδι, κ.ά.  Από την εποχή της ισπανικής κατάκτησης (16ος αι.), τα ayllu δέχτηκαν τη χριστιανική θρησκεία, διατηρώντας συγχρόνως τους μύθους, τις παραδόσεις και τους άγραφους νόμους τους.  Σήμερα είναι δυσπρόσιτα μέρη για τους ξένους, αλλά συγχρόνως ασφαλή.  Σ’  αυτές τις μικρές κοινότητες δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου εγκληματικότητα.  Ένας από τους άγραφους νόμους ορίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας κλέψει, τότε πρέπει να θανατωθεί από τα υπόλοιπα μέλη της.
Η γεωπολιτική κατανομή των ayllu σε άνω (hanaq) και κάτω (hurin), συνετέλεσε στη διχόνοια που μαστίζει ακόμη και σήμερα τα ινδιάνικα χωριά.  Αυτήν την κατάσταση εκμεταλλεύονται κατά καιρούς οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες των χωρών των Άνδεων –σαν συνεχιστές της ισπανικής αποικιοκρατίας- για να κρατούν τις ιθαγενείς κοινότητες σε καθεστώς καταπίεσης.  (διαίρει και βασίλευε!…)
Σε περιοχές όπου το νερό είναι σπάνιο, τα ayllu συγκεντρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν markas, δηλαδή μικρά χωριά, διατηρώντας όμως άθικτα τα οικογενειακά τους έθιμα και τις παραδόσεις μέσα σε κάθε ayllu ξεχωριστά.
Οι ιθαγενείς Αmara ονομάζουν αυτό το διοικητικό σύστημα hatta, που σημαίνει:  σπόρος φυτών, ζώων και ανθρώπων, σπέρμα, οικογένεια, κάστα.  Αυτό ήταν στην αρχαιότητα το μόριο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι πόλεις, όπως το Tiwanaku.  Ακόμη και σήμερα, τα ayllu έχουν στην κατοχή τους τη γύρω καλλιεργήσιμη γη, για την οποία δεν πληρώνουν φόρο στο σύγχρονο κράτος.  (Άλλωστε, μεγάλος αριθμός ιθαγενών δε διαθέτει Δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας, και ούτε βέβαια τα δικαιώματα της αγοραπωλησίας, της υγείας, της παιδείας και της συμμετοχής στις διοικητικές διαδικασίες που αυτό παρέχει στους πολίτες.  Πρόκειται για μία υποκριτική μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά καιρούς από διάφορες σύγχρονες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, με την οποία διατείνονται ότι υποστηρίζουν την αυτονομία των ιθαγενών κοινοτήτων, όμως, στην πραγματικότητα, κρατούν τους ινδιάνους σε απομόνωση από την σύγχρονη πραγματικότητα.).  Οι κάτοικοι των ayllus δεν ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την υπηκοότητα της χώρας στην οποία κατοικούν, και είναι –σε γενικές γραμμές- αδιάβλητοι ως προς τις επιρροές του δυτικού πολιτισμού.  Τα πράγματα, βέβαια, συνεχώς αλλάζουν.
(Στοιχεία από το άρθρο:  Τιγουανάκο, ο προϊνκαϊκός πολιτισμός της λίμνης Τιτικάκα, Η.  Ταμπουράκης, Αρ.  Μητρ.  Κ.Π.Ι.:  4731 / 1996.)

[5] Σε αυτό το ανθολόγιο θα ακολουθήσουμε την ορθογραφία της γλώσσας quechua / runasimi που είχε προτείνει στα 1950 ο Demetrio Tupac Yupanqui, και επισημοποιήθηκε με την υπουργική απόφαση 4023-75-ED, στη Λίμα του Περού, στις 23/10/1975.  Διευκρινίζουμε μόνο, για αποφυγή σύγχυσης, ότι ο ουρανικός φθόγγος h, που προφέρεται σαν ουρανικό χ, (ισχυρότερο του ελληνικού, που μάλλον πλησιάζει στον ήχο το ανάλογο αραβικό), διακρίνεται από το q, που προφέρεται σαν βαθύ λαρυγγικό κ, (ανάλογο του αραβικού qaf).  Επίσης, για λόγους ευφωνίας, διακρίνουμε το ανοιχτό ο από το κλειστό u.

[6] Για περισσότερα στοιχεία, βλ.:  Ταμπουράκης, Ηλίας:  Τελετές μαγείας στη σύγχρονη Λατινική Αμερική, Εκδ.  Περίπλους, Αθήνα, 1999.

[7] Στοιχεία από:  Ταμπουράκης, Ηλίας: Ημερολόγια ταξιδιών σε φύλλα μπανανιάς (μυθιστόρημα), Εκδ. Ροές, Αθήνα, 2007.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΣΗς ΤΩΝ ΙΝΚΑΣ, ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
ΗΛΙΑΣ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΕΣ, ΑΘΗΝΑ, 2007

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΙΝΚΑΣ

Εισαγωγή – μετάφραση: Ηλίας Ταμπουράκης

Εκδόσεις Ροές

«Θλιμμένη είσαι τώρα,
Σαν λουλούδι μαραμένο,
Που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια
Δεν μπορείς να στηριχτείς.»

Οι Ίνκας και η ποίηση.  Μια φυλή κι ένας ολόκληρος πολιτισμός.  Ένας πολιτισμός που χάθηκε και μια φυλή που εξοντώθηκε στο όνομα της κατάκτησης του Νέου Κόσμου και της αποκάλυψης του αληθινού Θεού στους ιθαγενείς.  Το σπαθί και ο σταυρός ήταν τα βασικά μέσα για την κατάκτηση των ιθαγενών από τους Ισπανούς.  Οι κονκισταδόρες τους υποδούλωναν με το σπαθί κι οι καθολικοί παπάδες τους κυριαρχούσαν ιδεολογικά με τον σταυρό.
Ας μιλήσουμε όμως περισσότερο γι’ αυτό το βιβλίο, γι’ αυτό το υπέροχο βιβλίο!
Μέσα στις σελίδες του αποτυπώνεται ένα μεγάλο μέρος του πολιτισμού των Ίνκας, αυτού του μεγάλου πολιτισμού, που προσπαθούμε να τον διασώσουμε, όπως κι όσο μπορούμε.  Και βέβαια, η διάσωσή του αφορά και την ποίηση του λαού αυτού, που φτάνει στις μέρες μας βασικά μέσω της προφορικής παράδοσης.
Το βιβλίο χωρίζει την ποίηση των Ίνκας σε διάφορες περιόδους.  Προαποικιακή, αποικιακή και δημοκρατική περίοδο, μέχρι την σημερινή εποχή.  Η ποίηση της προαποικιακής και της αποικιακής περιόδου είναι κυρίως λαϊκή ποίηση ενώ στη δημοκρατική και σύγχρονη εποχή έχουμε επώνυμους ποιητές και ποιήτριες.
Τα ποιήματα είναι γραμμένα τόσο στη γλώσσα των Ίνκας όσο και στα ελληνικά και στο οπισθόφυλλο μπορείτε να βρείτε ένα CD και ν’ απολαύσετε την υπέροχη μουσική και τα παραδοσιακά τραγούδια των Ίνκας.
Εξαιρετικά όλα τα ποιήματα!  Στην προαποικιακή περίοδο επικρατούν τρυφερές ερωτικές μπαλάντες και κατανυκτικοί θρησκευτικοί ύμνοι.  Στην αποικιακή περίοδο επικρατούν τα θλιμμένα ποιήματα της υποδούλωσης, της κατοχής και της απώλειας ανθρώπων κι εδαφών.  Και τέλος, στα σύγχρονα ποιήματα επώνυμων ποιητών έχουμε το ιδιαίτερο ύφος του κάθε ανθρώπου που γράφει μεταφέροντας όμως και τα στοιχεία του πολιτισμού του.
Η ποίηση των Ίνκας, μια ποίηση που έρχεται από τα βάθη των αιώνων.  Σας αφήνω να την ανακαλύψετε.
                                                                                                                                                        [Ρούλα Σκούταρη]

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Το Αλφάβητο των Ίνκας

File0019

(Φωτο.: Ηλίας Ταμπουράκης, Arequipa, Perú)

Qhechua runasimi σημαίνει: “Το στόμα (γλώσσα) των ανθρώπων που καλλιεργούν τη γη σε μεγάλο υψόμετρο”. Πρόκειται για την προφορική γλώσσα των Ίνκας, η οποία, μετά την ισπανική κατάκτηση του 16ου. αι. μ.Χ., έχει καταγραφεί με το εξής λατινικό αλφάβητο: 

A, CH, CH’, CHH, E, H, I, K, K’, KH, L, LL, M, N, Ñ, O, P, P’, PH, Q, Q’, QH, R, S, SH, T, T’, TH, U, W, Y.

Η γλώσσα χαρακτηρίζεται κυρίως από ουρανικούς και λαρυγγικούς ήχους. 

Τα γράμματα που ακολουθούνται από απόστροφο ή από H, αντιστοιχούν σε φθόγγους με διαβαθμισμένη παύση του λάρυγγα και ελαφρά προφορά του φθόγγου Χ. (Βλ. youtube videos 1 & 2 στο τέλος αυτής της παραγράφου.)

Τα γράμματα CH, CH’, CHH προφέρονται σαν το αγγλικό child, ή το ισπανικό charla.

Το διπλό LL έχει τον ήχο του ΛΙ, στη λέξη “λιώνω”.

Το Ñ έχει τον ήχο του ΝΙ στη λέξη “χιόνια”.

Το Ο προφέρεται κλειστό, σχεδόν σαν U. (Ανάλογο του αιολικού Ο της Λέσβου).

Διάφορες εκδόσεις σε τοπικές διαλέκτους έχουν υιοθετήσει και τα γράμματα: B, C, D, G, J, X, ενώ τα 2 τελευταία έχουν την προφορά του ελληνικού Χ στη λέξη “χαρά”.

Η Κέτσουα / Ρουνασίμι είναι κυρίως παροξύτονη γλώσσα.

Κατά τη διάρκεια της Αυτοκρατορίας των Ίνκας (13ος-16ος αι. μ.Χ.), η γλώσσα αυτή αποτελούσε το κοινό μέσον συνεννόησης σε περιοχές του σημερινού Περού και της Βολιβίας, του Ισημερινού, της βόρειας Χιλής & Αργεντινής και της νοτιοδυτικής Κολομβίας. Σήμερα μιλιέται στις ίδιες χώρες, από περίπου 7.000.000 αυτόχθονες.

Χωρίζεται σε 4 διαλέκτους:
Quechua I Ancash, η οποία μιλιέται στη Λίμα του Περού (βλ. ταινία La teta asustada).
Quechua II-A Yungay, που χρησιμοποιείται στην Cajamarca του Περού.
Quechua II-B, του Ισημερινού.
Quechua II-C Ayacucho, από την ομώνυμη πόλη του Περού, η οποία αποτελεί και την καθαρή μορφή της γλώσσας των Ίνκας, και εξακολουθεί να υπάρχει (με ισπανικές επιρροές) στο Cuzco του Περού, στο Santiago del Estero της Αργεντινής, και σε περιοχές της Βολιβίας, όπως το Potosí, to Oruro και η Cochabamba.

Τα λεξικά (Κέτσουα-Ελληνικά-Ισπανικά) που προτείνονται για την παρακολούθηση των 30 μαθημάτων αυτής της ιστοσελίδας, είναι τα εξής:
http://el.glosbe.com/el/qu/
http://webs.satlink.com/usuarios/r/rory/vocabu.htm

https://youtu.be/6AjTi4q_kIo

https://youtu.be/eQRvcBq3XMc

7602638_orig

Οι Ινκας μας δείχνουν τα ποιήματά τους

Από την Σταυρούλα Γ. Τσούπρου, Πέμπτη 23 Δεκεμβρίου 2010


Ανθολογία ποίησης των Ινκας, Eισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις, εκτεταμένα σχόλια: Ηλίας Ταμπουράκης,
εκδόσεις Ροές, σειρά: Ποιητές του κόσμου
(συνοδεύεται από CD με παραδοσιακά τραγούδια των Ανδεων)

«Με συγκινεί πάντα το πώς βλέπουν τον κόσμο οι γηγενείς πληθυσμοί της Λατινικής Αμερικής. Οπως οι φυλές του Αμαζονίου ή οι Κέτσουα και οι Αϊμάρα στις Ανδεις. Στην κοσμοθεωρία τους βλέπεις τη βαθιά σοφία αρχαίων λαών, που συνέδεσαν την ύπαρξή τους με την ύπαρξη του φυσικού τους περιβάλλοντος και το κοινό καλό… Που μέχρι πρότινος δεν γνώριζαν το χρήμα, τη λέξη “φτωχός” και “κέρδος προσωπικό μου”»: αυτά δήλωνε σε μια συνέντευξή του ο Γιώργος Αυγερόπουλος, ο cinema activist δημιουργός (μαζί, βεβαίως, με τους συνεργάτες του) των ντοκιμαντέρ τού Εξάντα, τα οποία έχουν «σαρώσει» τα διεθνή βραβεία. Και είναι, φυσικά, αναμενόμενο τα παραπάνω να διαλέγονται με όσα καταθέτει στον «Πρόλογό» του ο μεταφραστής τού ανά χείρας τόμου, δραστήριος συγγραφέας και ταξιδευτής Ηλίας Ταμπουράκης: «Καμιά φορά, συμβαίνει να μη μας φαίνεται πια αρκετά εύφορη για τον ψυχισμό και τη νοοτροπία που μεταφέρει το DNA μας η γη στην οποία έχουμε γεννηθεί. Ετσι, μπορεί να ερωτευτούμε κάποια άλλη γη, μια γη πλούσια και μακρινή στον χώρο και τον χρόνο, μια γη στην οποία θα ήταν ανέφικτο να κατοικήσουμε για πάντα. Ομως, συνεχίζουμε στη σκέψη μας να ζούμε πάντα κοντά της, όπως συμβαίνει και με τους εμποδισμένους έρωτες, μαθαίνοντας τη γλώσσα της και προσεγγίζοντας τη σκέψη της μέσα από την ποίηση και τη μουσική της». Βάζοντας, λοιπόν, άμεσα σε εφαρμογή όσα προϋπέθεταν την ποθητή προσέγγιση, ο Ηλίας Ταμπουράκης κατέληξε να μπορεί να μας προσφέρει, μεταξύ άλλων, και τα παρόντα περίπου 50 ποιήματα, συγκεντρωμένα από προφορικές και γραπτές πηγές των ιθαγενών, τους οποίους συνάντησε στα ταξίδια του στις Ανδεις. Εξηγεί πως τα περισσότερα μεταφράστηκαν (και εμείς τον ζηλεύουμε γι’ αυτό το προνόμιό του, το οποίο αναμφίβολα κατέκτησε με κόπο αλλά και αληθινή χαρά) από τη γλώσσα runasimi των Quechua (Ινκας), ενώ τα ποιήματα στη γλώσσα jaqaru των Aymara μεταφράστηκαν με τη βοήθεια ιθαγενών Quechua. Αλλά το μαγικό (ή μαγεμένο;) αυτό βιβλίο δεν περιλαμβάνει μόνο τα ποιήματα.

Ο Ταμπουράκης ξεκινά με μια Εισαγωγή, όπου, κατ’ αρχάς, κάνει μια «Ανθρωπογεωγραφική αναδρομή στον πολιτισμό των Ανδεων», στηριγμένη στην αντίστοιχη βιβλιογραφία. Ετσι πληροφορούμαστε, μεταξύ άλλων, τόσο σχετικά με την, άγνωστη σε πολλούς, ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή ρίζα των κατοίκων των Ανδεων όσο και σχετικά με τη συγκεχυμένη σημερινή πολιτισμική ταυτότητα γενικότερα των Λατινοαμερικανών: «ιθαγενείς απόγονοι των Ινκας στο Περού, των Aymara στη Βολιβία, των Αζτέκων στο Μεξικό, των Μάγιας στη Γουατεμάλα και το Μεξικό, των Γουαρανί στην Παραγουάη και άλλων τριών χιλιάδων φυλών, σε μια Βαβέλ γλωσσών, διαλέκτων και ιδιωμάτων». Ο συντάκτης της Εισαγωγής προχωρεί, μέσω και των εκτενών Σημειώσεών του, και σε μια κοινωνιολογική και πολιτισμική περιγραφή, ειδικότερα της αυτοκρατορίας των Ινκας, η οποία συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα, διαμορφώνοντας παράλληλα ένα είδος αρχετυπικής παγκοσμιοποίησης. Ιδιαίτερη εντύπωση κάνει και η μέθοδος καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu – συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων. Η αναδρομή φτάνει μέχρι τη σημερινή εποχή, περνώντας μέσα από εμφύλιες διενέξεις, κατακτήσεις και προσπάθειες αναγέννησης (δυστυχώς, το «καλό» κάποιων δεν είναι και «καλό» για όλους – έτσι, για παράδειγμα, η απελευθερωτική προσπάθεια του Simόn Bolίvar κατέφερε πλήγμα στις ιθαγενείς κοινότητες), για να βρει τους ιθαγενείς των Ανδεων, παρά τη διαβρωτική επίδραση του τουρισμού, να προσπαθούν να ζήσουν τηρώντας τις βασικές αρχές του αρχαίου πολιτισμού τους. Στη συνέχεια, γίνεται μια αναλυτική περιγραφή της «γλώσσας runasimi των Quechua (Ινκας)», περιγραφή η οποία λαμβάνει, σε ορισμένα σημεία, συγκριτολογικές (αυτή η οπτική χαρακτηρίζει γενικότερα το συγκεκριμένο βιβλίο) αλλά και φιλοσοφικές διαστάσεις (θαυμάζουμε τις γνώσεις του Ηλία Ταμπουράκη, ο οποίος, σύμφωνα με το σύντομο βιογραφικό του, γεννημένος το 1965, έχει προλάβει να διδάξει στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ, να συνεργαστεί, μεταξύ άλλων, με το διπλωματικό σώμα ως μεταφραστής και να ταξιδέψει σε 68 -ο αριθμός τώρα μπορεί να έχει αυξηθεί- χώρες του κόσμου, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας μουσικά ακούσματα και παράξενα αντικείμενα). Η Εισαγωγή κλείνει με τις αναφορές, αφ’ ενός, στην «προφορική λογοτεχνία των Ανδεων» (εδώ ο Ηλίας Ταμπουράκης συμπληρώνει τις σχετικές πληροφορίες με στοιχεία από το άλλο βιβλίο του στις ίδιες εκδόσεις, Ημερολόγια ταξιδιών σε φύλλα μπανανιάς) και, αφ’ ετέρου, στην «Ποίηση και Πεζογραφία των Ανδεων στην ισπανική και μιγαδική γλώσσα»· σε οτιδήποτε καταγράφει ο Ταμπουράκης συνδυάζει τις πλούσιες γνώσεις του με τις επίσης πλούσιες προσωπικές εμπειρίες του.

Ακολουθούν τρία μεγάλα κεφάλαια, τιτλοφορούμενα κατά σειράν: «Προαποικιακή ποίηση (1200-1533 μ.Χ.)», «Ποίηση της αποικιακής περιόδου και της ανεξαρτησίας (1533-1824)» και «Ποίηση από τη Δημοκρατική περίοδο (ΧΙΧ αι.) μέχρι σήμερα». Κάθε κεφάλαιο χωρίζεται εσωτερικά σε δύο ενότητες, όπου παρατίθενται χωριστά (αφού προηγηθεί σχετική εισαγωγή), και πάντα και στο «πρωτότυπο» και σε μετάφραση, τα αντίστοιχα ποιήματα των Aymara (των οποίων η ποίηση σε μεγάλο ποσοστό «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας των Ινκας) και τα ποιήματα των Ινκας. Τα ίδια τα ποιήματα υπομνηματίζονται από τον μεταφραστή, ο οποίος ενσωματώνει αυτόν τον υπομνηματισμό στις υπόλοιπες Σημειώσεις του, αφήνοντάς μας γι’ άλλη μια φορά άφωνους, αφού φαίνεται να μπορεί ο ίδιος να μεταφράζει, προκειμένου να μας δώσει τις πληροφορίες που θέλει, ακόμα και από τα ιαπωνικά! Στις Σημειώσεις, όπως και σε άλλα σημεία του βιβλίου, δίνονται, επιπλέον, λεπτομερή στοιχεία για τη μουσική και τα μουσικά όργανα των κατοίκων των Ανδεων, με τα τελευταία να επιβιώνουν απαράλλαχτα από την αρχαιότητα. Τέλος, τις σελίδες της Ανθολογίας στολίζουν γεωμετρικά σχέδια και παραστάσεις βασισμένα στις διακοσμήσεις που εμφανίζονται στα κτήρια των Ανδεων και στα κεραμικά σκεύη των Ινκας, των Aymara και του πολιτισμού τής Nazca του νότιου Περού.

Ο Ηλίας Ταμπουράκης, ο μόνος Ελληνας που γνωρίζει τη γλώσσα κέτσουα, φέρνει κοντά μας τον πολιτισμό των Ινκας [με τρόπο, βέβαια, πολύ διαφορετικό από εκείνον με τον οποίο είχε πλησιάσει τους ιθαγενείς, πολύ παλαιότερα, ένας άλλος Ελληνας, ο Πέτρος ο εκ Χάνδακος (Pedro de Candίa), το 1533, σύμμαχος τότε του Francisco Pizarro – αν και ο Μανώλης Γιαλουράκης, στην Κρήτη του, αποδίδει, τελικά, και κάποια «ευγενικά» κίνητρα στον συμπατριώτη του], προσπαθώντας να μας μεταδώσει κάτι, έστω, από την πνευματικότητα, την υψηλή αισθητική και την ευαισθησία της ποίησής τους. Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το μήνυμά της -ο άχρονος Χρόνος, η επαφή με τη Φύση, ο έρωτας, η ειρήνη είναι, εξάλλου, θέματα διαχρονικά-, το δύσκολο είναι να το ενστερνιστούμε, τουλάχιστον στο σύνολό του. Ο «δυτικός» άνθρωπος καταδιώκεται από την κατάρα τού πολιτισμού του και στο όνομα της ίδιας αυτής κατάρας θυσιάζονται και όσοι έρχονται σε επαφή, βίαιη ή και ειρηνική (τουριστική), μαζί του.

Ο Dr. Andreas Lommel, πρώην διευθυντής του Εθνολογικού Μουσείου του Μονάχου, υποστηρίζει, όπως μας επισημαίνει ο Ηλίας Ταμπουράκης, ότι, για να κατανοήσουμε τους λαούς της αρχαιότητας, θα πρέπει να μελετήσουμε τους σύγχρονους ιθαγενείς. Αλλά στην προοπτική αυτής της «μελέτης» πάντα ενυπάρχει μια τρομακτική απειλή, η ίδια που επικρέμαται, παρ’ όλα τα πιθανά οφέλη, όταν γυρίζονται ντοκιμαντέρ, όπως αυτά της Σειράς Λησμονημένες φωνές. Μήπως θα ήταν ορθότερο να άφηνε η καταστροφική «Δύση», ακόμα και οι επιστήμονές της, τους λησμονημένους στην ησυχία τους; Από την άλλη, αν αυτό είναι το ορθότερο, όντως τότε μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η «Δύση» δεν θα το πράξει. *

Θλιμμένη είσαι τώρα,
σαν λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια
δεν μπορείς να στηριχτείς.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Μάθετε τη γλώσσα των Ίνκας!

         “Μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα. Μία ανθρωπογεωγραφική αναδρομή στην ποιητική γλώσσα του πανανδικού πολιτισμού.”

         Ι. Μαρωνίτης, Πρόεδρος Ομίλου UNESCO Ν. Πειραιώς & Νήσων -αναγνωρισμένος από το Υπουργείο Εξωτερικών-, τ. Αντιπρόεδρος & ν. μέλος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ομίλων, Συλλόγων & Κέντρων UNESCO (WFUCA)  Βόρειας Αμερικής & Ευρώπης.

         “Ο Ηλίας Ταμπουράκης, ο μόνος Έλληνας που ξέρει τη γλώσσα κέτσουα, η οποία παρά τους κατατρεγμούς της ισπανικής κυριαρχίας εξακολουθεί να αντιστέκεται και να μιλιέται, κατάφερε να μας φέρει σε επαφή με την άγνωστη ποίηση των Ίνκας.”

         Σύλβα Πάντου, τ. Καθηγήτρια Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου Μεξικού, τ. Πρόεδρος Ισπανιστών Ελλάδας.

1404245490

Η γλώσσα quechua runasimi των Ίνκας

    Επτά εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν σήμερα ως μητρική τη γλώσσα των Ίνκας σε έξι χώρες της νότιας Αμερικής:  στη νοτιοδυτική Κολομβία, στον Ισημερινό, κυρίως στο Περού, σε ορισμένες περιοχές της Βολιβίας, στη βόρεια Αργεντινή και στη Χιλή (βόρεια του Santiago), ενώ μεγάλος αριθμός κατοίκων αυτών των χορών την μιλούν ως δεύτερη γλώσσα, παράλληλα με την ισπανική.   Πρόδρομός της θεωρείται η jaqaru, η αρχαϊκή γλώσσα των Aymara της Βολιβίας.  Χωρίζεται σε δύο κύριες διαλέκτους:  την quechua I waywash και την quechua II wampu.  Αυτή, διακρίνεται επίσης σε τρία ιδιώματα, το Α, το Β και το C.  Μεταξύ αυτών, η quechua runasimi wampu chínchay sureño II C cusqueño-boliviano, είναι η επίσημη αυτοκρατορική γλώσσα του Cusco, στο νότιο Περού, από τον 6ο έως τον 15ο αι. μ.Χ., στην οποία δημιουργήθηκε (δεν μπορούμε να πούμε «γράφτηκε») η κλασική ποίηση των Ίνκας.  Ανάμεσα στις διαλέκτους του βορρά (Ecuador) και του νότου (Χιλή), υπάρχει μία χρονική και γλωσσική διαφορά δέκα αιώνων.  Στην εποχή μας, οι γλωσσολόγοι έχουν προσαρμόσει τα διεθνή σύμβολα της φωνητικής στους ήχους αυτής της γλώσσας, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η μελέτη της λογοτεχνίας της.  Αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει, όμως, γύρω από την ικανότητά μας, ως λαών της γραπτής κουλτούρας, να αποστηθίζουμε, να κατανοούμε και να θυμόμαστε έναν μεγάλο όγκο γνώσεων, σε σύγκριση με τους πολιτισμούς της προφορικής παράδοσης.

Wiracocha

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiracocha.jpg#/media/File:Wiracocha.jpg

    Η ακουστική της quechua / runasimi βασίζεται σε ήχους ουρανικούς, και λαρυγγικούς:  έχει, για παράδειγμα, έξι τύπους του φθόγγου «κ»:  k, k’, kh, q, q’, qh, ανάλογα με την ένταση του ήχου και το σημείο της στοματικής κοιλότητας ή του λάρυγγα που τον δημιουργεί.  

    Ανήκει στην ομάδα των συμφυρματικών ή συγκολλητικών γλωσσών και λειτουργεί –όπως και οι ουραλικές & αλταϊκές (βλ.  Ιαπωνική, Τουρκική & Φινλανδική και Ουγγρική)- με προσφύματα, επιθήματα και μεσαίες συλλαβές που επικολλώνται στις ρίζες των λέξεων και ολοκληρώνουν το νόημά τους ως προς τον χρόνο, την εξέλιξη και την ταχύτητά της, τον τόπο και την απόσταση, (σε κίνηση ή στάση), το υποκείμενο, το άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο ή κατηγορούμενο και τον αριθμό ή την ποσότητά τους, την κτήση, την άρνηση ή αντίθεση, την κατάφαση ή την αποδοχή, την απορία και την αίτηση άδειας, την βεβαιότητα ή την ανασφάλεια, την ολότητα ή τον επιμερισμό, την πτώση, τον τρόπο, το μέσον, την εμπειρία και τη συνειδητότητα, την υποχρέωση, την τιμή και το συναίσθημα, το σκοπό ή και τη συνέργεια και την αιτία της πράξης, ή της έννοιας –συγκεκριμένης ή αφηρημένης- που δηλώνεται, ή άλλες γραμματικές και συντακτικές σχέσεις.  Μέχρι και τα βοηθητικά ρήματα, δηλώνονται με συλλαβές στη μέση των λέξεων.  Κύριο μέλημα, λοιπόν, αυτής της γλώσσας είναι η ακρίβεια στη δήλωση.  Γι αυτό και η μετάφρασή της είναι δύσκολη, και ορισμένες στιγμές ακατόρθωτη.  Άλλωστε, πάντα η μετάφραση, και ιδιαίτερα της ποίησης, αφαιρεί τη γοητεία των νοημάτων.  Ένα μεταφρασμένο έργο δεν ανήκει, πλέον, στη λογοτεχνία της γλώσσας στην οποία πρωτογράφτηκε, αλλά περνά, κατά κάποιον τρόπο, στη λογοτεχνία της γλώσσας υποδοχής στην οποία μεταφράστηκε.  

File0044

(Φωτο: Ηλίας Ταμπουράκης)

Είναι ενδιαφέρον να αναφέρουμε εδώ εκείνον τον κανόνα της ινδιάνικης γραμματικής, σύμφωνα με τον οποίον, τα ρήματα έχουν τύπο στιγμιαίο αλλά και διαρκείας, μόνο στην καταφατική τους μορφή, ενώ στην αρνητική περιορίζονται στο στιγμιαίο.  Π.χ.:  takini = τραγουδώ γενικά, yo canto (στα ισπανικά), I sing (στα αγγλικά).  Takishani = τραγουδώ τώρα, yo estoy cantando (στα ισπανικά) και I am singing (στα αγγλικά).  Manan takinichu = δεν τραγουδώ, είτε γενικά, είτε τώρα, yo no canto, yo no estoy cantando (στα ισπανικά), I do not sing, I am not singing (στα αγγλικά).  Όλα μαζί σε έναν αρνητικό τύπο.  Δεν υπάρχει ο τύπος manan takishanichu.  Κι αυτό βασίζεται στη νοοτροπία αυτού του λαού (κάθε γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί την έκφραση μίας πολιτισμικής νοοτροπίας), στη φιλοσοφία τους, θα ήταν προτιμότερο να πούμε, η οποία συνάδει με την αριστοτελική, και υπαγορεύει ότι το μη ον δεν υφίσταται, ούτε ως προς τον τόπο ούτε ως προς το χρόνο˙  είναι απουσία κυριότητας ή πράξης.  Εάν υπάρξει άρνηση, τότε παύει να υφίσταται η πραγματικότητα ή η αλήθεια.  Και επειδή το ρήμα ειμί (είμαι, υπάρχω, γίνομαι, είμαι παρών, υφίσταμαι), estar στα ισπανικά, to be στα αγγλικά, και kay ή και –sha- στη γλώσσα runasimi των Quechua, σχηματίζει τον ενεστώτα διαρκείας, εκλείπει από την άρνηση.

Wiracocha   

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiracocha.jpg#/media/

Είναι εντυπωσιακό να εξετάσουμε, τελειώνοντας αυτό το σύντομο εισαγωγικό σημείωμα, τη δημιουργία των ρηματικών τύπων:

tapu = ρίζα της έννοιας «ρωτώ»
tapuy = απαρέμφατο του ρήματος ρωτώ
tapuni = πρώτο πρόσωπο ενεστώτα οριστικής (εγώ ρωτώ)
tapuykuni = εγώ ρωτώ συνειδητά και λαμβάνοντας την τιμή
tapu(y)kushani = εγώ λαμβάνω ΤΩΡΑ την τιμή να ρωτήσω συνειδητά
tapu(y)kuspa kani = εγώ βρίσκομαι ΤΩΡΑ στην τιμητική θέση να σε ρωτήσω συνειδητά
tapuyuni = εγώ ρωτώ με τελετουργικό τρόπο
tapuyku = εγώ σε ρωτώ
tapuyukusayki = εγώ λαμβάνω την τελετουργική τιμή να σε ρωτήσω
tapuyuykimanchu = μπορώ εγώ να σε ρωτήσω μία φορά;

(Οι δύο τελευταίοι τύποι χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ευγενική γλώσσα.)

Επίσης, είναι ενδιαφέρουσα η σύνταξη της κλασικής γλώσσας των Ίνκας, η οποία, όπως και η ιαπωνική και η τουρκική, θέτουν το ρήμα στο τέλος.  Δημιουργούν, δηλαδή, ένα φαινόμενο ανάλογο της γερμανικής Endstellung:

-Noqa wayñuta Qosqopi páywan takishani.
-Εγώ «γουάϋνιου» το, Κούσκο στο, εκείνη με, χορεύω είμαι.
-Δηλαδή:  Εγώ τώρα χορεύω «γουάϋνιου» με εκείνη στο Cuzco.

Σήμερα πλέον, η νέα υβριδική quechua ακολουθεί την ισπανική σύνταξη:  υποκείμενο –ρήμα – αντικείμενο.

Ανθολογία ποίησης των Ίνκας, Εισαγωγή-Μετάφραση από την Κέτσουα-Σχόλια: Ηλίας Ταμπουράκης, Εκδ. Ροές, Αθήνα, 2007

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=235514

3007492_orig

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Γέννηση ενός υβριδικού πολιτισμού

Ομιλία του Ηλία Ταμπουράκη στο Quito, Ecuador, 31/07/1996 & Santiago de Chile, 09/08/1996
3003241286_8234458688_m
Οι εκτενείς περιοχές της Νότιας Αμερικής, η μεγάλη ποικιλία των πολιτισμών και η πληθώρα των λαογραφικών στοιχείων, σε σύγκριση με τον περιορισμένο χρόνο που διαθέτω, με υποχρεώνουν να περιοριστώ σε επιγραμματικές αναφορές, σχετικές με τα ενδιαφέροντα του ταξιδιού μας. Παραθέτοντας παρενθετικά ορισμένα στοιχεία από την Κεντρική Αμερική, θα προσπαθήσω να διαμορφώσω μία σφαιρική αντίληψη γύρω από θέματα περιβαλλοντικά, ιστορικά, πολιτιστικά, όπως επίσης και ζητήματα κοινωνικά, πολιτικά και λογοτεχνικά.
tours_paquetes_turisticos_peru_2g   
http://www.hotelcuscotours.com/paquetes3.htm
    Στο ερώτημα των γεωλόγων και των παλαιοντολόγων, που αφορά το σχηματισμό της αμερικανικής ηπείρου, την απάντηση δίνουν -με λυρικό, βέβαια, τρόπο- οι ιθαγενείς της Κεντρικής Αμερικής, ονομάζοντας την τεράστια αυτή περιοχή Nolpopokayan, που σημαίνει: Γη όπου τα βουνά καπνίζουν. Απ’ αυτό εύκολα συμπεραίνουμε ότι η έντονη ηφαιστειότητα του Ειρηνικού Ωκεανού δημιούργησε αυτήν την ήπειρο. Μία άλλη θεωρία αναφέρεται στην ενιαία Παγγαία της λιθανθρακοφόρου περιόδου, και ορίζει την πλήρη αποκόλληση της Αμερικής κατά την Ηώκαινο περίοδο, πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια. Οι Άνδεις είναι μία από τις πρωτοδημιουργηθείσες περιοχές.
   217bb1472c10c3e312e96a3ffd61474e
Σε όλα τα μήκη και πλάτη αυτής της ηπείρου, υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα, που χρονολογούνται από το 11.000 π.Χ. και ανήκουν στην περίοδο που ονομάζεται Paleoindia. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο αρχαιολογικός χώρος Monteverde, στα δάση της νότιας Χιλής. Έχει αποδειχθεί ότι αυτές οι πρώτες φυλετικές ομάδες έφτασαν από την Κεντρικἠ Ασία στην Αμερική, είτε διασχίζοντας το Βερίγγειο Πορθμό (ανάμεσα στη Σιβηρία και στην Αλάσκα), είτε περνώντας με σχεδίες στον Ειρηνικό Ωκεανό, ακολουθώντας τα αρχιπελάγη της Πολυνησίας. Αυτές οι ομάδες αποτελούνταν από νομαδικές οικογένειες, που με τον καιρό εγκαταστάθηκαν σε συγκεκριμένες περιοχές, όπου καλλιεργούσαν κυρίως καλαμπόκι. Το βιοτικό πρότυπο των πρώιμων εκείνων ιθαγενών, αντιστοιχεί στην Παλαιολιθική περίοδο. Έτσι λοιπόν, πιστοποιείται ότι η φυλή των Mby’ a Tupí Guaraní -που θα συναντήσουμε στην Παραγουάη– προέρχεται από ομάδες αυστραλοειδείς, πρωτοσιβηριανές (μογγολοειδείς) και πρωτομαλαισιανές.
intro088   
Από το 500 π.Χ. -την κλασική περίοδο της Ελληνικής Ιστορίας- μέχρι και το 1492 -έτος της ανακάλυψης της Αμερικής από τον Χ. Κολόμβο- αυτές οι ομάδες με νεολιθικά πολιτισμικά στοιχεία μεταναστεύουν από τις βόρειες περιοχές της νότιας Αμερικής (δηλ. από τις περιοχές της Καραϊβικής, που κατοικούσαν οι ιθαγενείς Arwak), περνούν από την Αμαζονία και καταλήγουν στη δασώδη περιοχή Chaco, στην Παραγουάη.
    Victoria Regia Water Lily and Lily Pads
http://rioarttours.org/pantanal-chapada-dos-guimaraes/
    Με τον όρο Área Intermedia ορίζεται η πολιτισμική περιοχή που καλύπτει τις Άνδεις, αλλά και τμήματα της Κεντρικής Αμερικής. Οι εκτάσεις που βρίσκονται στην περιφέρεια αυτού του πυρήνα, ονομάζονται marginales, δηλ. περιθωριακές. Τέτοιες περιοχές είναι η Αμαζονία, η Pampa της Αργεντινής και το Chaco της Παραγουάης, που προανέφερα. Φυσικά, ο όρος “περιθωριακές περιοχές”είναι αυστηρά γεωγραφικός κι επ’ ουδενί πολιτισμικός. Είναι αυτονόητο ότι ο καθ’ ένας απ’ αυτούς τους χώρους παρουσιάζει ομοιογένεια σε θέματα:
            1. διατροφής
            2. αρχιτεκτονικής
            3. διοίκησης
            4. γλωσσολογίας
            5. τέχνης.
    did-andes-mountains-form_2dcbd6e49ec1171_f1haj2lrrzw83byq7begkw
https://www.reference.com/science/did-andes-mountains-form-2dcbd6e49ec1171
    Οι Ισπανοί ιστορικοί της Αναγέννησης χαρακτήριζαν τους ιθαγενείς ως κοινωνία της αφθονίας. Ίσως αυτός ο χαρακτηρισμός να μην ισχύει σήμερα στη Λατινική Αμερική, πάντως σίγουρα θα μπορέσουμε να δοκιμάσουμε mbojapé απó avachi chi avé, δηλ. τις πίτες από καλαμπόκι, και να πιούμε  kawi, ή chicha -όπως ονομάζουν οι Ινδιάνοι Γουαρανί της Παραγουάης το οινοπνευματώδες ποτό τους.
    26118975940_c23efc35bd_m
Σημαντικά αρχιτεκτονικά μνημεία των ιθαγενών θα συναντήσουμε μόνο στις χώρες των Άνδεων (Περού & Βολιβία), ενώ στις τροπικές περιοχές του Αμαζονίου και τις υποτροπικές της Παραγουάης θα δούμε καταυλισμούς των Γουαρανί που μοιάζουν μ’ εκείνους των Yagua του Αμαζονίου. Εφ όσον, λοιπόν, θα επισκεφτούμε τα μνημεία των Ίνκας -και θα μιλήσουμε γι’ αυτά επί τόπου, θα προτιμούσα να σας περιγράψω τα ινδιάνικα χωριά της τροπικής Αμερικής. Ο καταυλισμός αποτελείται συνήθως από καλύβες τοποθετημένες κυκλικά και ονομάζεται tekó-a. Σύμφωνα με τη γενική νοοτροπία των Αμερινδών, τα πάντα στο σύμπαν είναι κυκλικά ή σφαιρικά. Ακόμη και τα αυγά των πουλιών, ή η κοιλιά της εγκύου είναι σφαιρικά. Και τα δύο αυτά γεννούν τη ζωή, που κατοικεί στη σφαιρική Γη, μέσα στα στρογγυλά tekó-a.
Στο κέντρο του οικισμού υπάρχει μία κυκλική καλύβα -το opy- με ένα άνοιγμα στην ανατολική πλευρά. Μέσα υπάρχει μία αιώρα. Πρόκειται για το  ιερό της φυλής, όπου κατοικεί ο θρησκευτικός ηγέτης Karaí (Ο Μέγας). Αυτός, κρατώντας το yvyra-i, δηλ. ένα σκήπτρο στολισμένο με φτερά, διηγείται στην πολύ μελωδική γλώσσα ñe´engatú τη θρησκευτική μυθολογία της φυλής. Οι Γουαρανί δίνουν μεγάλη σημασία στο άκουσμα της μελωδικής τους γλώσσας, που μέσα στο ονειρικό περιβάλλον του τροπικού δάσους της βροχής, προσδίδει ηρεμία, γαλήνη. Σήμερα η Παραγουάη είναι κατά 95% δίγλωσση χώρα. Όλοι, σχεδόν, οι κάτοικοι μιλάνε ισπανικά και jo-porá.
    bxk18428_itapecirica-10-800
Στην κοινωνία Γουαρανί υπάρχει και πολιτικός ηγέτης, ο Μburumbichá. Όπως προείπα, το αξίωμα του θρησκευτικού τους ηγέτη ονομάζεται Karaí. Σήμερα στην Παραγουάη αποκαλούν ειρωνικά τους δικτάτορες, γενικά τους στρατιωτικούς, αλλά και κάθε υπεροπτικό άνθρωπο Karaí guazú, δηλ. Μεγάλο Κύριο.
   64909954_ee122e6c49
    Εκτός, όμως, από την πολιτικο-θρησκευτική οργάνωση, οι ιθαγενείς της Αμαζονίας και του Chaco, έχουν και κοινωνικές διακρίσεις. Οι Γουαρανί θεωρούν οτι υπάρχουν τρία είδη γυναίκας: οι παρθένες, οι σεξουαλικά ώριμες και, τέλος, όσες διανύουν την κλιμακτήριο, ή την έχουν ήδη ξεπεράσει. Σύμφωνα με τα έθιμα της φυλής, κατά την περίοδο της εμμηνόρροιας, τα κορίτσια απομονώνονται από τον ανδρικό πληθυσμό και αποφεύγουν ακόμη και την οπτική επαφή. Εδώ επίσης συναντάται και το φρικτό έθιμο της κλειτοριδεκτομής, που ίσως μας θυμίσει την αντίστοιχη μουσουλμανική συνήθεια.

http://abretumente87.bligoo.com.ar/el-genocidio-de-los-guaranies-por-una-tierra-sin-mal  https://gr.pinterest.com/explore/indios-guarani-954574186256/
    Όπως προανέφερα, οι πολιτισμοί της επωνομαζόμενης “περιθωριακής” Αμερικής, δεν δημιούργησαν αρχιτεκτονικά μνημεία ανάλογα των Ίνκας, των Αζτέκων και των Μάγιας. Στη χειροτεχνία, όμως, ξεχωρίζει ένα περίπλοκο διακοσμητικό μοτίβο, το para mboi, που συμβολίζει δέρμα φιδιού. Αυτό το μοτίβο το συναντάμε κυρίως στα ψάθινα “θαυματουργά” καλάθια, που συνδέονται άμεσα με τη γυναικεία φύση και ανάγονται στην περίοδο του παλαιολιθικού ανθρώπου-τροφοσυλλέκτη, ενώ το τόξο θεωρείται κατ’ εξοχήν ανδρικό χρηστικό έργο λαϊκής τέχνης και μας φέρνει στο νου τους κυνηγούς της νεολθικής περιόδου. Πάντως, το σύμβολο του φιδιού αποτελεί συνδετικό κρίκο ανάμεσα στους πολιτισμούς της νότιας και της κεντρικής Αμερικής. Είναι γνωστές οι μεξικανικές πυραμίδες των Αζτέκων, αφιερωμένες στο θεοποιημένο ιστορικό πρόσωπο Quetzalcóatl, όπως και των Μάγιας, αφιερωμένες στον Kukulkan -θεότητες και οι δύο του Φτερωτού Φιδιού, που κατάγεται από τον κινέζικο δράκο.

Τελειώνοντας την αναφορά μου αυτή στον ομοιογενή πολιτισμό της τροπικής Αμερικής, που εκπροσωπείται -όπως εξηγήσαμε- κυρίως από τους Arwak της Κολομβίας, τους Yagua του Αμαζονίου και τους Guaraní της Παραγουάης, θα ήθελα να αναφερθώ επιγραμματικά στη μυθολογία αυτής της εκτενούς περιοχής, που αποτελεί συγχρόνως τη λογοτεχνία των Mby’ a Tupí Guaraní.
    ca-pora 
Το Πάνθεον των Γουαρανί είναι ένα σύστημα ταξινόμησης των δυνάμεων του σύμπαντος. Στην κορυφή της σχηματικής πυραμίδας αξιολόγησης των θεοποιημένων φυσικών φαινομένων βρίσκεται ο Πρώτος και Αληθινός Πατέρας, ο Ñamandú, δηλ. το πνεύμα της σοφίας. Αυτός δημιούργησε τη Γη με τους 5 αιώνιους φοίνικες, τον άνεμο, το χώρο και το χρόνο. Κατόπιν, τοποθέτησε εκεί 4 σημαδεμένα ξύλινα σκήπτρα, για να στηρίξει επάνω τους τους 7 Παραδείσους. Ως δευτερεύουσες θεότητες αναφέρονται οι εξής: ο Karaí -το πνεύμα της ιερής φωτιάς, που δανείζει το όνομά του ως αξίωμα στον εκάστοτε αρχιερέα-, ο Tupá -ο θεός των υδάτων -σύμβολο της δροσιάς- και ο Jacairá της ομίχλης του τροπικού δάσους. Τέλος, μας διηγείται ο μύθος Ñandé Jary´i i mitá jevy, οτι η Μεγάλη Γιαγιά ᾱρχέτυπο της φυλής- δεν είχε γονείς, αλλά γεννήθηκε από το άπειρο κενό, όπως συγκριτικά αναφέρει το ιερό βιβλίο Pópol Vuh των Μάγιας της Κεντρικής Αμερικής για τους αντίστοιχους θεούς Gucumatz και Tepeu. Αυτό ίσως μας θυμίσει και τις δοξασίες του Χριστιανισμού.

  https://gr.pinterest.com/pin/66991113178018064/  http://hernehunter.blogspot.gr/
    Οι Γουαρανί πιστεύουν επίσης ότι η παρουσία του ανθρώπου καθιστά τη Φύση “άρρωστη”, δηλ. μολυσμένη. Γι’ αυτόν το λόγο, η εκάστοτε νέα γενιά πρέπει να εγκατασταθεί σε νέα γη, “άσπιλη”. Αυτή, λοιπόν, η συνεχής μετακίνηση των ιθαγενών από την Yvy tenondé προς την  Yvy mara-e’y, καθιστά τις κοινωνίες νομαδικές και φιλοπόλεμες. Το τελευταίο δείγμα τελετουργικής ανθρωποφαγίας σημειώθηκε πριν περίπου 30 χρόνια, τη δεκαετία του 1970.
    yvy-vlaff-2014-valdivia-review1-600x250
    Ας περάσουμε τώρα στην περιοχή των Άνδεων, όπου ο αρχαιότερος γνωστός, αρχαιολογικά, πολιτισμός είναι αυτός των Uru Chipaya, αν και η παράδοση αναφέρει τους Aymara και τους Anti, που έδωσαν το όνομά τους στην οροσειρά των Άνδεων. Στην γλωσσολογική ομάδα των Jaq’aru, ανήκουν οι ιθαγενείς Aymara, που θα επισκεφτούμε στη λίμνη Τιτικάκα της Βολιβίας. Η ονομασία “Τιτικάκα”προέρχεται ετυμολογικά από τη γλώσσα quechua των Ίνκας, και σημαίνει Τα ιερά ύδατα απ’ όπου γεννήθηκε ο Ήλιος”. Ανάμεσα στη φυλή των Aymara υπερίσχυε μία κάστα αριστοκρατών, οι Qollana, οι οποίοι ασκούσαν πολιτικο-θρησκευτική εξουσία. Οι Aymaras, λόγω του υψηλού πολιτιστικού τους επιπέδου, απετέλεσαν την αρχηγική ομάδα ανάμεσα στους λοιπούς ιθαγενείς των Άνδεων. Ο Mallku Qhapaq, ο τελευταίος βασιλιάς των Aymara, συγκέντρωσε όλα τα πολιτιστικά στοιχεία του υψιπέδου των Άνδεων, και ίδρυσε την Αυτοκρατορία των Ίνκας, στο Cuzco του Περού, διατηρώντας το αξίωμά του και αποτελώντας τον πυρήνα  της αυτοκρατορικής οικογένειας των Yupanqui.

138526572-chipaya-uros-indian-village-tribe

Η λέξη Ίνκα δηλώνει σήμερα το όνομα ολόκληρου εκείνου του λαού. Εκείνη την περίοδο, όμως, σήμαινε βασιλιάς. Πάντως, ετυμολογικά προέρχεται από το ουσιαστικό inti, και σημαίνει “Λάτρης του Ήλιου”. Η αυτοκρατορία των Ίνκας ιδρύθηκε μόλις 100 χρόνια πριν από την κατάκτηση του Περού από τους Ισπανούς. Με το σύστημα της βίαιης μετακίνησης των διάφορων εχθρικών μεταξύ τους φυλών, απέφευγαν τις συχνές συρράξεις. Με την πάροδο του χρόνου, οι ευγενείς ανέλαβαν στρατιωτικά, διοικητικά και θρησκευτικά αξιώματα. Κατασκεύασαν ένα σημαντικό οδικό σύστημα, που διευκόλυνε το πρωτόγονο αλλά αποτελεσματικό ταχυδρομείο τους. Λένε, μάλιστα, πως ο βασιλιάς που κατοικούσε στο Cuzco, σε υψόμετρο 3.0000 μ., πάνω στις Άνδεις, έτρωγε καθημερινά φρέσκο ψάρι  από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Το οδικό αυτό δίκτυο, που εκτεινόταν από το Quito του Ισημερινού μέχρι την κεντρική Χιλή, χρησίμευε και για τη συγκέντρωση των φόρων. Η διοικητική οργάνωση των Ίνκας κατέρρευσε όταν στα 1525, που έφτασαν οι Ισπανοί κατακτητές, ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στον Ίνκα Ataw Huallpa και στον αδελφό του -και σφετεριστή του θρόνου- Huáscar Yupanqui.
    inca-religion
    http://www.machupicchuvirtual.org/2013/01/inca-culture.html
Η διοικητική αυτή οργάνωση, παρ’ όλο ότι βασιζόταν στο σύστημα της κληρονομικής βασιλείας και στον κοινωνικό θεσμό των οικογενειακών οικιστικών πυρήνων ayllu, λειτουργούσε στην πραγματικότητα βάσει συνταγματικής νομοθεσίας και μπορεί να συγκριθεί με τα σύγχρονα σοσιαλιστικά πρότυπα -όχι, όμως, με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Βάσει νόμου, ο λαός είχε το δικαίωμα να θανατώσει τον Sapa Inka, εάν αυτός δεν είχε μεριμνήσει για τη συγκέντρωση αγαθών και την ασφάλεια του λαού. Βέβαια, δεν έχει σημειωθεί ιστορικά κάποιο τέτοιο γεγονός λαϊκής εξέγερσης και θανατικής ποινής για κανέναν από τους 12 Ίνκας.  
Έτσι, συγκρίνοντας την Αυτοκρατορία των Άνδεων με τα αντίστοιχα βασίλεια της Κεντρικής Αμερικής, μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τους Αζτέκους, στο Μεξικό, ως αρχαίους “ναζί”.    moray-inca-ruins-near-maras-peru
http://www.agrotistravel.com/2016/09/02/featured-photo-moray-inca-ruins-near-  
    Συνεχίζοντας τον πολιτισμικό συσχετισμό, θα ήθελα να αναφέρω ελάχιστα στοιχεία για τη θρησκεία: Στην κορυφή του ινκαϊκού πανθέου βρισκόταν ο Wiraqh’ocha -“Ο Αφρός των Υδάτων”, που γεννήθηκε από τη λίμνη Τιτικάκα. Αυτός δημιούργησε τον κόσμο και δίδαξε στους ανθρώπους τον πολιτισμό. Αφού ολοκλήρωσε το έργο του, εξαφανίστηκε μέσα στα νερά του Ειρηνικού, έχοντας υποσχεθεί στο λαό του οτι μία μέρα θα επέστρεφε. Αυτή η ιστορία είναι ταυτόσημη μ’ εκείνη του μεξικανικού θεού Tloquenahuaque των Αζτέκων. Ίσως αυτό το στοιχείο να εξηγεί γιατί οι ιθαγενείς δέχτηκαν στην αρχή τους Ισπανούς κατακτητές ως θεούς, που επέστρεφαν στη γη τους. Άλλες θεότητες ήταν:
ο Inti = Ήλιος, η Mama killa = η Σελήνη, αδελφή & σύζυγος του Ηλίου, η Pachamama = η Μητέρα Γη, η Mamaqh’ocha = η θεά της θάλασσας.
    Τέλος, οι Παρθένες του Ηλίου, τα ωραιότερα κορίτσια από την τάξη των πληβείων, λάμβαναν εξαιρετική παιδεία -βάσει κρατικής μέριμνας- και χρησίμευαν ως μαιτρέσες, ή ακόμη και για τις ανθρωποθυσίες, στη γιορτή του Ήλιου Intiqraymi, στα τείχη του Saqsaywamán.   
 virgenessol_5
    Έχοντας ολοκληρώσει – ήδη από την προηγούμενη ομιλία μας στο Quito του Ecuador- τα πολιτιστικά στοιχεία της προκολομβιανής περιόδου, που αφορούν το ταξίδι μας, θα προσπαθήσω να συνοψίσω και πάλι τα δρώμενα της Αναγεννησιακής περιόδου -όπως και των ακόλουθων εποχών της Ν. Αμερικής -σ’ αυτήν  την τελευταία ομιλία εδώ, στο Santiago της Χιλής.
    Κατά τον 15ο αι. κ.Π., αφού οι Ισπανοί είχαν ήδη ανακτήσει τις έως τότε μουσουλμανικές τους περιοχές, ανέκυψε η ανάγκη μίας νέας πολιτικής δομής, βασισμένης σε χριστιανικά πολιτισμικά στοιχεία.
    Όταν, όμως, ο Φερδινάνδος της Αραγωνίας και η Ισαβέλλα της Καστίλλης αποφάσισαν να εκδιώξουν από την Ισπανία ακόμη και τους τελευταίους εκχριστιανισμένους κρυπτομουσουλμάνους, (πολλοί από τους οποίους έφτασαν ως τη Θεσσαλονίκη), η ισπανική γη έμεινε ακαλλιέργητη, και οι βιοτεχνίες χωρίς εργατικά χέρια. Αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό κόστος της απελευθέρωσης της Ισπανίας.
    Έτσι, η αναγκαιότητα ανακάλυψης και κατάκτησης νέας γης ήταν, πλέον, άμεση. Όχι τόσο για τη γεωργική εκμετάλλευση, όσο για την απόκτηση εργατικών χεριών σκλάβων, που θα εξαντλούσαν τους φυσικούς της πόρους.
Στο λεξιλόγιο των θαλασσοπόρων εκείνης της εποχής, υπήρχε ήδη μία μαγική λέξη: Antilha, που στα πορτογαλικά σημαίνει: “νησιά πριν από το μεγάλο νησί”. Πίστευαν, λοιπόν, τότε, ότι η Βραζιλία ήταν ένα νησί στο δρόμο πριν φτάσει κανείς στις Ινδίες.
    Ο Χριστόφορος  Κολόμβος -πιθανώς γόνος της οικογενείας των εκλατινισμένων Ιουστινιανών, των Giustiniani, όπως ήταν τότε γνωστοί στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου- ανέλαβε ν’ ανοίξει το δρόμο προς τις Ινδίες, ακολουθώντας όμως δυτική πορεία, για ν’ αποφύγει τους μουσουλμάνους που λυμαίνονταν τα θαλάσσια μονοπάτια της Ανατολής. Έτσι, στις 3 Αυγούστου του 1492, στις 8:00 το πρωί, σαλπάρισε από την Barra de Saltes του Cádiz, στην Ανδαλουσία.
    Όπως γράφει ο ίδιος στο ημερολόγιο του καραβιού του: “Αφού έπεσε ο Ήλιος, συνέχιζα την ίδια πορεία προς τα δυτικά. Η καραβέλα Pinta, που ήταν πιο γρήγορη και προπορευόταν, συνάντησε γη και μου έκανε σινιάλο.”
    Αυτήν τη ξηρά την είδε πρώτος ο Rodrigo de Triana. Πάντως ο πλοίαρχος, στις 10:00 το βράδυ βρισκόταν στο παρατηρητήριο του δικού του καραβιού, και είδε κι εκείνος τα φώτα. Έτσι τουλάχιστον έπρεπε να ισχυριστεί για να βγεί ασπροπρόσωπος, σύμφωνα με τον μεσογειακό του χαρακτήρα.
    Τα ξημερώματα, λοιπόν, μεταξύ Πέμπτης 12 και Παρασκευής 13 Οκτωβρίου του 1492, κάρφωσαν στη λευκή παραλία το σταυρό του καθολικισμού, και ονόμασαν το νησί San Salvador, δηλ. Σωτήρα, επειδή όπως πίστευαν, ο Χριστός τους είχε σώσει από εκείνο το εφιαλτικό ταξίδι των 2 1/2 μηνών προς το άγνωστο. Ο Κολόμβος, βέβαια, πίστευε ότι βρισκόταν στις Ινδίες, ενώ στην πραγματικότητα είχε ανακαλύψει το νησί Guanahaní, των Bahamas.
carabelasdenoche
    Πριν φτάσουν , όμως, οι Ισπανοί σ’ αυτά τα μέρη, οι ιθαγενείς προέβλεπαν την καταστροφή των πολιτισμών τους. Από την άλλη πλευρά της ηπείρου, στην Κορδιλλιέρα των Άνδεων, και πιο συγκεκριμένα στην Αυτοκρατορία των ΄Ινκας, ένα μαύρο ουράνιο τόξο διέσχισε τον ουρανό. Ο Ίνκα Ataw Huallpa δεν θέλησε να του δώσει σημασία. Κατά τη διάρκεια της γιορτής του Ἠλιου Intiqraymi, ένας νεκρός κόνδορας έπεσε στην Πλατεία της Χαράς, μπροστά στα πόδια του Αυτοκράτορα. Ο Ataw Huallpa, όμως, και πάλι δεν θέλησε να πιστέψει ότι επρόκειτο για κακό οιωνό. Έστειλε, μάλιστα να σκοτώσουν τον μαντατοφόρο chaski, που του έφερε τα κακά νέα. Και ο ίδιος, με το σπαθί του, πήρε το κεφάλι του σοφού γέροντα της φυλής, που προέβλεψε τη μήνιν των θεών. Ακόμη κι όταν τελικά, το ίδιο του το παλάτι μετατράπηκε σε φυλακή του, πάλι δεν ήθελε να το πιστέψει. Ίσως αυτή η ιστορία με τον σοφό γέροντα να μας θυμίσει τη ρήση του Οιδίποδα προς τον μάντη Τειρεσία: “Τυφλός τα τ’ ώττα, τον τε νουν, τα τ’ όμματ’ εί!”
atahuallpa_1
    Η κατάκτηση των Άνδεων από τους Ισπανούς, οφείλεται κυρίως στις ίντριγκες μεταξύ των ιθαγενών. Ο Ισπανός χρονικογράφος της Αναγέννησης Pedro de Cieza de León, μιλά για το πώς άρχισε η διένεξη ανάμεσα στον Ίνκα Ataw Huallpa και στον αδελφό του Huáscar Yupanqui: Στα 1542, αφού είχε πια πεθάνει ο Wayna Qhápaq, -ο Νεώτερος- και η σύζυγός του Chimpu Ocllo, δύο από τα 12 παιδιά τους, ο Ataw Huallpa και ο Huáscar, μάχονταν μεταξύ τους για την απόκτηση της εξουσίας. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, ο πατέρας τους τους είχε αφήσει δύο διαθήκες. Στη μία όριζε ότι οι περιοχές βόρεια του Quito ανήκαν στη δικαιοδοσία του αγαπημένου του Ataw Huallpa, που τον είχε συνοδεύσει σε τόσες μάχες, ενώ στην δεύτερη διαθήκη όριζε ότι ολόκληρη η Αυτοκρατορία θα περνούσε στα χέρια του Huáscar. Οι Ισπανοί, εκμεταλλευόμενοι αυτήν την ίντριγκα, αφού υποστήριξαν τον Huáscar, συνέλαβαν και φυλάκισαν τον Ataw Huallpa στο ίδιο του το παλάτι, ενώ πήραν ως λύτρα ένα δωμάτιο γεμάτο ως τη μέση με χρυσάφι και ασήμι για να τον απελευθερώσουν. Τελικά, εκτέλεσαν και τους δύο αδελφούς.
    Στην οργάνωση αυτής της ίντριγκας βοήθησε ο Pedro de Candía, δηλ. ο Πέτρος ο εκ Χάνδακος, ένας Κρητικός απ’ το Ηράκλειο, που σ’ εκείνα τα χρόνια της Λατινοκρατίας στον Ελλαδικό χώρο, είχε εύκολα περάσει στον ισπανικό στρατό, που αποτελείτο από άτομα της κατώτατης κοινωνικής στάθμης: αποφυλακισμένους, αλκοολικούς, νόθα παιδιά -προϊόντα βιασμών, και γενικά απόκληροι περιθωριακοί τύποι. Ένας απ’ αυτούς ήταν και ο Francisco Pizarro, που κατέληξε να δολοφονηθεί στις σκάλες του παλατιού, όπου πριν λίγα χρόνια είχε δολοφονήσει τον Ίνκα Ataw Huallpa Yupanqui.
%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b5%ce%af%ce%bf-%ce%bb%ce%ae%cf%88%ce%b7%cf%82-1
    Οι πεινασμένοι για χρυσάφι και φωτιά καθολικοί ιερείς και βασιλείς της Ισπανίας -μη εξαιρώντας, βέβαια, και τους Πορτογάλους στη Βραζιλία- αφού έκαψαν τις περγαμηνές με τη σοφία της επιστήμης και της λογοτεχνίας των πολιτισμών εκείνων, οπλισμένοι μετάνιωσαν και προσπάθησαν να συγκεντρώσουν ότι απέμενε πλέον. Έτσι, ακόμη και σήμερα, ο λαός προσπαθεί να διατηρήσει την πολιτισμική του κληρονομιά. Στους δρόμους των Άνδεων, ακούγεται ακόμη η μελαγχολική zampoña, το μουσικό όργανο που μοιάζει με τη σύριγγα του Πάνα και μιμείται τον άνεμο των υψιπέδων:   
Inti tutayan                                                Ο ήλιος σκοτείνιασε
    Ataw Huallpa ayachaspa                      ο Αταουάλπα είναι πλέον νεκρός
    yawar mayu purisqanña                      και το αίμα πλυμμύρισε τα ποτάμια…
Αυτοί οι μελωποιημένοι στοίχοι, τα huayño, αποτελούν το κύριο μουσικό είδος των Άνδεων σήμερα.
   c00153578da38933fa6c97ef4f51c427
Πλησιάζοντας στο τέλος, θα αρκεστώ μόνο στο να αναφέρω ότι οι επαναστάσεις για την ανεξαρτησία της Αμερικής ξεκίνησαν στη Βενεζουέλα, το έτος 1807, με τον Simón Bolívar, για τον οποίον ήδη μιλήσαμε κατά την παραμονή μας στην Bogotá της Κολομβίας.
    Το 1811, ξεκινά η Μεξικάνικη επανάσταση, επιρρεασμένη κι αυτή από τη Γαλλική του 1789. Το 1821, απελευθερώνεται η Κόστα Ρίκα και ολόκληρη η Κεντρική Αμερική. Τελευταία απελευθερώθηκε η Βολιβία, το έτος 1824.
4f1646399fb31ca2477671c50d6e55b0
    Οι λευκοί ισπανικής καταγωγής, γεννημένοι στη Λατινική Αμερική, ονομάζονται criollos. Οι μιγάδες από λευκούς και Αφρικανούς, είναι οι mulatos. Οι μιγάδες από Ισπανούς και ιθαγενείς λέγονται mestizos. Οι guajiros είναι οι μιγάδες από Αφρικανούς και ιθαγενείς. Υπάρχουν, επίσης, οι zambos, δηλ. οι μιγάδες μεταξύ Αφρικανών και  Ασιατών.
    Η νοοτροπία των mestizos τους καθοδηγεί να ελέγχουν τις κινήσεις της ζωής τους, ενώ οι ιθαγενείς αποδέχονται στωικά το πεπρωμένο τους. Οι μιγάδες προσπαθούν να κυριαρχούν των καταστάσεων, ενώ οι ιθαγενείς προσανατολίζονται σε μία αυστηρά οργανωμένη κοινωνία. Οι μιγάδες είναι επιθετικά ατομικιστές, ενώ οι ιθαγενείς καταπνίγουν το Εγώ τους. Οι μιγάδες μεθούν με τη φαλλοκρατία τους. Ίσως να έχουν καταλάβει ότι η νοημοσύνη είναι υποκειμενική και ισομερώς κατανεμημένη στα δύο φύλλα, κι έτσι χρησιμοποιούν τη φαλλοκρατία ως σανίδα σωτηρίας, ενάντια στον καταποντισμό του εγωισμού τους…

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα & τους πολιτισμούς τουςεπικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménezιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Απορίες στα Γερμανικά ? Konditionalsätze = Υποθετικός Λόγος.

k10925791

http://www.fotosearch.com/CSP990/k10925791/http://www.fotosearch.com/CSP990/k109

Ο Υποθετικός Λόγος -σε όλες τις γλώσσες- μπορεί να εκφράζει πράξεις πραγματοποιήσιμες ή μη, στο παρόν ή στο μέλλον, αλλά και στο παρελθόν. Πολλές γλώσσες διατηρούν την Ευκτική έγκλιση, ενώ άλλες χρησιμοποιούν περιφραστικούς τύπους. Στα αγγλικά υπάρχουν 3 + 2 είδη υποθετικού λόγου, ενώ στα ισπανικά, οι δυνατότητες σύνταξης της υπόθεσης παρουσιάζονται σε 20 διαβαθμίσεις

Ας δούμε, στη συνέχεια, τη λειτουργία του Υποθετικού λόγου στα γερμανικά

1. ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΙΜΟΣ

ΠΑΡΟΝ

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ/ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ

Wenn ich Lust habe, rufe ich dich an.

(Όταν έχω κέφι, σου τηλεφωνώ.)

 

2. ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΙΜΟΣ

Α. ΠΑΡΟΝ

KONJUNKTIV II

Wenn ich Lust hätte, würde ich dich anrufen. (… rief ich dich.)

(Αν είχα κέφι, θα σου τηλεφωνούσα.)

 

3. ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΙΜΟΣ

Β. ΠΑΡΕΛΘΟΝ

KONJUNKTIV II (Σύνθετος)

Wenn ich Lust gehabt hätte, hätte ich dich angerufen. (… rief ich dich.)

(Αν είχα [βρει] το κέφι, θα σου είχα τηλεφωνήσει.)

 

Βέβαια, οι υποθετικές προτάσεις μπορούν να συνταχθούν και αντίστροφα:

Ich rufe dich an, wenn ich Lust habe.

 

Βρείτε ασκήσεις στον ακόλουθο σύνδεσμο:

https://deutsch.lingolia.com/de/grammatik/satzbau/konditionalsaetze

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τη γερμανική γλώσσα & τον πολιτισμό της, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης,  ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Easy reading: Βιβλία με απλοποιημένες ιστορίες για εκμάθηση γλωσσών!

CI-Alexander-Love_Library-Chair.jpg.rend.hgtvcom.966.644

http://www.hgtv.com/design/decorating/clean-and-organize/21-beautiful-book-storage

Κάποτε, μία Πρεσβεία στην Αθήνα μου πρότεινε να αλληλογραφήσω με έναν υπήκοο της χώρας που εκπροσωπούσε, προκειμένου εκείνος να εξασκούσε την ελληνική γλώσσα, την οποία προσπαθούσε να μάθει ως ξένη. Όταν εγώ -με μεγάλη χαρά- του πρότεινα βοήθεια στη γραμματική, τότε εκείνος μου ζήτησε τη χάρη να μην του στερήσω τον ενθουσιασμό της προσωπικής ανακάλυψης… Αυτό αποτέλεσε για εμένα μάθημα ζωής. Σήμερα, πλέον, αυτός ο παλιός φίλος είναι ένας σημαντικός σύγχρονος φιλέλληνας, με πολλές εκδόσεις γύρω από τον αρχαίο μας πολιτισμό!

Από τότε, προτείνω στους μαθητές μου να διαβάζουν μόνοι τους μικρά, εύκολα κείμενα -του δικού τους ενδιαφέροντος- έτσι ώστε να μαθαίνουν με ευχάριστο τρόπο το λεξιλόγιο της γλώσσας που θέλουν να μάθουν.

Ας δούμε, μαζί, στους ακόλουθους συνδέσμους βιβλία, περιοδικά, ιστοσελίδες και κείμενα τέτοιου είδους για όλα τα επίπεδα, στα αγγλικά, γερμανικά, ισπανικά & πορτογαλικά:

http://learnenglishteens.britishcouncil.org/study-break/easy-reading

https://www.bookrix.com/books;lang:deutsch.html

https://www.fluentin3months.com/español-reading-practice/

https://portugues.free-ebooks.net/https://português.free-ebooks.net/

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες και τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστεΗλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085