Αγγλικά phrasal verbs

unnamed

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.yumugee.englishgrammarexercises

Στον ακόλουθο σύνδεσμο υπάρχουν ασκήσεις για ρηματικές εκφράσεις

(phrasal verbs) στα αγγλικά:

https://www.ego4u.com/en/cram-up/grammar/phrasal-verbs

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την αγγλική γλώσσα & τους πολιτισμούς της, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, 

κιν. 6951614346

Advertisements

Ισπανικά τοπωνύμια

Plaza-de-España-Photo1

http://travelioo.com/images/spain/plaza-de-espana

Μία από τις δυσκολίες στην εκμάθηση γλωσσών είναι τα τοπωνύμια. Λέμε, π.χ. στα ελληνικά: “Αθήνα-Αθηναίος & αθηναϊκό”, “Πάτρα-Πατρινός (και όχι… Πατρινιὀς)”, αλλά ο κάτοικος από την “Πέρα Παναγιά του Κάμπου”, πώς λέγεται; Όχι, βέβαια… “Πέρα Παναγιώτης”…

Έτσι, ο κάτοικος της Μαδρίτης, λέγεται: madrileño, αλλά και mayrití. Πότε, όμως, χρησιμοποιούμε την κάθε ονομασία; Η δεύτερη λέξη αναφέρεται σε πρόσωπα, γεγονότα και μνημεία της πόλης από την μουσουλμανική περίοδο (711-1492 Κ.Π.), τότε που το όνομα της πόλης σήμαινε “Νερό που δίνει ζωή”.

Ας δούμε, στη συνέχεια, τα κυριότερα τοπωνύμια της Ισπανίας:

 

Álava alavense, alavés
Albacete albanense , albacetense, albaceteño, albasitense
Alicante alicantino, lucentino
Almería almeriense, portusmagnense alamariní , urcitano
Andalucía andaluz, bético, jándalo, andalusí
Aragón aragonés, baturro
Asturias asturiano, astur
Ávila abulense, avilés
Badajoz pacense, badajocense, badajoceño, beturiense
Baleares balear, gimnesiense
Barcelona barcelonés, barcelonense
Bilbao bilbaíno
Burgos burgalés, burgués, burcés burgense
Cabrera

caprariense

Cáceres cacereño, norbiense
Cádiz cadicense cadiceño caditano , gaditano, gaderita gadeiritano
Canarias canariense, canario
Cantabria cantabrio , cántabro
Castellón castellonense
Castilla-La Mancha castellano
Castilla-León castellano
Cataluña catalán
Ceuta ceutí, septense
Ciudad Real ciudadrealeño, cluniense, ciudadrealino
Córdoba cordobés, cordobense, cortubí patriciense
Cuenca cuencano, conquense
Extremadura extremeño, extremadano

Formentera

formenterano formenterense ofiusino

Fuerteventura

majorero
Galicia galaico, gallego, galiciano, farruco, ártabro
Gerona gerundense, gironés gerundí
Gomera gomero, junoniense
Gran Canaria

grancanario

Granada granadino, granadés ganadí garnatí , iliberitano
Guadalajara caracense, carriacense , arriacense, guadalajareño, alcarreño
Guipúzcoa guipuzcoano
Hierro

herreño

Hueca oscense
Huelva olvisino , onubense, huelveño

Ibiza

ibicenco, ibicense
Jaén jaenés, jienense, aurgitano
La Coruña coruñés, brigantino
La Palma palmero, palmense
La Rioja riojano
Lanzarote lanzaroteño
Las Palmas

palmense

León legionense, leonés
Lérida ilerdense, leridano, leridense
Logroño logroñés, lucroniense, juliobrigense
Lugo lucense , luqués
Madrid madrileño, madrideño , matritense, mayrití mageritense
Málaga malagueño, malagués malasino
Mallorca mallorquín, mallorqués, majoriciense, mayoricense
Melilla melillense

Menorca

menorquín, menorqués minoricense minoriscense
Murcia murciano, murcí
Navarra navarro, agote
Orense orensano, auriense
Oviedo ovetense
Palencia palentino
Palma de Mallorca palmesano, palmense
Pamplona pampilonense , pamplonica, pamplonés, pampelonense
Pontevedra pontevedrés, lerense, duopontino
Salamanca salmantino, salmanticense, salamanqués, salamanquino, charro
San Sebastián donostiarra, easonense
Santa Cruz de Tenerife candelariero , tinerfeño
Santander santanderino, montañés, santanderense
Segovia segoviano, segoviense
Sevilla romulense , hispalense, hispaleto hispaliense , sevillano
Soria soriano
Tarragona tarraconense, tarraconista cesetano , cosetano
Tenerife tenerifeño, tinerfeño
Teruel turolense, turboleta
Toledo toledano
Valencia valenciano
Valladolid vallisoletano, valisoletano, pinciano
Vascongadas vasco, vascongado
Vitoria vitoriense , vitoriano
Vizcaya vizcayense , vizcaíno
Zamora zamorano, zamorense
Zaragoza zaragozano, cesaraugustano, zaragocés , saldubense
Alcalá de Henares complutense, alcalaíno
Astorga (León) astorgano, asturicense, maragato
Bañeza, La (León) bañezano
Barbastro (Huesca) barbastrense
Betanzos ( La Coruña) brigantino
Cabra (Córdoba) egabrense
Calahorra calagurritano
Calatayud (Zaragoza) bilbilitano
Ciudad Rodrigo (Salamanca) mirobrigense
Coria (Cáceres) cauriense
Martos (Jaén) tuccitano
Morella (Castellón) bisgargitano
Orihuela (Alicante) orcelitano, oriolano
Ronda (Málaga) arundense
Segorbe (Castellón) segobricense, segobrigense, segorbino
Talavera de la Reina (Toledo) talabricense, talaverano
Toboso, El (Toledo) toboseño, tobosino, toboesco
Toro (Zamora) toresano
Vich (Barcelona) ausense, ausentano, ausonense, vicense, vigitano

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική γλώσσα & τους πολιτισμούς της, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Γερμανικά ρήματα με Αιτιατική & Δοτική

unnamed

https://play.google.com/store/apps/details?id=de.tipps.VerbMitDativOderAkkListe

Η δοτική πτώση των ουσιαστικών & επιθέτων, συντάσσεται συνήθως με ρήματα που έχουν έννοιες του “δίνω” (εξ ου και το όνομά της) & “λέω”, όπως επίσης και με ρήματα στάσης, σε αντίθεση με την αιτιατική, που πηγαίνει με ρήματα κίνησης. Φυσικά, υπάρχουν κι εξαιρέσεις, που ακολουθούν τις πτώσεις των προθέσεων. Τα δίπτωτα ρήματα συντάσσουν το έμμεσο αντικείμενο (συνήθως έμψυχο) στη δοτική, ενώ το άμεσο (άψυχο) στην αιτιατική:

Infinitiv Position 1 Verb Ergänzung Ergänzung
geben Der Chef gibt der Sekretärin den Brief.
geben Der Chef gibt ihr den Brief.
geben Der Chef gibt ihn der Sekretärin.
geben Der Chef gibt ihn ihr.
geben Er gibt ihn ihr.

Στους ακόλουθους συνδέσμους, θα βρείτε θεωρία:

http://mein-deutschbuch.de/dativ-und-akkusativ-ergaenzung.html

& ασκήσεις σε διάφορα επίπεδα:

http://mein-deutschbuch.de/online-uebungen.html

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τη γερμανική γλώσσα & τον πολιτισμότης, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης,  ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Ανθολογία ποίησης του αρχαίου πολιτισμού των Ίνκας

1

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ & ΙΣΠΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ, 2017

(Φωτογραφίες από Power Point παλαιότερης παρουσίασης του Ηλία Ταμπουράκη)

2

            Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της, από τις καλυμμένες με χιόνι ημιέρημες εκτάσεις των υψιπέδων των Άνδεων στο Περού και στο Altiplano της Βολιβίας με τα μοβ παστέλ, ανοιχτοπράσινα και ζαχαρί έως και κοκκινωπά χρώματα πάνω στο μολυβί ανδεσίτη, μέχρι τις ερήμους στο Trujillo του Περού δίπλα στη θάλασσα. Από τα φαράγγια της Colca με τους κόνδορες –τους ιερούς καθοδηγητές των προσκυνητών του Ήλιου στο Περού, ως τα βραχώδη νησιά Ballestas με τους θαλάσσιους λέοντες του Ειρηνικού  στο Περού,  και τον Αμαζόνιο –που πηγάζει και αυτός απ’ το Περού- με τις πολύχρωμες, πολύσχημες ορχιδέες, ή τους μπλε παγετώνες Torres del Paine της Παταγονίας και της Γης του Πυρός.

3

(Φωτογραφίες: Ηλίας Ταμπουράκης, 2000-2012)            

            Οι καταβολές του ανθρώπου χάνονται στην καταχνιά των Apu Achachila -των Υψηλών Νεφελωδών Κορυφών των Άνδεων -που για τους γηγενείς είναι θεοί-παππούδες.  Ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή η ρίζα τους!  Από ΄κεί ταξίδεψαν –οδοιπόροι και θαλασσοπόροι- για να φτάσουν απ’ τ’ ανοιχτό πέλαγος στην υψηλή γη. 

4

            Εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια χρειάστηκε η Γη για να δημιουργήσει την Cordillera των Άνδεων με το αχανές Altiplano –το βολιβιανό Υψίπεδο -την Κοιλάδα της Σελήνης με τις βραχώδεις απολήξεις σαν γοτθικούς ναούς-, το Uyuni με τις γαλανόλευκες αλυκές του πάνω στα βουνά, και την Aconcagua, την αργεντίνικη κορυφή των επτά χιλιάδων μέτρων.  Κι άλλα εικοσιπέντε χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση της Titicaca –της Inti Kjarkas- των Ιερών Υδάτων του Ηλίου με τα οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε υψόμετρο τεσσάρων χιλιάδων μέτρων!

5

            Λαμπερά τα ασημοντυμένα μνημεία του Tiwanaku στη Βολιβία με φόντο το κοβάλτινο μπλε του ουρανού, όμως σκοτεινή η προέλευση των Aymara και των προγόνων τους που το κατασκεύασαν.  Ιριδίζοντα τα χρυσά κοσμήματα στο Μουσείο Larco Herrera του Περού, αλλά θολή η καταγωγή των Ίνκας, που ένωσαν τους λαούς του πανανδικού πολιτισμού σε μία δική τους, παγκοσμιοποιημένη Pax Incaica. 

            Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια παρεμβάλλονται ανάμεσα σ’ εμάς, τους αναγνώστες της ινκαϊκής ποίησης, και σ’ εκείνους τους νομάδες που έχοντας περάσει τον Βερίγγειο Πορθμό, ή έχοντας διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό, έγιναν οι πρώτοι Ασιάτες αναρριχητές των Άνδεων, γυρεύοντας στην αρχή βολβούς και θηράματα, κι ύστερα, εκτρέφοντας τις προβατοκαμήλους llamas, καλλιεργώντας δημητριακά quinoa και καλαμπόκι και φτιάχνοντας τα πρωτόλεια εργαλεία τους από οψιδιανό.

6

            Στα 1000 με 2000 μέτρα υψόμετρο, βρίσκεται η ceja de la selva –το φρύδι του δάσους, όπως ονόμασαν αργότερα οι Ισπανοί το kishwar, την καλλιεργήσιμη περιοχή -που έδωσε το όνομά του στους Quechua, τους καλλιεργητές της γης που λάτρευαν τον Ίνκα, τον άρχοντα και προσκυνητή του θεού. Η γλυπτική ήταν το όχημα έκφρασης εκείνου του λαού χωρίς γραφή.

7

            Από την άλλη πλευρά των Άνδεων, στο Tiwanaku της Βολιβίας, κοντά στη ζωογόνο λίμνη Titicaca, στην Πόλη-Ιερό την προσανατολισμένη στ’ άστρα, οι Aymara, από το 200 π.Χ. μέχρι το 600 μ.Χ. –για μία περίοδο που αντιστοιχεί αμυδρά με τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή του «δυτικού» μας κόσμου- τρέφονταν με chuño -κατεψυγμένες πατάτες του χιονιού- εξέτρεφαν προβατοκαμήλους guanaco, εξόρυσσαν από τη Μάνα τους τη Γη βωξίτη, κατασκεύαζαν πέτρινους μονολιθικούς θεούς, έχτιζαν πυραμίδες διακοσμημένες με ανάγλυφα σύμβολα και ταξίδευαν στις νεφέλες της ορεινής φύσης του Qhollasuyu και του νου τους καταναλώνοντας φύλλα κόκας.  Η πρωτοποριακή τους τέχνη εκφράζει τους θρησκευτικούς μύθους και την πολιτιστική ιστορία του τόπου.  Είναι ο θεματοφύλακας της ιδιοσυγκρασίας αυτού του ιδιότυπου νοτιοαμερικανικού πολιτισμού.  Οι πρόγονοί τους, της ομογλωσσίας jaqaru, από το 1.200 π.Χ., αλλά και οι απόγονοί τους και ιδρυτές της αυτοκρατορίας των Ίνκας, που κρατήθηκε στο θρόνο των Άνδεων μέχρι και την ισπανική κατάκτηση του δέκατου έκτου αιώνα, άφησαν σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς του σύγχρονου κόσμου, την ποίησή τους αλλά και τη γλώσσα τους την ποιητική.

8

            Τέλος, οι Ίνκας, στα περίπου εκατό μοναδικά χρόνια της ύπαρξής τους από το 1438 έως το 1533, μ.Χ. φυσικά, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία τους στο Tawantinsuyu –«Τα Τέσσερα Σημεία του Ορίζοντα»- που κάλυπτε τις αντίστοιχες εκτάσεις της σημερινής Νότιας Κολομβίας, του Ισημερινού (Ecuador),  του Περού, της ορεινής Βολιβίας, της βόρειας Αργεντινής και της Χιλής (ως το Santiago), κι έχτισαν την πρωτεύουσά τους στο Cuzco (Qosqo), που σημαίνει Ομφαλός της Γης.  (Από το 1200 έως το 1400 διανύουν μία μυθική περίοδο της ύπαρξής τους, χωρίς καταγραφές ιστορικών γεγονότων.) Η αυτοκρατορία των Ίνκας συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα.  Η βασιλική θέληση έφτανε στο λαό μέσω των τοπικών αρχηγών.  Οι πιο πρωτότυπες πλευρές αυτού του πολιτισμού είναι η τριμερής διαίρεση των γαιών, τα μοναστήρια των Παρθένων του Ηλίου, οι κρατικές αποθήκες, οι στατιστικές και το οδικό δίκτυο, που αντανακλούν μία ιδιάζουσα αντίληψη για τις υποχρεώσεις των υπηκόων έναντι του ανώτατου άρχοντα, όπως και μία αξιοπρόσεκτη εφευρετικότητα για τη σωστή κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού και των προϊόντων –αγαθά που εξασφάλιζε η ιμπεριαλιστική πολιτική τους. Η ινκαϊκή κοινωνία δεν εφάρμοσε τη δουλοκτησία με την κοινή έννοια του όρου. 

9

            Η γη ανήκε στους θεούς, στον Ίνκα και στις κοινότητες των υπηκόων.  Η «θεϊκή υπερτροφή» των quechua, κλειδί του πανανδικού πολιτισμού, ήταν η πατάτα.  Το δημητριακό qinoa και το καλαμπόκι κατείχαν επίσης σημαντική θέση στη διατροφή τους, όπως και το παστό κρέας από προβατοκάμηλο llama και το ψάρι karachi.  Τα τρόφιμα συγκεντρώνονταν στις κρατικές αποθήκες, καταγράφονταν στα qipu –τα σχοινιά με τους κόμπους- κι επαναδιανέμονταν στο λαό, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.

            Ιδιοκτησία δεν υφίστατο, ούτε και προσωπική φορολογία, αλλά κοινοτική.  Αντί για προσωπικούς φόρους, οι υπήκοοι ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν τις χειρονακτικές τους υπηρεσίες. 

            Οι Aqllakuna –οι Παρθένες του Ηλίου, ή Επίλεκτες- ήταν όμορφα κορίτσια που διέμεναν μόνιμα κλεισμένα σε ναούς, και χρησίμευαν ως κεντήστρες ή παλλακίδες του αυτοκράτορα.  Ενίοτε δε, θυσιάζονταν στους θεούς.  Γι αυτό προετοιμάζονταν ψυχολογικά από τη νηπιακή τους ηλικία. 

            Χάρη στο οδικό σύστημα που ένωνε τις περιοχές του σημερινού Περού με τη Βολιβία, τη Χιλή ως τον ποταμό Mapuche, τη Βόρεια Αργεντινή, τον Ισημερινό και τη Νότιοδυτική Κολομβία, ο Ίνκα, εκτός του γεγονότος ότι πληροφορούνταν άμεσα για τις συνθήκες των υπηκόων του, απολάμβανε επίσης καθημερινά φρέσκο ψάρι από το μακρινό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο του έφερναν αυθημερόν οι chaski, δηλ.  οι σκυταλοδρόμοι που επάνδρωναν το αρχαϊκό ταχυδρομείο του βασιλείου.

            Ο Ίνκα είχε, βέβαια, την υποχρέωση να διατηρεί τις κρατικές αποθήκες γεμάτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια, έτσι ώστε το βασίλειο να μην ετίθετο ποτέ σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.  Λέγεται, μάλιστα, ότι οι υπήκοοι είχαν το δικαίωμα να θανατώσουν τον Ίνκα, παρ’ όλο ότι το λάτρευαν σα θεό, σε περίπτωση που δε θα τηρούσε τις υποχρεώσεις του και θα έθετε το λαό σε κίνδυνο.  Όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.  Βέβαια, οι «βυζαντινές» ίντριγκες κυριαρχούσαν στο βασίλειο, και σ’ αυτές οφείλεται εν μέρει και η ευκολία με την οποίαν οι Ισπανοί κατόρθωσαν να κατακτήσουν το Tawantinsuyo.

            Στο Cusco, λοιπόν, οργανώνουν μία μεταβατική κρατική δομή με πρωτογενή σοσιαλιστικά πρότυπα επαναδιανομής των αγαθών, αλλά και έντονα θεοκρατικά στοιχεία λατρείας του Ήλιου στο πρόσωπο του Ίνκα, βασιζόμενοι στη mita –ένα σύστημα εκ περιτροπής προσφοράς δωρεάν εργασίας και γνώσεων για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την κατασκευή αντικειμένων και –φυσικά- την πολιτισμική νοοτροπία, για «το κοινό όφελος».  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος αρχαίας παγκοσμιοποίησης.  Γι’ αυτόν το σκοπό, διενεργούν με στρατιωτικά μέσα μετακινήσεις μεταναστευτικού χαρακτήρα ολόκληρων ayllu –οικογενειακών πρωτοαστικών πυρήνων- με  αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός υβριδικού πολιτισμού στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης τους αυτοδιοικούμενης «συμπολιτείας». 

10

            Ο σημαντικότερος κοινωνικός πυρήνας των λαών της κεντρικής οροσειράς των Άνδεων ήταν, κι εξακολουθεί να είναι το ayllu, δηλαδή η φυλή, η γενεαλογία, η οικογένεια, το σπιτικό, το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μία κοινή ρίζα και οργανώνονται έχοντας έναν αρχηγό kuraka, που δεν είναι άλλος από το γηραιότερο της οικογένειας.  Ο πρωτότοκος γιος του δεν κληρονομεί το ayllu.  Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να δημιουργήσει ένα νέο.

11

            Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Bautista Saavedra, πιστεύουν πως ήδη πριν από την εποχή των Ίνκας (13ος αι.  μ.  Χ.), το ayllu στηρίχθηκε σε θρησκευτικές βάσεις που ένωναν τα μέλη της κοινωνίας.  Οι οικογένειες αυτές είχαν τους δικούς τους θεούς-προστάτες, που ανήκαν στο κοινό Πάνθεον, κάτι ανάλογο δηλαδή, με τα ονόματα που προσδίδονται στην Παναγία.  Ο Inca Garcilaso de la Vega ανέφερε ότι πολλοί ιθαγενείς λαοί του υψιπέδου των Άνδεων πίστευαν πως προέρχονταν από διάφορα ιερά ζώα, όπως τον κόνδορα, το πούμα, το φίδι, κ.ά.  Από την εποχή της ισπανικής κατάκτησης (16ος αι.), τα ayllu δέχτηκαν τη χριστιανική θρησκεία, διατηρώντας συγχρόνως τους μύθους, τις παραδόσεις και τους άγραφους νόμους τους.  Σήμερα είναι δυσπρόσιτα μέρη για τους ξένους, αλλά συγχρόνως ασφαλή.  Σ’  αυτές τις μικρές κοινότητες δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου εγκληματικότητα.  Ένας από τους άγραφους νόμους ορίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας κλέψει, τότε πρέπει να θανατωθεί από τα υπόλοιπα μέλη της.

            Η γεωπολιτική κατανομή των ayllu σε άνω (hanaq) και κάτω (hurin), συνετέλεσε στη διχόνοια που μαστίζει ακόμη και σήμερα τα ινδιάνικα χωριά.  Αυτήν την κατάσταση εκμεταλλεύονται κατά καιρούς οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες των χωρών των Άνδεων –σαν συνεχιστές της ισπανικής αποικιοκρατίας- για να κρατούν τις ιθαγενείς κοινότητες σε καθεστώς καταπίεσης  (διαίρει και βασίλευε!…)

            Σε περιοχές όπου το νερό είναι σπάνιο, τα ayllu συγκεντρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν markas, δηλαδή μικρά χωριά, διατηρώντας όμως άθικτα τα οικογενειακά τους έθιμα και τις παραδόσεις μέσα σε κάθε ayllu ξεχωριστά. 

12

            Οι ιθαγενείς Αmara ονομάζουν αυτό το διοικητικό σύστημα hatta, που σημαίνει:  σπόρος φυτών, ζώων και ανθρώπων, σπέρμα, οικογένεια, κάστα.  Αυτό ήταν στην αρχαιότητα το μόριο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι πόλεις, όπως το Tiwanaku.  Ακόμη και σήμερα, τα ayllu έχουν στην κατοχή τους τη γύρω καλλιεργήσιμη γη, για την οποία δεν πληρώνουν φόρο στο σύγχρονο κράτος.  (Άλλωστε, μεγάλος αριθμός ιθαγενών δε διαθέτει Δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας, και ούτε βέβαια τα δικαιώματα της αγοραπωλησίας, της υγείας, της παιδείας και της συμμετοχής στις διοικητικές διαδικασίες που αυτό παρέχει στους πολίτες.  Πρόκειται για μία υποκριτική μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά καιρούς από διάφορες σύγχρονες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, με την οποία διατείνονται ότι υποστηρίζουν την αυτονομία των ιθαγενών κοινοτήτων, όμως, στην πραγματικότητα, κρατούν τους ινδιάνους σε απομόνωση από την σύγχρονη πραγματικότητα.). Οι κάτοικοι των ayllus δεν ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την υπηκοότητα της χώρας στην οποία κατοικούν, και είναι –σε γενικές γραμμές- αδιάβλητοι ως προς τις επιρροές του δυτικού πολιτισμού.  Τα πράγματα, βέβαια, συνεχώς αλλάζουν.

13

            Εκεί, οι Ίνκας αναπτύσσουν την αστρονομία, τα μαθηματικά και τις αυτοκρατορικές τους τέχνες (κεραμική, υφαντουργία και χρυσοχοΐα), την κυκλώπεια αρχιτεκτονική και την πολεοδομία (που βλέπουμε σήμερα στα τείχη του Saksaywamán), τη μουμιοποίηση των αγαπημένων τους νεκρών και μία μέθοδο καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu –συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων, στα οποία αρχικά καταχωρούσαν τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών μεγεθών της αυτοκρατορίας τους.  Οι qipukamayoqkuna -οι «τυφλοί αναγνώστες των κόμπων»- ήταν εκείνοι που ψηλαφούσαν και τήρησαν κατά… «γράμμα» τη ρήση «awatkipasipjhañanakasataq» των προδρόμων τους των Aymara, που μονολεκτικά προστάζει:  «να είσαι άγρυπνος φρουρός για να διατηρείς την ακεραιότητά μας, δηλαδή να διαφυλάττεις τις αξίες των προγόνων μας και να τις μεταδίδεις στις νεότερες γενιές του πολιτισμού μας».  Watana, πάντως, στα ινδιάνικα σημαίνει «δένω».

14

            Πρόσωπα θεϊκά, ηρωικά και βασιλικά, που ίπτανται ανάμεσα στους κόσμους της πραγματικότητας και του ονείρου, πρωταγωνιστούν στην ποίηση των Ίνκας:  ο πατέρας θεός Ήλιος Tata Inti, η Μητέρα θεά Σελήνη Mama Killa, ο πολιτιστικός ήρωας Wiraqhocha που γεννήθηκε από τα ιερά ύδατα της λίμνης Titicaca, («Βιρακότσα» αποκαλούν ακόμα και σήμερα οι ινδιάνοι όσους λευκούς περιφέρονται στα μέρη τους), οι τέσσερεις  αδελφοί Ayar, που βγήκαν απ’ τα έγκατα του σπηλαίου Paqariqtanpu και ίδρυσαν το Cusco, η Mama Oqllo –η σύζυγος και αδελφή του πρώτου από τους δεκατρείς αυτοκράτορες, του Mallku Qhapaq, οι Παρθένες του Ηλίου -παλλακίδες του Ίνκα και θύματα ανθρωποθυσιών –όπως η μούμια της μικρής Juanita απ’ το Nevado del Ampato-, o Pachakuteq –ο Αυτοκράτορας που επέφερε ριζικές κοινωνικο-θρησκευτικές αλλαγές ανάμεσα στους Quechua (Ίνκας ονομάζονταν μόνο η κάστα των διοικούντων), ο Sinchi Ollanta, ο στρατηγός που ερωτεύτηκε την κόρη του Ίνκα, κι εκείνος του αρνήθηκε την ευχή του, κι ο Atahuallpa, ο τραγικός τελευταίος αυτοκράτορας που σκότωσαν οι Ισπανοί κονκισταδόρες.

15

            Αυτοί οι τελευταίοι, με αρχηγό τον Francisco Pizarro, σε συνεργασία με τον Diego de Almagro  και τον Hernando de Luque, και με την καθοδήγηση του Πέτρου του εκ Χάνδακος (Pedro de Candía), εκμεταλλευόμενοι την εμφύλια σύρραξη μεταξύ των πριγκίπων Atahuallpa και Huáscar, παγιδεύουν κι εκτελούν στις 29 Αυγούστου του 1533 τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ίνκας, παρ’ όλο ότι τους πλήρωσε τα λύτρα σε χρυσάφι κι ασήμι που τους είχε υποσχεθεί.  Το Cusco γκρεμίζεται και πάνω στα κατάλοιπα της μεγαλιθικής του τοιχοποιίας, χτίζεται το νέο Cuzco, με την ισπανική του αρχιτεκτονική από την Extremadura, τους λευκούς τοίχους με τις μπλε πόρτες, τα μπαρόκ ξύλινα μπαλκόνια και τα κεραμίδια στις δίρριχτες στέγες.  Η Qhorikancha, ο Χρυσός Περίβολος μετατρέπεται σε Μονή του Santo Domingo, ενώ το χρυσό άγαλμα του θεού Ήλιου παίζεται στα ζάρια και χάνεται για πάντα από προσώπου γης.  Από τότε, ο ινδιάνος από «Quechua –καλλιεργητής της Γης», ονομάζεται «runa -κατώτερος άνθρωπος».  Μόνο του στήριγμα, η πεντατονική του μουσική και οι ποιητικοί του στοίχοι, με τους οποίους μπορεί να κάνει το μοναδικό πράγμα που του επιτρέπεται μέχρι και σήμερα:  να κλαίει…

16

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;

mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σα λουλούδι μαραμένο,

που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

17

            Μία προσπάθεια αναγέννησης γίνεται στα 1536 από τον Manco Capac το Δεύτερο, ο οποίος, αφού πολιόρκησε το Cuzco, κατέφυγε στα βουνά της Vilcabamba, ιδρύοντας εκεί το Machu Picchu, τη χαμένη πόλη των Ίνκας, που τετρακόσια χρόνια αργότερα θα ανακάλυπτε ο Hiram Bingham για λογαριασμό της Αμερικανικής National Geographic Society.

18

            Αυτά κι άλλα πολλά διαβάζουμε στα «Βασιλικά Σχόλια» του Inca Garcilaso de la Vega, στα 1610.

            Ο José Gabriel Tupac Amaru ο Δεύτερος ξεσηκώνει επανάσταση στα 1780, και δίνει έμπνευση στους σημερινούς αντάρτες tupamarus.

            Στα 1824, μετά τη μάχη του Ayacucho που εξασφάλισε την ανεξαρτησία του Περού, ο Simón Bolívar, στην απελευθερωτική του προσπάθεια, πλήττει την ύπαρξη των ιθαγενών κοινοτήτων, καταργώντας την κοινοτική ιδιοκτησία κι επιβάλλοντάς τους βαριά φορολογία. 

            Το Σύνταγμα του 1919 παραχωρεί νομική υπόσταση στους ιθαγενείς του Περού, ενώ ο βολιβιανός Πρόεδρος Paz Estensoro ευνοεί στα 1953 τους ινδιάνους.

            Εν τέλει, στα 1975, ο περουβιανός Πρόεδρος Velasco Alvarado κάνει επίσημη τη γλώσσα runasimi των ιθαγενών Quechua, των απογόνων, δηλαδή, των Ίνκας.

19

            Και στις 2 Μαρτίου του 1980, οι varayoq –οι παραδοσιακοί αρχηγοί των Quechua ανακηρύσσουν το Ollantaytambo Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Ινδιάνικου Κόσμου και διακηρύσσουν τα δικαιώματα όλων των ιθαγενών λαών που υποφέρουν από τα δεινά τα οφειλόμενα στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, μετά από πολλούς αιώνες κυριαρχίας, εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες χωρίς να μπορέσει να φτάσει σε μία παγκόσμια κοινωνία, αρμονική και δίκαιη.  

20

             Σήμερα πια, παρ’ όλες τις επιρροές που έχει επιβάλλει ο τουρισμός, οι ιθαγενείς των Άνδεων προσπαθούν ακόμη να ζουν τηρώντας τις βασικές έννοιες του αρχαίου τους πολιτισμού.  Κυκλοφορούν ντυμένοι με τη χαρακτηριστική ruana –το γνωστό σ’ εμάς «πόντσο», άλλοτε στα χρώματα τ’ ουράνιου τόξου, κι άλλοτε σε γήινες αποχρώσεις.  Οι άνδρες, φορούν το ch’ullu –τον πλεκτό μυτερό σκούφο που καλύπτει και τ’ αφτιά -ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό «ανδρικό» καπέλο, και κουβαλούν τα μωρά τους μέσα στο p’ullu –ένα «σακίδιο» από πολύχρωμη κουβέρτα που ρίχνουν από τους ώμους στην πλάτη.  Ασχολούνται ακόμη με τη λιμναία αλιεία και την κτηνοτροφία, όπως δείχνουν και τα ανάγλυφα μοτίβα στο Tiwanaku, και διατηρούν το σύστημα αυτοδιοίκησης ayllu από την προϊνκαϊκή εποχή.  Όμως έχει φτάσει η ώρα ν’ αναπτυχθεί αυτή η περιοχή της υφηλίου.  Παρ’  όλ’ αυτά, τα κοινωνικά προβλήματα και οι δεισιδαιμονίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες τάξεις.  Οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα.  Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα καρφάκια από μπαμπού και τους σπόρους, που λειτουργεί ως κρουστό αλλά και έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού.

21

            Οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν σήμερα ως μητρική τη γλώσσα των Ίνκας σε έξι χώρες της νότιας Αμερικής:  στη νότιοδυτική Κολομβία, στον Ισημερινό, κυρίως στο Περού, σε ορισμένες περιοχές της Βολιβίας, στη βόρεια Αργεντινή και στη Χιλή (βόρεια του Santiago), ενώ μεγάλος αριθμός κατοίκων αυτών των χορών την μιλούν ως δεύτερη γλώσσα, παράλληλα με την ισπανική. Πρόδρομός της θεωρείται η jaqaru, η αρχαϊκή γλώσσα των Aymara της Βολιβίας.  Χωρίζεται σε δύο κύριες διαλέκτους:  την quechua I waywash και την quechua II wampu.  Αυτή, διακρίνεται επίσης σε τρία ιδιώματα, το Α, το Β και το C.  Μεταξύ αυτών, η quechua wampu chínchay sureño II C cusqueño-boliviano, είναι η επίσημη αυτοκρατορική γλώσσα του Cusco, στο νότιο Περού, από τον 6ο έως τον 15ο αι. μ.Χ., στην οποία δημιουργήθηκε (δεν μπορούμε να πούμε «γράφτηκε») η κλασική ποίηση των Ίνκας.  Ανάμεσα στις διαλέκτους του βορρά (Ecuador) και του νότου (Χιλή), υπάρχει μία χρονική και γλωσσική διαφορά δέκα αιώνων.  Στην εποχή μας, οι γλωσσολόγοι έχουν προσαρμόσει τα διεθνή σύμβολα της φωνητικής στους ήχους αυτής της γλώσσας, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η μελέτη της λογοτεχνίας της.  Αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει, όμως, γύρω από την ικανότητά μας, ως λαών της γραπτής κουλτούρας, να αποστηθίζουμε, να κατανοούμε και να θυμόμαστε έναν μεγάλο όγκο γνώσεων, σε σύγκριση με τους πολιτισμούς της προφορικής παράδοσης.

22

            Η ακουστική της quechua / runasimi βασίζεται σε ήχους ουρανικούς, και λαρυγγικούς:  έχει, για παράδειγμα, έξι τύπους του φθόγγου «κ»:  k, k’, kh, q, q’, qh, ανάλογα με την ένταση του ήχου και το σημείο της στοματικής κοιλότητας ή του λάρυγγα που τον δημιουργεί. 

            Ανήκει στην ομάδα των συμφυρματικών ή συγκολλητικών γλωσσών και λειτουργεί –όπως και οι ουραλικές & αλταϊκές (βλ.  Ιαπωνική, Τουρκική, Φινλανδική και Ουγγρική)- με προσφύματα, επιθήματα και μεσενθήματα που επικολλώνται στις ρίζες των λέξεων και ολοκληρώνουν το νόημά τους ως προς τον χρόνο, την εξέλιξη και την ταχύτητά της, τον τόπο και την απόσταση, (σε κίνηση ή στάση), το υποκείμενο, το άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο ή κατηγορούμενο και τον αριθμό ή την ποσότητά τους, την κτήση, την άρνηση ή αντίθεση, την κατάφαση ή την αποδοχή, την απορία και την αίτηση άδειας, την βεβαιότητα ή την ανασφάλεια, την ολότητα ή τον επιμερισμό, την πτώση, τον τρόπο, το μέσον, την εμπειρία και τη συνειδητότητα, την υποχρέωση, την τιμή και το συναίσθημα, το σκοπό ή και τη συνέργια και την αιτία της πράξης, ή της έννοιας –συγκεκριμένης ή αφηρημένης- που δηλώνεται, ή άλλες γραμματικές και συντακτικές σχέσεις.  Μέχρι και τα βοηθητικά ρήματα, δηλώνονται με συλλαβές στη μέση των λέξεων.  Κύριο μέλημα, λοιπόν, αυτής της γλώσσας είναι η ακρίβεια στη δήλωση.  Γι αυτό και η μετάφρασή της είναι δύσκολη, και ορισμένες στιγμές ακατόρθωτη. 

23

            Είναι ενδιαφέρον να αναφέρουμε εδώ εκείνον τον κανόνα της ινδιάνικης γραμματικής, σύμφωνα με τον οποίον, τα ρήματα έχουν τύπο στιγμιαίο αλλά και διαρκείας, μόνο στην καταφατική τους μορφή, ενώ στην αρνητική περιορίζονται στο στιγμιαίο.  Π.χ.:  takini = τραγουδώ γενικά, yo canto (στα ισπανικά), I sing (στα αγγλικά).  Takishani = τραγουδώ τώρα, yo estoy cantando (στα ισπανικά) και I am singing (στα αγγλικά).  Manan takinichu = δεν τραγουδώ, είτε γενικά, είτε τώρα, yo no canto, yo no estoy cantando (στα ισπανικά), I do not sing, I am not singing (στα αγγλικά).  Όλα μαζί σε έναν αρνητικό τύπο.  Δεν υπάρχει ο τύπος manan takishanichu.  Κι αυτό βασίζεται στη νοοτροπία αυτού του λαού (κάθε γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί την έκφραση μίας πολιτισμικής νοοτροπίας), στη φιλοσοφία τους, θα ήταν προτιμότερο να πούμε, η οποία συνάδει με την αριστοτελική, και υπαγορεύει ότι το μη ον δεν υφίσταται, ούτε ως προς τον τόπο ούτε ως προς το χρόνο˙  είναι απουσία κυριότητας ή πράξης.  Εάν υπάρξει άρνηση, τότε παύει να υφίσταται η πραγματικότητα ή η αλήθεια.  Και επειδή το ρήμα ειμί (είμαι, υπάρχω, γίνομαι, είμαι παρών, υφίσταμαι), ser / estar στα ισπανικά, to be στα αγγλικά, και kay ή και –sha- στη γλώσσα των Quechua, σχηματίζει τον ενεστώτα διαρκείας, εκλείπει από την άρνηση.  

            Είναι εντυπωσιακό να εξετάσουμε, τελειώνοντας αυτό το σύντομο εισαγωγικό σημείωμα, τη δημιουργία των ρηματικών τύπων:

24

            Επίσης, είναι ενδιαφέρουσα η σύνταξη της κλασικής γλώσσας των Ίνκας, η οποία, όπως και η ιαπωνική και η τουρκική, θέτουν το ρήμα στο τέλος.  Δημιουργούν, δηλαδή, ένα φαινόμενο ανάλογο της γερμανικής Endstellung:

25

            Σήμερα πλέον, η νέα υβριδική quechua ακολουθεί την ισπανική σύνταξη:  υποκείμενο –ρήμα – αντικείμενο.

            Η ποίηση των Ίνκας έφτασε σε υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο, χάρη στη γλώσσα runasimi των Quechua, η οποία διαθέτει ελαστικότητα και μουσικότητα ευρείας κλίμακας.  Επιπλέον, η διαπολιτισμικότητα εκείνης της κοινωνίας την ώθησε σε μία υψηλή σύνθεση αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο βολιβιανός λόγιος Jesús Lara αναφέρει ότι «δεν υπάρχει άλλη γλώσσα στον κόσμο  ικανή να εκφράσει με ένα μόνο ρήμα τόσες ψυχικές καταστάσεις, τόσες βαθμίδες τρυφερότητας ή πάθους, θυμού ή καταφρόνιας.  […]  Είναι το πολυτιμότερο μνημείο μεταξύ όλων των εγερθέντων από την τιτάνια φυλή των Άνδεων, […]  και Μούσα της είναι η φλογέρα zampoña.»

            Είναι αναμενόμενος ο πεσιμισμός στην ποίηση ενός λαού που ζει σ’ ένα φυσικό περιβάλλον ανελέητο, και που οι κατακτητές του τον έχουν ακρωτηριάσει.

            Δώδεκα είναι τα κυριότερα είδη της ινκαϊκής ποίησης:

26

            Παρουσιάζει συγγενείς μορφές με την ευρωπαϊκή ελεγεία, όπως αυτήν του Σιμωνίδη του Κείου (557/6 π.Χ. – Σικελία, 468 π.Χ.), του λυρικού ποιητή, ο οποίος με λιτό, ιωνικό γλωσσικό υλικό, και ταπεινά επιβλητικό, κατορθώνει να φέρει σε σύγκλιση την βαθιά απλότητα με την βαθιά τραγικότητα.  Είναι παροιμιώδης η έκφραση:  «πιο λυπηρό κι από τα δάκρυα του Σιμωνίδη».  Ατενίζει τις βασικές ανθρώπινες καταστάσεις με συγκινησιακό μινιμαλισμό (ας μας επιτραπεί ο υπερβατικός όρος), και τον θάνατο και τη συμφορά με τυπικά (αρχαίο)ελληνικό τρόπο, δηλώνοντας την αβεβαιότητα της ζωής με συμβουλευτικό ύφος:

            Χρησιμοποιείται ως μοιρολόι για τον αποχαιρετισμό των αναχωρητών ή των νεκρών.

            Πρέπει, επίσης, να αναφερθεί εδώ και το θεατρικό δράμα aránway, που μετέπειτα δέχτηκε ισπανικές επιρροές από τον 16ο αιώνα. 

            Οι ποιητές (yarawí, arawiku) συνέθεταν τα μελοποιημένα ποιήματα για το θέατρο (aranwa), όπου οι ηθοποιοί (saynataruna) ερμήνευαν τους έμμετρους διαλόγους φορώντας μάσκες (saynata).

28

            Ο Wamán Puma de Ayala, ιθαγενούς καταγωγής ιστορικός του Περού, αναφέρει το χορό llamaya, που αναπαριστά τους βοσκούς με τα λάμας, το harawayo –το χορό των γεωργών, τον kachiwa, δηλ.  το χορό της ευθυμίας, και προσθέτει ότι «εάν αυτοί οι χοροί δεν συνοδεύονταν από πολύ ποτό, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπροσώπευαν την έκφραση της απόλυτης ευτυχίας.»

            «Η γλώσσα aymara αποτελεί μνημείο ενός λαού με πνευματική ευρύτητα και αισθητική ευαισθησία.  Εκφράζει τη συλλογική συνείδηση ενός εθνικού χαρακτήρα ήπιου, αλλά με σιδερένια θέληση για επιβίωση σ’ ένα περιβάλλον εχθρικό για τον μέσο άνθρωπο.  Είναι η γλώσσα της στωικότητας ενώπιον της βαθιάς επαφής του Ανθρώπου με τη Φύση.  […]  Η ποίηση των Aymara μάς εκπλήσσει με τον άκαμπτο εξπρεσιονισμό και την αφαιρετικότητά της», αναφέρει μεταξύ άλλων ο βολιβιανός κριτικός της λογοτεχνίας Édgar Ávila Echazú.  Τα θέματα που την απασχολούν είναι οι κοσμικές ενοράσεις, οι θεϊκές αποκαλύψεις, η προέλευση του ανθρώπινου γένους και η διακυβέρνηση της ζωής του από τους θεούς, ο χρόνος, ο χώρος και οι σχέσεις του Ανθρώπου με τη Φύση και τη θεϊκή υπόσταση.  Πρόκειται για μία προφορική παράδοση των περίπλοκων κι εκλεπτυσμένων εννοιών της φιλοσοφίας, της κοσμογονίας, της θεογονίας και της μυθολογίας των αυτοχθόνων, όπως αυτή εμφανίζεται στα ανάγλυφα του Tiwanaku.  Χαρακτηρίζεται από έναν ερωτικό λυρισμό, συχνά μελαγχολικό, και αγνό.  Αφθονούν οι συσχετισμοί της γυναίκας με τα πτηνά, τα λουλούδια και τ’ άστρα.  Οι ανώνυμοι ποιητές των Aymara θρηνούν την απουσία αγαπημένων προσώπων, την απιστία και την αδιαφορία.  Υπάρχουν, επίσης, επικλήσεις στους θεούς για ειρήνη, στη ζωή και στο θάνατο.  Οι λογοτεχνικές μεταφορές σπανίζουν, κι όταν εμφανίζονται, τότε είναι απλοϊκές.  Οι στίχοι είναι λακωνικοί και ο αριθμός των στροφών δεν είναι μεγάλος.  Συχνά χρησιμοποιούνται ρητορικά στοιχεία με έναν σχεδόν θεατρικό τρόπο.  Οι αντωνυμίες στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού, η προστακτική έγκλιση των ρημάτων και τα υποκοριστικά κυριαρχούν στη γραμματική αυτής της ποίησης.

29

      Εννέα είναι τα είδη της ποίησης αυτού του πολιτισμού:

30

            Είναι θλιβερό το γεγονός ότι αυτή η ποίηση (με εξαίρεση τα τρία τελευταία είδη, τα οποία συναντούμε αργότερα και στους Ίνκας), «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας τους, αφήνοντάς μας σήμερα αμυδρά ίχνη του μεγαλείου της.  Οι Ίνκας, βέβαια, ανέπτυξαν άλλα είδη ποίησης, με τα οποία θα ασχοληθούμε παρακάτω.

            Ένα 20% του λεξιλογίου των Ίνκας είναι απόλυτα κοινό με αυτό των Aymaras, ενώ οι μισές ινκαϊκές λέξεις έχουν την ετυμολογική τους ρίζα στη γλώσσα aymara.

31

Chaca cilthumpi,

nina nayrampi

llaquita chuimajha

uñantapjhana.

Το νεφέλωμα του Ωρίωνα

κι ο Σείριος

είδαν με ακόρεστο πόνο

τη θλιμμένη μου καρδιά.

 

Το Νεφέλωμα του Ωρίωνα παρομοιάζεται εδώ με ουράνια σταγόνα.

            «[…]Οι Αμερινδοί διέθεταν αστρονομικές γνώσεις που τους διευκόλυναν στην καλλιέργεια της γης.  Για τη μελέτη των κινήσεων του Σύμπαντος, έχτιζαν τους ναούς τους προσανατολίζοντάς τους στα άστρα.  […]

            Είναι απαραίτητο να αναφερθεί ότι κατά τις διάφορες εποχές που θεμελιώθηκαν οι ιθαγενείς μητροπόλεις της Αμερικής, τα άστρα καταλάμβαναν διαφορετικές θέσεις στον ουράνιο θόλο.  Έτσι, μία πιθανή μέθοδος χρονολόγησης των μνημείων είναι η μελέτη της σημερινής  γωνίας απόκλισής τους από την αντίστοιχη θέση τού θεϊκά συσχετισμένου μ΄ αυτά άστρου κατά την εποχή της κατασκευής του.  […]

            Οι amauta -σοφοί του πολιτισμού Chiripa- επέλεξαν τον τόπο ίδρυσης του Tiwanaku στα υψίπεδα των βολιβιανών Άνδεων, προς τον Σταυρό του Νότου.  […]

32

            Στην Q’alasasaya -το Ναό της Όρθιας Πέτρας, (200 π.Χ.-600 μ.Χ.), αφιερωμένο στο θεό Ήλιο Willka Inti, και στις δύο ισημερίες, δηλαδή τη φθινοπωρινή -που εδώ αρχίζει την 21η Μαρτίου, και την εαρινή -21η Σεπτεμβρίου, ο ήλιος ανατέλλει ακριβώς από το κέντρο της κύριας πύλης, που ορίζεται από ένα μονολιθικό ειδώλιο.  Κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, (21 Ιουνίου), ο ήλιος ανατέλλει από τη βορειοανατολική γωνία των τειχών, ενώ κατά το θερινό (21 Δεκεμβρίου) ανατέλλει από τη νοτιοανατολική γωνία, φωτίζοντας πάντα το μονόλιθο που προαναφέραμε.  Οι ιερείς-αστρονόμοι του Tiwanaku, πρόγονοι της αυτοκρατορίας των Ίνκας, είχαν υπολογίσει το έτος σε 365,24 ημέρες. 

            […] Στην αυτοκρατορία των Ίνκας, (1438-1532 μ.Χ.), που ονομαζόταν Tawantinsuyu, δηλ. «τα 4 σημεία του ορίζοντα», υπήρχε μία δοξασία, σύμφωνα με την οποία, ο Γαλαξίας μας, που λεγόταν Qoyllurñan, δηλαδή «μονοπάτι των αστερισμών», έρεε από τον ουράνιο θόλο Hanaqpacha, και εισχωρούσε στον κάτω κόσμο.  Επιστρέφοντας προς τα ΄πάνω, άφηνε στο πέρασμά του σημάδια από σκούρα, γόνιμη λάσπη στον ουρανό, σε σχήματα φιδιών amaru, βατράχων, πουλιών suri, προβατοκαμήλων llamas και αλεπούδων atoq. Ο ήλιος εμφανιζόταν ως ο θεός Inti, ενώ το φεγγάρι, ως η θεά Killa.  […]

33

            Η κυκλώπεια αρχιτεκτονική της θεαματικής πόλης Machu Picchu, παρουσιάζει -μεταξύ άλλων- έναν ναό με ημικυκλική κάτοψη, που είναι γνωστός ως το Προπύργιο. Στον ανατολικό του τοίχο, έχει ένα άνοιγμα, που οδηγεί τις ακτίνες του πρωινού ήλιου, που ανατέλλει πάνω απ΄  την κορυφή San Gabriel την 21η Ιουνίου, όταν ξεκινά το χειμερινό ηλιοστάσιο στο νότιο ημισφαίριο, παράλληλα προς το χαραγμένο χείλος της ιερής πέτρας Intiwatana, που σημαίνει «δεσμά του Ηλίου».  […]

            Ο Σείριος αναφέρεται σ’ αυτόν τον στίχο ως φωτιά των ματιών, δηλαδή μαγνητικό κύμα.

            Γιατί η ποίηση των Ίνκας μπόρεσε να αναπτυχθεί ως ένα επίπεδο πιο υψηλό από εκείνο της ποίησης των Aymara;  Μία εμφανής εξήγηση  είναι η μεγαλύτερη ελαστικότητα και η ευρύτερη μουσικότητα  που παρουσιάζει.  Μία ακόμη εξήγηση θα μπορούσε να είναι η διαπολιτισμικότητα αυτής της παγκοσμιοποιημένης συμπολιτείας, που της έδωσε το χάρισμα της σύνθεσης των διαφόρων στοιχείων και της αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο J.  Lara αναφέρει ότι «η ποιητική γλώσσα των Quechua ρέει από τις Άνδεις σαν τους σπόρους του καλαμποκιού που κυλούν από τους σωρούς, παρασύροντας τα πιο αέρινα μουσικά ακούσματα κι αντικατοπτρίζοντας κάθε καπρίτσιο του φωτός.»  Εξηγεί ότι ενώ στα ισπανικά αναζητούμε τον έρωτα με μία φραστική μορφή απαράλλαχτη (¡ámame!), στη runasimi έχουμε οκτώ διαφορετικές δυνατότητες που εκφράζουν λεπτές διαφορές της ψυχικής κατάστασης του ερώντος.  Η ποίηση των Quechua δεν δείχνει ιδιαίτερη ανησυχία για το μέτρο ή τη ρίμα.  Έχουν και τα δύο αυτά στοιχεία απλή μορφή και απέχουν από κάθε είδους εθιμική ακαμψία, εκτός από τις περιπτώσεις λατρευτικών ύμνων.  Δίδεται μεγαλύτερη προσοχή στην τονική υφή των λέξεων, παρά στον αριθμό των συλλαβών.

              Έτσι, θεωρείται η ποίηση των Ίνκας εκ διαμέτρου αντίθετη από την ιαπωνική haiku, που δείχνει αυστηρότητα στο μέτρο –5/7/5- με το οποίο δίνει εικόνα και ήχο, με συνήθη έλλειψη ρήματος, όπως στο ποίημα του Ιάπωνα ποιητή της περιόδου Edo (Τόκυο του 17ου αι.)  Matsuo Bashô:

34

            Όταν, βέβαια, η ινκαϊκή ποίηση προορίζεται για τραγούδι, τότε δείχνει κι εκείνη προτίμηση στον πεντασύλλαβο στίχο.  Και δεδομένου ότι αυτή η ινδιάνικη γλώσσα διαθέτει αφθονία λέξεων με ίδιες καταλήξεις, η ομοιοκαταληξία στα μουσικά κομμάτια επιτυγχάνεται με φυσικότητα:

Phullu lliqllayki

t’ika allwisqa;

qhori q’aytuwan

sumaq minisqa;

munakuyniywan

chhichin qipuska,

ñawiy rik’iwan

mat’i awasqa.

Μανδύα υφαντό

με λουλούδια φοράς˙

με χρυσή κλωστή

ομορφοκεντημένο˙

με την αγάπη μου

για ‘σένα δεμένο,

και την αγωνία των ματιών μου

υφασμένο.

            (Είναι φυσικό να μην επιτυγχάνεται το μέτρο και η ρίμα στην ελληνική μετάφραση, εάν θέλουμε να παραμείνουμε πιστοί στο νόημα του πρωτότυπου στίχου, και να μην παριστάνουμε τους ποιητές-λογοπλάστες…)                                                    

            Το wawaki είναι είδος ποίησης με μορφή ερωτικού διαλόγου ή χορικού, ενώ το aranway είναι ένα υβρίδιο με στοιχεία μύθου και λαϊκού χιούμορ.  Προσωποποιημένα ζώα, όπως η μαϊμού, η αλεπού, η τίγρη και ο αετός πρωταγωνιστούν σ’ αυτήν την ποίηση. Ας δούμε, όμως, τώρα ένα ποίημα-προσευχή, που χρησιμοποιούν οι σαμάνοι –οι ιερείς, θεραπευτές και μάντεις:

35

Pachakamaq Yaya,

may pachapin kanki(?)

Hanaqpachapichu,

kay pachapichu,

kaylla pachapichu(?)

Yakullaykita

kacharimúway

waqchaykiman,

runaykiman(!)

 

Θεϊκέ Πατέρα, Δημιουργέ των Πάντων,

σε ποιον χρόνο, σε ποιο Σύμπαν βρίσκεσαι;

Στον Yπερκείμενο των Πάντων Ουρανό,

στην Επικείμενη των Πάντων Γη,

σε τούτη τη γη μονάχα;

Τα ύδατά Σου και μόνο

από μακριά στείλε σε ‘μάς,

τους φτωχούς Σου ανθρώπους!

36

            «[…] Το μυστήριο του φαινομενικά αντιφατικού πατέρα αποδίδεται εκφραστικά στη μορφή μιας μεγάλης θεότητας του προϊστορικού Περού, που ονομάζεται Wiraqhocha.  Η τιάρα του είναι ο Ήλιος˙  σε κάθε χέρι του σφίγγει έναν κεραυνό˙ οι βροχές που αναζωογονούν τη ζωή των κοιλάδων του κόσμου, καταβαίνουν από τα μάτια του με τη μορφή δακρύων.  Είναι, λοιπόν, ο συμπαντικός Θεός, ο δημιουργός όλων των πραγμάτων˙  και όμως, στους θρύλους της παρουσίας του στη γη εμφανίζεται ως περιπλανώμενος ζητιάνος, ταπεινωμένος και κουρελής. […] Επίσης, σαν θεός του Ηλίου και της καταιγίδας, η σύνθεσή του είναι οικεία. […] Η ουσία βρίσκεται στο γεγονός πως η χάρη που ξεχύνεται από την ηλιακή πύλη είναι η ίδια με την ενέργεια του κεραυνού, η οποία εκμηδενίζει και ταυτόχρονα παραμένει άφθαρτη:  πρόκειται για το φως του Άφθαρτου που καταστρέφει τις αυταπάτες και το οποίο είναι το ίδιο με το δημιουργικό φως. Και αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία μιας δευτερεύουσας πολικότητας της φύσης:  η απαστράπτουσα φλόγα της ηλιακής λάμψης φαίνεται, επίσης, και στη γονιμοποιητική βροχή˙  η ενέργεια που βρίσκεται πίσω από το θεμελιακό ζεύγος των αντίθετων, φωτιά και νερό, είναι μία και η αυτή.

             Όμως, η πιο ασυνήθιστη και βαθυστόχαστη όψη του Wiraqhocha, αυτής της τόσο ευγενικής περουβιανής σύλληψης του συμπαντικού θεού, είναι μια λεπτομέρεια ιδιαίτερα εξατομικευμένη:  τα δάκρυα, τα ζωντανά ύδατα, είναι τα δάκρυα του θεού.  Έτσι, η παγκόσμια αμφισβητούμενη διαπίστωση του μοναχού, ότι «όλη η ζωή είναι οδυνηρή», συνδέεται με την παγκόσμια γονιμοποιητική διαβεβαίωση του πατέρα:  «Η ζωή πρέπει να υπάρχει!»  Η θεότητα αυτή παρέχει απλόχερα ζωή στη ζωή, παρ’ όλο που έχει πλήρη επίγνωση της μίζερης ζωής των δημιουργημάτων της, παρ’ όλο που έχει πλήρη συνείδηση των κραυγών του πόνου, της φωτιάς, της παράνοιας του πλανημένου, του αυτοκατεστραμμένου, του λάγνου και οργισμένου σύμπαντος της δημιουργίας του.  Η κατακράτηση των σπερματικών υδάτων θα σήμαινε την εκμηδένιση, ενώ η διαρκής απονομή τους γεννάει τον κόσμο που γνωρίζουμε. Η ουσία του χρόνου είναι ροή, διάλυση της παροδικής ύπαρξης˙  και η ουσία της ζωής είναι χρόνος.  Με το έλεος και τη αγάπη του για τις μορφές του χρόνου, αυτός ο άνθρωπος που δημιουργεί ανθρώπους, παρέχει την υποστήριξή του στη θάλασσα της οδύνης˙  επειδή, όμως, έχει συνείδηση των πράξεών του, τα σπερματικά ύδατα της ζωής που προσφέρει είναι τα δάκρυα των ματιών του.

            Το παράδοξο της δημιουργίας, η έλευση των μορφών του χρόνου από την αιωνιότητα, αποτελεί το γενετικό μυστικό του πατέρα.  Ποτέ δεν μπορεί να ερμηνευθεί με ακρίβεια.  Γι’ αυτό και κάθε θεολογικό σύστημα έχει ένα τρωτό σημείο, μία αχίλλειο πτέρνα, που ακούμπησε η μητέρα της ζωής κι έτσι ανατρέπεται η πιθανότητα της τέλειας γνώσης.  […]»      

TAKI

Qanmi kanki sumaj ttika,

ñuqatajmi tturpu khishka;

qanmi kanki kusi káwsay,

ñuqatajmi llaki míray.

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Όμορφο λουλούδι είσαι,

κι εγώ αγκάθι κοφτερό˙

η ευτυχία της ζωής μου  είσαι εσύ,

κι εγώ τύχη δεινή για ‘σένα.

37

            Αυτό το τραγούδι (taki) είναι γραμμένο στη διάλεκτο του Ayacucho, μίας περιοχής των κεντρικών υψιπέδων του σημερινού Περού, κοντά στην αρχαία πρωτεύουσα του βασιλείου Wari (500-1000 μ.Χ.), γνωστή τόσο για την ομώνυμη μάχη για την ανεξαρτησία από το Ισπανικό Στέμμα στα 1824, όσο και για το επαναστατικό κίνημα Sendero Luminoso (Φωτεινό Μονοπάτι), που αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του 1960, το οποίο στα 1980 κατάφερε να γνωστοποιήσει στην υφήλιο τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των σύγχρονων ιθαγενών quechua.  Οι μέθοδοι κοινωνικής αντίστασης αυτού του κινήματος ήταν ιδιαίτερα σκληρές, όπως τις περιγράφει και ο σύγχρονος περουβιανός συγγραφέας Mario Vargas Llosa στο βιβλίο του Lituma en los Andes, –με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική ομάδα από τη διεθνή κοινότητα- όμως οι επιθέσεις τους εκείνες ενάντια στους εκπροσώπους του ταξικού κατεστημένου της «Δημοκρατίας» του Περού, δεν συγκρίνονται με την αγριότητα και την αδιαλλαξία της αμερικανόφιλης κυβέρνησης αυτής της νοτιοαμερικανικής χώρας με τη μακρά παράδοση στα δικτατορικά, μιλιταριστικά καθεστώτα.  Εκείνα τα γεγονότα απέβησαν τότε στην μείωση του τουρισμού, όχι μόνο στο Ayacucho, αλλά και σε κάθε περιοχή όπου μετακινούνταν οι αντάρτες senderistas.  Βέβαια, μετά τη σύλληψη και φυλάκιση του Abimael Guzmán, του ιδρυτή του κινήματος, στα 1992, οι συνθήκες για τον τουρισμό στις Άνδεις είναι πλέον πολύ ασφαλέστερες απ’ ότι ήταν στις περασμένες δεκαετίες, όμως, δυστυχώς, η κατάσταση των ινδιάνων ολοένα χειροτερεύει.  Μπορεί από τη μία πλευρά το πάθος της ανακάλυψης μοναδικών τρόπων ζωής από τους ξένους να συμβάλλει στην αποκατάσταση της κληρονομιάς και στην επιβίωση των παραδόσεων, αλλά ο ανεξέλεγκτος τουρισμός καταλήγει στην υποβάθμιση του πολιτισμού.  «Σε εκατό χρόνια από σήμερα», λέει ο αμερικανός συγγραφέας Paul Bowles,  «δεν θα είναι πια αναγκαίο να ταξιδεύει κανείς, αφού ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ομοιόμορφος.»  Ίσως οι ξένοι επισκέπτες να αποτελούν σημαντικό οικονομικό τομέα για τις ιθαγενείς κοινότητες με το συνάλλαγμα που τους αφήνουν αγοράζοντας τα πανέμορφα είδη λαϊκής τέχνης αυτού του λαού, όμως η πνευματικότητα των Ίνκας δεν πουλιέται.  Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να τα δει ένα «δυτικό» μάτι, εφ’ όσον δεν μπορεί να συμμετέχει σε μία γηγενή κουλτούρα.  «Τα ταξίδια διευρύνουν το πνεύμα», είπε ο Μοντεσκιέ.  «Βγαίνεις από τον κύκλο των προκαταλήψεων της πατρίδας σου και δεν είσαι καθόλου διατεθειμένος να φορτωθείς τις προκαταλήψεις των ξένων.»  Όμως, ο τουρίστας του 21ου αιώνα είναι ένα παιδί που ταξιδεύει αποκλειστικά για να ενισχύσει αυτές τις προκαταλήψεις.  Έτσι, ο εκδυτικισμός αυτών των εν μέρει αγνών κοινωνιών αποτελεί πολιτισμικό πλήγμα για την ινκαϊκή κουλτούρα.  Στα 1999, σύμφωνα με δημοσίευση του Courrier της Unesco, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η κυβέρνηση του Περού επεξεργάστηκαν ένα πρόγραμμα εναλλακτικού τουρισμού με σκοπό να αξιοποιήσουν την πολιτιστική ταυτότητα των ιθαγενών κοινοτήτων υποδοχής.  Μόνο με τα ταξίδια, λοιπόν, ωριμάζει ο άνθρωπος, λέει μία (περσική) παροιμία.

            Θα ήθελα σ’ αυτό το σημείο, διακριτικά, να ευχαριστήσω εκείνον τον δάσκαλο του υποτυπώδους μονοθέσιου Δημοτικού Σχολείου της ινδιάνικης κοινότητας των quechua της Pampallajta, που με την υπομονή που χαρακτηρίζει τους ιθαγενείς, ξενύχτησε δίπλα μου με την γκαζόλαμπα στο χέρι απαγγέλλοντας ποιήματα, υπαγορεύοντάς μου εξωτικούς γραμματικούς τύπους, τραγουδώντας κι οδηγώντας με στους δρόμους της προφορικής παράδοσης του πανανδικού πολιτισμού.  Επίμονα με παρακάλεσε για την ανωνυμία του.  Μετριοφροσύνη;  Φόβος;  Ο καλύτερος τρόπος για να τον ευχαριστήσω είναι ν’ ακολουθήσω την ορθογραφία που μου πρότεινε γι’ αυτό το μελοποιημένο ποίημα και να τηρήσω την ανωνυμία του.  Ας τον ονομάσω, λοιπόν, συμβατικά Kunturkanki –Γιο του Κόνδορα, του Ιερού Καθοδηγητή της Φυλής.

38

            Κάτω από την πίεση της ισπανικής κατάκτησης, μόνο τρία είδη ποίησης μπόρεσαν να επιβιώσουν:  το arawi, το wayñu και η wanqa.  Από αυτά, το πρώτο και το τελευταίο κατά σειρά είναι μελαγχολικά, κι εκφράζουν τη θλίψη των ηττημένων, ενώ το wayñu αποτελεί μέρος της σύγχρονης μελοποιημένης ποίησης.  Τα υπόλοιπα είδη, όπως η qhashwa και το τραγούδι taki περιέπεσαν σε δυσχρηστία και σχεδόν εξαφανίστηκαν.  Η ποίηση των αυτοχθόνων σιώπησε με τους ήχους των έγχορδων οργάνων της Καστίλλης και με τους Γρηγοριανούς ύμνους.

            Το ανώνυμο Mánchay Puitu είναι ένα ποίημα που συνδυάζει τα στοιχεία του arawi και του wayñu.  Ο θρύλος λέει ότι το συνέθεσε ένας ιθαγενής καθολικός ιερέας από την Chayanta, και ότι το ερμήνευε ο ίδιος με την φλογέρα του, την qena, την οποία είχε ο ίδιος κατασκευάσει από το κνημιαίο οστό της νεκρής αγαπημένης του.  Το ερωτευμένο ζευγάρι υποχρεώθηκε να χωρίσει, λόγω της μετάθεσης του ιερέα από το Potosí στη La Paz, την Πρωτεύουσα της Βολιβίας.  Η κοπέλα πέθανε λίγο καιρό αργότερα από τη θλίψη της, κι οι συγχωριανοί της την έθαψαν σ’ ένα μέρος μυστικό.  Όταν ο ιερέας επέστρεψε, αφιέρωσε τη ζωή του σ’ εκείνη, μ’ αυτόν τον μακάβριο τρόπο.

            Στα 1555 μ.Χ.  παρουσιάστηκε στο Potosí της Βολιβίας μία ελεγεία των αυτοχθόνων, για το μαρτυρικό θάνατο του Atahualpa, που σηματοδότησε το τέλος της Αυτοκρατορίας του  Tawantinsuyu και του πολιτισμού των Ίνκας.  Πρόκειται για μία wanqa που αφηγείται ότι ο Sapa Inka Ataw Wallpa ονειρεύτηκε πως άνθρωποι κόκκινοι θα κατέφθαναν από τη θάλασσα και θα έπνιγαν στο αίμα το λαό των Quechua.  Ο ιερέας Waylla Wisa πέφτει σε έξταση για να ερμηνεύσει τον χρησμό κι επιβεβαιώνει το επικείμενο κακό.  Τότε ο Ίνκα τον στέλνει να συνομιλήσει με τους εχθρούς.  Ο Pizarro του απαντά ότι ψάχνει πλούτη, ενώ ο καθολικός παπάς Valverde ισχυρίζεται ότι θα φανερώσει στους ιθαγενείς τον έναν και αληθινό Θεό.  Ο Waylla Wisa δεν καταλαβαίνει το νόημα του γραπτού μηνύματος που στέλνουν οι Ισπανοί κατακτητές στον ινδιάνο βασιλιά, κι έτσι, ο Pizarro σκοτώνει τον Waylla Wisa.  Ο θρύλος προσθέτει ότι ο Pizarro παίρνει μαζί του το κομμένο κεφάλι του Waylla Wisa στην Ισπανία, όπου, όμως, καταδικάζεται για την πράξη του και εκτελείται.  Εν τέλει, ο άλλος Ισπανός κατακτητής του Περού, ο Almagro, καίει, κατόπιν διαταγών- το πτώμα του Pizarro και του αφανίζει την περιουσία και την οικογένεια.

WANQA APU INKA ATAWALLPAMAN   

Titiyanñas Inti ñawillan

Apu Inkaq.

Chiriyanñas hatun sonqollan

Atawallpaq.

Tawantinsuyu waqallasqan

hik’isparaq.

Pacha phuyus tiyaykamunña

tutayaspa.

Η δυσκολία που παρουσιάζει η μετάφραση της αρχαϊκής γλώσσας runasimi quechua των Ίνκας –που επιπλέον ανήκει πια στην προφορική παράδοση- ίσως να μας παραπέμπει στη λειτουργικότητα των κινεζικών ιδεογραμμάτων.  Επιλέξαμε, λοιπόν, γι’ αυτό το στιχάκι την ελεύθερη απόδοση: 

ΣΤΟΝ ΙΝΚΑ ATAWALLPA ΤΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟ

Τα μάτια του, που σαν τον Ήλιο λάμπαν,

μολύβι γίναν.

Η Υψηλή Καρδιά του Atawallpa

πάγωσε.

Το Tawantinsuyu ολόκληρο

δακρύζει.

Η γη με σύννεφα

νυχτώνει.

            Αυτή η θεατρική ελεγεία εκφράζει το αλύτρωτο συναίσθημα των ηττημένων ιθαγενών των Άνδεων, οι οποίοι τον 16ο αι.  αποδέχτηκαν στωικά τον μαρτυρικό θάνατο του τελευταίου –κατ’ ουσίαν- Αυτοκράτορά τους, του Sapa Inka Ataw Wallpa Yupanki.

            Ο Αυτοκράτορας Wayna Qhapaq είχε δύο γιους:  τον Waskar και τον Ataw Wallpa, τους οποίους είχε αποκτήσει από διαφορετικές συζύγους.  Ο πρώτος είχε δυνατή επιρροή στο λαό των νότιων περιοχών του βασιλείου, ενώ ο δεύτερος στο βορρά.  Τις έριδες μεταξύ των δύο ετεροθαλών αδελφών για το στέμμα εκμεταλλεύθηκαν οι Ισπανοί κατακτητές για να καταλάβουν την Qaqamarka (Cajamarca), την Πρωτεύουσα του Tawantinsuyo.  Είναι τραγικό το γεγονός ότι ο Waskar κατέληξε αιχμάλωτος του αδελφού του, του Ataw Wallpa, ενώ κι εκείνος ήταν, με τη σειρά του, αιχμάλωτος του Francisco Pizarro.  Εν τέλει, στις 29 Αυγούστου του 1533, κι ενώ ο Ισπανός κατακτητής είχε λάβει τα λάφυρα σε χρυσό και σε ασήμι –που του είχε υποσχεθεί ο Ίνκα- εκτέλεσε τον Ataw Wallpa δι’ απαγχονισμού.

            Από την άλλη πλευρά της Αμερικανικής ηπείρου, στο Κεντρικό Μεξικό, οι απόγονοι των Αζτέκων, που επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας, μας δίνουν τη σύγχρονη άποψη των ηττημένων, μέσα από τα ποιήματά τους, όπως το Yancuic Anahuac Cuícatl – το «Νέο τραγούδι του Ανάουακ», που έγραψε στα 1994 στη γλώσσα náhuatl ο Δάσκαλος Natalio Hernández, (ένας σύχρονος σοφός «tlamatini», του Εθνικού Συμβουλίου Πολιτισμού), στο οποίο παρουσιάζει τον Αυτοκράτορα Motecuhzoma Ome Xocoyotzin να διαλογίζεται με την καρδιά του:

39

            Άλλο σημαντικό έργο αυτής της περιόδου, είναι το θεατρικό δράμα Ollantay, το οποίο, παρουσιάζει στοιχεία της προαποικιακής εποχής.  Αφηγείται την ιστορία του στρατηγού Ollanta που πέφτει στη δυσμένεια του Ίνκα Pachakuteq, επειδή τόλμησε να ζητήσει το χέρι της κόρης του Kusi Qoyllur.  Ο καρπός αυτού του έρωτα προκάλεσε ρήξη ανάμεσα στον Αυτοκράτορα και τον στρατηγό του, ο οποίος βγαίνει χαμένος από τη μάχη μετά από μία προδοσία.  Συλληφθείς και οδηγούμενος στο Cusco για να εκτελεστεί, διαπιστώνει ότι ο Ίνκα Pachakuteq έχει πεθάνει.  Ο γιος του Αυτοκράτορα –και κληρονόμος της maskapaicha, του ιερού στέμματος- δίνει συγχώρηση στο ερωτευμένο ζευγάρι, το οποίο εν τέλει παντρεύεται.  Ο γάμος αυτός θα ανεβάσει τον Sinchi Ollanta –το στρατηγό- στη θέση του Αντιβασιλέα, δίνοντάς του τη δυνατότητα να κατακτήσει τους Kolla (Aymara) της Βολιβίας. 

40

            Το ανώνυμο έργο αυτό της προφορικής παράδοσης των Quechua καταγράφηκε από τον Ισπανό ιερέα του Sicuani, γνωστό με τ’ όνομα Antonio Valdez.  Ο λόγιος J.  Lara αναφέρει ότι τα όμορφα ποιήματα arawi αυτού του θεατρικού δράματος προσομοιάζουν στα χορικά της κλασικής ελληνικής τραγωδίας:

41

            Ο στίχος «hinantin orqo hinantin / ακόμη κι αν όλοι οι θεοί μαζί», συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους της ποίησης των Άνδεων. Η λέξη orqo σημαίνει βουνό.  Τα βουνά, όμως, είχαν (και συνεχίζουν να έχουν) για τους ιθαγενείς θεία υπόσταση, δεδομένου ότι ο άνθρωπος θεοποιεί τη φύση.  Έτσι, η στροφή συνεχίζει με τον στίχο:  «sayarinman awqa wasi / σαν εχθρικό φρούριο <εναντίον μου> ορθώνονταν», που παρομοιάζει τα θεϊκά βουνά -τα Apu[kuna] των Άνδεων- με awqa wasi, δηλαδή “των πολεμιστών σπίτι” –επομένως φρούριο.  Είναι όμορφη αυτή η παρομοίωση των δυσχερειών της ειμαρμένης με θεϊκό όρος που υψώνεται σαν κάστρο.  Η λέξη hinantin, που σχηματίζεται από τον τριπλό συνδυασμό ενός λεξήματος, ενός φωνήματος και ενός εξαρτημένου γραμματικού μορφήματος, και αποτελείται από το προσωδιακό hina = “ως, σαν” –που μπορεί να θεωρηθεί και λέξημα-, το εγκλητικό, βεβαιωτικό –n- = “είναι”, που ως φώνημα μπορεί να πάρει και τη μορφή –mi, και το επιρρηματκό μόρφημα –ntin = “συνολικά”, εκφράζει μία ολότητα φυσική, ένα γεωγραφικό σύνολο.  Δημιουργεί μία σκηνή παρόμοια με τη θέα από μία κορυφή των Άνδεων, απ΄ όπου διακρίνονται αλυσιδωτά και μερικώς επικαλυπτόμενα μεταξύ τους όλα τα γύρω βουνά.

            Ας ακούσουμε, τώρα την κλασική ποίηση των Ίνκας, μελωποιημένη, σε σύγχρονη ερμηνεία από το βολιβιανό συγγρότημα Los Jairas:

https://youtu.be/Pk6afEBKgq8

MÁMAY (Huallpa Rimachi Mayta)

Ima phuyun háqay phuyu,

yanayasqaq wasaykamun.

Mamaypaq waqaynincharí,

paraman tukuspa hamun.

H ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ

Τι σύννεφο είν’ εκείνο

που την καταχνιά μου φέρνει;

Ίσως της μάνας μου το κλάμα να ‘ναι,

που έρχεται σα βροχή.

Από τη μία πλευρά, λοιπόν, η ισπανική γλώσσα παραγκώνισε τις ιθαγενείς, αλλά από την άλλη, πολλές αυτόχθονες λέξεις έχουν παρεισφρήσει στις ισπανικές διαλέκτους και στα ιδιώματα της Λατινικής Αμερικής.  Ο Eκουατοριανός συγγραφέας Jorge Icaza, έγραφε στα 1948:

42

            Παρατηρούμε ότι οι υπογραμμισμένες λέξεις στη γλώσσα quechua II wampu B, καταλαμβάνουν το ένα δέκατο του κειμένου.  Αν, λοιπόν, λάβουμε γνώση των ινδιάνικων νοημάτων, μπορούμε να μεταφράσουμε το κείμενο «Huairapamushcas» ως εξής:

42

            Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι χωρίς τη γνώση των ιθαγενών γλωσσών, δεν μπορούμε ν’ απολαύσουμε μεγάλο μέρος της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας.  Σε αυτό το στοιχείο έγκειται η δυσκολία που παρουσιάζει η ισπανική γλώσσα σε ένα δευτεροβάθμιο επίπεδο.

            Η δόμηση της εθνικής ταυτότητας στη Βολιβία είχε αργή εξέλιξη.  Στην περίοδο της πρώτης Δημοκρατίας (τον 19ο αι.), αρνείται την ιθαγενή ιδιότητα, νοσταλγεί τη λατινική, εμπνέεται από τη Γαλλία και δίνει την αίσθηση της αριστοκρατίας. Διαιωνίζει τη φεουδαρχική νοοτροπία και τη σκλαβιά του ινδιάνου.  Έτσι, η λογοτεχνική δημιουργία των αυτοχθόνων περιορίζεται σημαντικά. 

            Η ποίηση στις Άνδεις εξελίσσεται, όπως και σε κάθε άλλο πολιτισμό.  Έχει ήδη διανύσει περιόδους ρομαντισμού και μοντερνισμού, (τον 19ο αι.), μεταμοντερνισμού, (τον 20ο αι.), και σήμερα βρίσκεται σε ύφεση.

http://runasimiquechua.weebly.com/

            Η σημερινή ποίηση του Περού και της Βολιβίας, πάντως, έστω κι εκλαϊκευμένη πια, -μέσω των σύγχρονων τραγουδιών, που βασίζονται στην παράδοση των αυτοχθόνων και των Ισπανών, δίνει ελπιδοφόρα δείγματα:

            Η μουσική των Άνδεων σήμερα πλέον δεν διατηρεί την αυθεντικότητα των αρχαίων ρυθμών, δεδομένου ότι οι κοινωνίες των ιθαγενών ανήκαν στην προφορική παράδοση και δε διατηρούσαν γραπτά αρχεία.  Επιπλέον, οι ισπανικές μελωδίες των κατακτητών, προσαρμοσμένες στο πεντατονικό σύστημα των πνευστών οργάνων, έχουν δημιουργήσει ένα ενδιαφέρον υβρίδιο. 

            Λέει η παράδοση ότι μία ñust’a -μία πριγκίπισσα των Ίνκας, που λεγόταν Qenani- ερωτεύτηκε έναν Ισπανό κατακτητή.  Οι κοινωνικές συνθήκες, όμως, στην αναγεννησιακή Αμερική δεν επέτρεπαν στο ζευγάρι να παντρευτεί.  Η θλιμμένη Qenani ζήτησε τη βοήθεια των ινδιάνων θεών της, και τότε, ο Wayra –ο Άνεμος- τη μεταμόρφωσε σε καλάμι.  Ο αγαπημένος της μάταια την έψαχνε στα βουνά.  Κι επειδή ο δικός του ο Θεός, ο Καθολικός, δεν έχει την ιδιότητα να μεταμορφώνει τους ανθρώπους, ζήτησε τη βοήθεια των πνευμάτων του νεφελώδους δάσους των άνω Άνδεων, κι έτσι, μεταμορφώθηκε κι εκείνος σε armadillo, που λέγεται και quirquinchu –όπως και οι κάτοικοι της πόλης Oruro, στη Βολιβία- ένα θηλαστικό με πτυσσόμενο και τριχωτό κέλυφος, σαν της χελώνας και μουσούδα μυρμηγκοφάγου, που επιστημονικά ονομάζεται βραδύπους.  Τα χρόνια πέρασαν, κι ένας μιγάς βοσκός με τα llamas του –τις προβατοκαμήλους των Άνδεων- άκουσε μουσική ν’ αναβλύζει ανάμεσα απ’ τις καλαμιές.  Έκοψε τότε ένα καλάμι, το τρύπησε, κι άρχισε να συνθέτει τα εντυπωσιακά μουσικά ακούσματα των Υψιπέδων.  Κυνήγησε, κατόπιν ένα armadillo, του πήρε το κέλυφος, κι αφού του πρόσθεσε χορδές απ’ το μαλλί των llamas, έφτιαξε το charango, την περουβιανή απομίμηση της ισπανικής κιθάρας.  Οι Ισπανοί κατακτητές, όμως, απαγόρευσαν αυτήν τη μουσική, διότι τη θεώρησαν ικανή να ξεσηκώσει επαναστάσεις.

43

            Η σημαντικότερη γιορτή των Ίνκας ήταν το Intiqraymi, στην οποία οι ιθαγενείς κλαίγοντας στην Πλατεία του Κλαυθμού (Waqaypata), στο Cusco, εκλιπαρούσαν το θεό Ήλιο να μην υπερβεί τα όρια του ουράνιου στερεώματος και να επιστρέψει στην ανατολή, έτσι ώστε ο κύκλος των ηλιοστασίων να διατηρείται σταθερός και η συγκομιδή των καρπών της γης να είναι επαρκής για να θρέψει το λαό των quechua, των καλλιεργητών της γης.

            Στις γιορτές της πανσελήνου, τα μελοποιημένα ποιήματα wawaki εξυμνούσαν τον έρωτα. Οι ύμνοι διατηρούσαν –υπερβολικά ωραιοποιημένη, την εικόνα των νεκρών αυτοκρατόρων. Τους έψαλλαν στις κηδείες των Ίνκας.  Μπροστά στις μούμιες (chullpa) των βασιλικών προγόνων –τις οποίες περιέφεραν σε λιτανεία και εξέθεταν σε λαϊκό προσκύνημα στη Μεγάλη Πλατεία του Cusco- οι βάρδοι έπλεκαν τα εγκώμια των θεοποιημένων ηγεμόνων. Και αργότερα –ακόμη και σήμερα- τραγουδούν την πίκρα της καθημερινής τους ζωής στο Potosí, την πόλη της Βολιβίας, σε 4.000 μ. υψόμετρο, που είναι φημισμένη για τον πλούτο σε ασήμι που απέφερε στο ισπανικό στέμμα, από το έτος 1545.  Aπό τον 19ο αι., όμως, στέρεψε ο πλούτος της, και σήμερα οι ιθαγενείς προσπαθούν να επιβιώσουν από τα ψήγματα ασημιού που βρίσκουν περιστασιακά.  Χιλιάδες σκλάβων από τις φυλές Quechua και Aymara, αλλά και από την Αφρική, έχουν χάσει τη ζωή τους στις στοές των ορυχείων ασημιού στο Cerro Rico:

https://youtu.be/lqYIpLPbS70

Sombríos días de socavón,

noches de tragedia,

desesperanza y desilusión

se sienten en mi alma.

 

Minero kani llaqtaymanta,

minero hina kawsakuni.

Mana imaypis kapuanchu

sonqetullayta saqheskayki.

 

Ζοφερές μέρες μεσ’ τα ορυχεία,

νύχτες τραγωδίας,

απογοήτευσης και ψευδαισθήσεων

κάθονται στην ψυχή μου.

                                    

Ασημωρύχος είμαι απ’ το χωριό,

και σαν τέτοιος στη συνείδησή μου ζω.

Δεν έχω τίποτα να σου δώσω

παρά μόνο την καρδιά μου.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Εκφράσεις έκθεσης στα πορτογαλικά

9d51eeb5-040f-4740-956b-273f35fb26e6

http://cursovillageidiomas.com.br/ver-servico/portugues-para-estrangeiros

Δείτε στη συνέχεια χρήσιμες εκφράσεις για τη δημιουργία γραπτού κειμένου (έκθεσης) στα πορτογαλικά:

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

O texto trata de

parece-me que

na minha opinião

em primeiro lugar

antes de tudo

logo de início

de (um) modo geral

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Em segundo lugar

por um lado… por outro

por uma parte… por outra

em relação a

quando a

no que se refere a

no que diz respeito a

sob esse ponto de vista

concordo com

sou da opinião que

na minha opinião

ΕΜΒΑΘΥΝΣΗ

Na verdade

além do mais

além disso

além do que

em todo caso

obviamente

naturalmente

evidentemente

quer dizer

a saber

sem dúvida

ΑΝΤΙΘΕΣΗ

(Muito) pelo contrário

de modo algum

de jeito nenhum

de forma alguma

discordo que

estar enganado

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Assim,

por isso,

pode-se concluir que

em resumo

resumindo

em conclusão

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την πορτογαλική γλώσσαεπικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Απορίες στα Αγγλικά ? Ασκήσεις ρημάτων

bBM3R

https://english.stackexchange.com/questions/130808/rules

Στον ακόλουθο σύνδεσμο, θα βρείτε ασκήσεις για τους χρόνους των ρημάτων σε 5 επίπεδα:

https://www.ego4u.com/en/cram-up/grammar/exercises

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την αγγλική γλώσσα & τους πολιτισμούς της, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης,  ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Άγνωστες πλευρές της Ισπανίας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ & ΙΣΠΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ:

Για την ΙΣΠΑΝΙΑ θα μιλήσουμε σήμερα: Για την αρχαία Ταρτησό του Ηρόδοτου & του Παυσανία, τη Μουσουλμανική Ανδαλουσία –όπου διασώθηκε η φιλοσοφία του Αριστοτέλη- και τη Δυτική Σαχάρα –τον ισπανο / αραβόφωνο πολιτισμό της Δυτικής Αφρικής. Θα δούμε εικόνες και θα ακούσουμε τις μουσικές αυτού του κόσμου!…

            Πριν από 15.000 χρόνια χρονολογούνται τα αριστουργήματα της τέχνης στην Ιβηρική. Βρισκόμαστε στην παλαιολιθική περίοδο. Έπειτα, οι ιθαγενείς Ίβηρες θα επηρεαστούν από τους Έλληνες και τους Φοίνικες που ήρθαν ως έμποροι. Ακολουθούν οι Ρωμαίοι, όπου συναντούν τους Κέλτες, που είχαν εγκατασταθεί εκεί πολύ νωρίτερα. Οι Βησιγότθοι, Μουσουλμάνοι, Καθολικοί Βασιλείς. Αυτή είναι η ιστορική πορεία της Ιβηρικής.

            Η Τάρτησος / Tartessos ήταν η αρχαία περιοχή ανάμεσα στην Aνδαλουσία και την Εxtremadura, και επίσης αρχαία πόλη στην Costa de la Luz (Σεβίλλη) στις εκβολές του ποταμού Guadalquivir, ο οποίος τη ρωμαϊκή εποχή είχε το όνομα: Oleum Flumen = ποταμός του λαδιού. ας αναλογιστούμε το, όρο που χρησιμοποιούν οι αρχαιολόγοι για τους πολιτισμούς της Μεσογείου: “κλίμα της ελιάς”. Θα δούμε αργότερα το αραβικό όνομά του ποταμού.]

3a

PHOTOS: 1. COSTA LUZ / 2. SEVILLA / 3. LA ALCUDIA / 3ª. MAPA

[España = cuero de toro]

            Ο Ηρόδοτος (5ος αι. π.Κ.Π.) την τοποθετεί μετά στις Ηράκλειες στήλες (σημερινό Gibraltar). [Οι Ηρακλέους στήλαι, ήταν δύο κολώνες (σημαία),

4

PHOTO: 4. BANDERA

που –σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία- είχε τοποθετήσει ο Ηρακλής όταν πήγε τα μήλα των Εσπερίδων στον Ευρυσθέα. Πίστευαν ότι βρίσκονταν στο σημερινό Γιβραλτάρ, το οποίο θεωρούσαν ως την άκρη του κόσμου (plus ultra). Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, στο στόμιο εκείνου του πορθμού υπήρχε ένα μεγάλο νησί, κάνοντας μερικούς ερευνητές, σήμερα, να πιστεύουν ότι ήταν η χαμένη Ατλαντίδα. Οι στήλες του Ηρακλή είναι ίσως οι παλαιότερες φρυκτωρίες ανάμεσα στην Αβύλη, στην πλευρά της Αφρικής, και στα Γήδειρα, στην πλευρά της Ευρώπης. Κατά τον Όμηρο, άλλωστε, οι στήλες αυτές ήταν σημάδι για το τέρμα των δύο ηπείρων και τις αποκαλούσε χαρακτηριστικά ως πύλες του ωκεανού ή Τηλέτυπο. Οι Έλληνες είχαν αποικίες στην Ιβηρική: Hemeroscopio, Akra Leuke, Ampurias, Rosas, etc.Επίσης θα δούμε αργότερα το αραβικό του όνομα.]

            Ο  Έφορος από την Κύμη (στην Αιολίδα, της Μικράς Ασίας, ο οποίος αρνήθηκε την προσφορά του Μεγάλου Αλεξάνδρου να ενωθεί στην Περσική εκστρατεία του ως ο επίσημος ιστοριογράφος) την περιγράφει με θαυμασμό, ως πλούσια και ευημερούσα πολιτεία από την εκμετάλλευση σπουδαίων μεταλλείων της γύρω περιοχής με εξαγωγή κασσίτερου, χαλκού και χρυσού.

SONY DSC

PHOTO: 5. TESORO CARAMBOLO S. VI-V A.C.

[Αφιέρωμα στη θεά Αστάρτη, Φοίνικες ?]

            Ο Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.) αναφέρεται σ΄ αυτήν ως πλέον μη υπάρχουσα μετά από καταστροφή που υπέστη από υπερχείλιση του ομώνυμου ποταμού ή ποταμού Βεάτη (Betis).

            Όμως, η Ταρτησός άκμασε περισσότερο περί το 900-500 π.Χ., ενώ ο πολιτισμός των Ιβήρων θεωρείται η συνέχεια εκείνου της Μαγδαλινιαίας περιόδου (Altamira).

6

PHOTO: 6. ALTAMIRA [Νατουραλισμός: προεξοχές βράχου. Μαγικο-θρησκευτική λειτουργία: ζώα σε ύπνο ή πληγωμένα > εύκολο κυνήγι. Όχι “ars gratia artis”, αλλά εκμετάλλευση Ανθρώπου από “Εκκλησία”.]

            Η Ταρτησός έγινε περισσότερο γνωστή στους Έλληνες από τους Σαμίους που φθάνοντας με τα πλοία τους στη πόλη αυτή φόρτωναν πρωτοφανή σε πλούτο φορτία με τα οποία και επέστρεφαν αναπτύσσοντας μεγάλο εμπόριο. Από το γεγονός αυτό κρίνεται αφενός μεν ότι ο λιμένας της Ταρτησού ήταν μεγάλο εμπορικό κέντρο της αρχαιότητας, αφετέρου και ότι οι κάτοικοί της οι Ταρτήσιοι ανέπτυξαν σπουδαίο πολιτισμό και τέχνες, ιδιαίτερα μεταλλευτικές.

7

PHOTO: 7. DAMA ELCHE S. V-IV A.C. [ La dama lleva joyas características de los íberos: unas ruedas que cubren las orejas y que cuelgan de unas cadenitas sujetas a una tira de cuero que le ciñe la frente, collares y coronas con pequeñas cadenas y filigranas. Son reproducciones de joyas que tuvieron su origen en Jonia en el siglo VIII a. C. y que después pasaron a Etruria. Μαλλιά + κοχύλια = θεά γονιμότητας ? Ιστορία = ανθρώπινο κυνήγι, όχι επιστήμη. (F. F. Armesto). Κάθε νέα γενιά εμφανίζει νέες θεωρίες.]

            Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την πόλη αυτή ως το πέρας του κόσμου για την οποία πιθανώς εκ του φόβου του απέραντου ωκεανού είχαν αναπτύξει διάφορες μυθικές δοξασίες περί της εκεί κατοικίας γιγάντων, γοργονών και άλλων θαλασσίων τεράτων, όπως η λεγόμενη Ταρτησία μύραινα, αποδίδοντας έτσι τα μεγάλα μεγέθη φυσικών φαινομένων, όπως των ωκεάνιων κυματισμών, της έντασης των θαλασσίων ανέμων, το άγριο ξέσπασμα της θάλασσας στη ξηρά κ.λπ. «Μύραινα, δαίμων φοβερά.», έλεγαν. «Η δε Τάρτησος Ιβηρική πόλις περί την Άορνον λίμνην. Μύραινα δε ιχθύς θαλάσσιος. Αντί δε του ειπείν έχιδναν, μύραιναν είπε.»

 8

PHOTO: 8. ΜΥΡΑΙΝΑ

            Η γραφή της Ταρτησού, επίσης γνωστή ως νοτιοδυτική της Ιβηρικής Χερσονήσου εξέφραζε μία γλώσσα μη-ινδοευρωπαϊκή, που δεν μπορεί καν να συσχετιστεί με οποιαδήποτε. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, η προέλευσή της συνδέεται άμεσα με το φοινικικό αλφάβητο, ενώ επίσης έχει επηρεαστεί από το αρχαϊκό ελληνικό αλφάβητο.

9

PHOTO: 9. ESCRITURA

            Ο πολιτισμικός υβριδισμός προβάλλει ενδιαφέροντα στοιχεία, όμως στις φλέβες του ρέει πόνος. Al-Ándalus, Wandalus, Andalucía, Μουσουλμανική Ισπανία, Αραβική, Βερβερίνικη ή Μαυριτανική. Τόπος συνάντησης γλωσσών και θρησκειών, τεχνών, γραμμάτων, μουσικής και νοοτροπίας. Εικόνες και λέξεις μίας Ισπανίας των χρωμάτων και της μουσικής, ενός θεατρικού σκηνικού που σαρώνουν ανεμοστρόβιλοι της Ιστορίας, φυλές και πολιτισμοί, βασιλιάδες της τράπουλας, άγιοι, ήρωες, τυχοδιώκτες, ποιητές και μεταφραστές της γλώσσας των αστερισμών στη γλώσσα του Ανθρώπου… Όπως θα έλεγε κι ο λογοτέχνης Miguel Ángel Asturias. Κρίκος μιας αλυσίδας που δένει το Ισλάμ με την Ευρώπη, που πέρασε μέσα από τις χιλιετίες τη φιλοσοφία και τις ελληνιστικές επιστήμες στη χριστιανική Δύση. Που κράτησε το φως αναμμένο όταν ο Μεσαίωνας είχε καλύψει τα πάντα με σκοταδισμό… Κι είναι οι Ανδαλουσιάνοι οι λιγότερο Ισπανοί κι οι περισσότερο Ισπανοί. Οι λιγότερο Ισπανοί λόγω του μαυριτανικού και του τσιγγάνικου αίματός τους, κι οι περισσότερο Ισπανοί λόγω της γλώσσας τους, με τα διανθίσματα της κουφικής γραφής των Αράβων “αδελφών-εχθρών”, και των Σεφαραδιτών, που κουβανούν μες την ψυχή τους (θά λεγε ο Καβάφης) τον πόνο του διωγμού τους μέχρι τη Θεσσαλονίκη μας.

            Και τ’ όνομά της ριζώνει σε όλους εκείνους:

Vandalus -το ορμητήριο των Βανδάλων,

Landahlauts -γη των Γότθων, στη γερμανική τους γλώσσα,

Al-Ándalus -έλεγαν οι Άραβες την Ατλαντίδα που διάβαζαν στα βιβλία των Ελλήνων,

“andar en la luz –  περπατώ στο φως” έγραφαν οι τσιγγάνοι ποιητές της Ανδαλουσίας.

            Κι όταν ήρθε το 1492, και ανέκτησε η Ισαβέλλα της Καστίλλης κι ο Φερδινάνδος της Αραγώνας τη Γρανάδα -τη Gharnata, την πόλη της ροδιάς- και ξεκίνησε ο Κολόμβος για να συναντήσει Νέους Κόσμους, τότε, οι πιστοί τού Ισλάμ έγιναν mudéjares (όπως είχαν γίνει και οι χριστιανοί  mozárabes στα λαμπερά χρόνια του Χαλιφάτου της Κόρδοβας) και τα συναισθήματα αναμείχθηκαν και ταράχτηκαν και θυμίζουν κάτι από τον πόνο της δικής μας Μικρασιάτικης τραγωδίας…

 10

PHOTO: 10. SETENIL DE LAS BODEGAS, CÁDIZ

            Κι άλλοι πολλοί λαοί, έμποροι, Μινωίτες  -λάτρεις του Ήλιου και του Ιερού Ταύρου, και ιδρυτές πολιτισμών, άφησαν τα χνάρια τους στο Νότο της Ισπανίας. Η Sevilla των Ισπανών, η Ishbiliya των Αράβων, η Tartessos των αρχαίων Ιβήρων και η Τάρτησος του Ηρόδοτου και του Παυσανία, είναι η ίδια πόλη, η Σεβίλη του ποταμού Γουαδαλκιβίρ [= Wadi-l-Qabir, στα αραβικά σημαίνει μεγάλος ποταμός] και της Costa de la Luz -της Ακτής του Φωτός. [Ταυροκαθάψια. Για τις ταυρομαχίες δεν θα μιλήσω. Είναι εθισμός στο θάνατο και τον πόνο, περιφρόνηση για τη ζωή, λένε οι Ισπανοί που σήμερα αγωνίζονται για να τις καταργήσουν. Η Ανδαλουσία του φωτός έχει καλύτερα πράγματα να δώσει στον πολιτισμό.]

            Λευκά χωριά, κάστρα αραβικά και καθεδρικοί ναοί των καθολικών. Πολιτισμοί που συνυπάρχουν στο μεσογειακό τοπίο της Ανδαλουσίας, από το έτος 711, όταν ο μουσουλμάνος ηγέτης Tariq Ibn-Ziyad -“Το Λαμπρό Άστρο, ο Πορθητής” πέρασε από τα μαροκινά στενά της Ταγγέρης στο Γιβραλτάρ, όπου άφησε κληρονομιά τ’ όνομά του (Gibraltar = Djabal at-Táriq σημαίνει: ο Βράχος του Τάρικ, που οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν “Ηράκλειες Στήλες”), και κατέκτησε το Landahlauts, τη γη των -ξεπεσμένων, πλέον- Βησιγότθων, που πάντα ήταν κλεισμένοι στον εαυτό τους, κι έφυγαν αφήνοντας κι εκείνοι στον ντόπιο λαό τη δική τους κληρονομιά, κάποια χρυσά κοσμήματα με γούστο βυζαντινό και μερικές λέξεις πολεμικές: la guerra = ο πόλεμος = der Krieg.

PHOTO: 11. JOYA VISIGÓTICA / 12. PUEBLOS BLANCOS

            Οι Άραβες, λένε, “χτίζουν” με τρία συστατικά: φως, αέρα και νερό, όπως στην Alhambra -το κόκκινο παλάτι, που στις μέρες της δόξας του ήταν ολόλευκο. Παράδοξο τ’ όνομά της. Αφηγείται ο θρύλος ότι χτιζόταν νύχτα, και στο φως των πυρσών φάνταζε κόκκινο στα μάτια των Γραναδίνων. Η ιστορία, όμως, λέει ότι κόκκινα ήταν τα γένια του Σουλτάνου Abu Al-Ahmar (لأحمر ), που δεν ήταν Άραβας, αλλά είχε βερβερίνικη καταγωγή, απ’ τις φυλές του γειτονικού Μαρόκου. (Κι όμως, εκείνος ισχυριζόταν ότι ήταν μακρινός συγγενής του Προφήτη Μωάμεθ…) [Musulmanes, moros. 1. Damasco, 2. Bagdad.]

13 

PHOTO: 13. LA ALHAMBRA [Al-mocarnas, διακοσμητικά γράμματα, απαγόρευση προσωπογραφίας στο ισλάμ, ιβηρικά λιοντάρια, ρολόι, καταστροφή του Franco, βησιγοτθικά κιονόκρανα. Αραβικές λέξεις από al- στα ισπανικά.]

            Και πιο πέρα, στην Κόρδοβα, ο Εμίρης των Ομεϋαδών  από τη Δαμασκό, έχτισε ένα δάσος από 1.300 κολώνες μαρμάρινες, και το έκανε τζαμί. Φρόντισε, όμως, να φτιάξει μία και μοναδική κολόνα διαφορετική από όλες τις υπόλοιπες, για να μην τον τιμωρήσει ο Αλλάχ, επειδή τόλμησε ν’ αγγίξει την τελειότητα. Θρύλοι… Αλλά οι Καθολικοί βασιλείς (Ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα), δεν σεβάστηκαν εκείνη την ομορφιά, κι έκοψαν μέρος του “μαρμαρένιου δάσους”, για να υψώσουν έναν ολόχρυσο ναό…

PHOTO: 14. MEZQUITA CORDOBA

[Πεταλόσχημα τόξα, Dovelas < Βυζάντιο < Ρώμη.]

PHOTO: 15. TEMPLO DE ORO [Barroco: φόβος για κενές επιφάνειες, θρησκευτική φύση, εντυπωσιασμός, κυβερνητικό όργανο. Ισπανία:όχι καθαρή τέχνη.]

            Ο γερο-Αβερρόης, ο σοφός δικαστής, που γνώριζε βαθιά τα κείμενα του Αριστοτέλη, αλλά και αστρονομία και ιατρική κι όλες τις επιστήμες του 12ου αιώνα, ξεσήκωσε -με τις προοδευτικές ιδέες του- το φθόνο των φανατικών μουσουλμάνων ιεροδιδασκάλων. Κι όταν σε δημόσια συζήτηση τον ρώτησαν αν πίστευε ότι το Κοράνιο συμπεριλαμβάνει όλες τις επιστήμες, την ανθρώπινη σοφία αλλά και κάθε έρευνα, εκείνος απάντησε πωςτα ιερά βιβλία όλων των θρησκειών είναι οδηγοί υψηλής ηθικής και οι μη συμμορφούμενοι με τις διδασκαλίες είναι κοινοί υποκριτές, όμως, δεν θα πρέπει και η Βίβλος του Προφήτη να θεωρείται ως πανδέκτης όλων των ανθρωπίνων γνώσεων, αφού οι επιστήμες συνεχώς πλουτίζονται και διαρκώς προοδεύουν”

16

PHOTO: 16. ARISTO

            Έτσι, κάποια Παρασκευή, ημέρα προσευχής των Μουσουλμάνων, τον έσυραν στο τζαμί και τον ανάγκασαν να αποκηρύξει όλες τις επιστημονικές του αντιλήψεις. Και ενώ το έπραξε, συνέχισε να είναι δέσμιος και οι προσερχόμενοι πιστοί τον έφτυναν στο πρόσωπο. Στο τέλος πυρπόλησαν τη βιβλιοθήκη του. Ράκος πλέον, ο Αβερρόης έζησε σε απόλυτη φτώχεια και, όταν ο διάδοχος του ηγεμόνα τον ανακάλεσε στην πρότερη επίσημη θέση του, ήταν πλέον αργά. Λείψανα μόνο της άλλοτε διάνοιας είχαν επιζήσει, και το χειρότερο για τον ίδιο ήταν ότι ο σωματικός θάνατος άργησε πολύ μετά την πνευματική νέκρωσή του… [Όπως και με την περίπτωση του Γαλιλαίου, τελικά, όλοι ίδιοι είναι…]

            Ακόμη και σήμερα, στο Albaicín, στο λόφο γύρω απ’ την Αλάμπρα, οι τσιγγάνοι συνεχίζουν την παράδοση του flamenco [= νοοτροπία]. Πολλές οι πιθανές ερμηνείες αυτής της λέξης: “πουλί φλαμίνγκο” λένε κάποιοι τις κινήσεις των χεριών και των ποδιών, “τραγούδι των φτωχών φελάχων” λένε άλλοι, “μας ήρθε από τη Φλάνδρα, μαζί με τον Βασιλιά Κάρολο τον τον 5ο ” ισχυρίζονται μερικοί, ενώ οι τσιγγάνοι αυτοσαρκάζονται για το μελαχρινό τους δέρμα, που μόνο από τη Φλάνδρα δεν μπορεί να είναι…

17

            PHOTO: 17. FLAMENCO

            Ψάχνοντας τη λέξη “χορεύω” στο λεξικό, διαβάζουμε την ερμηνεία “κινούμαι στο ρυθμό της μουσικής.” Αυτή η φιλολογική ετυμολογία ξεθωριάζει τη στιγμή που ηχεί η τόσο ανθρώπινα ζεστή έκφραση που μας κάνει να σκεφτόμαστε ότι “χορεύω”, απλά σημαίνει “επικοινωνώ σ΄ ένα άγραφο γλωσσικό ιδίωμα”, όπως συμβαίνει με το flamenco.

VIDEO: FLAMENCO [καθημερινότητα]

https://www.youtube.com/watch?v=Il5DVZGVnD8

                        Δεν πρόκειται μόνο για τραγούδι, κιθάρα και χορό, αλλά για μία ολόκληρη πολιτισμική νοοτροπία. Ο πόνος ντύνει τον άνθρωπο στα μαύρα, ίσως επειδή συνήθως αφορά τον κυνηγημένο τσιγγάνο με την εκρηκτική πληθωρικότητα του flamenco, και τη μελαγχολική ευτυχία των “tientos” –που σημαίνει κι αυτό: “αργά (θλιβερά) αγγίγματα (των χορδών)”.  Το πεπρωμένο της περιπλάνησης στη μοναξιά ενός απομυθοποιημένου ονείρου της λιτανείας των ερωτικών σκηνωμάτων, που την ημέρα Των Ευχαριστιών, κανείς δε βρίσκεται να τους βγάλει το καπέλο και να προσευχηθεί ένα θλιβερό Πάτερ Υμών.’’

                        VIDEO: TIENTOS

[Aνάλογο μικρασιάτικου καημού = cante jondo, fandango = fado Πορτογαλίας.]

https://www.youtube.com/watch?v=Ez3UeB45U9c

            Λέει ο Federico García Lorca σ’ ένα ποίημά του:         

Su luna de pergamino                              Τη σελήνη της από περγαμηνή 
Preciosa tocando viene                             η Πολυτίμη (σαν τύμπανο) χτυπά
por un anfibio sendero                              σ’ ένα αμφίβιο μονοπάτι
de cristales y laureles.                               από κρύσταλλα και δάφνες.
El silencio sin estrellas,                             Η σιωπή χωρίς αστέρια,
huyendo del sonsonete,                            ξεγλιστρά απ’ τη φασαρία,
cae donde el mar bate y cantaπέφτει εκεί που η θάλασσα χτυπά και τραγουδά
su noche llena de peces.                           τη νύχτα της γεμάτη ψάρια.

[…]                                                                      […]

Y los gitanos del agua                                  Και οι τσιγγάνοι του νερού
levantan por distraerse,                                υψώνουν για να διασκεδάσουν,
glorietas de caracolas                                  πέργκολες από κοχύλια
y ramas de pino verde.                                 και κλαδιά από πεύκο πράσινο.

            Ανδαλουσία, λοιπόν! Χωνευτήρι πολιτισμών. Εκεί συναντά η Ελλάδα την Ισπανία. Εκεί ο Picasso εμπνεύστηκε από τον El Greco τον πίνακά του La muerte de Casagemas.

18

            PHOTO: 18. EL GRECO Y PICASSO

            Παλιότερα λεγόταν Río del Oro (Ποταμός του  Χρυσού) και ήταν αποικία της Ισπανίας.

            Σήμερα, η πιο αραιοκατοικημένη περιοχή της Γης είναι γνωστή ως Δυτική Σαχάρα και είναι μία από τις μη αυτόνομες περιοχές που μελετά η σχετική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών, από το 1976, όταν παράνομα παραχωρήθηκε στο Μαρόκο και στη Μαυριτανία.

SONY DSC

PHOTO: 19. DESIERTO SAHARAUÍ

            Το Απελευθερωτικό Μέτωπο POLISARIO της Saguia el Hamra, «ο κόκκινος ξεροπόταμος»), ονομάζει την πατρίδα των saharauíes As-Ṣaḥarā’ al-Ġarbiyya, ενώ έχει ήδη αναγνωριστεί από 84 χώρες ως República Árabe Saharauí Democrática (RASD), δηλαδή Λαοκρατική Αραβική Δημοκρατία της Σαχάρας. Παρ’ όλο ότι το ισλάμ είναι η θρησκεία αυτού του λαού, οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στα κινήματα.

20

PHOTO: 20. MUJERES SAHARAUÍES

            Οι κάτοικοι μιλούν αραβικά hassaniyya αλλά και την ισπανική διάλεκτο των Καναρίων με τα αρχαϊκά στοιχεία της Αναγέννησης. (Η ισπανική γλώσσα έχει επηρεαστεί έντονα από την αραβική, με 10.000 λέξεις.)

21

PHOTO: 21. BURCA

            Η peseta saharauí και το  μαροκινό ντιρχάμ (dirham, αραβικά: درهم, πληθυντικός darahim & dirahma: درهمان , دراهم ή درهما) -λέξη που παραπέμπει στην ελληνική δραχμή- είναι τα νομίσματα αυτής της χώρας.

            Η Μαροκινή κατοχή της Δυτικής Σαχάρας είναι σκληρή, και ο πληθυσμός έχει πολλές φορές βομβαρδιστεί με ναπάλμ, και οι γύρω περιοχές έχουν γεμίσει με καταυλισμούς προσφύγων. Και όλα αυτά, λόγω των κοιτασμάτων φωσφόρου, που βρίσκονται στα εδάφη των βερβερίνων Σαχαραουί. [Από εκεί προήλθαν οι μουσουλμάνοι κατακτητές της Ανδαλουσίας]

22

PHOTO: 22. REFUGIADOS

            Πρωτεύουσα είναι το El-Aayún (العيون), που σημαίνει: “Τα Μάτια”, δηλαδή πηγάδια της ερήμου.

23

PHOTO: 23. EL-AAYÚN

            Πολιτιστικά, οι saharauí διακρίνονται για την μουσική τους, με στοιχεία τουαρέγκ, ισπανικά και αραβικά:

VIDEO: CANCIÓN SAHARAUÍ. [1:52m’]

https://www.youtube.com/watch?v=2a_OTzRY0Nk

           Αυτή είναι η Ισπανία μου, της νεανικής μου ηλικίας. Σήμερα, πια… (βιαστικά) διπλώματα χωρίς αντίκρυσμα…

          Τις εκδόσεις μου με πολιτιστικά θέματα Λατινικής Αμερικής & Ιβηρικής θα τις βρείτε στα βιβλιοπωλεία και στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση Biblionet Ηλίας Ταμπουράκης.

https://www.youtube.com/watch?v=AmDGKB-VF4s

VIDEO: ANA SAHARAUÍA [Blues Ερήμου = υπνωτική gnaoua]

            Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346