Ανθολογία ποίησης του αρχαίου πολιτισμού των Ίνκας

1

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ & ΙΣΠΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ, 2017

(Φωτογραφίες από Power Point παλαιότερης παρουσίασης του Ηλία Ταμπουράκη)

2

            Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της, από τις καλυμμένες με χιόνι ημιέρημες εκτάσεις των υψιπέδων των Άνδεων στο Περού και στο Altiplano της Βολιβίας με τα μοβ παστέλ, ανοιχτοπράσινα και ζαχαρί έως και κοκκινωπά χρώματα πάνω στο μολυβί ανδεσίτη, μέχρι τις ερήμους στο Trujillo του Περού δίπλα στη θάλασσα. Από τα φαράγγια της Colca με τους κόνδορες –τους ιερούς καθοδηγητές των προσκυνητών του Ήλιου στο Περού, ως τα βραχώδη νησιά Ballestas με τους θαλάσσιους λέοντες του Ειρηνικού  στο Περού,  και τον Αμαζόνιο –που πηγάζει και αυτός απ’ το Περού- με τις πολύχρωμες, πολύσχημες ορχιδέες, ή τους μπλε παγετώνες Torres del Paine της Παταγονίας και της Γης του Πυρός.

3

(Φωτογραφίες: Ηλίας Ταμπουράκης, 2000-2012)            

            Οι καταβολές του ανθρώπου χάνονται στην καταχνιά των Apu Achachila -των Υψηλών Νεφελωδών Κορυφών των Άνδεων -που για τους γηγενείς είναι θεοί-παππούδες.  Ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή η ρίζα τους!  Από ΄κεί ταξίδεψαν –οδοιπόροι και θαλασσοπόροι- για να φτάσουν απ’ τ’ ανοιχτό πέλαγος στην υψηλή γη. 

4

            Εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια χρειάστηκε η Γη για να δημιουργήσει την Cordillera των Άνδεων με το αχανές Altiplano –το βολιβιανό Υψίπεδο -την Κοιλάδα της Σελήνης με τις βραχώδεις απολήξεις σαν γοτθικούς ναούς-, το Uyuni με τις γαλανόλευκες αλυκές του πάνω στα βουνά, και την Aconcagua, την αργεντίνικη κορυφή των επτά χιλιάδων μέτρων.  Κι άλλα εικοσιπέντε χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση της Titicaca –της Inti Kjarkas- των Ιερών Υδάτων του Ηλίου με τα οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε υψόμετρο τεσσάρων χιλιάδων μέτρων!

5

            Λαμπερά τα ασημοντυμένα μνημεία του Tiwanaku στη Βολιβία με φόντο το κοβάλτινο μπλε του ουρανού, όμως σκοτεινή η προέλευση των Aymara και των προγόνων τους που το κατασκεύασαν.  Ιριδίζοντα τα χρυσά κοσμήματα στο Μουσείο Larco Herrera του Περού, αλλά θολή η καταγωγή των Ίνκας, που ένωσαν τους λαούς του πανανδικού πολιτισμού σε μία δική τους, παγκοσμιοποιημένη Pax Incaica. 

            Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια παρεμβάλλονται ανάμεσα σ’ εμάς, τους αναγνώστες της ινκαϊκής ποίησης, και σ’ εκείνους τους νομάδες που έχοντας περάσει τον Βερίγγειο Πορθμό, ή έχοντας διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό, έγιναν οι πρώτοι Ασιάτες αναρριχητές των Άνδεων, γυρεύοντας στην αρχή βολβούς και θηράματα, κι ύστερα, εκτρέφοντας τις προβατοκαμήλους llamas, καλλιεργώντας δημητριακά quinoa και καλαμπόκι και φτιάχνοντας τα πρωτόλεια εργαλεία τους από οψιδιανό.

6

            Στα 1000 με 2000 μέτρα υψόμετρο, βρίσκεται η ceja de la selva –το φρύδι του δάσους, όπως ονόμασαν αργότερα οι Ισπανοί το kishwar, την καλλιεργήσιμη περιοχή -που έδωσε το όνομά του στους Quechua, τους καλλιεργητές της γης που λάτρευαν τον Ίνκα, τον άρχοντα και προσκυνητή του θεού. Η γλυπτική ήταν το όχημα έκφρασης εκείνου του λαού χωρίς γραφή.

7

            Από την άλλη πλευρά των Άνδεων, στο Tiwanaku της Βολιβίας, κοντά στη ζωογόνο λίμνη Titicaca, στην Πόλη-Ιερό την προσανατολισμένη στ’ άστρα, οι Aymara, από το 200 π.Χ. μέχρι το 600 μ.Χ. –για μία περίοδο που αντιστοιχεί αμυδρά με τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή του «δυτικού» μας κόσμου- τρέφονταν με chuño -κατεψυγμένες πατάτες του χιονιού- εξέτρεφαν προβατοκαμήλους guanaco, εξόρυσσαν από τη Μάνα τους τη Γη βωξίτη, κατασκεύαζαν πέτρινους μονολιθικούς θεούς, έχτιζαν πυραμίδες διακοσμημένες με ανάγλυφα σύμβολα και ταξίδευαν στις νεφέλες της ορεινής φύσης του Qhollasuyu και του νου τους καταναλώνοντας φύλλα κόκας.  Η πρωτοποριακή τους τέχνη εκφράζει τους θρησκευτικούς μύθους και την πολιτιστική ιστορία του τόπου.  Είναι ο θεματοφύλακας της ιδιοσυγκρασίας αυτού του ιδιότυπου νοτιοαμερικανικού πολιτισμού.  Οι πρόγονοί τους, της ομογλωσσίας jaqaru, από το 1.200 π.Χ., αλλά και οι απόγονοί τους και ιδρυτές της αυτοκρατορίας των Ίνκας, που κρατήθηκε στο θρόνο των Άνδεων μέχρι και την ισπανική κατάκτηση του δέκατου έκτου αιώνα, άφησαν σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς του σύγχρονου κόσμου, την ποίησή τους αλλά και τη γλώσσα τους την ποιητική.

8

            Τέλος, οι Ίνκας, στα περίπου εκατό μοναδικά χρόνια της ύπαρξής τους από το 1438 έως το 1533, μ.Χ. φυσικά, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία τους στο Tawantinsuyu –«Τα Τέσσερα Σημεία του Ορίζοντα»- που κάλυπτε τις αντίστοιχες εκτάσεις της σημερινής Νότιας Κολομβίας, του Ισημερινού (Ecuador),  του Περού, της ορεινής Βολιβίας, της βόρειας Αργεντινής και της Χιλής (ως το Santiago), κι έχτισαν την πρωτεύουσά τους στο Cuzco (Qosqo), που σημαίνει Ομφαλός της Γης.  (Από το 1200 έως το 1400 διανύουν μία μυθική περίοδο της ύπαρξής τους, χωρίς καταγραφές ιστορικών γεγονότων.) Η αυτοκρατορία των Ίνκας συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα.  Η βασιλική θέληση έφτανε στο λαό μέσω των τοπικών αρχηγών.  Οι πιο πρωτότυπες πλευρές αυτού του πολιτισμού είναι η τριμερής διαίρεση των γαιών, τα μοναστήρια των Παρθένων του Ηλίου, οι κρατικές αποθήκες, οι στατιστικές και το οδικό δίκτυο, που αντανακλούν μία ιδιάζουσα αντίληψη για τις υποχρεώσεις των υπηκόων έναντι του ανώτατου άρχοντα, όπως και μία αξιοπρόσεκτη εφευρετικότητα για τη σωστή κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού και των προϊόντων –αγαθά που εξασφάλιζε η ιμπεριαλιστική πολιτική τους. Η ινκαϊκή κοινωνία δεν εφάρμοσε τη δουλοκτησία με την κοινή έννοια του όρου. 

9

            Η γη ανήκε στους θεούς, στον Ίνκα και στις κοινότητες των υπηκόων.  Η «θεϊκή υπερτροφή» των quechua, κλειδί του πανανδικού πολιτισμού, ήταν η πατάτα.  Το δημητριακό qinoa και το καλαμπόκι κατείχαν επίσης σημαντική θέση στη διατροφή τους, όπως και το παστό κρέας από προβατοκάμηλο llama και το ψάρι karachi.  Τα τρόφιμα συγκεντρώνονταν στις κρατικές αποθήκες, καταγράφονταν στα qipu –τα σχοινιά με τους κόμπους- κι επαναδιανέμονταν στο λαό, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.

            Ιδιοκτησία δεν υφίστατο, ούτε και προσωπική φορολογία, αλλά κοινοτική.  Αντί για προσωπικούς φόρους, οι υπήκοοι ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν τις χειρονακτικές τους υπηρεσίες. 

            Οι Aqllakuna –οι Παρθένες του Ηλίου, ή Επίλεκτες- ήταν όμορφα κορίτσια που διέμεναν μόνιμα κλεισμένα σε ναούς, και χρησίμευαν ως κεντήστρες ή παλλακίδες του αυτοκράτορα.  Ενίοτε δε, θυσιάζονταν στους θεούς.  Γι αυτό προετοιμάζονταν ψυχολογικά από τη νηπιακή τους ηλικία. 

            Χάρη στο οδικό σύστημα που ένωνε τις περιοχές του σημερινού Περού με τη Βολιβία, τη Χιλή ως τον ποταμό Mapuche, τη Βόρεια Αργεντινή, τον Ισημερινό και τη Νότιοδυτική Κολομβία, ο Ίνκα, εκτός του γεγονότος ότι πληροφορούνταν άμεσα για τις συνθήκες των υπηκόων του, απολάμβανε επίσης καθημερινά φρέσκο ψάρι από το μακρινό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο του έφερναν αυθημερόν οι chaski, δηλ.  οι σκυταλοδρόμοι που επάνδρωναν το αρχαϊκό ταχυδρομείο του βασιλείου.

            Ο Ίνκα είχε, βέβαια, την υποχρέωση να διατηρεί τις κρατικές αποθήκες γεμάτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια, έτσι ώστε το βασίλειο να μην ετίθετο ποτέ σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.  Λέγεται, μάλιστα, ότι οι υπήκοοι είχαν το δικαίωμα να θανατώσουν τον Ίνκα, παρ’ όλο ότι το λάτρευαν σα θεό, σε περίπτωση που δε θα τηρούσε τις υποχρεώσεις του και θα έθετε το λαό σε κίνδυνο.  Όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.  Βέβαια, οι «βυζαντινές» ίντριγκες κυριαρχούσαν στο βασίλειο, και σ’ αυτές οφείλεται εν μέρει και η ευκολία με την οποίαν οι Ισπανοί κατόρθωσαν να κατακτήσουν το Tawantinsuyo.

            Στο Cusco, λοιπόν, οργανώνουν μία μεταβατική κρατική δομή με πρωτογενή σοσιαλιστικά πρότυπα επαναδιανομής των αγαθών, αλλά και έντονα θεοκρατικά στοιχεία λατρείας του Ήλιου στο πρόσωπο του Ίνκα, βασιζόμενοι στη mita –ένα σύστημα εκ περιτροπής προσφοράς δωρεάν εργασίας και γνώσεων για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την κατασκευή αντικειμένων και –φυσικά- την πολιτισμική νοοτροπία, για «το κοινό όφελος».  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος αρχαίας παγκοσμιοποίησης.  Γι’ αυτόν το σκοπό, διενεργούν με στρατιωτικά μέσα μετακινήσεις μεταναστευτικού χαρακτήρα ολόκληρων ayllu –οικογενειακών πρωτοαστικών πυρήνων- με  αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός υβριδικού πολιτισμού στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης τους αυτοδιοικούμενης «συμπολιτείας». 

10

            Ο σημαντικότερος κοινωνικός πυρήνας των λαών της κεντρικής οροσειράς των Άνδεων ήταν, κι εξακολουθεί να είναι το ayllu, δηλαδή η φυλή, η γενεαλογία, η οικογένεια, το σπιτικό, το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μία κοινή ρίζα και οργανώνονται έχοντας έναν αρχηγό kuraka, που δεν είναι άλλος από το γηραιότερο της οικογένειας.  Ο πρωτότοκος γιος του δεν κληρονομεί το ayllu.  Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να δημιουργήσει ένα νέο.

11

            Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Bautista Saavedra, πιστεύουν πως ήδη πριν από την εποχή των Ίνκας (13ος αι.  μ.  Χ.), το ayllu στηρίχθηκε σε θρησκευτικές βάσεις που ένωναν τα μέλη της κοινωνίας.  Οι οικογένειες αυτές είχαν τους δικούς τους θεούς-προστάτες, που ανήκαν στο κοινό Πάνθεον, κάτι ανάλογο δηλαδή, με τα ονόματα που προσδίδονται στην Παναγία.  Ο Inca Garcilaso de la Vega ανέφερε ότι πολλοί ιθαγενείς λαοί του υψιπέδου των Άνδεων πίστευαν πως προέρχονταν από διάφορα ιερά ζώα, όπως τον κόνδορα, το πούμα, το φίδι, κ.ά.  Από την εποχή της ισπανικής κατάκτησης (16ος αι.), τα ayllu δέχτηκαν τη χριστιανική θρησκεία, διατηρώντας συγχρόνως τους μύθους, τις παραδόσεις και τους άγραφους νόμους τους.  Σήμερα είναι δυσπρόσιτα μέρη για τους ξένους, αλλά συγχρόνως ασφαλή.  Σ’  αυτές τις μικρές κοινότητες δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου εγκληματικότητα.  Ένας από τους άγραφους νόμους ορίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας κλέψει, τότε πρέπει να θανατωθεί από τα υπόλοιπα μέλη της.

            Η γεωπολιτική κατανομή των ayllu σε άνω (hanaq) και κάτω (hurin), συνετέλεσε στη διχόνοια που μαστίζει ακόμη και σήμερα τα ινδιάνικα χωριά.  Αυτήν την κατάσταση εκμεταλλεύονται κατά καιρούς οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες των χωρών των Άνδεων –σαν συνεχιστές της ισπανικής αποικιοκρατίας- για να κρατούν τις ιθαγενείς κοινότητες σε καθεστώς καταπίεσης  (διαίρει και βασίλευε!…)

            Σε περιοχές όπου το νερό είναι σπάνιο, τα ayllu συγκεντρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν markas, δηλαδή μικρά χωριά, διατηρώντας όμως άθικτα τα οικογενειακά τους έθιμα και τις παραδόσεις μέσα σε κάθε ayllu ξεχωριστά. 

12

            Οι ιθαγενείς Αmara ονομάζουν αυτό το διοικητικό σύστημα hatta, που σημαίνει:  σπόρος φυτών, ζώων και ανθρώπων, σπέρμα, οικογένεια, κάστα.  Αυτό ήταν στην αρχαιότητα το μόριο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι πόλεις, όπως το Tiwanaku.  Ακόμη και σήμερα, τα ayllu έχουν στην κατοχή τους τη γύρω καλλιεργήσιμη γη, για την οποία δεν πληρώνουν φόρο στο σύγχρονο κράτος.  (Άλλωστε, μεγάλος αριθμός ιθαγενών δε διαθέτει Δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας, και ούτε βέβαια τα δικαιώματα της αγοραπωλησίας, της υγείας, της παιδείας και της συμμετοχής στις διοικητικές διαδικασίες που αυτό παρέχει στους πολίτες.  Πρόκειται για μία υποκριτική μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά καιρούς από διάφορες σύγχρονες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, με την οποία διατείνονται ότι υποστηρίζουν την αυτονομία των ιθαγενών κοινοτήτων, όμως, στην πραγματικότητα, κρατούν τους ινδιάνους σε απομόνωση από την σύγχρονη πραγματικότητα.). Οι κάτοικοι των ayllus δεν ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την υπηκοότητα της χώρας στην οποία κατοικούν, και είναι –σε γενικές γραμμές- αδιάβλητοι ως προς τις επιρροές του δυτικού πολιτισμού.  Τα πράγματα, βέβαια, συνεχώς αλλάζουν.

13

            Εκεί, οι Ίνκας αναπτύσσουν την αστρονομία, τα μαθηματικά και τις αυτοκρατορικές τους τέχνες (κεραμική, υφαντουργία και χρυσοχοΐα), την κυκλώπεια αρχιτεκτονική και την πολεοδομία (που βλέπουμε σήμερα στα τείχη του Saksaywamán), τη μουμιοποίηση των αγαπημένων τους νεκρών και μία μέθοδο καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu –συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων, στα οποία αρχικά καταχωρούσαν τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών μεγεθών της αυτοκρατορίας τους.  Οι qipukamayoqkuna -οι «τυφλοί αναγνώστες των κόμπων»- ήταν εκείνοι που ψηλαφούσαν και τήρησαν κατά… «γράμμα» τη ρήση «awatkipasipjhañanakasataq» των προδρόμων τους των Aymara, που μονολεκτικά προστάζει:  «να είσαι άγρυπνος φρουρός για να διατηρείς την ακεραιότητά μας, δηλαδή να διαφυλάττεις τις αξίες των προγόνων μας και να τις μεταδίδεις στις νεότερες γενιές του πολιτισμού μας».  Watana, πάντως, στα ινδιάνικα σημαίνει «δένω».

14

            Πρόσωπα θεϊκά, ηρωικά και βασιλικά, που ίπτανται ανάμεσα στους κόσμους της πραγματικότητας και του ονείρου, πρωταγωνιστούν στην ποίηση των Ίνκας:  ο πατέρας θεός Ήλιος Tata Inti, η Μητέρα θεά Σελήνη Mama Killa, ο πολιτιστικός ήρωας Wiraqhocha που γεννήθηκε από τα ιερά ύδατα της λίμνης Titicaca, («Βιρακότσα» αποκαλούν ακόμα και σήμερα οι ινδιάνοι όσους λευκούς περιφέρονται στα μέρη τους), οι τέσσερεις  αδελφοί Ayar, που βγήκαν απ’ τα έγκατα του σπηλαίου Paqariqtanpu και ίδρυσαν το Cusco, η Mama Oqllo –η σύζυγος και αδελφή του πρώτου από τους δεκατρείς αυτοκράτορες, του Mallku Qhapaq, οι Παρθένες του Ηλίου -παλλακίδες του Ίνκα και θύματα ανθρωποθυσιών –όπως η μούμια της μικρής Juanita απ’ το Nevado del Ampato-, o Pachakuteq –ο Αυτοκράτορας που επέφερε ριζικές κοινωνικο-θρησκευτικές αλλαγές ανάμεσα στους Quechua (Ίνκας ονομάζονταν μόνο η κάστα των διοικούντων), ο Sinchi Ollanta, ο στρατηγός που ερωτεύτηκε την κόρη του Ίνκα, κι εκείνος του αρνήθηκε την ευχή του, κι ο Atahuallpa, ο τραγικός τελευταίος αυτοκράτορας που σκότωσαν οι Ισπανοί κονκισταδόρες.

15

            Αυτοί οι τελευταίοι, με αρχηγό τον Francisco Pizarro, σε συνεργασία με τον Diego de Almagro  και τον Hernando de Luque, και με την καθοδήγηση του Πέτρου του εκ Χάνδακος (Pedro de Candía), εκμεταλλευόμενοι την εμφύλια σύρραξη μεταξύ των πριγκίπων Atahuallpa και Huáscar, παγιδεύουν κι εκτελούν στις 29 Αυγούστου του 1533 τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ίνκας, παρ’ όλο ότι τους πλήρωσε τα λύτρα σε χρυσάφι κι ασήμι που τους είχε υποσχεθεί.  Το Cusco γκρεμίζεται και πάνω στα κατάλοιπα της μεγαλιθικής του τοιχοποιίας, χτίζεται το νέο Cuzco, με την ισπανική του αρχιτεκτονική από την Extremadura, τους λευκούς τοίχους με τις μπλε πόρτες, τα μπαρόκ ξύλινα μπαλκόνια και τα κεραμίδια στις δίρριχτες στέγες.  Η Qhorikancha, ο Χρυσός Περίβολος μετατρέπεται σε Μονή του Santo Domingo, ενώ το χρυσό άγαλμα του θεού Ήλιου παίζεται στα ζάρια και χάνεται για πάντα από προσώπου γης.  Από τότε, ο ινδιάνος από «Quechua –καλλιεργητής της Γης», ονομάζεται «runa -κατώτερος άνθρωπος».  Μόνο του στήριγμα, η πεντατονική του μουσική και οι ποιητικοί του στοίχοι, με τους οποίους μπορεί να κάνει το μοναδικό πράγμα που του επιτρέπεται μέχρι και σήμερα:  να κλαίει…

16

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;

mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σα λουλούδι μαραμένο,

που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

17

            Μία προσπάθεια αναγέννησης γίνεται στα 1536 από τον Manco Capac το Δεύτερο, ο οποίος, αφού πολιόρκησε το Cuzco, κατέφυγε στα βουνά της Vilcabamba, ιδρύοντας εκεί το Machu Picchu, τη χαμένη πόλη των Ίνκας, που τετρακόσια χρόνια αργότερα θα ανακάλυπτε ο Hiram Bingham για λογαριασμό της Αμερικανικής National Geographic Society.

18

            Αυτά κι άλλα πολλά διαβάζουμε στα «Βασιλικά Σχόλια» του Inca Garcilaso de la Vega, στα 1610.

            Ο José Gabriel Tupac Amaru ο Δεύτερος ξεσηκώνει επανάσταση στα 1780, και δίνει έμπνευση στους σημερινούς αντάρτες tupamarus.

            Στα 1824, μετά τη μάχη του Ayacucho που εξασφάλισε την ανεξαρτησία του Περού, ο Simón Bolívar, στην απελευθερωτική του προσπάθεια, πλήττει την ύπαρξη των ιθαγενών κοινοτήτων, καταργώντας την κοινοτική ιδιοκτησία κι επιβάλλοντάς τους βαριά φορολογία. 

            Το Σύνταγμα του 1919 παραχωρεί νομική υπόσταση στους ιθαγενείς του Περού, ενώ ο βολιβιανός Πρόεδρος Paz Estensoro ευνοεί στα 1953 τους ινδιάνους.

            Εν τέλει, στα 1975, ο περουβιανός Πρόεδρος Velasco Alvarado κάνει επίσημη τη γλώσσα runasimi των ιθαγενών Quechua, των απογόνων, δηλαδή, των Ίνκας.

19

            Και στις 2 Μαρτίου του 1980, οι varayoq –οι παραδοσιακοί αρχηγοί των Quechua ανακηρύσσουν το Ollantaytambo Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Ινδιάνικου Κόσμου και διακηρύσσουν τα δικαιώματα όλων των ιθαγενών λαών που υποφέρουν από τα δεινά τα οφειλόμενα στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, μετά από πολλούς αιώνες κυριαρχίας, εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες χωρίς να μπορέσει να φτάσει σε μία παγκόσμια κοινωνία, αρμονική και δίκαιη.  

20

             Σήμερα πια, παρ’ όλες τις επιρροές που έχει επιβάλλει ο τουρισμός, οι ιθαγενείς των Άνδεων προσπαθούν ακόμη να ζουν τηρώντας τις βασικές έννοιες του αρχαίου τους πολιτισμού.  Κυκλοφορούν ντυμένοι με τη χαρακτηριστική ruana –το γνωστό σ’ εμάς «πόντσο», άλλοτε στα χρώματα τ’ ουράνιου τόξου, κι άλλοτε σε γήινες αποχρώσεις.  Οι άνδρες, φορούν το ch’ullu –τον πλεκτό μυτερό σκούφο που καλύπτει και τ’ αφτιά -ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό «ανδρικό» καπέλο, και κουβαλούν τα μωρά τους μέσα στο p’ullu –ένα «σακίδιο» από πολύχρωμη κουβέρτα που ρίχνουν από τους ώμους στην πλάτη.  Ασχολούνται ακόμη με τη λιμναία αλιεία και την κτηνοτροφία, όπως δείχνουν και τα ανάγλυφα μοτίβα στο Tiwanaku, και διατηρούν το σύστημα αυτοδιοίκησης ayllu από την προϊνκαϊκή εποχή.  Όμως έχει φτάσει η ώρα ν’ αναπτυχθεί αυτή η περιοχή της υφηλίου.  Παρ’  όλ’ αυτά, τα κοινωνικά προβλήματα και οι δεισιδαιμονίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες τάξεις.  Οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα.  Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα καρφάκια από μπαμπού και τους σπόρους, που λειτουργεί ως κρουστό αλλά και έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού.

21

            Οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν σήμερα ως μητρική τη γλώσσα των Ίνκας σε έξι χώρες της νότιας Αμερικής:  στη νότιοδυτική Κολομβία, στον Ισημερινό, κυρίως στο Περού, σε ορισμένες περιοχές της Βολιβίας, στη βόρεια Αργεντινή και στη Χιλή (βόρεια του Santiago), ενώ μεγάλος αριθμός κατοίκων αυτών των χορών την μιλούν ως δεύτερη γλώσσα, παράλληλα με την ισπανική. Πρόδρομός της θεωρείται η jaqaru, η αρχαϊκή γλώσσα των Aymara της Βολιβίας.  Χωρίζεται σε δύο κύριες διαλέκτους:  την quechua I waywash και την quechua II wampu.  Αυτή, διακρίνεται επίσης σε τρία ιδιώματα, το Α, το Β και το C.  Μεταξύ αυτών, η quechua wampu chínchay sureño II C cusqueño-boliviano, είναι η επίσημη αυτοκρατορική γλώσσα του Cusco, στο νότιο Περού, από τον 6ο έως τον 15ο αι. μ.Χ., στην οποία δημιουργήθηκε (δεν μπορούμε να πούμε «γράφτηκε») η κλασική ποίηση των Ίνκας.  Ανάμεσα στις διαλέκτους του βορρά (Ecuador) και του νότου (Χιλή), υπάρχει μία χρονική και γλωσσική διαφορά δέκα αιώνων.  Στην εποχή μας, οι γλωσσολόγοι έχουν προσαρμόσει τα διεθνή σύμβολα της φωνητικής στους ήχους αυτής της γλώσσας, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η μελέτη της λογοτεχνίας της.  Αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει, όμως, γύρω από την ικανότητά μας, ως λαών της γραπτής κουλτούρας, να αποστηθίζουμε, να κατανοούμε και να θυμόμαστε έναν μεγάλο όγκο γνώσεων, σε σύγκριση με τους πολιτισμούς της προφορικής παράδοσης.

22

            Η ακουστική της quechua / runasimi βασίζεται σε ήχους ουρανικούς, και λαρυγγικούς:  έχει, για παράδειγμα, έξι τύπους του φθόγγου «κ»:  k, k’, kh, q, q’, qh, ανάλογα με την ένταση του ήχου και το σημείο της στοματικής κοιλότητας ή του λάρυγγα που τον δημιουργεί. 

            Ανήκει στην ομάδα των συμφυρματικών ή συγκολλητικών γλωσσών και λειτουργεί –όπως και οι ουραλικές & αλταϊκές (βλ.  Ιαπωνική, Τουρκική, Φινλανδική και Ουγγρική)- με προσφύματα, επιθήματα και μεσενθήματα που επικολλώνται στις ρίζες των λέξεων και ολοκληρώνουν το νόημά τους ως προς τον χρόνο, την εξέλιξη και την ταχύτητά της, τον τόπο και την απόσταση, (σε κίνηση ή στάση), το υποκείμενο, το άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο ή κατηγορούμενο και τον αριθμό ή την ποσότητά τους, την κτήση, την άρνηση ή αντίθεση, την κατάφαση ή την αποδοχή, την απορία και την αίτηση άδειας, την βεβαιότητα ή την ανασφάλεια, την ολότητα ή τον επιμερισμό, την πτώση, τον τρόπο, το μέσον, την εμπειρία και τη συνειδητότητα, την υποχρέωση, την τιμή και το συναίσθημα, το σκοπό ή και τη συνέργια και την αιτία της πράξης, ή της έννοιας –συγκεκριμένης ή αφηρημένης- που δηλώνεται, ή άλλες γραμματικές και συντακτικές σχέσεις.  Μέχρι και τα βοηθητικά ρήματα, δηλώνονται με συλλαβές στη μέση των λέξεων.  Κύριο μέλημα, λοιπόν, αυτής της γλώσσας είναι η ακρίβεια στη δήλωση.  Γι αυτό και η μετάφρασή της είναι δύσκολη, και ορισμένες στιγμές ακατόρθωτη. 

23

            Είναι ενδιαφέρον να αναφέρουμε εδώ εκείνον τον κανόνα της ινδιάνικης γραμματικής, σύμφωνα με τον οποίον, τα ρήματα έχουν τύπο στιγμιαίο αλλά και διαρκείας, μόνο στην καταφατική τους μορφή, ενώ στην αρνητική περιορίζονται στο στιγμιαίο.  Π.χ.:  takini = τραγουδώ γενικά, yo canto (στα ισπανικά), I sing (στα αγγλικά).  Takishani = τραγουδώ τώρα, yo estoy cantando (στα ισπανικά) και I am singing (στα αγγλικά).  Manan takinichu = δεν τραγουδώ, είτε γενικά, είτε τώρα, yo no canto, yo no estoy cantando (στα ισπανικά), I do not sing, I am not singing (στα αγγλικά).  Όλα μαζί σε έναν αρνητικό τύπο.  Δεν υπάρχει ο τύπος manan takishanichu.  Κι αυτό βασίζεται στη νοοτροπία αυτού του λαού (κάθε γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί την έκφραση μίας πολιτισμικής νοοτροπίας), στη φιλοσοφία τους, θα ήταν προτιμότερο να πούμε, η οποία συνάδει με την αριστοτελική, και υπαγορεύει ότι το μη ον δεν υφίσταται, ούτε ως προς τον τόπο ούτε ως προς το χρόνο˙  είναι απουσία κυριότητας ή πράξης.  Εάν υπάρξει άρνηση, τότε παύει να υφίσταται η πραγματικότητα ή η αλήθεια.  Και επειδή το ρήμα ειμί (είμαι, υπάρχω, γίνομαι, είμαι παρών, υφίσταμαι), ser / estar στα ισπανικά, to be στα αγγλικά, και kay ή και –sha- στη γλώσσα των Quechua, σχηματίζει τον ενεστώτα διαρκείας, εκλείπει από την άρνηση.  

            Είναι εντυπωσιακό να εξετάσουμε, τελειώνοντας αυτό το σύντομο εισαγωγικό σημείωμα, τη δημιουργία των ρηματικών τύπων:

24

            Επίσης, είναι ενδιαφέρουσα η σύνταξη της κλασικής γλώσσας των Ίνκας, η οποία, όπως και η ιαπωνική και η τουρκική, θέτουν το ρήμα στο τέλος.  Δημιουργούν, δηλαδή, ένα φαινόμενο ανάλογο της γερμανικής Endstellung:

25

            Σήμερα πλέον, η νέα υβριδική quechua ακολουθεί την ισπανική σύνταξη:  υποκείμενο –ρήμα – αντικείμενο.

            Η ποίηση των Ίνκας έφτασε σε υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο, χάρη στη γλώσσα runasimi των Quechua, η οποία διαθέτει ελαστικότητα και μουσικότητα ευρείας κλίμακας.  Επιπλέον, η διαπολιτισμικότητα εκείνης της κοινωνίας την ώθησε σε μία υψηλή σύνθεση αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο βολιβιανός λόγιος Jesús Lara αναφέρει ότι «δεν υπάρχει άλλη γλώσσα στον κόσμο  ικανή να εκφράσει με ένα μόνο ρήμα τόσες ψυχικές καταστάσεις, τόσες βαθμίδες τρυφερότητας ή πάθους, θυμού ή καταφρόνιας.  […]  Είναι το πολυτιμότερο μνημείο μεταξύ όλων των εγερθέντων από την τιτάνια φυλή των Άνδεων, […]  και Μούσα της είναι η φλογέρα zampoña.»

            Είναι αναμενόμενος ο πεσιμισμός στην ποίηση ενός λαού που ζει σ’ ένα φυσικό περιβάλλον ανελέητο, και που οι κατακτητές του τον έχουν ακρωτηριάσει.

            Δώδεκα είναι τα κυριότερα είδη της ινκαϊκής ποίησης:

26

            Παρουσιάζει συγγενείς μορφές με την ευρωπαϊκή ελεγεία, όπως αυτήν του Σιμωνίδη του Κείου (557/6 π.Χ. – Σικελία, 468 π.Χ.), του λυρικού ποιητή, ο οποίος με λιτό, ιωνικό γλωσσικό υλικό, και ταπεινά επιβλητικό, κατορθώνει να φέρει σε σύγκλιση την βαθιά απλότητα με την βαθιά τραγικότητα.  Είναι παροιμιώδης η έκφραση:  «πιο λυπηρό κι από τα δάκρυα του Σιμωνίδη».  Ατενίζει τις βασικές ανθρώπινες καταστάσεις με συγκινησιακό μινιμαλισμό (ας μας επιτραπεί ο υπερβατικός όρος), και τον θάνατο και τη συμφορά με τυπικά (αρχαίο)ελληνικό τρόπο, δηλώνοντας την αβεβαιότητα της ζωής με συμβουλευτικό ύφος:

            Χρησιμοποιείται ως μοιρολόι για τον αποχαιρετισμό των αναχωρητών ή των νεκρών.

            Πρέπει, επίσης, να αναφερθεί εδώ και το θεατρικό δράμα aránway, που μετέπειτα δέχτηκε ισπανικές επιρροές από τον 16ο αιώνα. 

            Οι ποιητές (yarawí, arawiku) συνέθεταν τα μελοποιημένα ποιήματα για το θέατρο (aranwa), όπου οι ηθοποιοί (saynataruna) ερμήνευαν τους έμμετρους διαλόγους φορώντας μάσκες (saynata).

28

            Ο Wamán Puma de Ayala, ιθαγενούς καταγωγής ιστορικός του Περού, αναφέρει το χορό llamaya, που αναπαριστά τους βοσκούς με τα λάμας, το harawayo –το χορό των γεωργών, τον kachiwa, δηλ.  το χορό της ευθυμίας, και προσθέτει ότι «εάν αυτοί οι χοροί δεν συνοδεύονταν από πολύ ποτό, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπροσώπευαν την έκφραση της απόλυτης ευτυχίας.»

            «Η γλώσσα aymara αποτελεί μνημείο ενός λαού με πνευματική ευρύτητα και αισθητική ευαισθησία.  Εκφράζει τη συλλογική συνείδηση ενός εθνικού χαρακτήρα ήπιου, αλλά με σιδερένια θέληση για επιβίωση σ’ ένα περιβάλλον εχθρικό για τον μέσο άνθρωπο.  Είναι η γλώσσα της στωικότητας ενώπιον της βαθιάς επαφής του Ανθρώπου με τη Φύση.  […]  Η ποίηση των Aymara μάς εκπλήσσει με τον άκαμπτο εξπρεσιονισμό και την αφαιρετικότητά της», αναφέρει μεταξύ άλλων ο βολιβιανός κριτικός της λογοτεχνίας Édgar Ávila Echazú.  Τα θέματα που την απασχολούν είναι οι κοσμικές ενοράσεις, οι θεϊκές αποκαλύψεις, η προέλευση του ανθρώπινου γένους και η διακυβέρνηση της ζωής του από τους θεούς, ο χρόνος, ο χώρος και οι σχέσεις του Ανθρώπου με τη Φύση και τη θεϊκή υπόσταση.  Πρόκειται για μία προφορική παράδοση των περίπλοκων κι εκλεπτυσμένων εννοιών της φιλοσοφίας, της κοσμογονίας, της θεογονίας και της μυθολογίας των αυτοχθόνων, όπως αυτή εμφανίζεται στα ανάγλυφα του Tiwanaku.  Χαρακτηρίζεται από έναν ερωτικό λυρισμό, συχνά μελαγχολικό, και αγνό.  Αφθονούν οι συσχετισμοί της γυναίκας με τα πτηνά, τα λουλούδια και τ’ άστρα.  Οι ανώνυμοι ποιητές των Aymara θρηνούν την απουσία αγαπημένων προσώπων, την απιστία και την αδιαφορία.  Υπάρχουν, επίσης, επικλήσεις στους θεούς για ειρήνη, στη ζωή και στο θάνατο.  Οι λογοτεχνικές μεταφορές σπανίζουν, κι όταν εμφανίζονται, τότε είναι απλοϊκές.  Οι στίχοι είναι λακωνικοί και ο αριθμός των στροφών δεν είναι μεγάλος.  Συχνά χρησιμοποιούνται ρητορικά στοιχεία με έναν σχεδόν θεατρικό τρόπο.  Οι αντωνυμίες στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού, η προστακτική έγκλιση των ρημάτων και τα υποκοριστικά κυριαρχούν στη γραμματική αυτής της ποίησης.

29

      Εννέα είναι τα είδη της ποίησης αυτού του πολιτισμού:

30

            Είναι θλιβερό το γεγονός ότι αυτή η ποίηση (με εξαίρεση τα τρία τελευταία είδη, τα οποία συναντούμε αργότερα και στους Ίνκας), «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας τους, αφήνοντάς μας σήμερα αμυδρά ίχνη του μεγαλείου της.  Οι Ίνκας, βέβαια, ανέπτυξαν άλλα είδη ποίησης, με τα οποία θα ασχοληθούμε παρακάτω.

            Ένα 20% του λεξιλογίου των Ίνκας είναι απόλυτα κοινό με αυτό των Aymaras, ενώ οι μισές ινκαϊκές λέξεις έχουν την ετυμολογική τους ρίζα στη γλώσσα aymara.

31

Chaca cilthumpi,

nina nayrampi

llaquita chuimajha

uñantapjhana.

Το νεφέλωμα του Ωρίωνα

κι ο Σείριος

είδαν με ακόρεστο πόνο

τη θλιμμένη μου καρδιά.

 

Το Νεφέλωμα του Ωρίωνα παρομοιάζεται εδώ με ουράνια σταγόνα.

            «[…]Οι Αμερινδοί διέθεταν αστρονομικές γνώσεις που τους διευκόλυναν στην καλλιέργεια της γης.  Για τη μελέτη των κινήσεων του Σύμπαντος, έχτιζαν τους ναούς τους προσανατολίζοντάς τους στα άστρα.  […]

            Είναι απαραίτητο να αναφερθεί ότι κατά τις διάφορες εποχές που θεμελιώθηκαν οι ιθαγενείς μητροπόλεις της Αμερικής, τα άστρα καταλάμβαναν διαφορετικές θέσεις στον ουράνιο θόλο.  Έτσι, μία πιθανή μέθοδος χρονολόγησης των μνημείων είναι η μελέτη της σημερινής  γωνίας απόκλισής τους από την αντίστοιχη θέση τού θεϊκά συσχετισμένου μ΄ αυτά άστρου κατά την εποχή της κατασκευής του.  […]

            Οι amauta -σοφοί του πολιτισμού Chiripa- επέλεξαν τον τόπο ίδρυσης του Tiwanaku στα υψίπεδα των βολιβιανών Άνδεων, προς τον Σταυρό του Νότου.  […]

32

            Στην Q’alasasaya -το Ναό της Όρθιας Πέτρας, (200 π.Χ.-600 μ.Χ.), αφιερωμένο στο θεό Ήλιο Willka Inti, και στις δύο ισημερίες, δηλαδή τη φθινοπωρινή -που εδώ αρχίζει την 21η Μαρτίου, και την εαρινή -21η Σεπτεμβρίου, ο ήλιος ανατέλλει ακριβώς από το κέντρο της κύριας πύλης, που ορίζεται από ένα μονολιθικό ειδώλιο.  Κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, (21 Ιουνίου), ο ήλιος ανατέλλει από τη βορειοανατολική γωνία των τειχών, ενώ κατά το θερινό (21 Δεκεμβρίου) ανατέλλει από τη νοτιοανατολική γωνία, φωτίζοντας πάντα το μονόλιθο που προαναφέραμε.  Οι ιερείς-αστρονόμοι του Tiwanaku, πρόγονοι της αυτοκρατορίας των Ίνκας, είχαν υπολογίσει το έτος σε 365,24 ημέρες. 

            […] Στην αυτοκρατορία των Ίνκας, (1438-1532 μ.Χ.), που ονομαζόταν Tawantinsuyu, δηλ. «τα 4 σημεία του ορίζοντα», υπήρχε μία δοξασία, σύμφωνα με την οποία, ο Γαλαξίας μας, που λεγόταν Qoyllurñan, δηλαδή «μονοπάτι των αστερισμών», έρεε από τον ουράνιο θόλο Hanaqpacha, και εισχωρούσε στον κάτω κόσμο.  Επιστρέφοντας προς τα ΄πάνω, άφηνε στο πέρασμά του σημάδια από σκούρα, γόνιμη λάσπη στον ουρανό, σε σχήματα φιδιών amaru, βατράχων, πουλιών suri, προβατοκαμήλων llamas και αλεπούδων atoq. Ο ήλιος εμφανιζόταν ως ο θεός Inti, ενώ το φεγγάρι, ως η θεά Killa.  […]

33

            Η κυκλώπεια αρχιτεκτονική της θεαματικής πόλης Machu Picchu, παρουσιάζει -μεταξύ άλλων- έναν ναό με ημικυκλική κάτοψη, που είναι γνωστός ως το Προπύργιο. Στον ανατολικό του τοίχο, έχει ένα άνοιγμα, που οδηγεί τις ακτίνες του πρωινού ήλιου, που ανατέλλει πάνω απ΄  την κορυφή San Gabriel την 21η Ιουνίου, όταν ξεκινά το χειμερινό ηλιοστάσιο στο νότιο ημισφαίριο, παράλληλα προς το χαραγμένο χείλος της ιερής πέτρας Intiwatana, που σημαίνει «δεσμά του Ηλίου».  […]

            Ο Σείριος αναφέρεται σ’ αυτόν τον στίχο ως φωτιά των ματιών, δηλαδή μαγνητικό κύμα.

            Γιατί η ποίηση των Ίνκας μπόρεσε να αναπτυχθεί ως ένα επίπεδο πιο υψηλό από εκείνο της ποίησης των Aymara;  Μία εμφανής εξήγηση  είναι η μεγαλύτερη ελαστικότητα και η ευρύτερη μουσικότητα  που παρουσιάζει.  Μία ακόμη εξήγηση θα μπορούσε να είναι η διαπολιτισμικότητα αυτής της παγκοσμιοποιημένης συμπολιτείας, που της έδωσε το χάρισμα της σύνθεσης των διαφόρων στοιχείων και της αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο J.  Lara αναφέρει ότι «η ποιητική γλώσσα των Quechua ρέει από τις Άνδεις σαν τους σπόρους του καλαμποκιού που κυλούν από τους σωρούς, παρασύροντας τα πιο αέρινα μουσικά ακούσματα κι αντικατοπτρίζοντας κάθε καπρίτσιο του φωτός.»  Εξηγεί ότι ενώ στα ισπανικά αναζητούμε τον έρωτα με μία φραστική μορφή απαράλλαχτη (¡ámame!), στη runasimi έχουμε οκτώ διαφορετικές δυνατότητες που εκφράζουν λεπτές διαφορές της ψυχικής κατάστασης του ερώντος.  Η ποίηση των Quechua δεν δείχνει ιδιαίτερη ανησυχία για το μέτρο ή τη ρίμα.  Έχουν και τα δύο αυτά στοιχεία απλή μορφή και απέχουν από κάθε είδους εθιμική ακαμψία, εκτός από τις περιπτώσεις λατρευτικών ύμνων.  Δίδεται μεγαλύτερη προσοχή στην τονική υφή των λέξεων, παρά στον αριθμό των συλλαβών.

              Έτσι, θεωρείται η ποίηση των Ίνκας εκ διαμέτρου αντίθετη από την ιαπωνική haiku, που δείχνει αυστηρότητα στο μέτρο –5/7/5- με το οποίο δίνει εικόνα και ήχο, με συνήθη έλλειψη ρήματος, όπως στο ποίημα του Ιάπωνα ποιητή της περιόδου Edo (Τόκυο του 17ου αι.)  Matsuo Bashô:

34

            Όταν, βέβαια, η ινκαϊκή ποίηση προορίζεται για τραγούδι, τότε δείχνει κι εκείνη προτίμηση στον πεντασύλλαβο στίχο.  Και δεδομένου ότι αυτή η ινδιάνικη γλώσσα διαθέτει αφθονία λέξεων με ίδιες καταλήξεις, η ομοιοκαταληξία στα μουσικά κομμάτια επιτυγχάνεται με φυσικότητα:

Phullu lliqllayki

t’ika allwisqa;

qhori q’aytuwan

sumaq minisqa;

munakuyniywan

chhichin qipuska,

ñawiy rik’iwan

mat’i awasqa.

Μανδύα υφαντό

με λουλούδια φοράς˙

με χρυσή κλωστή

ομορφοκεντημένο˙

με την αγάπη μου

για ‘σένα δεμένο,

και την αγωνία των ματιών μου

υφασμένο.

            (Είναι φυσικό να μην επιτυγχάνεται το μέτρο και η ρίμα στην ελληνική μετάφραση, εάν θέλουμε να παραμείνουμε πιστοί στο νόημα του πρωτότυπου στίχου, και να μην παριστάνουμε τους ποιητές-λογοπλάστες…)                                                    

            Το wawaki είναι είδος ποίησης με μορφή ερωτικού διαλόγου ή χορικού, ενώ το aranway είναι ένα υβρίδιο με στοιχεία μύθου και λαϊκού χιούμορ.  Προσωποποιημένα ζώα, όπως η μαϊμού, η αλεπού, η τίγρη και ο αετός πρωταγωνιστούν σ’ αυτήν την ποίηση. Ας δούμε, όμως, τώρα ένα ποίημα-προσευχή, που χρησιμοποιούν οι σαμάνοι –οι ιερείς, θεραπευτές και μάντεις:

35

Pachakamaq Yaya,

may pachapin kanki(?)

Hanaqpachapichu,

kay pachapichu,

kaylla pachapichu(?)

Yakullaykita

kacharimúway

waqchaykiman,

runaykiman(!)

 

Θεϊκέ Πατέρα, Δημιουργέ των Πάντων,

σε ποιον χρόνο, σε ποιο Σύμπαν βρίσκεσαι;

Στον Yπερκείμενο των Πάντων Ουρανό,

στην Επικείμενη των Πάντων Γη,

σε τούτη τη γη μονάχα;

Τα ύδατά Σου και μόνο

από μακριά στείλε σε ‘μάς,

τους φτωχούς Σου ανθρώπους!

36

            «[…] Το μυστήριο του φαινομενικά αντιφατικού πατέρα αποδίδεται εκφραστικά στη μορφή μιας μεγάλης θεότητας του προϊστορικού Περού, που ονομάζεται Wiraqhocha.  Η τιάρα του είναι ο Ήλιος˙  σε κάθε χέρι του σφίγγει έναν κεραυνό˙ οι βροχές που αναζωογονούν τη ζωή των κοιλάδων του κόσμου, καταβαίνουν από τα μάτια του με τη μορφή δακρύων.  Είναι, λοιπόν, ο συμπαντικός Θεός, ο δημιουργός όλων των πραγμάτων˙  και όμως, στους θρύλους της παρουσίας του στη γη εμφανίζεται ως περιπλανώμενος ζητιάνος, ταπεινωμένος και κουρελής. […] Επίσης, σαν θεός του Ηλίου και της καταιγίδας, η σύνθεσή του είναι οικεία. […] Η ουσία βρίσκεται στο γεγονός πως η χάρη που ξεχύνεται από την ηλιακή πύλη είναι η ίδια με την ενέργεια του κεραυνού, η οποία εκμηδενίζει και ταυτόχρονα παραμένει άφθαρτη:  πρόκειται για το φως του Άφθαρτου που καταστρέφει τις αυταπάτες και το οποίο είναι το ίδιο με το δημιουργικό φως. Και αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία μιας δευτερεύουσας πολικότητας της φύσης:  η απαστράπτουσα φλόγα της ηλιακής λάμψης φαίνεται, επίσης, και στη γονιμοποιητική βροχή˙  η ενέργεια που βρίσκεται πίσω από το θεμελιακό ζεύγος των αντίθετων, φωτιά και νερό, είναι μία και η αυτή.

             Όμως, η πιο ασυνήθιστη και βαθυστόχαστη όψη του Wiraqhocha, αυτής της τόσο ευγενικής περουβιανής σύλληψης του συμπαντικού θεού, είναι μια λεπτομέρεια ιδιαίτερα εξατομικευμένη:  τα δάκρυα, τα ζωντανά ύδατα, είναι τα δάκρυα του θεού.  Έτσι, η παγκόσμια αμφισβητούμενη διαπίστωση του μοναχού, ότι «όλη η ζωή είναι οδυνηρή», συνδέεται με την παγκόσμια γονιμοποιητική διαβεβαίωση του πατέρα:  «Η ζωή πρέπει να υπάρχει!»  Η θεότητα αυτή παρέχει απλόχερα ζωή στη ζωή, παρ’ όλο που έχει πλήρη επίγνωση της μίζερης ζωής των δημιουργημάτων της, παρ’ όλο που έχει πλήρη συνείδηση των κραυγών του πόνου, της φωτιάς, της παράνοιας του πλανημένου, του αυτοκατεστραμμένου, του λάγνου και οργισμένου σύμπαντος της δημιουργίας του.  Η κατακράτηση των σπερματικών υδάτων θα σήμαινε την εκμηδένιση, ενώ η διαρκής απονομή τους γεννάει τον κόσμο που γνωρίζουμε. Η ουσία του χρόνου είναι ροή, διάλυση της παροδικής ύπαρξης˙  και η ουσία της ζωής είναι χρόνος.  Με το έλεος και τη αγάπη του για τις μορφές του χρόνου, αυτός ο άνθρωπος που δημιουργεί ανθρώπους, παρέχει την υποστήριξή του στη θάλασσα της οδύνης˙  επειδή, όμως, έχει συνείδηση των πράξεών του, τα σπερματικά ύδατα της ζωής που προσφέρει είναι τα δάκρυα των ματιών του.

            Το παράδοξο της δημιουργίας, η έλευση των μορφών του χρόνου από την αιωνιότητα, αποτελεί το γενετικό μυστικό του πατέρα.  Ποτέ δεν μπορεί να ερμηνευθεί με ακρίβεια.  Γι’ αυτό και κάθε θεολογικό σύστημα έχει ένα τρωτό σημείο, μία αχίλλειο πτέρνα, που ακούμπησε η μητέρα της ζωής κι έτσι ανατρέπεται η πιθανότητα της τέλειας γνώσης.  […]»      

TAKI

Qanmi kanki sumaj ttika,

ñuqatajmi tturpu khishka;

qanmi kanki kusi káwsay,

ñuqatajmi llaki míray.

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Όμορφο λουλούδι είσαι,

κι εγώ αγκάθι κοφτερό˙

η ευτυχία της ζωής μου  είσαι εσύ,

κι εγώ τύχη δεινή για ‘σένα.

37

            Αυτό το τραγούδι (taki) είναι γραμμένο στη διάλεκτο του Ayacucho, μίας περιοχής των κεντρικών υψιπέδων του σημερινού Περού, κοντά στην αρχαία πρωτεύουσα του βασιλείου Wari (500-1000 μ.Χ.), γνωστή τόσο για την ομώνυμη μάχη για την ανεξαρτησία από το Ισπανικό Στέμμα στα 1824, όσο και για το επαναστατικό κίνημα Sendero Luminoso (Φωτεινό Μονοπάτι), που αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του 1960, το οποίο στα 1980 κατάφερε να γνωστοποιήσει στην υφήλιο τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των σύγχρονων ιθαγενών quechua.  Οι μέθοδοι κοινωνικής αντίστασης αυτού του κινήματος ήταν ιδιαίτερα σκληρές, όπως τις περιγράφει και ο σύγχρονος περουβιανός συγγραφέας Mario Vargas Llosa στο βιβλίο του Lituma en los Andes, –με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική ομάδα από τη διεθνή κοινότητα- όμως οι επιθέσεις τους εκείνες ενάντια στους εκπροσώπους του ταξικού κατεστημένου της «Δημοκρατίας» του Περού, δεν συγκρίνονται με την αγριότητα και την αδιαλλαξία της αμερικανόφιλης κυβέρνησης αυτής της νοτιοαμερικανικής χώρας με τη μακρά παράδοση στα δικτατορικά, μιλιταριστικά καθεστώτα.  Εκείνα τα γεγονότα απέβησαν τότε στην μείωση του τουρισμού, όχι μόνο στο Ayacucho, αλλά και σε κάθε περιοχή όπου μετακινούνταν οι αντάρτες senderistas.  Βέβαια, μετά τη σύλληψη και φυλάκιση του Abimael Guzmán, του ιδρυτή του κινήματος, στα 1992, οι συνθήκες για τον τουρισμό στις Άνδεις είναι πλέον πολύ ασφαλέστερες απ’ ότι ήταν στις περασμένες δεκαετίες, όμως, δυστυχώς, η κατάσταση των ινδιάνων ολοένα χειροτερεύει.  Μπορεί από τη μία πλευρά το πάθος της ανακάλυψης μοναδικών τρόπων ζωής από τους ξένους να συμβάλλει στην αποκατάσταση της κληρονομιάς και στην επιβίωση των παραδόσεων, αλλά ο ανεξέλεγκτος τουρισμός καταλήγει στην υποβάθμιση του πολιτισμού.  «Σε εκατό χρόνια από σήμερα», λέει ο αμερικανός συγγραφέας Paul Bowles,  «δεν θα είναι πια αναγκαίο να ταξιδεύει κανείς, αφού ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ομοιόμορφος.»  Ίσως οι ξένοι επισκέπτες να αποτελούν σημαντικό οικονομικό τομέα για τις ιθαγενείς κοινότητες με το συνάλλαγμα που τους αφήνουν αγοράζοντας τα πανέμορφα είδη λαϊκής τέχνης αυτού του λαού, όμως η πνευματικότητα των Ίνκας δεν πουλιέται.  Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να τα δει ένα «δυτικό» μάτι, εφ’ όσον δεν μπορεί να συμμετέχει σε μία γηγενή κουλτούρα.  «Τα ταξίδια διευρύνουν το πνεύμα», είπε ο Μοντεσκιέ.  «Βγαίνεις από τον κύκλο των προκαταλήψεων της πατρίδας σου και δεν είσαι καθόλου διατεθειμένος να φορτωθείς τις προκαταλήψεις των ξένων.»  Όμως, ο τουρίστας του 21ου αιώνα είναι ένα παιδί που ταξιδεύει αποκλειστικά για να ενισχύσει αυτές τις προκαταλήψεις.  Έτσι, ο εκδυτικισμός αυτών των εν μέρει αγνών κοινωνιών αποτελεί πολιτισμικό πλήγμα για την ινκαϊκή κουλτούρα.  Στα 1999, σύμφωνα με δημοσίευση του Courrier της Unesco, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η κυβέρνηση του Περού επεξεργάστηκαν ένα πρόγραμμα εναλλακτικού τουρισμού με σκοπό να αξιοποιήσουν την πολιτιστική ταυτότητα των ιθαγενών κοινοτήτων υποδοχής.  Μόνο με τα ταξίδια, λοιπόν, ωριμάζει ο άνθρωπος, λέει μία (περσική) παροιμία.

            Θα ήθελα σ’ αυτό το σημείο, διακριτικά, να ευχαριστήσω εκείνον τον δάσκαλο του υποτυπώδους μονοθέσιου Δημοτικού Σχολείου της ινδιάνικης κοινότητας των quechua της Pampallajta, που με την υπομονή που χαρακτηρίζει τους ιθαγενείς, ξενύχτησε δίπλα μου με την γκαζόλαμπα στο χέρι απαγγέλλοντας ποιήματα, υπαγορεύοντάς μου εξωτικούς γραμματικούς τύπους, τραγουδώντας κι οδηγώντας με στους δρόμους της προφορικής παράδοσης του πανανδικού πολιτισμού.  Επίμονα με παρακάλεσε για την ανωνυμία του.  Μετριοφροσύνη;  Φόβος;  Ο καλύτερος τρόπος για να τον ευχαριστήσω είναι ν’ ακολουθήσω την ορθογραφία που μου πρότεινε γι’ αυτό το μελοποιημένο ποίημα και να τηρήσω την ανωνυμία του.  Ας τον ονομάσω, λοιπόν, συμβατικά Kunturkanki –Γιο του Κόνδορα, του Ιερού Καθοδηγητή της Φυλής.

38

            Κάτω από την πίεση της ισπανικής κατάκτησης, μόνο τρία είδη ποίησης μπόρεσαν να επιβιώσουν:  το arawi, το wayñu και η wanqa.  Από αυτά, το πρώτο και το τελευταίο κατά σειρά είναι μελαγχολικά, κι εκφράζουν τη θλίψη των ηττημένων, ενώ το wayñu αποτελεί μέρος της σύγχρονης μελοποιημένης ποίησης.  Τα υπόλοιπα είδη, όπως η qhashwa και το τραγούδι taki περιέπεσαν σε δυσχρηστία και σχεδόν εξαφανίστηκαν.  Η ποίηση των αυτοχθόνων σιώπησε με τους ήχους των έγχορδων οργάνων της Καστίλλης και με τους Γρηγοριανούς ύμνους.

            Το ανώνυμο Mánchay Puitu είναι ένα ποίημα που συνδυάζει τα στοιχεία του arawi και του wayñu.  Ο θρύλος λέει ότι το συνέθεσε ένας ιθαγενής καθολικός ιερέας από την Chayanta, και ότι το ερμήνευε ο ίδιος με την φλογέρα του, την qena, την οποία είχε ο ίδιος κατασκευάσει από το κνημιαίο οστό της νεκρής αγαπημένης του.  Το ερωτευμένο ζευγάρι υποχρεώθηκε να χωρίσει, λόγω της μετάθεσης του ιερέα από το Potosí στη La Paz, την Πρωτεύουσα της Βολιβίας.  Η κοπέλα πέθανε λίγο καιρό αργότερα από τη θλίψη της, κι οι συγχωριανοί της την έθαψαν σ’ ένα μέρος μυστικό.  Όταν ο ιερέας επέστρεψε, αφιέρωσε τη ζωή του σ’ εκείνη, μ’ αυτόν τον μακάβριο τρόπο.

            Στα 1555 μ.Χ.  παρουσιάστηκε στο Potosí της Βολιβίας μία ελεγεία των αυτοχθόνων, για το μαρτυρικό θάνατο του Atahualpa, που σηματοδότησε το τέλος της Αυτοκρατορίας του  Tawantinsuyu και του πολιτισμού των Ίνκας.  Πρόκειται για μία wanqa που αφηγείται ότι ο Sapa Inka Ataw Wallpa ονειρεύτηκε πως άνθρωποι κόκκινοι θα κατέφθαναν από τη θάλασσα και θα έπνιγαν στο αίμα το λαό των Quechua.  Ο ιερέας Waylla Wisa πέφτει σε έξταση για να ερμηνεύσει τον χρησμό κι επιβεβαιώνει το επικείμενο κακό.  Τότε ο Ίνκα τον στέλνει να συνομιλήσει με τους εχθρούς.  Ο Pizarro του απαντά ότι ψάχνει πλούτη, ενώ ο καθολικός παπάς Valverde ισχυρίζεται ότι θα φανερώσει στους ιθαγενείς τον έναν και αληθινό Θεό.  Ο Waylla Wisa δεν καταλαβαίνει το νόημα του γραπτού μηνύματος που στέλνουν οι Ισπανοί κατακτητές στον ινδιάνο βασιλιά, κι έτσι, ο Pizarro σκοτώνει τον Waylla Wisa.  Ο θρύλος προσθέτει ότι ο Pizarro παίρνει μαζί του το κομμένο κεφάλι του Waylla Wisa στην Ισπανία, όπου, όμως, καταδικάζεται για την πράξη του και εκτελείται.  Εν τέλει, ο άλλος Ισπανός κατακτητής του Περού, ο Almagro, καίει, κατόπιν διαταγών- το πτώμα του Pizarro και του αφανίζει την περιουσία και την οικογένεια.

WANQA APU INKA ATAWALLPAMAN   

Titiyanñas Inti ñawillan

Apu Inkaq.

Chiriyanñas hatun sonqollan

Atawallpaq.

Tawantinsuyu waqallasqan

hik’isparaq.

Pacha phuyus tiyaykamunña

tutayaspa.

Η δυσκολία που παρουσιάζει η μετάφραση της αρχαϊκής γλώσσας runasimi quechua των Ίνκας –που επιπλέον ανήκει πια στην προφορική παράδοση- ίσως να μας παραπέμπει στη λειτουργικότητα των κινεζικών ιδεογραμμάτων.  Επιλέξαμε, λοιπόν, γι’ αυτό το στιχάκι την ελεύθερη απόδοση: 

ΣΤΟΝ ΙΝΚΑ ATAWALLPA ΤΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟ

Τα μάτια του, που σαν τον Ήλιο λάμπαν,

μολύβι γίναν.

Η Υψηλή Καρδιά του Atawallpa

πάγωσε.

Το Tawantinsuyu ολόκληρο

δακρύζει.

Η γη με σύννεφα

νυχτώνει.

            Αυτή η θεατρική ελεγεία εκφράζει το αλύτρωτο συναίσθημα των ηττημένων ιθαγενών των Άνδεων, οι οποίοι τον 16ο αι.  αποδέχτηκαν στωικά τον μαρτυρικό θάνατο του τελευταίου –κατ’ ουσίαν- Αυτοκράτορά τους, του Sapa Inka Ataw Wallpa Yupanki.

            Ο Αυτοκράτορας Wayna Qhapaq είχε δύο γιους:  τον Waskar και τον Ataw Wallpa, τους οποίους είχε αποκτήσει από διαφορετικές συζύγους.  Ο πρώτος είχε δυνατή επιρροή στο λαό των νότιων περιοχών του βασιλείου, ενώ ο δεύτερος στο βορρά.  Τις έριδες μεταξύ των δύο ετεροθαλών αδελφών για το στέμμα εκμεταλλεύθηκαν οι Ισπανοί κατακτητές για να καταλάβουν την Qaqamarka (Cajamarca), την Πρωτεύουσα του Tawantinsuyo.  Είναι τραγικό το γεγονός ότι ο Waskar κατέληξε αιχμάλωτος του αδελφού του, του Ataw Wallpa, ενώ κι εκείνος ήταν, με τη σειρά του, αιχμάλωτος του Francisco Pizarro.  Εν τέλει, στις 29 Αυγούστου του 1533, κι ενώ ο Ισπανός κατακτητής είχε λάβει τα λάφυρα σε χρυσό και σε ασήμι –που του είχε υποσχεθεί ο Ίνκα- εκτέλεσε τον Ataw Wallpa δι’ απαγχονισμού.

            Από την άλλη πλευρά της Αμερικανικής ηπείρου, στο Κεντρικό Μεξικό, οι απόγονοι των Αζτέκων, που επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας, μας δίνουν τη σύγχρονη άποψη των ηττημένων, μέσα από τα ποιήματά τους, όπως το Yancuic Anahuac Cuícatl – το «Νέο τραγούδι του Ανάουακ», που έγραψε στα 1994 στη γλώσσα náhuatl ο Δάσκαλος Natalio Hernández, (ένας σύχρονος σοφός «tlamatini», του Εθνικού Συμβουλίου Πολιτισμού), στο οποίο παρουσιάζει τον Αυτοκράτορα Motecuhzoma Ome Xocoyotzin να διαλογίζεται με την καρδιά του:

39

            Άλλο σημαντικό έργο αυτής της περιόδου, είναι το θεατρικό δράμα Ollantay, το οποίο, παρουσιάζει στοιχεία της προαποικιακής εποχής.  Αφηγείται την ιστορία του στρατηγού Ollanta που πέφτει στη δυσμένεια του Ίνκα Pachakuteq, επειδή τόλμησε να ζητήσει το χέρι της κόρης του Kusi Qoyllur.  Ο καρπός αυτού του έρωτα προκάλεσε ρήξη ανάμεσα στον Αυτοκράτορα και τον στρατηγό του, ο οποίος βγαίνει χαμένος από τη μάχη μετά από μία προδοσία.  Συλληφθείς και οδηγούμενος στο Cusco για να εκτελεστεί, διαπιστώνει ότι ο Ίνκα Pachakuteq έχει πεθάνει.  Ο γιος του Αυτοκράτορα –και κληρονόμος της maskapaicha, του ιερού στέμματος- δίνει συγχώρηση στο ερωτευμένο ζευγάρι, το οποίο εν τέλει παντρεύεται.  Ο γάμος αυτός θα ανεβάσει τον Sinchi Ollanta –το στρατηγό- στη θέση του Αντιβασιλέα, δίνοντάς του τη δυνατότητα να κατακτήσει τους Kolla (Aymara) της Βολιβίας. 

40

            Το ανώνυμο έργο αυτό της προφορικής παράδοσης των Quechua καταγράφηκε από τον Ισπανό ιερέα του Sicuani, γνωστό με τ’ όνομα Antonio Valdez.  Ο λόγιος J.  Lara αναφέρει ότι τα όμορφα ποιήματα arawi αυτού του θεατρικού δράματος προσομοιάζουν στα χορικά της κλασικής ελληνικής τραγωδίας:

41

            Ο στίχος «hinantin orqo hinantin / ακόμη κι αν όλοι οι θεοί μαζί», συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους της ποίησης των Άνδεων. Η λέξη orqo σημαίνει βουνό.  Τα βουνά, όμως, είχαν (και συνεχίζουν να έχουν) για τους ιθαγενείς θεία υπόσταση, δεδομένου ότι ο άνθρωπος θεοποιεί τη φύση.  Έτσι, η στροφή συνεχίζει με τον στίχο:  «sayarinman awqa wasi / σαν εχθρικό φρούριο <εναντίον μου> ορθώνονταν», που παρομοιάζει τα θεϊκά βουνά -τα Apu[kuna] των Άνδεων- με awqa wasi, δηλαδή “των πολεμιστών σπίτι” –επομένως φρούριο.  Είναι όμορφη αυτή η παρομοίωση των δυσχερειών της ειμαρμένης με θεϊκό όρος που υψώνεται σαν κάστρο.  Η λέξη hinantin, που σχηματίζεται από τον τριπλό συνδυασμό ενός λεξήματος, ενός φωνήματος και ενός εξαρτημένου γραμματικού μορφήματος, και αποτελείται από το προσωδιακό hina = “ως, σαν” –που μπορεί να θεωρηθεί και λέξημα-, το εγκλητικό, βεβαιωτικό –n- = “είναι”, που ως φώνημα μπορεί να πάρει και τη μορφή –mi, και το επιρρηματκό μόρφημα –ntin = “συνολικά”, εκφράζει μία ολότητα φυσική, ένα γεωγραφικό σύνολο.  Δημιουργεί μία σκηνή παρόμοια με τη θέα από μία κορυφή των Άνδεων, απ΄ όπου διακρίνονται αλυσιδωτά και μερικώς επικαλυπτόμενα μεταξύ τους όλα τα γύρω βουνά.

            Ας ακούσουμε, τώρα την κλασική ποίηση των Ίνκας, μελωποιημένη, σε σύγχρονη ερμηνεία από το βολιβιανό συγγρότημα Los Jairas:

https://youtu.be/Pk6afEBKgq8

MÁMAY (Huallpa Rimachi Mayta)

Ima phuyun háqay phuyu,

yanayasqaq wasaykamun.

Mamaypaq waqaynincharí,

paraman tukuspa hamun.

H ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ

Τι σύννεφο είν’ εκείνο

που την καταχνιά μου φέρνει;

Ίσως της μάνας μου το κλάμα να ‘ναι,

που έρχεται σα βροχή.

Από τη μία πλευρά, λοιπόν, η ισπανική γλώσσα παραγκώνισε τις ιθαγενείς, αλλά από την άλλη, πολλές αυτόχθονες λέξεις έχουν παρεισφρήσει στις ισπανικές διαλέκτους και στα ιδιώματα της Λατινικής Αμερικής.  Ο Eκουατοριανός συγγραφέας Jorge Icaza, έγραφε στα 1948:

42

            Παρατηρούμε ότι οι υπογραμμισμένες λέξεις στη γλώσσα quechua II wampu B, καταλαμβάνουν το ένα δέκατο του κειμένου.  Αν, λοιπόν, λάβουμε γνώση των ινδιάνικων νοημάτων, μπορούμε να μεταφράσουμε το κείμενο «Huairapamushcas» ως εξής:

42

            Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι χωρίς τη γνώση των ιθαγενών γλωσσών, δεν μπορούμε ν’ απολαύσουμε μεγάλο μέρος της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας.  Σε αυτό το στοιχείο έγκειται η δυσκολία που παρουσιάζει η ισπανική γλώσσα σε ένα δευτεροβάθμιο επίπεδο.

            Η δόμηση της εθνικής ταυτότητας στη Βολιβία είχε αργή εξέλιξη.  Στην περίοδο της πρώτης Δημοκρατίας (τον 19ο αι.), αρνείται την ιθαγενή ιδιότητα, νοσταλγεί τη λατινική, εμπνέεται από τη Γαλλία και δίνει την αίσθηση της αριστοκρατίας. Διαιωνίζει τη φεουδαρχική νοοτροπία και τη σκλαβιά του ινδιάνου.  Έτσι, η λογοτεχνική δημιουργία των αυτοχθόνων περιορίζεται σημαντικά. 

            Η ποίηση στις Άνδεις εξελίσσεται, όπως και σε κάθε άλλο πολιτισμό.  Έχει ήδη διανύσει περιόδους ρομαντισμού και μοντερνισμού, (τον 19ο αι.), μεταμοντερνισμού, (τον 20ο αι.), και σήμερα βρίσκεται σε ύφεση.

http://runasimiquechua.weebly.com/

            Η σημερινή ποίηση του Περού και της Βολιβίας, πάντως, έστω κι εκλαϊκευμένη πια, -μέσω των σύγχρονων τραγουδιών, που βασίζονται στην παράδοση των αυτοχθόνων και των Ισπανών, δίνει ελπιδοφόρα δείγματα:

            Η μουσική των Άνδεων σήμερα πλέον δεν διατηρεί την αυθεντικότητα των αρχαίων ρυθμών, δεδομένου ότι οι κοινωνίες των ιθαγενών ανήκαν στην προφορική παράδοση και δε διατηρούσαν γραπτά αρχεία.  Επιπλέον, οι ισπανικές μελωδίες των κατακτητών, προσαρμοσμένες στο πεντατονικό σύστημα των πνευστών οργάνων, έχουν δημιουργήσει ένα ενδιαφέρον υβρίδιο. 

            Λέει η παράδοση ότι μία ñust’a -μία πριγκίπισσα των Ίνκας, που λεγόταν Qenani- ερωτεύτηκε έναν Ισπανό κατακτητή.  Οι κοινωνικές συνθήκες, όμως, στην αναγεννησιακή Αμερική δεν επέτρεπαν στο ζευγάρι να παντρευτεί.  Η θλιμμένη Qenani ζήτησε τη βοήθεια των ινδιάνων θεών της, και τότε, ο Wayra –ο Άνεμος- τη μεταμόρφωσε σε καλάμι.  Ο αγαπημένος της μάταια την έψαχνε στα βουνά.  Κι επειδή ο δικός του ο Θεός, ο Καθολικός, δεν έχει την ιδιότητα να μεταμορφώνει τους ανθρώπους, ζήτησε τη βοήθεια των πνευμάτων του νεφελώδους δάσους των άνω Άνδεων, κι έτσι, μεταμορφώθηκε κι εκείνος σε armadillo, που λέγεται και quirquinchu –όπως και οι κάτοικοι της πόλης Oruro, στη Βολιβία- ένα θηλαστικό με πτυσσόμενο και τριχωτό κέλυφος, σαν της χελώνας και μουσούδα μυρμηγκοφάγου, που επιστημονικά ονομάζεται βραδύπους.  Τα χρόνια πέρασαν, κι ένας μιγάς βοσκός με τα llamas του –τις προβατοκαμήλους των Άνδεων- άκουσε μουσική ν’ αναβλύζει ανάμεσα απ’ τις καλαμιές.  Έκοψε τότε ένα καλάμι, το τρύπησε, κι άρχισε να συνθέτει τα εντυπωσιακά μουσικά ακούσματα των Υψιπέδων.  Κυνήγησε, κατόπιν ένα armadillo, του πήρε το κέλυφος, κι αφού του πρόσθεσε χορδές απ’ το μαλλί των llamas, έφτιαξε το charango, την περουβιανή απομίμηση της ισπανικής κιθάρας.  Οι Ισπανοί κατακτητές, όμως, απαγόρευσαν αυτήν τη μουσική, διότι τη θεώρησαν ικανή να ξεσηκώσει επαναστάσεις.

43

            Η σημαντικότερη γιορτή των Ίνκας ήταν το Intiqraymi, στην οποία οι ιθαγενείς κλαίγοντας στην Πλατεία του Κλαυθμού (Waqaypata), στο Cusco, εκλιπαρούσαν το θεό Ήλιο να μην υπερβεί τα όρια του ουράνιου στερεώματος και να επιστρέψει στην ανατολή, έτσι ώστε ο κύκλος των ηλιοστασίων να διατηρείται σταθερός και η συγκομιδή των καρπών της γης να είναι επαρκής για να θρέψει το λαό των quechua, των καλλιεργητών της γης.

            Στις γιορτές της πανσελήνου, τα μελοποιημένα ποιήματα wawaki εξυμνούσαν τον έρωτα. Οι ύμνοι διατηρούσαν –υπερβολικά ωραιοποιημένη, την εικόνα των νεκρών αυτοκρατόρων. Τους έψαλλαν στις κηδείες των Ίνκας.  Μπροστά στις μούμιες (chullpa) των βασιλικών προγόνων –τις οποίες περιέφεραν σε λιτανεία και εξέθεταν σε λαϊκό προσκύνημα στη Μεγάλη Πλατεία του Cusco- οι βάρδοι έπλεκαν τα εγκώμια των θεοποιημένων ηγεμόνων. Και αργότερα –ακόμη και σήμερα- τραγουδούν την πίκρα της καθημερινής τους ζωής στο Potosí, την πόλη της Βολιβίας, σε 4.000 μ. υψόμετρο, που είναι φημισμένη για τον πλούτο σε ασήμι που απέφερε στο ισπανικό στέμμα, από το έτος 1545.  Aπό τον 19ο αι., όμως, στέρεψε ο πλούτος της, και σήμερα οι ιθαγενείς προσπαθούν να επιβιώσουν από τα ψήγματα ασημιού που βρίσκουν περιστασιακά.  Χιλιάδες σκλάβων από τις φυλές Quechua και Aymara, αλλά και από την Αφρική, έχουν χάσει τη ζωή τους στις στοές των ορυχείων ασημιού στο Cerro Rico:

https://youtu.be/lqYIpLPbS70

Sombríos días de socavón,

noches de tragedia,

desesperanza y desilusión

se sienten en mi alma.

 

Minero kani llaqtaymanta,

minero hina kawsakuni.

Mana imaypis kapuanchu

sonqetullayta saqheskayki.

 

Ζοφερές μέρες μεσ’ τα ορυχεία,

νύχτες τραγωδίας,

απογοήτευσης και ψευδαισθήσεων

κάθονται στην ψυχή μου.

                                    

Ασημωρύχος είμαι απ’ το χωριό,

και σαν τέτοιος στη συνείδησή μου ζω.

Δεν έχω τίποτα να σου δώσω

παρά μόνο την καρδιά μου.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Advertisements

Easy reading: Βιβλία με απλοποιημένες ιστορίες για εκμάθηση γλωσσών!

CI-Alexander-Love_Library-Chair.jpg.rend.hgtvcom.966.644

http://www.hgtv.com/design/decorating/clean-and-organize/21-beautiful-book-storage

Κάποτε, μία Πρεσβεία στην Αθήνα μου πρότεινε να αλληλογραφήσω με έναν υπήκοο της χώρας που εκπροσωπούσε, προκειμένου εκείνος να εξασκούσε την ελληνική γλώσσα, την οποία προσπαθούσε να μάθει ως ξένη. Όταν εγώ -με μεγάλη χαρά- του πρότεινα βοήθεια στη γραμματική, τότε εκείνος μου ζήτησε τη χάρη να μην του στερήσω τον ενθουσιασμό της προσωπικής ανακάλυψης… Αυτό αποτέλεσε για εμένα μάθημα ζωής. Σήμερα, πλέον, αυτός ο παλιός φίλος είναι ένας σημαντικός σύγχρονος φιλέλληνας, με πολλές εκδόσεις γύρω από τον αρχαίο μας πολιτισμό!

Από τότε, προτείνω στους μαθητές μου να διαβάζουν μόνοι τους μικρά, εύκολα κείμενα -του δικού τους ενδιαφέροντος- έτσι ώστε να μαθαίνουν με ευχάριστο τρόπο το λεξιλόγιο της γλώσσας που θέλουν να μάθουν.

Ας δούμε, μαζί, στους ακόλουθους συνδέσμους βιβλία, περιοδικά, ιστοσελίδες και κείμενα τέτοιου είδους για όλα τα επίπεδα, στα αγγλικά, γερμανικά, ισπανικά & πορτογαλικά:

http://learnenglishteens.britishcouncil.org/study-break/easy-reading

https://www.bookrix.com/books;lang:deutsch.html

https://www.fluentin3months.com/español-reading-practice/

https://portugues.free-ebooks.net/https://português.free-ebooks.net/

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες και τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστεΗλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Ταχυδρόμος του πολιτισμού: Σημαντικές Γυναίκες της Λατινικής Αμερικής

767dcb3a8b9421136a9b90fa6953df54

https://gr.pinterest.com/vintagegoodness/vintage-prints-illustrations/

Mujeres importantes de América Latina

Μάνα-Γη, θεά κι ερωμένη, ηρωίδα, καλλιτέχνις κι επιστήμων, η Γυναίκα, από τις πιο απόμακρες εποχές της (προ)ιστορίας μέχρι και σήμερα, έχει κακοποιηθεί κι έχει απομονωθεί, παρ’ όλη την κοινωνική της προσφορά στην Ανθρωπότητα.

          Madre-Tierra, diosa y amante, heroína, artista y cintífica, la Mujer, desde las épocas más remotas de la (pre)historia hasta hoy, ha sido maltratada y aislada, a pesar de su oferta social a la Humanidad.

dsc_0784

http://unavidaenlosaromos.blogspot.gr/2014/06/la-malinche-segun-norita.html

Στο Μεξικό του 16ου αι. Κ.Π., μία γυναίκα ιθαγενής, η Μαλίντσε -ευγενής από τον πολιτισμό των Νάουα-, διερμηνέας του λαού της στους Ισπανούς κατακτητές, ήταν η μάνα του πρώτου μιγά στη Λατινική Αμερική. Σύμβολο αμφίσημο, σήμερα, της προδοσίας αλλά και του δυνατού έρωτα, της σεξουαλικής κακοποίησης και του πολιτισμικού υβριδισμού, έχει ταυτιστεί με την έννοια της Γιορόνα -του φαντάσματος που αναζητά το χαμένο της παιδί- αλλά και με την εικόνα της Παναγίας -με το ινδιάνικο πρόσωπο. Είναι -για τη σύχγρονη Γυναίκα του Μεξικού- μία από τις “Σολδαδέρας”, που αγωνίστηκαν για την Ανεξαρτησία της χώρας τους και συνεχίζουν να αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους!

          En México del siglo XV E.C., fue la Malinche -una mujer indígena, noble de la cultura nahua- intérprete entre su pueblo y los conquistadores españoles, ha sido la madre del primer mestizo en América Latina. Símbolo ambiguo de la traición y del amor ardiente, del abuso sexual y del hibridismo cultural, ha sido sincretizada tanto con la Llorona -el espíritu que anda buscando a su niño perdido-, como también con la Virgen María del rostro indio. Es -para la Mujer contemporánea de México- una de las Soldaderas, que lucharon por la Independencia de su país, y siguen luchando por sus derechos humanos.

nf-obits-kahlo-2-jumbo

https://www.nytimes.com/interactive/projects/cp/obituaries/archives/frida-kahlo

Η Φρίντα Κάλο, η κατ’ εξοχήν Μεξικανή Γυναίκα του 20ου αι. -γερμανοεβραϊκής καταγωγής από την Ουγγαρία-, ταλαιπωρημένη από τις ασθένειες και την ατυχία στη ζωή, βρίσκεται πλέον -μετά το θάνατό της- στην κορυφή της παγκόσμιας ζωγραφικής (μαζί με το σύζυγό της Διέγο Ριβέρα -ο οποίος χρησιμοποίησε το μοντέλο της Μαλίντσε) και συγκεκριμένα του λατινοαμερικανικού σουρρεαλισμού, και αποτελεί σύμβολο της διπλής ερωτικής ζωής. Ο γάμος της ήταν ένας τυφώνας περιπετειών, ερώτων, δημιουργίας, προδοσίας και μίσους.

          Frida Kahlo, la Mujer mexicana por excelencia, nacida en el siglo XX de padre alemán de descendencia judeo-húngara, había sido torturada por las enfermedades y el sufrimiento en la vida, pero hoy se encuentra -ya después de su muerte- en la cumbre de la pintura mundial (junto con su esposo Diego Rivera -quien usó el modelo de la Malinche) y especialmente del surrealismo latinoamericano, y es símbolo de la doble vida sexual. Su matrimonio fue un huracán de aventuras, amores, creaciones, traiciones y odio.

rigoberta_4866f900

http://www.keyword-suggestions.com/aSByaWdvYmVydGEgbWVuY2h1/

Την μάνα της -παραδοσιακή μαία των ινδιάνων Κ’ιτσέ Μάγια, σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου το κράτος δεν παρέχει γιατρούς- την έκαψε ζωντανή η δικτατορία της Γουατεμάλας, ενώ η ίδια, γνώρισε από την παιδική της ηλικία την αδικία, το ρατσισμό και την εκμετάλλευση των αφεντικών στις φυτείες καφέ. Αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό, και κατάφερε να μιλήσει στον ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα που καταπατώνται στην πατρίδα της. Σήμερα, πλέον, η Ριγομπέρτα Μεντσού, Πρέσβειρα Καλής Θέλησης στην ΟΥΝΕΣΚΟ, έχει λάβει το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης και συνεχίζει να καταγγέλλει την αδικία και να αγωνίζεται για τη θέση της Γυναίκας στην κοινωνία και για τα κοινωνικά δικαιώματα της Γουατεμάλας και όλων των εθνών.

          A su madre -una partera tradicional de los indios k´iché maya, en regiones remotas, donde el gobierno no manda personal médico- la quemó viva la dictadura de Guatemala, mientras que ella misma conoció desde su infancia la injusticia, el racismo y la explotación de los terratenientes y miembros del ejército de Guatemala en las plantaciones de café. Autoexiliada en México, logró hablar en la ONU sobre los derechos humanos que se están oprimiendo en su país. Hoy, Rigoberta Menchú -Embajadora de Buena Voluntad de la UNESCO, ha recibido el premio Nobel de la Paz, y sigue denunciando las injusticias y luchando por la posición de la Mujer en la sociedad, y por los derechos humanos en Guatemala y en todas las naciones del mundo.

domitila2-2ejtnra

http://u.osu.edu/kigerdomitila/files/2015/04/domitila2-2ejtnra.jpg

Το 1977, τέσσερις γυναίκες μεταλλωρύχων, μεταξύ των οποίων και η Δομιτίλα Μπάρριος δε Τσουνγκάρα, από το Ποτοσί, ξεκίνησαν απεργία πείνας απαιτώντας πολιτική αμνηστία και δημοκρατικές εκλογές. Μέσα σε λίγες μέρες, χιλιάδες Βολιβιανών συμμετείχαν στην απεργία, σηματοδοτώντας, έτσι, το τέλος της δικτατορίας στη χώρα τους.

          En 1977, con cuatro esposas de trabajadores mineros, la potosina Domitila Barrios de Chungara inició una huelga de hambre demandando amnistía política y elecciones democráticas. A los pocos días, miles de bolivianos se sumaron al ayuno, marcando así el fin de la dictadura de Bolivia.

guerra-del-chaco-chacore-fotografia-enfermeras-ra-258-portalguarani

http://www.portalguarani.com/1962_ana_montserrat_barreto_valinotti/14484_mujeres

Οι Νοσοκόμες του Τσάκο, στην Παραγουάη, τελούσαν σημαντικό ανθρωπιστικό έργο, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους, προκειμένου να σώζουν τους πληγωμένους στρατιώτες από το θάνατο, κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Παραγουάης και Βολιβίας (1932-1935). Εργάζονταν σε επικίνδυνες συνθήκες, ενώ πολλές δεν επέστρεψαν ποτέ στην οικογένειά τους.

          Las enfermeras del Chaco paraguayo cumplieron un rol humanitario esencial, poniendo en riesgo sus propias vidas para salvar las de los combatientes heridos durante la Guerra del Chaco entre Paraguay y Bolivia (1932-1935). Hacían su trabajo en condiciones sumamente precarias y muchas nunca regresaron a sus hogares.

enhanced-15662-1425680715-15

https://www.buzzfeed.com/danielacadena/mujeres-historia?utm_term=.suD0BXzXW#

Ο Σύνδεσμος Γιαγιάδων της Πλατείας Μαΐου είναι μία οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Αργεντινή, του οποίου σκοπός είναι ο εντοπισμός και η αποκατάσταση στις νόμιμες οικογένειές τους, όλων των ανηλίκων που απήχθησαν κι εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας δικτατορίας (1976-1983). Μέλημα του Γυναικείου αυτού Συνδέσμου είναι να τιμωρηθούν οι υπαίτιοι εκείνης της ειδεχθούς πράξης. Οι Γιαγιάδες αυτές της Αργεντινής έχουν κατορθώσει να αποκαταστήσουν 1.151 “εγγόνια τους” στις οικογένειές τους κι έχουν προταθεί πέντε φορές για το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης, από το 2008 έως το 2012.

          La Asociación Civil Abuelas de Plaza de Mayo es una organización de derechos humanos argentina, que tiene como finalidad localizar y restituir a sus legítimas familias todos los niños secuestrados-desaparecidos por la última dictadura militar (1976-1983), y obtener el castigo correspondiente para todos los responsables. Las Abuelas han recuperado la identidad original de 1151 nietos. Han sido nominadas en cinco ocasiones al Premio Nobel de la Paz entre los años 2008 y 2012.

220px-isabel_allende_-_001

https://es.wikipedia.org/wiki/Isabel_Allende

Η Ισαμπέλ Αγέντε (Αλιέντε) είναι η περισσότερο δημοφιλής Γυναίκα συγγραφέας στην ισπανική γλώσσα, με πορτογαλική, βάσκικη και καστιλιάνικη καταγωγή από πλευράς της μητέρας της. Έχει βραβευτεί με την Εθνική Διάκριση Λογοτεχνίας της Χιλής, το 2010.

          Isabel Allende es la escritora viva de lengua española más leída del mundo, de ascendencia portuguesa, vasca y castellana por parte materna. Obtuvo el Premio Nacional de Literatura de su país, Chile, en 2010. 

http://www.yes.fm/artista/Celia-Cruz http://www.trabajadores.cu/20150204/celina-es-cu

Έξω από τη χώρα της η μία και μέσα σ’ εκείνη η άλλη, η Σέλια Κρους και η Σελίνα Γκονσάλες -δύο θρυλικές τραγουδίστριες, όχι μόνο της Κούβας, αλλά ολόκληρης της (Λατινο)αμερικανικής ηπείρου- με τη δυνατή φωνή τους και τη μεγαλειώδη ερμηνεία τους μετέδωσαν τη μαγική χαρά της πατρίδας τους, την τόσο μεταδοτική ως τις πιο μακρινές περιοχές, ανοίγοντας έτσι δρόμους στις υπόλοιπες καλλιτεχνικές παρουσίες της Λατινικής Αμερικής σε γεωγραφικές συντεταγμένες, όπου εκείνες πρώτες ξεσήκωσαν το κοινό σ’ ένα παραλήρημα μουσικών αισθήσεων. Γι’ αυτό αποτελούν σήμερα σύμβολο της λατινοαμερικάνικης κουλτούρας, με την κουβανέζικη απόχρωση της έννοιας.

          Fuera y dentro de su país, Celia Cruz y Celina González -dos cantantes legendarias, no solo de Cuba, sino de todo el continente (latino)americano- con sus potentes voces y magistral interpretación trasmitieron su mágica alegría, contagiosa en los territorios más lejanos, abriendo el camino a las demás artistas latinas en latitudes, donde ellas fueron quienes primero expusieron y despertaron sensacionalmente el interés del público a la música de Latinoamérica, por lo que se le consideran como el símbolo auténtico de la cultura latina en el mundo, en su esencia cubana.

repor_100-210x300

http://hominidas.blogs.quo.es/2015/09/24/10-cientificas-espanolas-de-alto-nivel

Έκανε τη διδακτορική της διατριβή για τη σταθερότητα των ρομπότ βαδίσματος. Σήμερα,  η Έλενα Γκαρσία είναι η κύρια ερευνήτρια του CSIC και ιδρύτρια της Marsi Bionics. Η σημαντική της ιστορία αρχίζει όταν οι γονείς ενός εξάχρονου κοριτσιού -της Δανιέλα- που έπασχε από τετραπληγία μετά από ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα, ζήτησαν τη βοήθεια της Έλενας Γκαρσία, ώστε η κόρη τους να μπορούσε να περπατήσει. Εκείνη, τότε, θεώρησε αυτό το κάλεσμα ως σκοπό της ζωής της. Το αποτέλεσμα της επιστημονικής της έρευνας ήταν η κατασκευή του εξωσκελετού Atlas 2020, ο οποίος ζυγίζει περίπου εννέα κιλά και ανιχνεύει την ελλειμματική κίνηση ασθενών με νευρομυϊκές παθήσεις. Το ρομπότ Άτλας ερμηνεύει αυτό που ο ασθενής θέλει να κάνει, και γι’ αυτόν το λόγο αποτελεί ορόσημο στην ιατρική επιστήμη.

          Hizo su tesis doctoral sobre la estabilidad de robots caminantes. Hoy, Elena García es investigadora principal del CSIC y fundadora de Marsi Bionics. Su gran historia comienza cuando los padres de una niña, Daniela, de seis años, con tetraplejia después de sufrir un accidente de tráfico, pidieron ayuda para que su hija pudiera caminar. Elena García se puso a ello. El resultado fue el exoesqueleto Atlas 2020, un complejo armazón de unos nueve kilos de peso que detecta el movimiento residual de enfermos neuromusculares. El robot interpreta lo que la persona quiere hacer. Es el primer exoesqueleto pensado para niños y ha marcado un hito en la ciencia de la medicina.

enhanced-15015-1453384335-9

https://www.buzzfeed.com/alexandreorrico/nomes-mulheres-brasileiras

Πίσω από ένα απλό όνομα βρίσκεται μία από τις πιο σημαντικές γυναίκες της πρόσφατης ιστορίας της Βραζιλίας. Η Μαρία ντα Πένια Μάια Φερνάντες καθοδηγεί τα κινήματα για τα δικαιώματα των γυναικών και των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας. Έμεινε παραπληγική όταν πυροβολήθηκε από τον άντρα της ενώ κοιμόταν. Το όνομά της έγινε αφορμή δημιουργίας νόμου το 2006, για την αύξησης των ποινών για επιθέσεις εναντίον γυναικών και για μία σειρά μέτρων για την προστασία της σωματικής και ψυχολογικής ακεραιότητας των γυναικών-θυμάτων βίας.

          Por trás de um nome simples está uma das mulheres mais importantes da história recente do Brasil. Maria da Penha Maia Fernandes é líder de movimentos de defesa dos direitos das mulheres e vítima de violência doméstica — ficou paraplégica ao levar um tiro do marido enquanto dormia. O nome dela virou Lei em 2006, estabelecendo o aumento das punições às agressões contra a mulher e uma série de medidas para proteger a integridade física e psicológica de mulheres vítimas de violência.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστεΗλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez , ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Brasil, η γλώσσα του ποδοσφαίρου!

Βραζιλία! Παραλίες & μπάλα! Μάθετε να μιλάτε με τους Βραζιλιάνους φίλους σας στην (ποδοσφαιρική τους) γλώσσα και δείτε τις καλύτερες ποδοσφαιρικές φάσεις στα links που ακολουθούν!

1

http://www.ludopedio.com.br/autores/pedro-kirilos/

BicicletaJogada que ocorre quando um atleta chuta a bola com o corpo no ar como se desse uma cambalhota. Foi batizada com este nome por ser parecida com o movimento de pedalar uma bicicleta. = Ανάποδο ψαλίδι

Catimba: atitudes que os jogadores fazem para atrasar o jogo ou deixar os adversários nervosos. = Παιχνίδι ψυχολογικού πολέμου, καθυστέρηση, κατενάτσιο, καταστροφικό παιχνίδι.

Cama de gato: É uma falta apontada quando um atleta propositalmente não salta para uma disputa de cabeça para que o seu oponente, que subiu para disputar a bola, se desequilibre sobre as suas costas. = Σε διεκδίκηση της μπάλας, πηδάει για κεφαλιά μόνο ένας παίκτης και πέφτει πάνω στον άλλον. Σκαμνάκι.

Caneta: quando um jogador passa a bola por debaixo das pernas de outro. = Μικρή γέφυρα.

Carrinho: quando um jogador tenta tirar a bola do adversário, acertando a bola através de um escorregão. = Τάκλιν

Cavar uma falta: simular uma situação, forçar para que o árbitro dê a falta = Κάνω θέατρο.

Chapéu / LençolTambém conhecido como lençol, é quando um jogador, para se livrar de um marcador, dá um toque na bola para cima, cobrindo o adversário, e continuando com a posse dela na sequência. = Τρίπλα με λόμπα.

Contra-ataqueÉ a resposta a um ataque. Quando a defesa rouba a bola e arma rapidamente uma jogada ofensiva, para pegar a defesa adversária desarrumada, configura-se um contra-ataque. = Αντεπίθεση.

Driblar = Ντριμπλάρω

Enfiada de bola: É um lançamento no qual o atleta que receberá a bola terá que se deslocar para alcançá-la. = Πάσα στον κενό χώρο.

Entrada (falta = Φάουλ): Chama-se assim a jogada na qual o jogador de defesa chega com força para tomar a bola do seu adversário, com ou sem falta. Exemplo: o zagueiro deu uma entrada dura no atacante. = Προβολή

Gol de peixinho: é um gol de cabeça, feito por um jogador que pula para cabecear uma bola a meia altura = Κεφαλιά ψαράκι

Gol do meio da rua: gol marcado a partir de um chute longe do gol = Μακρινό γκολ.

Gol olímpico: gol feito a partir da cobrança de um escanteio em que a bola entre diretamente no gol = Γκολ από κόρνερ

Golaço: gol muito bonito, feito em situação de dificuldade = Γκολάρα

Impedimento: Determina que, no momento de um passe, o jogador do time que ataca não pode estar com menos de dois oponentes entre ele e a linha de fundo, incluindo ou não o goleiro. O atleta precisa participar diretamente da jogada para o impedimento ser anotado contra ele, mas um jogador do time que defende não precisa estar no lance para dar condição a um adversário. Se a bola for tocada por um atleta da equipe que defende, não há impedimento. Nos laterais, tiros de meta e escanteios eles também não existem. Se o jogador de ataque recebe o passe quando está no campo de defesa, não há infração. = Οφσάιντ

Jogada de bola parada / Jogada ensaiada: Recebem esse nome as jogadas de bola parada nas quais o time que ataca tenta uma ação previamente treinada para enganar a defesa. = Στημένη μπαλιά, στημένη φάση.

LetraÉ um passe ou chute com a perna que está mais distante da bola, com essa perna passando por trás da outra. = Πάσα με τακουνάκι

Matar no peitodrible da vaca = Κοντρόλ με στήθος

Meia-lua (drible / parte do campo) = Μεγάλη γέφυρα: όταν περνάς τη μπάλα από πχ δεξιά κι εσύ φεύγεις από αριστερά και την ξαναπαίρνεις πίσω απ’ τον αντίπαλο.

Olé: Quando o jogador pretende que vai para um lado e vai para o outro. = Προσποίηση

PênaltiÉ marcado quando um jogador que está defendendo comete falta em um oponente dentro da grande área. A bola é colocada em uma marca que fica a 11 metros do gol, equidistante das traves. O cobrador terá apenas o goleiro pela frente. Todos os outros jogadores devem ficar fora da grande área e da meia-lua até a hora da cobrança. É possível rebote, exceto do cobrador se a bola bater na trave e voltar diretamente para ele. = Πέναλτι

Tabela: troca rápida e eficiente de passes entre jogadores de um mesmo time. Também conhecida como “um-dois”, ocorre quando um jogador passa para seu companheiro e recebe a bola logo em seguida, enganando um ou mais adversários. = Γρήγορη πάσα = “um-dois” = 1-2.

Tiro livre indiretoÉ uma cobrança de falta que não contabiliza um gol se entrar na meta sem tocar em um jogador na sua trajetória. É utilizado principalmente em impedimentos, jogadas perigosas, excesso de tempo do goleiro com a bola nas mãos e recuo para o goleiro. = Έμμεσο χτύπημα φάουλ.

TrivelaÉ o chute ou passe feito com os três dedos de fora do pé, para que a bola faça uma curva para o lado do pé que fez o toque. = Πλασέ με το εσωτερικό του ποδιού, (εσωτερικό φάλτσο), συνήθως από κοντά και χωρίς πολλή δύναμη.

Amistoso = Φιλικό ματς

Apito final = Σφύριγμα λήξης

Árbitro = Διαιτητής

Arqueiro / Goleiro / Guarda-metas = Τερματοφύλακας

Arremesso lateral = Πλάγιο

Artilheiro: jogador que mais gols marca num campeonato = 1ος σκόρερ.

AssistênciaTodo passe que resulte numa finalização ao gol adversário = Ασίστ

Atacante = Επιθετικός

Banco = Πάγκος

Bandeirinha/assistente: São os auxiliares do árbitro (a) que correm nas laterais do campo. São sempre dois, um em cada lado do campo. Têm como função principal apontar impedimento de ataque, mas auxiliam a arbitragem com toda as regras do jogo. = Βοηθός

Estar na banheira” é a gíria para dizer que um jogador está em posição de impedimento vários metros à frente do último defensor adversário. = Ο παίκτης δεν μαρκάρει. Είμαι / κάθομαι περίπτερο.

Barreira = Τείχος

Beque de fazenda / Jogador açougueiro: jogador de defesa bruto, que costuma tirar a bola do atacante com uso de jogadas duras ou violentas. = Ξυλοκόπος αμυντικός (τσεκούρι), κλαδευτήρι.

A bola entrou onde a coruja faz o ninho: a bola entrou no ângulo = Η μπάλα κατέληξε στο Γάμα

Bola venenosa / bola com veneno: bola chutada com efeito que leva muita dificuldade para o goleiro. = Άπιαστο σουτ, φαρμακερό.

Bola ao chãoSe a partida é paralisada no meio de uma jogada devido a um fato urgente (lesão, bola furada ou invasão de campo, por exemplo), o árbitro recomeça o jogo quicando a bola, que teoricamente deveria ser disputada por um jogador de cada time. Entretanto, normalmente, a equipe que não estava atacando no momento da paralisação devolve a bola para o outro time reiniciar o ataque. = Διεκδίκηση πρώτα (με αναπήδηση μπάλας) και μετά η επιστροφή.

Cabeça de área: É um outro nome para a posição de volante no futebol. Volante é o jogador que atua à frente dos defensores de uma equipe. = Αμυντικός μέσος

Cartolas: dirigentes de futebol. Η διοίκηση

Camisa doze: termo usado para fazer referência a torcida de um time. = Δωδέκατος παίκτης  

Canto = Κόρνερ

Cartão amarelo / vermelho = Κίτρινη / Κόκκινη κάρτα

fans_cs

https://www.lonelyplanet.com/brazil/how-to-catch-brazilian-football-fever

 

Chocolate: quando um time ganha de outro com grande diferença de gols (goleada) = Ευρεία νίκη  

Chutar = Σουτάρω

Centroavante = Σέντερ φορ

Círculo central = Πίεση στο κέντρο.

Convocação = Επιλογή αποστολής 

Craque: jogador muito bom = Παιχταράς

Cruzamento: Marcação no meio do gramado que limita a presença de jogadores da defesa nos inícios dos tempos e após os gols. = Σέντρα

É uma cobrança de falta que não contabiliza um gol = Είναι μια εκτέλεση φάουλ κατά την οποία αν μπει γκολ δε μετράει

Decisão por penalties: É um critério para desempatar partidas normalmente utilizado apenas em determinadas fases de alguns campeonatos. Embora tenha variantes, a regra mais comum prevê que as equipes batam cinco cobranças da marca do pênalti alternadamente. Só o batedor e o goleiro adversário participam do lance. Vence o time que marcar mais gols nestas cinco cobranças. Se o placar permanecer empatado ao fim delas, passa-se a cobrar uma a uma. O primeiro que errar, perde a disputa. = Κρίνεται στα πέναλτι.

Empate = Ισοπαλία

Escanteio = Εκτέλεση κόρνερ

Escudo do time = Σήμα ομάδας

Espalmada: quando o goleiro evita o gol, jogando a bola com as mãos pela linha de fundo. = Σώζει πάνω στη γραμμή

Expulsar = Αποβάλλω

Fazer / Marcar um gol = Βάζω γκολ

Fintar: driblar, passar pelo jogador adversário. = Κάνω τρίπλα

Firula: jogadas enfeitadas sem propósito de fazer o gol = Φιγούρα

Foguete / torpedo: chute muito forte = Σουτ βολίδα, κεραυνός.

Folha seca: Chute na bola em que esta vai para o gol fazendo uma curva acentuada. Quando perde força, cai de maneira brusca. Para dar a folha seca, o jogador chuta a bola com a parte de fora do pé, e não pelo de dentro, como habitual. = Σουτ με εξωτερικό φάλτσο.

Frango: quando um goleiro toma um gol a partir de um chute fraco ou facilmente defensável. = χαλβάς.

bahia

http://www.futebolbahiano.org/2016/06/tupi-x-bahia-jogo-para-recuperar-moral.html

G-4No Campeonato Brasileiro, G-4 se refere ao grupo dos quatro primeiros colocados na tabela de classificação que garantem vaga na Copa Libertadores da América na temporada seguinte. = Τέσσερις πρώτες ομάδες του Βραζιλιάνικου Πρωταθλήματος.

Gandula: É o responsável por repor a bola em jogo quando esta é chutada para fora pelos jogadores. Geralmente é um(a) adolescente. = Ball boy = τρεχαμπάλας.

Ganhar de virada: quando um time que começa perdendo consegue ganhar o jogo = Ανατροπή του αγώνα, ανατρέπω το ματς.

Gol-contra = Αυτογκόλ

Gol relâmpago: gol marcado nos primeiros segundos do jogo = Γρήγορο γκολ, γκολ απ’ τ’αποδυτήρια.

Grande área = Μεγάλη περιοχή

Intervalo: Divide os tempos do futebol e tem, pelo regulamento, 15 minutos de duração. = Hμίχρονο

Isolar a bola: tirar a bola do adversário, chutando-a para fora do campo = Διώνω απ’ την περιοχή

Joga bola! = Παίξε μπάλα, ρε!

Jogador pé murcho: jogador ruim, que joga mal = Άμπαλος   

Jogador liso: jogador rápido que consegue passar pelos adversários sem perder a bola = Ντριμπλαδόρος

Jogar fora de / em casa = Παιχνίδι εκτός / εντός έδρας

Jogo limpo / sujo = Fair play / Βρώμικο παιχνίδι

Ladrão: jogador que vem por trás do outro com o objetivo de tomar a bola = Του έκλεψε τη μπάλα

Lanterna: Gíria que denomina a equipe que ocupa a última colocação de um campeonato. = Ουραγός ομάδα στη βαθμολογία.

Lateral direito = Δεξί μπακ

Lei da vantagemOcorre quando um jogador em posse da bola sofre uma falta, mas o árbitro não marca a infração pois um companheiro do atleta combatido fica com a bola na sequência. Se o árbitro entender que a infração merece um cartão amarelo ou vermelho, ele espera o fim da jogada para notificar o jogador que cometeu a infração. = Πλεονέκτημα.

futebol_1004

http://ucho.info/atinge-ate-a-cbf-no-brasil-crise-no-patrocinio-do-futebol-so-cresce

Lesão = Τραυματισμός

Linha de fundo = Γραμμή του άουτ.

Mão furada / de alface: Goleiro que não consegue segurar os chutes dos adversários = χαλβάς, τρυπιοχέρης.

Mão na bola = Χέρι

Marcação homem a homem: É a marcação individual, quando um defensor fica encarregado de marcar apenas um jogador do time adversário. = Μαρκάρισμα 1 προς 1 ατομικό μαρκάρισμα.

Mata-mataÉ a disputa eliminatória que envolve duas equipes que se enfrentam para definir qual delas passa a uma próxima fase. Quando um jogo ou um mata-mata eliminatório termina empatado, são disputados dois tempos de 15 minutos para que um time possa derrotar o outro. = Νοκ-άουτ παιχνίδι.

Matar a jogada: cometer falta para evitar o avanço do adversário em direção ao gol. = Κόβω με φάουλ.

Meio-campista = Μέσος

No pau: expressão criada e popularizada pelo locutor Silvio Luis, utilizada quando a bola bate na trave = Χτύπησε δοκάρι.

Nós fomos roubados – geralmente referendo-se a decisão do juiz = Μας αδίκησαν / κλέψανε.

Pipoqueiro: jogador que foge das jogadas mais duras para não correr o risco de contusão = Κρύβεται απ’ τη μπάλα, δε βάζει τα πόδια του στη φωτιά.

Partida = Ματς

Passar = Δίνω πάσα, περνάω.

PeixinhoÉ o toque de cabeça no qual um jogador se atira para frente para alcançar a bola, caindo em seguida no gramado. = Κεφαλιά-ψαράκι.

Ponta-esquerda = Αριστερό εξτρέμ 

Ponte: defesa feita pelo goleiro em que ele pega uma bola que ia entrar no ângulo do gol. = Σώζει απ’ τη γωνία

Primeiro pauÉ o nome dado à trave mais próxima de um cruzamento. = Σέντρα στο πρώτο δοκάρι.

logocbf_capa2

http://estadiovip.com.br/87631/cbf-da-poder-a-clubes-no-brasileirao

Prorrogação / Desconto / Acréscimos / Fazer cera = Καθυστέρηση

Quarto-zagueiro = Αριστερό μπακ

Recuo para o goleiro = γύρισμα στον τερματοφύλακα

Reserva = Αναπληρωματικός 

ReversãoÉ marcada quando o árbitro estabelece que a cobrança de lateral deve mudar de time. Ocorre quando um atleta cobra o lateral com um movimento irregular, dentro do campo ou fora de posição. = Αλλαγή (ο διαιτητής δίνει τη μπάλα στην  αντίπαλη ομάδα).

Segundo pauÉ o nome dado à trave mais distante de um cruzamento. = Δεύτερο δοκάρι.

Sofrer um gol = Δέχομαι / Τρώω γκολ

Tapetão: jogo disputado na justiça desportiva = Ύποπτο παιχνίδι

Ter o domínio da bola = Έχω την κατοχή της μπάλας

Tirambaço: chute muito forte em direção ao gol = Γκολ φωτοβολίδα

Torcedor = Οπαδός

Trave = Δοκάρι

Travessão = Οριζόντιο δοκάρι

Triangulação: jogada similar à “tabela”, mas com três jogadores. = Τριγωνάκι.

Volante: jogador de marcação que joga da região central do campo = Αμυντικός μέσος

Zagueiro = Αμυντικός

Zona do rebaixamentoÉ o nome dado às últimas posições de um campeonato e que, de acordo com a regra do torneio, levam os times que ali estão classificados à divisão inferior na temporada seguinte. Também é conhecida como “zona do rebolo”. = Ζώνη υποβιβασμού.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την πορτογαλική γλώσσα, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκηςιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Ταξίδι στις γλώσσες των πολιτισμών…

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΙΣ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ          

H γλώσσα, η πιο αυθαίρετη, αλλά συγχρόνως και η πιο λογική σύλληψη του ανθρώπινου νου, είναι ο καθρέφτης της κάθε εθνικής νοοτροπίας. Έχουμε σκεφτεί ποτέ, γιατί τα ισπανικά ρήματα της 1ης συζυγίας, όπως π.χ., το honrar (= τιμώ), έχουν στον ενικό αριθμό του ενεστώτα οριστικής τις εξής καταλήξεις;

honr-o

honr-as

honr-a

     Οι γλωσσολόγοι υποστηρίζουν ότι σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει συγγένεια με την κλασική ελληνική γλώσσα, στην οποία τα συνηρημένα ρήματα έχουν παρόμοιες καταλήξεις:

τιμ-άω / τιμ-ῶ

τιμ-ᾷς

τιμ-ᾷ

img-thing

http://www.polyvore.com/antique_trader_final_sale_remington/thing?id=26899718

          Ας αναλογιστούμε, τώρα, τη δυσκολία που συναντά κάποιος όταν χρειάζεται να αναφερθεί στην Αμερικανική ήπειρο: πώς θα πρέπει να την αποκαλεί; Λατινική Αμερική, Ισπανόφωνη Αμερική ή Νότια Αμερική, όπως υπεραπλουστευμένα την ονομάζουν κάποιοι; Ας προσέξουμε σε αυτό το σημείο, γιατί διατρέχουμε τον κίνδυνο να αποκλείσουμε είτε τους Ολλανδούς της Καραϊβικής, είτε τους Αγγλοσάξονες των Ηνωμένων Πολιτειών της βόρειας Αμερικής, ή ακόμη και τους Πορτογάλους ή και πολλούς άλλους λαούς της κεντρικής Αμερικής. Τότε λοιπόν, τι πρέπει να γίνει;  Ίσως θα ήταν καλύτερα να ακούγαμε τους παλαιότερους κατόχους αυτής της γης, τους ιθαγενείς, οι οποίοι σοφά έδιναν ονομασίες από τη Φύση στην πατρίδα τους: “Tawantinsuyu” σημαίνει στη γλώσσα των Ίνκας «η Ενσωμάτωση σε Μορφή Νομικού Προσώπου των Τεσσάρων Περιοχών των Άνδεων, που σχηματίζουν ένα ενιαίο Ινκαϊκό Κράτος.»

Indigenas de America y Siberia comparten vinculos geneticos

http://genealogiaegusquiza.blogspot.gr/2010/12/poblaci%C3%B3n-americana-proviene-de-asia.html

          Ας ταξιδέψουμε, τώρα, ως την εποχή του Χριστόφορου Κολόμβου (Cristóbal Colón, αμφισβητούμενος ο τόπος γέννησης και το έτος: 1436 [56;] – Ισπανία, 1506), ο οποίος για να μπορέσει να συνεννοηθεί με το «Νέο» Κόσμο, είχε πάρει μαζί του 2 διερμηνείς που γνώριζαν την Εβραϊκή, τη Χαλδαϊκή και λίγο την Αραβική γλώσσα, αλλά… «τα χέρια τούς χρησίμευαν εκεί ως γλώσσα», όπως μας διηγούνται οι χρονικογράφοι εκείνης της εποχής: «Τι φοβερή έκπληξη! Οι νέοι αυτοί λαοί μιλούν ο καθένας τη δική του γλώσσα και δε συνεννοούνται μεταξύ τους, όπως συμβαίνει και ανάμεσα σε εμάς και στους Άραβες», έλεγαν οι Ισπανοί, κι ούτε καν μπορούσαν να φανταστούν ότι υπήρχαν συνολικά 2.800 γλώσσες σε εκείνην την ήπειρο.

SantaMaria

http://www.piratskelode.wz.cz/model.html

          Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι η πιο συνηθισμένη έκφραση των Αργεντινών, η λέξη che (=τσε), που τη χρησιμοποιούν ως «ρε», είναι στην πραγματικότητα η κτητική αντωνυμία δικός, -ή, -ό μου στη γουαρανική. Όπως κάθε τι που γεννιέται από τη σύγκρουση δύο Κόσμων διαφορετικών -όχι μόνο από πολιτιστική άποψη, αλλά επίσης και από την άποψη του φυσικού περιβάλλοντος-, η διαδικασία ήταν περίπλοκη, ακριβώς επειδή η σύγκρουση εκείνη ήταν από τις πιο βίαιες της Ιστορίας. 

          Η αποκλειστική χρήση μίας μόνο ιθαγενούς γλώσσας, έχει κάνει τους γηγενείς, από τη μία πλευρά να διατηρούν την πολιτισμική τους ταυτότητα, κι από την άλλη, να περιθωριοποιούνται από την κοινωνική ανάπτυξη. Η μονόπλευρη γνώση της Ισπανικής ή Πορτογαλικής έχει οδηγήσει τις κοινότητες των ιθαγενών σε απάρνηση του πολιτισμικού τους πυρήνα. Η διγλωσσία είναι εν μέρει μία λύση, αλλά όχι η καλύτερη. Η υποτιθέμενη πανάκεια του υβριδισμού έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί ανεπανόρθωτες βλάβες, οδηγώντας τους λαούς σε απώλεια της ρίζας τους.

https://www.youtube.com/watch?v=9cglQ0sJd60

αρχείο λήψης

          Ο μιγαδισμός ανάμεσα στη «φυλή του χαλκού» και στη «χλωμή φυλή», επέφερε γλωσσικό μιγαδισμό κι ένα καλειδοσκόπιο συνεννόησης. «Che esperanza poraité – Για την ελπίδα μου θα σου μιλήσω» τραγουδά ο Εμιλιάνο Ρε (Emiliano Re) στο γλωσσικό ιδίωμα γιο πορά (jo porá), τα “γουαρανοποιημένα ισπανο-πορτογαλικά” από την Παραγουάη.

          Από την άλλη πλευρά της ηπείρου, στην Κούβα, οι ύμνοι της σαν’τερία (santería) –των μαγικοθρησκευτικών τελετουργιών που αφιερώνονται στο πάνθεον των Ορίτσα (orisha), ψέλνονται στην τελετουργική γλώσσα λουκουμί (lucumí) των Γιορουμπά (èdè Yorùbá) της δυτικής Αφρικής, και μεταδίδονται προφορικά από γενιά σε γενιά, γεγονός που φέρνει ως συνέπεια τη λανθασμένη αφομοίωσή τους:

«Bara loyuro sokeboda
omoni Alawana komamakeña irawo e.»

«Σ’ εκλιπαρούμε,
κάνε να ‘ναι ο χρησμός καλός.»

ibeji-and-oya-300x225

http://santeriachurch.org/how-to-learn-santeria/

          Όχι πολύ μακριά, στο Πουέρτο Ρίκο (Puerto Rico), τα Ισπανικά δεν έχουν αφρικάνικο χρώμα, αλλά μεταμφιέζονται σε μπορίνκεν (borinquen), σε ισπανο-αγγλικά (espanglish) Καραϊβικής, και θυμίζουν σε εμάς, τους Έλληνες, τα «μπρούκλικα» της αμερικανικής ξενιτιάς:

          «Se había casado con un drunken bastard de billar, de esos que nacen con la caneca incrustada en la mano y encierran a la fat, ugly housewife en la casa con diez screaming kids entre los cellulitic muslos, mientras ellos hacen pretty-body y le aplanan la calle a cualquier shameless bitch.»

          «Είχε παντρευτεί μ’ έναν drunken bastard (μεθυσμένο μπάσταρδο) από τα μπιλιαρδάδικα, από ‘κείνους που γεννιούνται με το ποτήρι κολλημένο στο χέρι και κλείνουν τη fat, ugly housewife (χοντρή, άσχημη σύζυγο) στο σπίτι με δέκα screaming kids (φωνακλάδικα παιδιά) ανάμεσα στα cellulitic (με κυτταρίτιδα) μπούτια τους, ενώ εκείνοι κάνουν pretty-body (καμάκι) και ανοίγουν το δρόμο σε οποιαδήποτε shameless bitch (ξεδιάντροπη τσούλα).»
          (Ana Lydia Vega, Pollito chicken, Puerto Rico, 1977)

αρχείο λήψης (1)

http://redeggdesigngroup.com/blog/2015/11/11/i-left-my-heart-in-puerto-rico

          Όσον αφορά τη γραφή των ινδιάνικων γλωσσών, είναι λανθασμένη η αντίληψη ότι δεν υπάρχει καμία. Ο καθηγητής Ανδρέας Λόμμελ (Andreas Lommel), του Παν/μίου του Μονάχου, μας λέει ότι εάν θέλουμε να κατανοήσουμε τις σύγχρονες, μη βιομηχανικές κοινωνίες, θα πρέπει να μελετήσουμε τον προϊστορικό άνθρωπο. Οι σπηλαιογραφίες και τα τατουάζ ήταν ανέκαθεν αφηγηματικές τέχνες. Τα γλυπτά σύμβολα σε πέτρα συναντώνται σε όλες τις γεωγραφικές συντεταγμένες της Αμερικανικής ηπείρου. Η ιδεογραφική αποτύπωση ήταν περισσότερο ανεπτυγμένη στον πολιτισμό των Μιστέκων (mixtecas) της Οαχάκα (Oaxaca) στο Μεξικό, και των Αζτέκων. Τα σύμβολα λειτουργούσαν ως εικονογράμματα που αναπαριστούσαν κατά προσέγγισιν την πραγματικότητα, ή ως ιδεογράμματα που τη συμβόλιζαν, ή ακόμη και ως φωνογράμματα που προέρχονταν από ακρωνύμια, δηλαδή χρησιμοποιούσαν τις αρχικές συλλαβές ορισμένων λέξεων ως φθογγικά σύμβολα: για να εκφράσουν, λοιπόν, το όνομα της πόλης Κοατλάν (Coatlán), στο Μεξικό, οι λαοί που μιλούσαν τη γλώσσα νάουατλ ζωγράφιζαν ένα φίδι, που στη γλώσσα τους λέγεται κόατλ (cóatl) και δύο δόντια με ούλα, που ονομάζονται τλαν-τλι (tlan-tli). Η ρίζα “τλαν” συμπίπτει με τον τοπικό προσδιορισμό «σε, στο». Έτσι, Κοατλάν, στη γλώσσα των Αζτέκων, σήμαινε: «Τόπος των Φιδιών».

writing Aztec

https://www.emaze.com/@ALCLFCQC/THE-AZTECS

          Η Κατήχηση γινόταν από τους Καθολικούς κατακτητές με καμβάδες που είχαν ζωγραφισμένες εικόνες, ακατανόητες, όμως, για τους ιθαγενείς: το χρονικό επίρρημα «τώρα», συμβολιζόταν με ένα χέρι που χτυπούσε μία καμπάνα, σημαίνοντας την ώρα. Έτσι, η λέξη, ο λόγος, έπαψε να λειτουργεί ως υποστήριγμα της λογικής σκέψης.

          Σε πολλές κοινωνίες υπάρχουν μυστικές γλώσσες, δηλαδή γλωσσικά ιδιώματα που χρησιμοποιούσαν ορισμένες κοινωνικές τάξεις ή συντεχνίες, όπως οι Κ’όλλιας (qholla) –οι οι πρακτικοί γιατροί με τα βότανα από τα Βολιβιανά υψίπεδα των Άνδεων. Άλλο παράδειγμα μυστικής γλώσσας είναι το ιερό λεξιλόγιο νιε’ε ποράν (ñe’e porã) των Γουαρανί, στην Παραγουάη, για τη διάδοση των θρησκευτικών παραδόσεων, ή για να μην μπορούν τα πνεύματα που προστατεύουν τα ζώα να καταλάβουν ότι οι άντρες της φυλής πρόκειται να βγουν για κυνήγι.

          Αυτό θα μπορούσε να συγκριθεί με το ιαπωνικό φαινόμενο kei-go ( 敬語 ), σύμφωνα με το οποίο καλούμε με διαφορετικό τρόπο κάποιον ή κάτι, ανάλογα με την κοινωνικό-οικονομική του θέση, την ιεροσύνη, ή ακόμη και τη σπουδαιότητα ενός άψυχου αντικειμένου. Ας πάρουμε για παράδειγμα την προσωπική αντωνυμία «εγώ» -στα ιαπωνικά: 私 (wata[ku]shi) [στον τύπο ευγενείας], η οποία μπορεί και να ειπωθεί: 僕 (boku) σε αρσενική, μορφή, ή και: あたし (atashi) μεταξύ γυναικών, ενώ στον πληθυντικό αλλάζει σε: 私たち (wata[ku]shitachi), ή 俺 (oré), λέξη που συμπίπτει με την αντωνυμία «εμείς» στη γλώσσα των Γουαρανί της Παραγουάης, και αποτελεί ένδειξη (όχι απόδειξη) της κοινής μαλαιοπολυνησιακής προέλευσης αυτών των γλωσσών. Σε αυτό το σημείο αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η γλώσσα γουαρανί διαθέτει -όπως και η ιαπωνική-δύο αντωνυμικούς τύπους για την έννοια «εμείς»: ñandé, ως περιεκτικό (inclusivo, αναφερόμενο σε όλους τους ανθρώπους) και oré ως exclusivo ή αποκλειστικό ή επιλεκτικό –που αναφέρεται, δηλαδή, μόνο στα μέλη της φυλής.

himeji-castle

https://doyouknowjapan.com/castles/

          Στον προ-ινκαϊκό πολιτισμό των Αϋμάρα (Aymara) της Βολιβίας υπάρχει ένα ρήμα εντυπωσιακού μεγέθους, που προφέρεται: awatkipasipxañanakasataq, και σημαίνει: «να προσέχουμε για να διατηρούμε την ενότητά μας, δηλαδή να κρατάμε τις αξίες των προγόνων μας στην ιδιοσυγκρασία μας και να τις μεταδίδουμε στις νεότερες γενιές του πολιτισμού Αϋμαρά».

Σήμερα, πλέον, υπάρχουν δύο τάσεις ιθαγενοφιλίας:

  1. η υπερεθνικιστική
  2. η τουριστική εκμετάλλευση.

Η πρώτη υπαγορεύει μία αμιγή εθνική συνείδηση, ενώ η δεύτερη προσπαθεί να στηρίξει οικονομικά τις κοινότητες. Και οι δύο, πάντως, βασίζονται σε προσωπικότητες όπως ο φύλαρχος Γουαϋκάυπούρο (Guaykaypuro, 16ος αι. π.Κ.Π.) των Καράκας (caracas) –της φυλής που έδωσε το όνομά της στην πρωτεύουσα της Βενεζουέλας-, ο επαναστάτης Τούπαχ Αμάρου (José Gabriel Kunturkanki Tupaq Amaru II, 1742-1781) από το Περού, ή η κάτοχος του Νομπέλ Ειρήνης (1998) Ριγομπέρτα Μεντσού (Rigoberta Menchú) από τη Γουατεμάλα.

_1399606_rigoberta310

http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/specials/newsid_1399000/1399606.stm

          Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε ότι είναι μάταιο να εκφράζουμε ευχές για ένα «μέλλον εποικοδομητικό» και άλλες τέτοιες υποκρισίες, που συνήθως ακούγονται σε παρόμοιες περιστάσεις γλωσσών και πολιτισμών που χάνονται. ( Certificate ) Η μεγάλη αλήθεια είναι ότι ούτε και οι γλώσσες που έχουν υποστεί λιγότερη κακοποίηση από κατακτητές -όπως η ελληνική- δεν έχουν καταφέρει να διατηρήσουν τη σοφία τους. Και αυτό, λόγω της επιβολής ενός «προλεταριάτου των ημιμαθών», που συναντούμε καθημερινά στις οθόνες της τηλεόρασης που μας έχουν επιβάλλει για να κατορθώσουν τελικά το αντίθετο από αυτό που ανακοινώνουν στις διαφημίσεις: να εγκλωβιστούμε σε έναν κόσμο αγωνιώδη, που ούτε καν μπορούμε να εκφράσουμε, γιατί πάσχουμε από μία κοινωνική ασθένεια που λέγεται λεξιπενία, δηλαδή λεξιλογική φτώχεια. Δυστυχώς, έχει εκπληρωθεί εκείνος ο μελαγχολικός στίχος των Ίνκας που λέει:

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;
mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σαν λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ:

http://iliastampourakis.weebly.com/taualphaxi943deltaiota-sigmatauiotasigmaf-gammalambda974sigmasigmaepsilonsigmaf.html

Για Ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών στον χώρο σας, επικοινωνήστε με τον Ηλία Ταμπουράκη & τη Maricela Jiménez Sancho, στα κιν.: 6951614346 & 6939777085