Unesco: Οι 31 χώρες που υπάρχει λόγος να επισκεφτούμε!

Η Φύση δημιουργεί τους πολιτισμούς, λέει ο Felipe Fernández Armesto, του Παν/μίου της Οξφόρδης, όμως ένας πολιτισμός μπορεί να εξαπλωθεί και σε ένα διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο που τον δημιούργησε. Τότε, οι άνθρωποι εκείνου του νέου τόπου γίνονται “ξενιστές” αυτού του πολιτισμού και της γλώσσας του.

Μπορούμε να κρίνουμε κατά πόσον είναι πολιτισμένη μία κοινωνία, από τον τρόπο που εκείνη αντιδρά σε σχέση με το περιβάλλον της, προκειμένου να το προσαρμόσει στις ανάγκες της εξέλιξης του ανθρώπινου νου.  Με παρόμοιο τρόπο λειτουργούν και οι γλώσσες των πολιτισμών. Η Ιστορία είναι περισσότερο ένα κυνήγι του Ανθρώπου, παρά μία επιστημονική έρευνα -με τη συμβατική έννοια- επειδή το παρελθόν δεν είναι παρόν στις αισθήσεις μας. 

unesco

Παρόμοια είναι και τα κριτήρια, με τα οποία η Unesco καταγράφει περιοχές της υφηλίου στον Κατάλογο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας:

1. Παγκόσμια Φυσική Κληρονομιά: Είναι εξαιρετικά φυσικά φαινόμενα ή περιοχές εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς, ιδιάζοντα παραδείγματα μειζόνων φάσεων των εν εξελίξει γεωλογικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης και της βιοποικιλότητας, όπως επίσης και των οικολογικών εξελίξεων.

2. Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά: Είναι αριστουργήματα της ανθρώπινης δημιουργικής διάνοιας, να φέρει μία εξαιρετική μαρτυρία για κάποια πολιτισμική παράδοση, ζώντα ή εξαφανισμένο πολιτισμό, να απεικονίζει σημαντική φάση της ανθρώπινης ιστορίας και αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον, ιδιαίτερα όταν το τελευταίο έχει γίνει ευάλωτο υπό την πίεση ανεπίστροφων αλλαγών, να συνδέεται διακριτά με γεγονότα ή ζώσες παραδόσεις, με ιδέες ή πίστεις, με καλλιτεχνικά ή λογοτεχνικά έργα εξέχουσας παγκόσμιας σημασίας.

3. Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά: Είναι πρακτικές, αναπαραστάσεις, εκφράσεις, γνώσεις και τεχνικές -καθώς και τα εργαλεία, αντικείμενα, χειροτεχνήματα, μουσικές, λογοτεχνία και πολιτιστικοί χώροι που συνδέονται με αυτές– και τις οποίες οι κοινότητες αναγνωρίζουν ότι αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς τους. Μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, αναδημιουργείται συνεχώς από τις κοινότητες σε συνάρτηση με το περιβάλλον τους, την αλληλεπίδρασή τους με τη φύση και την ιστορία τους, και τους παρέχει μία αίσθηση ταυτότητας και συνέχειας.

4. Οι προαναφερθέντες τρεις τομείς παγκόσμιων αξιών μπορεί να είναι και απειλούμενοι, από την άποψη της επιστήμης ή της συντήρησης του είδους τους.

Ας δούμε, τώρα, 31 χώρες που αξίζει να επισκεφτούμε για τους παραπάνω λόγους:

ΕΥΡΩΠΗ:

Ξεκινάμε από την Ακρόπολη της Αθήνας -το παγκόσμιο σύμβολο της κλασικής σκέψης- υπόδειγμα προσαρμογής της αρχιτεκτονικής στη Φύση, στο “κλίμα της ελιάς” και της Μεσογειακής διατροφής -της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco- που δίνει έμφαση στις αξίες της φιλοξενίας και του διαπολιτισμικού διαλόγου.

Επίσης, επιλέγουμε από την Ελλάδα το Όρος Άθως, για τους ίδιους λόγους -του Βυζαντινού, όμως, κόσμου.

Hun.27

Συνεχίζουμε στη Βουδαπέστη -την πρωτεύουσα της Ουγγαρίας– ένα από τα σημαντικότερα αστικά τοπία στον ποταμό Δούναβη -κοιτίδα σημαντικού παλαιολιθικού πολιτισμού-, που συγκεντρώνει αρχιτεκτονικά στοιχεία από τη Ρωμαϊκή εποχή έως σήμερα.

Ire.34

Brú na Bóinne. Παράξενα τα κέλτικα ονόματα της Ιρλανδίας… Γοητευτικά και τα προϊστορικά της μνημεία από τη νεολιθική περίοδο, τα οποία είχαν κοινωνικές, οικονομικές, θρησκευτικές και ταφικές λειτουργίες. Οι πρωιμότεροι τύμβοι είναι 5.500 ετών, ενώ οι μεταγενέστεροι ανάγονται στον Μεσαίωνα και συγκεκριμένα στους Αγγλο-Νορμανδούς.

Nor.48

Τα φιόρδ της Νορβηγίας -όπως το Geiranger-  είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο. Το συγκεκριμένο αποτελεί αρχέτυπο φυσικού κάλλους και γεωλογικών εξελίξεων των περιοχών κοντά στην Αρκτική.

Στη Ρωσική Ομοσπονδία, τώρα, όπου ξεχωρίζει η ηφαιστειογενής Kamchatka με την έντονη δυναμικότητα του τοπίου της και την εκτεταμένη βιοποικιλότητα -στην Ανατολική Σιβηρία- και η Karelia -κοντά στη Φινλανδία- με τη λαϊκή, θρησκευτική αρχιτεκτονική σε ξύλο, στην περιοχή Kizhi Pogost, από τον 18ο αι.

Αλλαγή δρόμου, προς την Ισπανία, όπου το Ισλάμ συναντά την Ευρώπη στο ανάκτορο Alhambra, στην Γρανάδα, και μέσα από τα μουσικά μονοπάτια του flamenco -του κυριότερου εκφραστικού μέσου της χαρμολύπης…

Swi.58

Συνέχεια του πολιτιστικού (και γλωσσικού) ταξιδιού μας στην Ελβετία, όπου ο σιδηρόδρομος Rhaetia Albula Bernina διασχίζει από το 1904 τις Κεντρικές Άλπεις μέσα από 42 τούνελ & 144 γέφυρες, συνδυάζοντας κριτήρια της Unesco τεχνικά, αρχιτεκτονικά και φυσικά, προκειμένου να διασπάσει την απομόνωση των κοινοτήτων που κατοικούν εκεί.

Green.66

Τέλος, στη Γροιλανδία -περιοχή της Δανίας με αυτοδιάθεση, που βρίσκεται πιο κοντά στην Αμερική, παρά στην Ευρώπη- βρίσκεται ο πιο δραστήριος παγετώνας της Γης (Ilulissat), από την Τεταρτογενή περίοδο, με πάγους 250.000 ετών, που κινούνται προς τον Ωκεανό με ταχύτητα 40 χλμ/ώρα!

unesco

Οι τέχνες, οι γεύσεις και οι γιορτές είναι μερικά από τα υποσύνολα του πολιτισμού. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και ο βουδιστικός, ο νομικός μας πολιτισμός και ο πολιτισμός της τεχνολογίας, οι θαλάσσιοι πολιτισμοί, η Αναγέννηση και ο διατροφικός πολιτισμός, μπορούν να στηρίξουν την οντότητα της κουλτούρας –με τη σημασία και τη δημιουργική σπουδαιότητα του καθημερινού modus vivendi, του αρχέγονου αλλά και σύγχρονου.

Κουλτούρα και πολιτισμός: υποσύνολα τα μεν των δε, προϊόντα της Φύσης, αλλά και της ανθρώπινης διανόησης, αποτελούν ιδρυτές λαών.

ΑΣΙΑ:

Bhu.67

Μία από τις λιγότερο γνωστές χώρες της Ασίας, που πρόσφατα (2012) κατέθεσε αίτηση ένταξης των μνημείων της στην Unesco, είναι το Μπουτάν, μία αγροτική κοινωνία, ένα βασίλειο των Ιμαλαϊων, όπου η εξουσία βρίσκεται στα βουδιστικά μοναστήρια-οχυρά του μεσαίωνα (Dzong), που βρίσκονται στις απόκρημνες πλαγιές.

Κίνα! Η χώρα των “Ουράνιων Βουνών” (Tianshan), με τα εντυπωσιακά τοπία 2.500 χλμ., από την Πλειόκαινο περίοδο, η χώρα του Σινικού Τείχους (20.000 χλμ.) του 1ου Αυτοκράτορα, που τον 3ο αι κ.Π. ένωσε τα μαχόμενα βασίλεια των αγροτικών και νομαδικών κοινωνιών -το μοναδικό μνημείο της Ανθρωπότητας που διακρίνεται από τη Σελήνη!

Στο Πεκίνο, η “Απαγορευμένη Πόλη” είναι το ανάκτορο, που στα 10.000 δωμάτιά του -με τη συμβολική αρχιτεκτονική- στέγασε τις δυναστείες Ming και Qing. Κίνα!

Η χώρα της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της χαρτοκοπτικής με τα παραδοσιακά, συμβολικά σχέδια των διάφορων φυλών και της παραδοσιακής όπερας του Πεκίνου, με τις μεσαιωνικές ιστορίες.

Αναχώρηση για Ινδία, τώρα, για να δούμε τα σπήλαια Ajanta -της περιόδου Gupta- όπου βουδιστές μοναχοί του 2ου αι. π.Κ.Π. δημιούργησαν εξαιρετικά γλυπτά.

Πιο πέρα, το Taj Mahal, είναι το σημαντικότερο μνημείο της Ινδο-ισλαμικής αρμονίας και συμμετρίας στην αρχιτεκτονική, από τη Μογγολική περίοδο του 170υ αι. Κ.Π.

Λίγο πιο νοτιοανατολικά, στην Ινδονησία, το τροπικό δάσος της βροχής της Σουμάτρα, με έκταση 2,5 εκατομμύρια τετρρ. χλμ., και χλωρίδα 10.000 ειδών (!), ανήκει στην κατηγορία της Απειλούμενης Φυσικής Κληρονομιάς, λόγω της παράνομης οδοποιίας, που οδηγεί στην επίσης παράνομη υλοτομία…

Το Borobudur, στην Ιάβα, είναι χτισμένο τον 8ο αι. κ.Π., σε σχήμα ιερού λωτού -στοιχείο που ενισχύει την αφομοίωση της τέχνης από το φυσικό περιβάλλον. Το έτος 2010 παρ’ ολίγο να καταστραφεί από την έκρηξη γειτονικού ηφαιστείου…

Συνεχίζουμε το ασιατικό μας ταξίδι, στο Ιράν, όπου η Περσέπολη -η πρωτεύουσα του Δαρείου και των Αχαιμενιδών, από τον 6ο αι π.K.Π.- συνδέει την Ασία με την Ευρώπη, την Περσία με την Αρχαία Ελλάδα, με τις ιστορικές αναμνήσεις των περσικών πολέμων, αλλά και του Μ. Αλεξάνδρου, ενώ στο Ισφαχάν, η αίθουσα μουσικής του ανακτόρου των Τιμουριδών από τον 15ο αι Κ.Π., με τα υψηλής αισθητικής αντηχεία, αποτελεί τμήμα του πολιτιστικού συνόλου που έχει καταγράψει η Unesco.

Burkhan Khaldun: “Το Κατώφλι του Περάσματος προς τον Ουρανό”. Ονόματα εξωτικά, από τα ιερά βουνά των σαμάνων της Μογγολίας, όπου είναι θαμμένος ο Τζένγκις Χαν… Εκεί, ακόμη και σήμερα, οι ντόπιοι κάνουν τελετές με βουδιστικές επιρροές.

Ας παρατηρήσουμε, τώρα, τη ζωγραφική διακόσμηση στο εσωτερικό μίας Μογγολικής yurt: τα χρώματα και τα σχήματα παρουσιάζουν ομοιότητες με την αντίστοιχη διακόσμηση των κάρων της Κόστα Ρίκα -στη μακρινή Λατινική Αμερική (βλ. παρακάτω).

Η Ayutthaya -η αρχαία πρωτεύουσα του Σιάμ, στη σημερινή Ταϊλάνδη, ήταν μία από τις μεγαλύτερες μητροπόλεις του 14ου αι. Δύο αιώνες αργότερα, θα αποκτούσε ιστορική διασύνδεση με την Ελλάδα. Δείτε εδώ το σχετικό άρθρο του Ηλία Ταμπουράκη.

Στο θεαματικό τοπίο της Καππαδοκίας -στην κεντρική Τουρκία- οι Βυζαντινοί λάξευσαν τον 4ο αι., σκήτες, οι οποίες εξελίχθηκαν σε σημαντικούς μοναστικούς οικισμούς της Ανατολίας, μέχρι την εποχή των Σελτζούκων, το έτος 1071. Σήμερα, η Unesco θεωρεί το Göreme ως μία απολιθωμένη Βυζαντινή επαρχία.

Ανάμεσα στα Βαλκάνια και στην Ανατολία, μεταξύ Μεσογείου και Μαύρης Θάλασσας, η Κωνσταντινούπολη υπήρξε το μεγαλύτερο πολιτικό, θρησκευτικό και καλλιτεχνικό κέντρο του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για περισσότερα από 2.000 χρόνια.

Ο περιστροφικός χορός των Mevlevi Σούφι -από το Ικόνιο- ανάγεται στον 13ο αι., και είναι καταχωρημένος στην Unesco ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά.

Yem.64

Αλλαγή πορείας, και πάλι, στην Υεμένη, τώρα, της οποίας η πρωτεύουσα Σανάα ανήκει στην Απειλούμενη Πολιτιστική Κληρονομιά της Unesco, λόγω των πολιτικών αναταραχών στην περιοχή. Τα 6.000 οικήματα από οπτή γη, χτισμένα πριν από 2.500 χρόνια, σε υψόμετρο 2.200 μέτρων, μέσα την ορεινή, βραχώδη έρημο. Το σημερινό ιστορικό κέντρο, με μορφή πρώιμης ισλαμικής πόλης, αναφέρεται στη Βιβλική Αρχαιολογία και στο Κοράνι.

unesco

Οι πολιτισμοί συχνά εκμεταλλεύονται χωρίς μέτρο τη Φύση, και καταλήγουν σε σημείο αυτοκαταστροφής.

ΩΚΕΑΝΙΑ:

Kir.38

Συνέχεια του ταξιδιού μας στο Κιριμπάτι, ένα νησάκι της Μικρονησίας, που έχει το μεγαλύτερο θαλάσσιο πάρκο του κόσμου, έκτασης 408.250 τετρ. χλμ. -προστατευόμενο από την Unesco, λόγω των 800 είδη του ζωικού βασιλείου, 200 είδη κοραλλιών και 500 είδη ψαριών. Η ατόλη αυτή δημιουργήθηκε από την έκρηξη ενός -βυθισμένου σήμερα- ηφαιστείου.

unesco

Θρησκείες και φιλοσοφίες θέτουν την “τάξη των πολιτιστικών πραγμάτων” και παίρνουν τη θέση τους στο “αλφαβητάρι των πολιτισμών”.

Μία θεωρία αναφέρει ότι η λέξη “πολιτισμός” προέρχεται από τη λέξη “πολιτεία” -ίσως με την πλατωνική έννοια του όρου. Επίσης, η ετυμολογία του αγγλικού ρήματος polish [= γυαλίζω // εξευγενίζω] προέρχεται -μέσω του λατινικού polire- από την ίδια ελληνική ρίζα.

(ΛΑΤΙΝΙΚΗ) ΑΜΕΡΙΚΗ:

Μία ενδιαφέρουσα πολιτισμική περιοχή της Λατινικής Αμερικής -με έντονα ιταλικά στοιχεία- είναι η Αργεντινή. Στην Παταγονία, ο εθνικός δρυμός Los Glaciares συγκεντρώνει τη μισή ποσότητα των παγετώνων που έχουν καταχωρηθεί στην Παγκόσμια Φυσική Κληρονομιά της Unesco, με έκταση 600.000 εκτάρια και ύψος 3.000 μ., που δημιουργήθηκαν κατά την Τεταρτογενή περίοδο, σε λιμναίες περιοχές των νότιων Άνδεων.

Στην Παταγονία, επίσης, βρίσκεται και το Σπήλαιο των Χεριών (Cueva de las Manos), με βραχογραφίες μαγικοθρησκευτικού περιεχομένου 13.000 ετών, που απεικονίζουν -μεταξύ άλλων- και την πανίδα της περιοχής σε εκείνη την περίοδο.

Tango! Η (υπο-)κουλτούρα της χαμηλής τάξης του 19ου αι., έχει δημιουργήσει την πολιτισμική ταυτότητα της σύγχρονης Αργεντινής, κι έχει καταχωρηθεί ως Άυλη Κληρονομιά της Ανθρωπότητας.

Κατευθυνόμαστε, τώρα, προς τη Βολιβία, με τα εξώκοσμα, ηφαιστειογενή τοπία των πολύχρωμων λιμνών (Laguna Colorada) και της ορεινής αλυκής Uyuni, στην ημιέρημο του Altiplano -του οροπεδίου των Άνδεων. 

Ο αρχαιολογικός χώρος Tiwanaku με τη μνημειακή αρχιτεκτονική από το έτος 400 Κ.Π., χτισμένος σε υψόμετρο 3.850 μ., ήταν προσανατολισμένος στους αστερισμούς του νότιου ημισφαιρίου, και είχε πολυεθνικό χαρακτήρα!

Τα έθιμα και η προφορική παράδοση των ιθαγενών κοινοτήτων Aymara αποτελούν μέρος της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco, ενώ στην Απειλούμενη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας ανήκει το Potosí -η Αυτοκρατορική Πόλη των Ισπανών του 16ου αι., με τα barroque μνημεία της και το Αναγεννησιακό σύστημα εξόρυξης ασημιού -το μεγαλύτερο του κόσμου!

Λίγο πιο πέρα, στη Βραζιλία, ο Αμαζόνιος! 6.000.000 εκτάρια τροπικού δάσους, με τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στον κόσμο.

Νοτιότερα, οι καταρράκτες Iguaçú εκτείνονται σε μία περιοχή 2,7 χλμ, που περιλαμβάνει πολλά απειλούμενα είδη χλωρίδας και πανίδας.

Στην πόλη Salvador da Bahia συναντώνται 3 πολιτισμοί: το ευρωπαϊκό Renaissance του 16ου αι. με την πορτογαλική πολεοδομία, τις αρχιτεκτονικές φόρμες και τα υλικά, το αφρικανικό δουλεμπόριο με τα θρησκευτικά και γαστρονομικά στοιχεία και η ινδιάνικη πολιτισμική ταυτότητα με τη μελωδική γλώσσα και την πλούσια προφορική παράδοση.

Η πρωτεύουσα Brasilia όμως, που δημιουργήθηκε το 1950 ex nihilo, από τον Óscar Niemeyer kai ton Lúcio Costa, έχει σχήμα πουλιού που πετάει, και αποτελεί υπόδειγμα του αρχιτεκτονικού μοντερνισμού του 20ου αι. -όπως αυτός καθορίστηκε στην Αθήνα το 1943 (Charte d’Athènes) από τον Ελβετό Le Corrbusier.

 Η χορευτική παράδοση samba de roda, από τον 17ο αι., συνθέτει την πορτογαλική γλώσσα και ποίηση με την αφρικανική μουσική και θρησκεία και δημιουργεί ένα υβρίδιο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco.

Συνεχίζουμε το ταξίδι μας στην Κόστα Ρίκα (Κεντρική Λατινική Αμερική), για να εξερευνήσουμε το τροπικό δάσος Diquís, όπου βρίσκονται οι μυστηριώδεις σφαίρες διαμέτρου 0,5-2,5 μ., που κατασκεύασαν οι ιθαγενείς το έτος 500 Κ.Π.

Τα κάρα, με τα οποία οι Κοσταρρικανοί αγρότες μετέφεραν τον καφέ στον Ειρηνικό Ωκεανό, ήταν -στα τέλη του 19ου αι.- ζωγραφισμένα με διαφορετικά χρώματα και σχήματα, ανάλογα με την περιοχή προέλευσης του καρπού. Σήμερα κατασκευάζονται για συλλέκτες και είναι καταχωρημένα στην Άυλη Παγκόσμια Κληρονομιά της Unesco. [Παρατηρήστε την ομοιότητα των χρωμάτων και σχημάτων με τη Μογγολική διακόσμηση. Βλ. πιο πάνω.]

Gua.26

Ο πολιτισμός των Μάγια, στο Tikal της Γουατεμάλας, από τον 6ο αι. π.Κ.Π., μαζί με τον βιότοπο-δημιουργό του, είναι καταχωρημένοι ως μεικτό Μνημείο Παγκόσμιας Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco.

Στο Μεξικό -και συγκεκριμένα στον αρχαιολογικό χώρο Teotihuacán (1ος αι. Κ.Π.)- η Οδός των Νεκρών, ανάμεσα στις Πυραμίδες του Ηλίου και της Σελήνης, είναι διαποτισμένη με τους μεσοαμερικανικούς μύθους του θεϊκού ήρωα Κετσαλκόατλ. Αυτός ο πολιτισμός επιρρέασε ολόκληρη την Κεντρική Αμερική, μέχρι τη Γουατεμάλα.

Βορειότερα, στο Paquimé-Casas Grandes, ανάμεσα στο Μεξικό και στις ΗΠΑ, η πολιτεία των ιθαγενών της Ερήμου Τσιουάουα, με τα 2.000 δωμάτια από οπτή γη, από τον 14ο αι. Κ.Π., αποτελούσε το κύριο εμπορικό κέντρο εκείνης της περιοχής και περιόδου.

Στο κεντρικό Μεξικό, τώρα, οι Ισπανοί κατακτητές του 16ου αι., έχτισαν γύρω από το ηφαίστειο Popocatepetl μοναστήρια σε έναν τοπικό αρχιτεκτονικό  ρυθμό, που ονομάζεται “μπαρόκ της ζάχαρης”

Στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά έχει ενταχθεί η γαστρονομία της περιοχής Michoacán, ένα υβρίδιο ανάμεσα στα προϊόντα και στις τεχνικές των ιθαγενών και των Ισπανών, ενώ στην ίδια περιοχή, κάθε 2 Νοεμβρίου το βράδυ, οι ντόπιοι συγκεντρώνονται στα στολισμένα με κίτρινα λουλούδια και χαρτοκοπτική, και φωτισμένα με κεριά νεκροταφεία, παίζοντας παραδοσιακή μουσική και προσφέροντας σπονδές φαγητού και ποτού στους αγαπημένους τους νεκρούς (Día de los Muertos).

Αλλαγή δρόμου, με κατεύθυνση το Περού. Η γεωγλυφική της Ερήμου Nazca, από τον 5ο αι. π.Κ.Π., -ανεξήγητη ακόμη, σήμερα- είχε μάλλον θρησκευτικούς και αστρονομικούς συμβολισμούς.

Η ινδιάνικη πολιτεία Chan Chan του 15ου αι., αποτελεί υπόδειγμα μίας πολεοδομίας που υποδεικνύει μία αυστηρή, μεσαιωνική κοινωνία, η οποία δάμασε τα λιγοστά ύδατα της ερημικής της περιοχής. Απειλούμενο Μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco, σήμερα, λόγω των τυμβωρύχων της περιοχής, οι οποίοι άλλαξαν το ρου ενός γειτονικού ποταμού, προκειμένου να τον οδηγήσουν προς την κεντρική πυραμίδα του αρχαιολογικού χώρου και να την κόψουν στη μέση, για να αποκαλύψουν τους θησαυρούς της.

Όταν τον 16ο αι., οι Ισπανοί κατακτητές διέλυσαν την Αυτοκρατορία των Ίνκας, οι τελευταίοι απόγονοί τους κατέφυγαν στις ορεινές περιοχές των Άνδεων με την τροπική βλάστηση της γειτονικής Αμαζονίας και το εκπληκτικής ομορφιάς τοπίο, όπου ίδρυσαν την τελευταία πόλη τους, το οχυρό Machu Picchu, με τα κυκλώπειας αρχιτεκτονικής αστεροσκοπεία, τα ανάκτορα, τους ναούς του Ηλίου και τις αγροικίες.

Στις απόκρημνες περιοχές του ποταμού Apurimac, οι ιθαγενείς -ακόμα και σήμερα- κατασκευάζουν κρεμαστές γέφυρες από σχοινί, τις Q´eswachaka, μία τεχνική που έχει καταχωρηθεί από την Unesco ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά.

unesco

Ο Kenneth Clark είπε κάποτε: “Δεν γνωρίζω τι είναι πολιτισμός, όμως τον αναγνωρίζω όταν τον βλέπω ή τον αισθάνομαι με μία από τις πέντε ανθρώπινες αισθήσεις.

Οι πολιτισμοί δεν εξελίσσονται σύμφωνα με συμβατικά μοντέλα.

ΑΦΡΙΚΗ:

Αναχώρηση για την Αίγυπτο, όπου στο Wadi-l-Hitan, υπάρχουν απολιθώματα σκελετών φάλαινας, που αποδεικνύουν το θαλάσσιο παρελθόν της Σαχάρας!

Τις πυραμίδες της Γκίζα, τη σφίγγα και τη φαραωνική νεκρόπολη της Μέμφιδας, φυσικά, όλοι τις γνωρίζουμε…

Eth.22

Λίγο πιο πέρα, στη Lalibela της Αιθιοπίας, οι Χριστιανοί του 13ου αι., λάξευσαν στους βράχους τις μονολιθικές τους σταυρόσχημες εκκλησίες.

Κένυα! Στην περιοχή Rift Valley, υπάρχουν λίμνες με γεωλογικά φαινόμενα -όπως geyser- και απειλούμενα είδη πανίδας, όπως το ροζ φλαμίνγκο.

Στα τροπικά δάση αυτής της χώρας, η φυλή των Mijikenda δημιουργεί από τον 16ο αι., kaya -“ιερά χωριά”, όπου κάνει τις μαγικοθρησκευτικές της τελετές, μία ακόμη Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Unesco.

Το Ομανικό βασίλειο Kilwa των Σουαχίλι καλύπτει τις ακτές της Ανατολικής Αφρικής από την Τανζανία μέχρι την Κένυα, όπου βρίσκεται η πόλη Lamu, χτισμένη από κοράλλι. Επί 700 χρόνια ήταν σημαντικό εμπορικό κέντρο μεταξύ Αφρικανών, Αράβων, Περσών, Ινδών κι Ευρωπαίων.

Συνέχεια του ταξιδιού στο Μάλι -Δυτική Αφρική. Ο Βράχος Badiangara έχει καταχωρηθεί στην Παγκόσμια Κληρονομιά της Unesco λόγω γεωλογικών, αρχαιολογικών κι εθνολογικών ενδιαφερόντων της φυλής Dogon, οι οποίοι είχαν -ήδη από την απώτατη  αρχαιότητα γνώσεις αστρονομίας και επιδίδονται ακόμη και σήμερα στη χειροτεχνία της συμβολικής, μαγικοθρησκευτικής μάσκας. Οι τελετές τους είναι άμεσα συσχετισμένες με το αφιλόξενο φυσικό τους περιβάλλον.

Απειλούμενο μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς -λόγω των πολιτικών και θρησκευτικών διενέξεων της περιοχής- αποτελεί η μεσαιωνική αρχιτεκτονική της Djenné από οπτή γη, στο Δέλτα του Νίγηρα.

Η θεραπευτική μουσική imzad των Tuareg, έχει καταχωρηθεί ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά.

Tan.63

Αλλαγή κατεύθυνσης, και πάλι, προς το Serengeti, στην Τανζανία. 1,5 εκατομμύριο εκτάρια σαβάννας, με πολύ πλούσια βιοποικιλότητα. Εκεί μπορούμε να παρατηρήσουμε τη μετανάστευση άγριων ζώων σε απόσταση 1.000 χλμ.

Zim.65

Τέλος, στη Ζιμπάμπουε, θα δούμε την μοναδική αρχιτεκτονική δημιουργία της “Μαύρης Αφρικής” -του χαμένου πολιτισμού των Shona, από τον 11ο αι. Κ.Π., κατασκευασμένη από τούβλα γρανιτώδους άμμου και αργίλου. Ευρήματα αποδεικνύουν τις εμπορικές σχέσεις αυτού του πολιτισμού με το Ομανικό βασίλειο της Kilwa, στην Ανατολική Αφρική (Βλ. Κένυα).

unesco

Σχεδόν σε όλους τους πολιτισμούς -του παρελθόντος και του παρόντος,  το ρήμα ΕΙΜΑΙ κλίνεται με την εξής “γραμματική”: Εγώ είμαι πολιτισμένος, εσύ ανήκεις σε υποδεέστερη κουλτούρα, αυτός είναι βάρβαρος…

Έχουμε διαπιστώσει, όμως, ότι ο ολοκληρωτισμός θεραπεύεται με το διάβασμα 
και ο ρατσισμός με τα ταξίδια.

COLLAGE3 

Πολύ ευχαρίστως θα επικοινωνούμε μαζί σας για αυτά  τα θέματα, όπως επίσης και για ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών στον χώρο σας, Ηλίας Ταμπουράκης, κιν.: 6951614346 & Maricela Jiménez, 6939777085

Advertisements

Γαστρονομικά προϊόντα-ιδρυτές πολιτισμών στη Λατινική Αμερική

cq5dam.thumbnail.624.351

Ταξίδι στις γλώσσες των πολιτισμών…

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΙΣ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ          

H γλώσσα, η πιο αυθαίρετη, αλλά συγχρόνως και η πιο λογική σύλληψη του ανθρώπινου νου, είναι ο καθρέφτης της κάθε εθνικής νοοτροπίας. Έχουμε σκεφτεί ποτέ, γιατί τα ισπανικά ρήματα της 1ης συζυγίας, όπως π.χ., το honrar (= τιμώ), έχουν στον ενικό αριθμό του ενεστώτα οριστικής τις εξής καταλήξεις;

honr-o

honr-as

honr-a

     Οι γλωσσολόγοι υποστηρίζουν ότι σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει συγγένεια με την κλασική ελληνική γλώσσα, στην οποία τα συνηρημένα ρήματα έχουν παρόμοιες καταλήξεις:

τιμ-άω / τιμ-ῶ

τιμ-ᾷς

τιμ-ᾷ

img-thing

http://www.polyvore.com/antique_trader_final_sale_remington/thing?id=26899718

          Ας αναλογιστούμε, τώρα, τη δυσκολία που συναντά κάποιος όταν χρειάζεται να αναφερθεί στην Αμερικανική ήπειρο: πώς θα πρέπει να την αποκαλεί; Λατινική Αμερική, Ισπανόφωνη Αμερική ή Νότια Αμερική, όπως υπεραπλουστευμένα την ονομάζουν κάποιοι; Ας προσέξουμε σε αυτό το σημείο, γιατί διατρέχουμε τον κίνδυνο να αποκλείσουμε είτε τους Ολλανδούς της Καραϊβικής, είτε τους Αγγλοσάξονες των Ηνωμένων Πολιτειών της βόρειας Αμερικής, ή ακόμη και τους Πορτογάλους ή και πολλούς άλλους λαούς της κεντρικής Αμερικής. Τότε λοιπόν, τι πρέπει να γίνει;  Ίσως θα ήταν καλύτερα να ακούγαμε τους παλαιότερους κατόχους αυτής της γης, τους ιθαγενείς, οι οποίοι σοφά έδιναν ονομασίες από τη Φύση στην πατρίδα τους: “Tawantinsuyu” σημαίνει στη γλώσσα των Ίνκας «η Ενσωμάτωση σε Μορφή Νομικού Προσώπου των Τεσσάρων Περιοχών των Άνδεων, που σχηματίζουν ένα ενιαίο Ινκαϊκό Κράτος.»

Indigenas de America y Siberia comparten vinculos geneticos

http://genealogiaegusquiza.blogspot.gr/2010/12/poblaci%C3%B3n-americana-proviene-de-asia.html

          Ας ταξιδέψουμε, τώρα, ως την εποχή του Χριστόφορου Κολόμβου (Cristóbal Colón, αμφισβητούμενος ο τόπος γέννησης και το έτος: 1436 [56;] – Ισπανία, 1506), ο οποίος για να μπορέσει να συνεννοηθεί με το «Νέο» Κόσμο, είχε πάρει μαζί του 2 διερμηνείς που γνώριζαν την Εβραϊκή, τη Χαλδαϊκή και λίγο την Αραβική γλώσσα, αλλά… «τα χέρια τούς χρησίμευαν εκεί ως γλώσσα», όπως μας διηγούνται οι χρονικογράφοι εκείνης της εποχής: «Τι φοβερή έκπληξη! Οι νέοι αυτοί λαοί μιλούν ο καθένας τη δική του γλώσσα και δε συνεννοούνται μεταξύ τους, όπως συμβαίνει και ανάμεσα σε εμάς και στους Άραβες», έλεγαν οι Ισπανοί, κι ούτε καν μπορούσαν να φανταστούν ότι υπήρχαν συνολικά 2.800 γλώσσες σε εκείνην την ήπειρο.

SantaMaria

http://www.piratskelode.wz.cz/model.html

          Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι η πιο συνηθισμένη έκφραση των Αργεντινών, η λέξη che (=τσε), που τη χρησιμοποιούν ως «ρε», είναι στην πραγματικότητα η κτητική αντωνυμία δικός, -ή, -ό μου στη γουαρανική. Όπως κάθε τι που γεννιέται από τη σύγκρουση δύο Κόσμων διαφορετικών -όχι μόνο από πολιτιστική άποψη, αλλά επίσης και από την άποψη του φυσικού περιβάλλοντος-, η διαδικασία ήταν περίπλοκη, ακριβώς επειδή η σύγκρουση εκείνη ήταν από τις πιο βίαιες της Ιστορίας. 

          Η αποκλειστική χρήση μίας μόνο ιθαγενούς γλώσσας, έχει κάνει τους γηγενείς, από τη μία πλευρά να διατηρούν την πολιτισμική τους ταυτότητα, κι από την άλλη, να περιθωριοποιούνται από την κοινωνική ανάπτυξη. Η μονόπλευρη γνώση της Ισπανικής ή Πορτογαλικής έχει οδηγήσει τις κοινότητες των ιθαγενών σε απάρνηση του πολιτισμικού τους πυρήνα. Η διγλωσσία είναι εν μέρει μία λύση, αλλά όχι η καλύτερη. Η υποτιθέμενη πανάκεια του υβριδισμού έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί ανεπανόρθωτες βλάβες, οδηγώντας τους λαούς σε απώλεια της ρίζας τους.

https://www.youtube.com/watch?v=9cglQ0sJd60

αρχείο λήψης

          Ο μιγαδισμός ανάμεσα στη «φυλή του χαλκού» και στη «χλωμή φυλή», επέφερε γλωσσικό μιγαδισμό κι ένα καλειδοσκόπιο συνεννόησης. «Che esperanza poraité – Για την ελπίδα μου θα σου μιλήσω» τραγουδά ο Εμιλιάνο Ρε (Emiliano Re) στο γλωσσικό ιδίωμα γιο πορά (jo porá), τα “γουαρανοποιημένα ισπανο-πορτογαλικά” από την Παραγουάη.

          Από την άλλη πλευρά της ηπείρου, στην Κούβα, οι ύμνοι της σαν’τερία (santería) –των μαγικοθρησκευτικών τελετουργιών που αφιερώνονται στο πάνθεον των Ορίτσα (orisha), ψέλνονται στην τελετουργική γλώσσα λουκουμί (lucumí) των Γιορουμπά (èdè Yorùbá) της δυτικής Αφρικής, και μεταδίδονται προφορικά από γενιά σε γενιά, γεγονός που φέρνει ως συνέπεια τη λανθασμένη αφομοίωσή τους:

«Bara loyuro sokeboda
omoni Alawana komamakeña irawo e.»

«Σ’ εκλιπαρούμε,
κάνε να ‘ναι ο χρησμός καλός.»

ibeji-and-oya-300x225

http://santeriachurch.org/how-to-learn-santeria/

          Όχι πολύ μακριά, στο Πουέρτο Ρίκο (Puerto Rico), τα Ισπανικά δεν έχουν αφρικάνικο χρώμα, αλλά μεταμφιέζονται σε μπορίνκεν (borinquen), σε ισπανο-αγγλικά (espanglish) Καραϊβικής, και θυμίζουν σε εμάς, τους Έλληνες, τα «μπρούκλικα» της αμερικανικής ξενιτιάς:

          «Se había casado con un drunken bastard de billar, de esos que nacen con la caneca incrustada en la mano y encierran a la fat, ugly housewife en la casa con diez screaming kids entre los cellulitic muslos, mientras ellos hacen pretty-body y le aplanan la calle a cualquier shameless bitch.»

          «Είχε παντρευτεί μ’ έναν drunken bastard (μεθυσμένο μπάσταρδο) από τα μπιλιαρδάδικα, από ‘κείνους που γεννιούνται με το ποτήρι κολλημένο στο χέρι και κλείνουν τη fat, ugly housewife (χοντρή, άσχημη σύζυγο) στο σπίτι με δέκα screaming kids (φωνακλάδικα παιδιά) ανάμεσα στα cellulitic (με κυτταρίτιδα) μπούτια τους, ενώ εκείνοι κάνουν pretty-body (καμάκι) και ανοίγουν το δρόμο σε οποιαδήποτε shameless bitch (ξεδιάντροπη τσούλα).»
          (Ana Lydia Vega, Pollito chicken, Puerto Rico, 1977)

αρχείο λήψης (1)

http://redeggdesigngroup.com/blog/2015/11/11/i-left-my-heart-in-puerto-rico

          Όσον αφορά τη γραφή των ινδιάνικων γλωσσών, είναι λανθασμένη η αντίληψη ότι δεν υπάρχει καμία. Ο καθηγητής Ανδρέας Λόμμελ (Andreas Lommel), του Παν/μίου του Μονάχου, μας λέει ότι εάν θέλουμε να κατανοήσουμε τις σύγχρονες, μη βιομηχανικές κοινωνίες, θα πρέπει να μελετήσουμε τον προϊστορικό άνθρωπο. Οι σπηλαιογραφίες και τα τατουάζ ήταν ανέκαθεν αφηγηματικές τέχνες. Τα γλυπτά σύμβολα σε πέτρα συναντώνται σε όλες τις γεωγραφικές συντεταγμένες της Αμερικανικής ηπείρου. Η ιδεογραφική αποτύπωση ήταν περισσότερο ανεπτυγμένη στον πολιτισμό των Μιστέκων (mixtecas) της Οαχάκα (Oaxaca) στο Μεξικό, και των Αζτέκων. Τα σύμβολα λειτουργούσαν ως εικονογράμματα που αναπαριστούσαν κατά προσέγγισιν την πραγματικότητα, ή ως ιδεογράμματα που τη συμβόλιζαν, ή ακόμη και ως φωνογράμματα που προέρχονταν από ακρωνύμια, δηλαδή χρησιμοποιούσαν τις αρχικές συλλαβές ορισμένων λέξεων ως φθογγικά σύμβολα: για να εκφράσουν, λοιπόν, το όνομα της πόλης Κοατλάν (Coatlán), στο Μεξικό, οι λαοί που μιλούσαν τη γλώσσα νάουατλ ζωγράφιζαν ένα φίδι, που στη γλώσσα τους λέγεται κόατλ (cóatl) και δύο δόντια με ούλα, που ονομάζονται τλαν-τλι (tlan-tli). Η ρίζα “τλαν” συμπίπτει με τον τοπικό προσδιορισμό «σε, στο». Έτσι, Κοατλάν, στη γλώσσα των Αζτέκων, σήμαινε: «Τόπος των Φιδιών».

writing Aztec

https://www.emaze.com/@ALCLFCQC/THE-AZTECS

          Η Κατήχηση γινόταν από τους Καθολικούς κατακτητές με καμβάδες που είχαν ζωγραφισμένες εικόνες, ακατανόητες, όμως, για τους ιθαγενείς: το χρονικό επίρρημα «τώρα», συμβολιζόταν με ένα χέρι που χτυπούσε μία καμπάνα, σημαίνοντας την ώρα. Έτσι, η λέξη, ο λόγος, έπαψε να λειτουργεί ως υποστήριγμα της λογικής σκέψης.

          Σε πολλές κοινωνίες υπάρχουν μυστικές γλώσσες, δηλαδή γλωσσικά ιδιώματα που χρησιμοποιούσαν ορισμένες κοινωνικές τάξεις ή συντεχνίες, όπως οι Κ’όλλιας (qholla) –οι οι πρακτικοί γιατροί με τα βότανα από τα Βολιβιανά υψίπεδα των Άνδεων. Άλλο παράδειγμα μυστικής γλώσσας είναι το ιερό λεξιλόγιο νιε’ε ποράν (ñe’e porã) των Γουαρανί, στην Παραγουάη, για τη διάδοση των θρησκευτικών παραδόσεων, ή για να μην μπορούν τα πνεύματα που προστατεύουν τα ζώα να καταλάβουν ότι οι άντρες της φυλής πρόκειται να βγουν για κυνήγι.

          Αυτό θα μπορούσε να συγκριθεί με το ιαπωνικό φαινόμενο kei-go ( 敬語 ), σύμφωνα με το οποίο καλούμε με διαφορετικό τρόπο κάποιον ή κάτι, ανάλογα με την κοινωνικό-οικονομική του θέση, την ιεροσύνη, ή ακόμη και τη σπουδαιότητα ενός άψυχου αντικειμένου. Ας πάρουμε για παράδειγμα την προσωπική αντωνυμία «εγώ» -στα ιαπωνικά: 私 (wata[ku]shi) [στον τύπο ευγενείας], η οποία μπορεί και να ειπωθεί: 僕 (boku) σε αρσενική, μορφή, ή και: あたし (atashi) μεταξύ γυναικών, ενώ στον πληθυντικό αλλάζει σε: 私たち (wata[ku]shitachi), ή 俺 (oré), λέξη που συμπίπτει με την αντωνυμία «εμείς» στη γλώσσα των Γουαρανί της Παραγουάης, και αποτελεί ένδειξη (όχι απόδειξη) της κοινής μαλαιοπολυνησιακής προέλευσης αυτών των γλωσσών. Σε αυτό το σημείο αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η γλώσσα γουαρανί διαθέτει -όπως και η ιαπωνική-δύο αντωνυμικούς τύπους για την έννοια «εμείς»: ñandé, ως περιεκτικό (inclusivo, αναφερόμενο σε όλους τους ανθρώπους) και oré ως exclusivo ή αποκλειστικό ή επιλεκτικό –που αναφέρεται, δηλαδή, μόνο στα μέλη της φυλής.

himeji-castle

https://doyouknowjapan.com/castles/

          Στον προ-ινκαϊκό πολιτισμό των Αϋμάρα (Aymara) της Βολιβίας υπάρχει ένα ρήμα εντυπωσιακού μεγέθους, που προφέρεται: awatkipasipxañanakasataq, και σημαίνει: «να προσέχουμε για να διατηρούμε την ενότητά μας, δηλαδή να κρατάμε τις αξίες των προγόνων μας στην ιδιοσυγκρασία μας και να τις μεταδίδουμε στις νεότερες γενιές του πολιτισμού Αϋμαρά».

Σήμερα, πλέον, υπάρχουν δύο τάσεις ιθαγενοφιλίας:

  1. η υπερεθνικιστική
  2. η τουριστική εκμετάλλευση.

Η πρώτη υπαγορεύει μία αμιγή εθνική συνείδηση, ενώ η δεύτερη προσπαθεί να στηρίξει οικονομικά τις κοινότητες. Και οι δύο, πάντως, βασίζονται σε προσωπικότητες όπως ο φύλαρχος Γουαϋκάυπούρο (Guaykaypuro, 16ος αι. π.Κ.Π.) των Καράκας (caracas) –της φυλής που έδωσε το όνομά της στην πρωτεύουσα της Βενεζουέλας-, ο επαναστάτης Τούπαχ Αμάρου (José Gabriel Kunturkanki Tupaq Amaru II, 1742-1781) από το Περού, ή η κάτοχος του Νομπέλ Ειρήνης (1998) Ριγομπέρτα Μεντσού (Rigoberta Menchú) από τη Γουατεμάλα.

_1399606_rigoberta310

http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/specials/newsid_1399000/1399606.stm

          Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε ότι είναι μάταιο να εκφράζουμε ευχές για ένα «μέλλον εποικοδομητικό» και άλλες τέτοιες υποκρισίες, που συνήθως ακούγονται σε παρόμοιες περιστάσεις γλωσσών και πολιτισμών που χάνονται. ( Certificate ) Η μεγάλη αλήθεια είναι ότι ούτε και οι γλώσσες που έχουν υποστεί λιγότερη κακοποίηση από κατακτητές -όπως η ελληνική- δεν έχουν καταφέρει να διατηρήσουν τη σοφία τους. Και αυτό, λόγω της επιβολής ενός «προλεταριάτου των ημιμαθών», το οποίο συναντούμε καθημερινά στις οθόνες της τηλεόρασης που μας έχουν επιβάλλει για να κατορθώσουν τελικά το αντίθετο από αυτό που ανακοινώνουν στις διαφημίσεις: να εγκλωβιστούμε σε έναν κόσμο αγωνιώδη, τον οποίον ούτε καν μπορούμε να εκφράσουμε. Δυστυχώς, έχει εκπληρωθεί εκείνος ο μελαγχολικός στίχος των Ίνκας που λέει:

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;
mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σαν λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ:

http://iliastampourakis.weebly.com/taualphaxi943deltaiota-sigmatauiotasigmaf-gammalambda974sigmasigmaepsilonsigmaf.html

Για Ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών στον χώρο σας, επικοινωνήστε με τον Ηλία Ταμπουράκη & τη Maricela Jiménez Sancho, στα κιν.: 6951614346 & 6939777085

Συνέντευξη του καθηγητή-μεταφραστή & συγγραφέα Ηλία Ταμπουράκη στην UNESCO για τον πολιτισμό & τις γλώσσες

 

  • Κύριε Ταμπουράκη, μιλήστε μας για την πολυετή εμπειρία σας στην Εκπαίδευση & στις Εκδόσεις.

          Τυπικά, μπορώ να σας πω ότι φέτος κλείνω 25 διδακτικά χρόνια γλωσσών στο Διδασκαλείο του Καποδιστριακού Παν/μίου, στα πολιτιστικά σεμινάρια του Ομίλου UNESCO Πειραιώς & στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κόστα Ρίκα, στην Κεντρική Λατινική Αμερική. (Δεν μου αρέσει να λέω «ξένων» γλωσσών. Αυτό εννοείται, αφού η χώρα μας δεν είναι επίσημα πολύγλωσση –όπως, π.χ. η Ελβετία.) Αυτό έκανα πάντα σε συνδυασμό με τη λογοτεχνική μετάφραση & με τη συγγραφή βιβλίων με πολιτιστικά θέματα.

http://www.biblionet.gr/

          Υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι δεν μπορείς να διδάξεις δύο ή τρεις γλώσσες, όμως αυτό το θεωρώ γραφειοκρατική αντίληψη όσων προσκολλώνται στα τυπικά δεδομένα ενός φιλολογικού βιβλίου κάποιου εξαμήνου. Προσπαθώ να συνδυάζω το καρτεσιανό cogito με τον εμπειρισμό του Τζον Λοκ (John Locke). Για μένα, μία γλώσσα είναι μία νοοτροπία: σκεφτόμαστε όπως μιλάμε, ή και το αντίθετο. (Πολλές ασιατικές γλώσσες συντάσσουν το ρήμα στο τέλος της πρότασης. Είναι ο «καθρέφτης» της δικής μας αντίληψης.) Θυμάμαι τη μητέρα μου –Ελληνίδα της Αφρικής- να με μαλώνει στα ki-swahili, και τη γιαγιά μου τη Μικρασιάτισσα-Αιγυπτιώτισσα να μου διηγείται ιστορίες της Αιολίας στο Τενέδιο ιδίωμα, με τις τουρκικές λέξεις, και με το αραβικό άρωμα της Αλεξάνδρειας στη γλώσσα. Στο ελβετικό μου σχολείο μιλούσα τη γερμανική διάλεκτο της Ζυρίχης (σχεδόν γοτθικά!!!…), ενώ στην Κυψελιώτικη γειτονιά μου έπαιζα στα Ελληνικά. Έτσι, μετά τις σπουδές μου, κατέληξα να διδάσκω ισπανικά & πορτογαλικά στο Παν/μιο & αγγλικάγερμανικά στη Λατινική Αμερική.

          Αργότερα, στα οδοιπορικά μου στις Άνδεις συγκέντρωσα την προφορική ποίηση του πολιτισμού των Ίνκας, και την μετέφρασα από τη γλώσσα quechua runasimi στα ελληνικά. http://runasimiquechua.weebly.com/

          Επίσης, είχα την τύχη να μεταφράσω από τα ιαπωνικά στα ελληνικά τον «εθνικό θησαυρό» της κλασικής μουσικής, κο. Kubodera Keizaburo, σε επίσημη επίσκεψή του στην Αθήνα. http://iliastampourakis.weebly.com/alpharhochialpha943alpha-muomicronupsilonsigmaiotakappa942-tauetasigmaf-iotaalphapiomeganu943alphasigmaf.html

          Στον ελεύθερο χρόνο μου, μου αρέσει να καταγράφω τις γραμματικές των χωρών στις οποίες ταξιδεύω. Έχω ήδη έτοιμη την αραβική, ενώ είναι ημιτελής η ινδική μου.

 1

(Φωτο.: Κούβα, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Πώς συνδέονται κατά την γνώμη σας ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και τα ταξίδια;

          Τι είναι, αλήθεια, «πολιτισμός»; Όπως λέει και ο Κέννεθ Κλαρκ (Kenneth Clark), μετά από ταξίδια μιας ολόκληρης ζωής –στα βιβλία και στις θάλασσες, στις μουσικές και στις στέγες του κόσμου-, δε γνωρίζω τι είναι πολιτισμός, αλλά τον αναγνωρίζω όταν τον βλέπω ή τον αισθάνομαι με μία από τις πέντε ανθρώπινες αισθήσεις μου.

          Όπως αναφέρω και στο βιογραφικό μου, κατάγομαι από οικογένεια με διεθνείς καταβολές.

          Συνεργάστηκα με το Διπλωματικό Σώμα της Λατινικής Αμερικής ως διερμηνέας κι έχω εκπροσωπήσει την Επιτροπή Τέχνης του Συνδέσμου Λατινοαμερικανών στην Ελλάδα (καθόλου εύκολο να φέρεις σε σύγκλιση δύο πολιτισμούς), αφιερώνοντας συγχρόνως μακρόχρονη περίοδο της ζωής μου στη μελέτη της ασιατικής φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας και της φύσης αυτής της ηπείρου.

          Επίσης, ταξιδεύω εδώ και 30 χρόνια σε 76 χώρες του κόσμου, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας μουσικά ακούσματα και παράξενα αντικείμενα· είναι και αυτά πολιτισμός. Και αυτά χρησιμοποιώ ως παραδείγματα τις ώρες της διδασκαλίας μου.  

          Όλα αυτά μαζί, αποτελούν κρίκους στην αέναη αλυσίδα των πολιτισμών, που αν δεν τη χειριστούμε σωστά, εκείνη μας «αλυσοδένει». Θεωρώ ότι ο πολιτισμικός υβριδισμός προβάλλει ενδιαφέροντα στοιχεία, όμως στις φλέβες του ρέει πόνος.

          Σ’ ένα μεγάλο ταξίδι ζωής ανάμεσα στις χώρες του πλανήτη μας, διαπιστώνουμε ότι –δυστυχώς- ο πολιτισμός (κάθε είδους) εδραιώνεται σε αλήθειες συγκαλυμμένες, σε γλώσσες δυσνόητες και γραφές ιερογλυφικές, για τους λίγους· οι φιλοσοφίες στηρίζονται σε μυθολογίες που ευνοούν τον άνδρα και υποβιβάζουν τη γυναίκα· σε θρησκείες (βασικό στοιχείο κάθε πολιτισμού), που απαιτούν μετάνοια μέσω της τιμωρίας του σώματος με νηστεία και με ανθρωποθυσίες· θρησκείες που αποτάσσονται το σώμα, αυτό το δώρο (;) της Φύσης, που πενθούν τη ζωή με μπούρκα, που αφαιρούν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης μέσα στα μοναστήρια, και της επαφής κάθε ανθρώπου με τη Φύση.

          Υπάρχει, όμως, και το μυστικό σεντούκι, με τους θησαυρούς της ανθρωπότητας: αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και ο πολιτισμός των Μάγια, θαλάσσιοι πολιτισμοί, βουδιστικός πολιτισμός και ο διατροφικός πολιτισμός του καλαμποκιού στη Μέση Αμερική, μπορούν να στηρίξουν την οντότητα της κουλτούρας –με τη σημασία και τη δημιουργική σπουδαιότητα του καθημερινού modus vivendi, του αρχέγονου αλλά και σύγχρονου.

 5

(Φωτο.: Περού, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Ποια είναι τα κοινά σημεία αλλά και οι διαφορές της Ελληνικής με την Λατινογενή Κουλτούρα;

          Είναι μύθος η αντίληψη ότι Έλληνες & Λατινοαμερικάνοι είμαστε όμοιοι. Μπορεί –κάποτε- η κλασική Λατινική γλώσσα να είχε επιρρεαστεί από την αρχαία Ελληνκή, όμως –σήμερα, πλέον- η κοσμοθεωρία των σύγχρονων  Λατινοαμερικανών είναι εκ διαμέτρου αντίθετη από τη δική μας. Ο Χοσέ Κάρλος Γκονσάλες Μπόισο (José Carlos González Boixo) –ο αναλυτής του λογοτεχνικού έργου «Πέδρο Πάραμο» (Pedro Páramo), του Μεξικανού συγγραφέα Χουάν Ρούλφο  (Juan Rulfo, 1953/4), αναφέρει ότι το ζωτικό περιβάλλον αυτού του λαού είναι ένας κόσμος σημαδεμένος από τις γεωγραφικές και ιστορικές συγκυρίες, ένας κόσμος στον οποίον τα πρόσωπα αποκτούν μία ιδιαίτερη ανάγλυφη χροιά, ενώ συγχρόνως παρουσιάζονται κάτω από μία αλυσίδα πιέσεων: τη βία, που καταλήγει να εκφραστεί σωματικά, ή την έλλειψη κάλυψης από πλευράς της κυβέρνησης, η οποία ονομάζεται έτσι με μία γενίκευση της έννοιας· την ίδια τη  θρησκεία, που αντί ν’ αποτελεί αυτή την πύλη σωτηρίας που αναζητούν –είτε γιατί εκλαμβάνεται με λανθασμένο τρόπο, είτε διότι ταυτίζεται με την Εκκλησία ως θεσμός, που επίσης δεν τους βοηθά- σημαίνει για εκείνους το κενό κάλυψης. Είναι επίσης και η  ίδια η βία, η οποία ως μία αταβιστική δύναμη τους κυριεύει, μετατρέποντάς τους σε θύματα και θύτες του εαυτού τους. Η ανθρώπινη ζωή  σ’ αυτόν τον κόσμο παρουσιάζεται, λοιπόν, σαν μία απόλυτη αποτυχία, που μαρτυρείται από την έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στα πρόσωπα, η οποία είναι  ιδιαίτερα εμφανής μεταξύ γονιών και παιδιών, ή και στον ερωτικό τομέα. Συνέπεια αυτού είναι η απώλεια της ελπίδας, την οποία εκλαμβάνουμε και ως την αναζήτηση του ανθρώπου για έναν καλύτερο κόσμο. Οι Λατινοαμερικανοί, εμβαθύνοντας σε αυτά τα ζωτικά προβλήματα, φτάνουν στο όριο να τα τοποθετήσουν στο μεταθανάτιο κόσμο, έχοντας διαπεράσει τα σύνορα της ζωής και  του θανάτου, σε μία ύστατη προσπάθεια να βρουν την  απάντηση που θα σώσει  τον Άνθρωπο. Το συμπέρασμα είναι αρνητικό, παρ’ όλο ότι ορισμένες απόψεις αφήνουν ανοιχτή μία διέξοδο προς την ελπίδα.

          Βρίσκετε καμία ομοιότητα με τη σύγχρονη Ελλάδα; Εάν ναι, αναλογιστείτε μήπως –τελικά- «καταφέραμε» να γίνουμε κι εμείς… Λατινική Αμερική; Εάν έτσι νομίζετε, παρακαλώ απευθυνθείτε στα πολιτικά «λύματα» που εκλέγατε τόσες δεκαετίες.

2

(Φωτο.: Κόστα Ρίκα, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Με ποιους τρόπους μπορεί να διασωθεί η Πολιτιστική Κληρονομιά κάθε χώρας ιδιαίτερα την τωρινή περίοδο που όλα τείνουν να λησμονούνται;

          Έχω κατανοήσει οτι –δυστυχώς- ακόμη και η καταχώρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στον κατάλογο της UNESCO, εξαρτάται και αυτή από μικρο- ή μεγαλοσυμφέροντα… Δυστυχώς.

          Επειδή κύριος φόβος μου είναι η πολυλογία, κι εφ όσον πιστεύω οτι μόλις φτάσουμε στη μέση της δημιουργικής μας ζωής, πρέπει να αφήσουμε χώρο έκφρασης στη νεώτερη γενιά, θα σας παραπέμψω στα λεγόμενα της κόρης μου –της Δανάης Eréndira- η οποία στα 14 της χρόνια είχε βραβευτεί από τον Όμιλο UNESCO για την κατανόηση & την ειρήνη ανάμεσα στους λαούς, όταν μίλησε για την Τένεδο της Μικράς Ασίας –το νησί τής προγιαγιάς της- και είπε τα εξής:

          «Πολιτισμός είναι Ζωή. Είναι χορός, μουσική, αλλά και γραφή. Γεύσεις, γλώσσα, και λογοτεχνία. Είναι ιστορία, τρόπος σκέψης και παιδεία. Είναι και αρχαιότητα, αλλά και ανάπτυξη. Τέχνη, τρόπος συμπεριφοράς, δηλαδή ήθη και έθιμα είναι ο πολιτισμός. Με λίγα λόγια, είναι η λαϊκή ψυχή. Αυτά περνούν από τη γενιά των προγιαγιάδων, στη γενιά των δισέγγονών τους, μέσα από τις αφηγήσεις, και τα ταξίδια. Όταν αυτά που είπαμε συνεχίζουν να υπάρχουν, τότε ο πολιτισμός εξελίσσεται. Εξακολουθεί να ζει με διαφορετική μορφή και έννοια. Νεκρός είναι ο πολιτισμός που έχει ξεχαστεί… Πέρισυ, στην έκτη δημοτικού, η τελευταία ενότητα της Ιστορίας, διηγούνταν τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Κατά τη γνώμη μου, τα κείμενα δίνουν το δίκιο μόνο σε μία από τις δύο πλευρές, δημιουργώντας έτσι, μια εθνικιστική γνώμη στους αναγνώστες. Προσωπικά, μου άρεσε περισσότερο ο τρόπος που τα διδάχτηκα αυτά στο σπίτι μου –ζωντανά, με προσωπικές αφηγήσεις από την οικογένειά μου- παρά από το βιβλίο.»

 4

(Φωτο.: Φινλανδία, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Μιλήστε μας για την συνεργασία σας με τον Όμιλο για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων.

          Έκανα τα πρώτα μου βήματα στην έρευνα και έκφραση του παγκόσμιου πολιτισμού στα πλαίσια του Συνδέσμου Λατινοαμερικανών –που υποστηρίζεται από το Διπλωματικό Σώμα. Εκεί γνώρισα τον κύριο Ιωάννη Μαρωνίτη, ο οποίος με έφερε σε επαφή με τον Όμιλο για την UNESCO Πειραιώς & Νήσων. Είναι πολλά τα χρόνια της συνεργασίας μας. Το παλιότερο αρχείο που βρήκα ήταν από το 2004. Όμως οι περισσότερες από 50 εκδηλώσεις που έχω οργανώσει με την αιγίδα του –φίλου μου, πλέον, του Γιάννη του Μαρωνίτη και της UNESCO Πειραιώς- χρονολογούνται από τα τέλη της δεκαετίας του ’80: Πολυεθνικά πολιτιστικά φεστιβάλ, σεμινάρια, εκθέσεις φωτογραφίας & συναυλίες, ποιητικές βραδιές, παγκόσμιες ημέρες βιβλίου, ταξίδια, και τόσα άλλα όμορφα πράγματα που μας κρατούν ζωντανούς –και που μας είναι απαραίτητα σε περιόδους, όπως τη τωρινή-, όπου οι λέξεις –όπως: «ανάπτυξη»- χάνουν το νόημά τους, και γίνονται «οργουελλικές», προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα νοσηρά συμφέροντα της παγκοσμιοποίησης.

          Και τώρα, ξεκινώ την ενασχόλησή μου με τις κοινωνικές δράσεις τής UNESCO Πειραιώς, δειλά-δειλά, αλλά με κέφι (δεν λέω: «όραμα»· οι λέξεις δεν μπορεί να είναι από ξύλο· πρέπει να βρίσκουμε άλλα υλικά γι’ αυτές).

          Ένα ειλικρινές, φιλικό ευχαριστώ στον Γιάννη τον Μαρωνίτη για όλα όσα κάνει γενικά για τη χώρα μας, για την υποστήριξή του στο έργο μου και για τη φιλοξενία της πολιτιστικής μου ιστοσελίδας με το λογότυπο της UNESCO Πειραιώς στον επίσημο ιστότοπο του Ομίλου. 

http://iliastampourakis.weebly.com/

7

(Φωτο.: Καμπότζη, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Ποιά είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

          Σχέδια; Μη χρησιμοποιείτε άγνωστες λέξεις… Γιατί, μας επιτρέπουν, πλέον να ονειρευόμαστε; Ή αφήνουν τα παιδιά μας να δημιουργήσουν; Έχουν καταλύσει την καλή παιδεία της Ελλάδας μέσα στα σχολεία που μας πετούν κατάμουτρα σαν ελεημοσύνη. Έχουν ακυρώσει τις κοινωνικές αξίες μέσα από την «τηλεόραση των συνταγών κουζίνας, του ποδοσφαίρου & των… πολιτικών success stories». Έχουν διαλύσει την όρεξη για ζωή, ονομάζοντας «ανάπτυξη» τον μισθό-ξεροκόμματο σε μία καταναλωτική κοινωνία πανάκριβης ζωής με το νέο έμβλημα  «Κυριακή-Ανοιχτά», που στην ουσία σημαίνει: προσωπικός χρόνος μηδέν… Έχουν αρχίσει να πουλάνε τους φυσικούς μας πόρους και τους αρχαιολογικούς μας χώρους σε… γραβατωμένους «αστυφύλακες» της παγκόσμιας οικονομίας, με… πέδιλο και κάλτσα…

          Ελπίζω, όμως. Ονειρεύομαι έναν κόσμο διαλόγου και βιβλίων, ελευθερίας -πολιτικής και θρησκευτικής-, οικολογίας και φιλοζωίας, λογικής και ταξιδιών, μακριά από τον σκοταδισμό της λογοκρισίας και τα σύνορα του μίσους.  Προσπαθώ να εργάζομαι ενάντια στη φτώχεια της σκέψης και την ανέχεια, τις εξαρτήσεις, την εκμετάλλευση και την προσφυγιά. Έχω διαπιστώσει ότι ο ολοκληρωτισμός θεραπεύεται με το διάβασμα και ο ρατσισμός με τα ταξίδια…

https://idiaiteramathimataxenonglosson.wordpress.com/

Facebook: Ilias Tampourakis