Ανθολογία ποίησης του αρχαίου πολιτισμού των Ίνκας

1

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ & ΙΣΠΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ, 2017

(Φωτογραφίες από Power Point παλαιότερης παρουσίασης του Ηλία Ταμπουράκη)

2

            Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της, από τις καλυμμένες με χιόνι ημιέρημες εκτάσεις των υψιπέδων των Άνδεων στο Περού και στο Altiplano της Βολιβίας με τα μοβ παστέλ, ανοιχτοπράσινα και ζαχαρί έως και κοκκινωπά χρώματα πάνω στο μολυβί ανδεσίτη, μέχρι τις ερήμους στο Trujillo του Περού δίπλα στη θάλασσα. Από τα φαράγγια της Colca με τους κόνδορες –τους ιερούς καθοδηγητές των προσκυνητών του Ήλιου στο Περού, ως τα βραχώδη νησιά Ballestas με τους θαλάσσιους λέοντες του Ειρηνικού  στο Περού,  και τον Αμαζόνιο –που πηγάζει και αυτός απ’ το Περού- με τις πολύχρωμες, πολύσχημες ορχιδέες, ή τους μπλε παγετώνες Torres del Paine της Παταγονίας και της Γης του Πυρός.

3

(Φωτογραφίες: Ηλίας Ταμπουράκης, 2000-2012)            

            Οι καταβολές του ανθρώπου χάνονται στην καταχνιά των Apu Achachila -των Υψηλών Νεφελωδών Κορυφών των Άνδεων -που για τους γηγενείς είναι θεοί-παππούδες.  Ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή η ρίζα τους!  Από ΄κεί ταξίδεψαν –οδοιπόροι και θαλασσοπόροι- για να φτάσουν απ’ τ’ ανοιχτό πέλαγος στην υψηλή γη. 

4

            Εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια χρειάστηκε η Γη για να δημιουργήσει την Cordillera των Άνδεων με το αχανές Altiplano –το βολιβιανό Υψίπεδο -την Κοιλάδα της Σελήνης με τις βραχώδεις απολήξεις σαν γοτθικούς ναούς-, το Uyuni με τις γαλανόλευκες αλυκές του πάνω στα βουνά, και την Aconcagua, την αργεντίνικη κορυφή των επτά χιλιάδων μέτρων.  Κι άλλα εικοσιπέντε χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση της Titicaca –της Inti Kjarkas- των Ιερών Υδάτων του Ηλίου με τα οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε υψόμετρο τεσσάρων χιλιάδων μέτρων!

5

            Λαμπερά τα ασημοντυμένα μνημεία του Tiwanaku στη Βολιβία με φόντο το κοβάλτινο μπλε του ουρανού, όμως σκοτεινή η προέλευση των Aymara και των προγόνων τους που το κατασκεύασαν.  Ιριδίζοντα τα χρυσά κοσμήματα στο Μουσείο Larco Herrera του Περού, αλλά θολή η καταγωγή των Ίνκας, που ένωσαν τους λαούς του πανανδικού πολιτισμού σε μία δική τους, παγκοσμιοποιημένη Pax Incaica. 

            Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια παρεμβάλλονται ανάμεσα σ’ εμάς, τους αναγνώστες της ινκαϊκής ποίησης, και σ’ εκείνους τους νομάδες που έχοντας περάσει τον Βερίγγειο Πορθμό, ή έχοντας διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό, έγιναν οι πρώτοι Ασιάτες αναρριχητές των Άνδεων, γυρεύοντας στην αρχή βολβούς και θηράματα, κι ύστερα, εκτρέφοντας τις προβατοκαμήλους llamas, καλλιεργώντας δημητριακά quinoa και καλαμπόκι και φτιάχνοντας τα πρωτόλεια εργαλεία τους από οψιδιανό.

6

            Στα 1000 με 2000 μέτρα υψόμετρο, βρίσκεται η ceja de la selva –το φρύδι του δάσους, όπως ονόμασαν αργότερα οι Ισπανοί το kishwar, την καλλιεργήσιμη περιοχή -που έδωσε το όνομά του στους Quechua, τους καλλιεργητές της γης που λάτρευαν τον Ίνκα, τον άρχοντα και προσκυνητή του θεού. Η γλυπτική ήταν το όχημα έκφρασης εκείνου του λαού χωρίς γραφή.

7

            Από την άλλη πλευρά των Άνδεων, στο Tiwanaku της Βολιβίας, κοντά στη ζωογόνο λίμνη Titicaca, στην Πόλη-Ιερό την προσανατολισμένη στ’ άστρα, οι Aymara, από το 200 π.Χ. μέχρι το 600 μ.Χ. –για μία περίοδο που αντιστοιχεί αμυδρά με τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή του «δυτικού» μας κόσμου- τρέφονταν με chuño -κατεψυγμένες πατάτες του χιονιού- εξέτρεφαν προβατοκαμήλους guanaco, εξόρυσσαν από τη Μάνα τους τη Γη βωξίτη, κατασκεύαζαν πέτρινους μονολιθικούς θεούς, έχτιζαν πυραμίδες διακοσμημένες με ανάγλυφα σύμβολα και ταξίδευαν στις νεφέλες της ορεινής φύσης του Qhollasuyu και του νου τους καταναλώνοντας φύλλα κόκας.  Η πρωτοποριακή τους τέχνη εκφράζει τους θρησκευτικούς μύθους και την πολιτιστική ιστορία του τόπου.  Είναι ο θεματοφύλακας της ιδιοσυγκρασίας αυτού του ιδιότυπου νοτιοαμερικανικού πολιτισμού.  Οι πρόγονοί τους, της ομογλωσσίας jaqaru, από το 1.200 π.Χ., αλλά και οι απόγονοί τους και ιδρυτές της αυτοκρατορίας των Ίνκας, που κρατήθηκε στο θρόνο των Άνδεων μέχρι και την ισπανική κατάκτηση του δέκατου έκτου αιώνα, άφησαν σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς του σύγχρονου κόσμου, την ποίησή τους αλλά και τη γλώσσα τους την ποιητική.

8

            Τέλος, οι Ίνκας, στα περίπου εκατό μοναδικά χρόνια της ύπαρξής τους από το 1438 έως το 1533, μ.Χ. φυσικά, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία τους στο Tawantinsuyu –«Τα Τέσσερα Σημεία του Ορίζοντα»- που κάλυπτε τις αντίστοιχες εκτάσεις της σημερινής Νότιας Κολομβίας, του Ισημερινού (Ecuador),  του Περού, της ορεινής Βολιβίας, της βόρειας Αργεντινής και της Χιλής (ως το Santiago), κι έχτισαν την πρωτεύουσά τους στο Cuzco (Qosqo), που σημαίνει Ομφαλός της Γης.  (Από το 1200 έως το 1400 διανύουν μία μυθική περίοδο της ύπαρξής τους, χωρίς καταγραφές ιστορικών γεγονότων.) Η αυτοκρατορία των Ίνκας συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα.  Η βασιλική θέληση έφτανε στο λαό μέσω των τοπικών αρχηγών.  Οι πιο πρωτότυπες πλευρές αυτού του πολιτισμού είναι η τριμερής διαίρεση των γαιών, τα μοναστήρια των Παρθένων του Ηλίου, οι κρατικές αποθήκες, οι στατιστικές και το οδικό δίκτυο, που αντανακλούν μία ιδιάζουσα αντίληψη για τις υποχρεώσεις των υπηκόων έναντι του ανώτατου άρχοντα, όπως και μία αξιοπρόσεκτη εφευρετικότητα για τη σωστή κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού και των προϊόντων –αγαθά που εξασφάλιζε η ιμπεριαλιστική πολιτική τους. Η ινκαϊκή κοινωνία δεν εφάρμοσε τη δουλοκτησία με την κοινή έννοια του όρου. 

9

            Η γη ανήκε στους θεούς, στον Ίνκα και στις κοινότητες των υπηκόων.  Η «θεϊκή υπερτροφή» των quechua, κλειδί του πανανδικού πολιτισμού, ήταν η πατάτα.  Το δημητριακό qinoa και το καλαμπόκι κατείχαν επίσης σημαντική θέση στη διατροφή τους, όπως και το παστό κρέας από προβατοκάμηλο llama και το ψάρι karachi.  Τα τρόφιμα συγκεντρώνονταν στις κρατικές αποθήκες, καταγράφονταν στα qipu –τα σχοινιά με τους κόμπους- κι επαναδιανέμονταν στο λαό, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.

            Ιδιοκτησία δεν υφίστατο, ούτε και προσωπική φορολογία, αλλά κοινοτική.  Αντί για προσωπικούς φόρους, οι υπήκοοι ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν τις χειρονακτικές τους υπηρεσίες. 

            Οι Aqllakuna –οι Παρθένες του Ηλίου, ή Επίλεκτες- ήταν όμορφα κορίτσια που διέμεναν μόνιμα κλεισμένα σε ναούς, και χρησίμευαν ως κεντήστρες ή παλλακίδες του αυτοκράτορα.  Ενίοτε δε, θυσιάζονταν στους θεούς.  Γι αυτό προετοιμάζονταν ψυχολογικά από τη νηπιακή τους ηλικία. 

            Χάρη στο οδικό σύστημα που ένωνε τις περιοχές του σημερινού Περού με τη Βολιβία, τη Χιλή ως τον ποταμό Mapuche, τη Βόρεια Αργεντινή, τον Ισημερινό και τη Νότιοδυτική Κολομβία, ο Ίνκα, εκτός του γεγονότος ότι πληροφορούνταν άμεσα για τις συνθήκες των υπηκόων του, απολάμβανε επίσης καθημερινά φρέσκο ψάρι από το μακρινό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο του έφερναν αυθημερόν οι chaski, δηλ.  οι σκυταλοδρόμοι που επάνδρωναν το αρχαϊκό ταχυδρομείο του βασιλείου.

            Ο Ίνκα είχε, βέβαια, την υποχρέωση να διατηρεί τις κρατικές αποθήκες γεμάτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια, έτσι ώστε το βασίλειο να μην ετίθετο ποτέ σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.  Λέγεται, μάλιστα, ότι οι υπήκοοι είχαν το δικαίωμα να θανατώσουν τον Ίνκα, παρ’ όλο ότι το λάτρευαν σα θεό, σε περίπτωση που δε θα τηρούσε τις υποχρεώσεις του και θα έθετε το λαό σε κίνδυνο.  Όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.  Βέβαια, οι «βυζαντινές» ίντριγκες κυριαρχούσαν στο βασίλειο, και σ’ αυτές οφείλεται εν μέρει και η ευκολία με την οποίαν οι Ισπανοί κατόρθωσαν να κατακτήσουν το Tawantinsuyo.

            Στο Cusco, λοιπόν, οργανώνουν μία μεταβατική κρατική δομή με πρωτογενή σοσιαλιστικά πρότυπα επαναδιανομής των αγαθών, αλλά και έντονα θεοκρατικά στοιχεία λατρείας του Ήλιου στο πρόσωπο του Ίνκα, βασιζόμενοι στη mita –ένα σύστημα εκ περιτροπής προσφοράς δωρεάν εργασίας και γνώσεων για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την κατασκευή αντικειμένων και –φυσικά- την πολιτισμική νοοτροπία, για «το κοινό όφελος».  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος αρχαίας παγκοσμιοποίησης.  Γι’ αυτόν το σκοπό, διενεργούν με στρατιωτικά μέσα μετακινήσεις μεταναστευτικού χαρακτήρα ολόκληρων ayllu –οικογενειακών πρωτοαστικών πυρήνων- με  αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός υβριδικού πολιτισμού στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης τους αυτοδιοικούμενης «συμπολιτείας». 

10

            Ο σημαντικότερος κοινωνικός πυρήνας των λαών της κεντρικής οροσειράς των Άνδεων ήταν, κι εξακολουθεί να είναι το ayllu, δηλαδή η φυλή, η γενεαλογία, η οικογένεια, το σπιτικό, το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μία κοινή ρίζα και οργανώνονται έχοντας έναν αρχηγό kuraka, που δεν είναι άλλος από το γηραιότερο της οικογένειας.  Ο πρωτότοκος γιος του δεν κληρονομεί το ayllu.  Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να δημιουργήσει ένα νέο.

11

            Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Bautista Saavedra, πιστεύουν πως ήδη πριν από την εποχή των Ίνκας (13ος αι.  μ.  Χ.), το ayllu στηρίχθηκε σε θρησκευτικές βάσεις που ένωναν τα μέλη της κοινωνίας.  Οι οικογένειες αυτές είχαν τους δικούς τους θεούς-προστάτες, που ανήκαν στο κοινό Πάνθεον, κάτι ανάλογο δηλαδή, με τα ονόματα που προσδίδονται στην Παναγία.  Ο Inca Garcilaso de la Vega ανέφερε ότι πολλοί ιθαγενείς λαοί του υψιπέδου των Άνδεων πίστευαν πως προέρχονταν από διάφορα ιερά ζώα, όπως τον κόνδορα, το πούμα, το φίδι, κ.ά.  Από την εποχή της ισπανικής κατάκτησης (16ος αι.), τα ayllu δέχτηκαν τη χριστιανική θρησκεία, διατηρώντας συγχρόνως τους μύθους, τις παραδόσεις και τους άγραφους νόμους τους.  Σήμερα είναι δυσπρόσιτα μέρη για τους ξένους, αλλά συγχρόνως ασφαλή.  Σ’  αυτές τις μικρές κοινότητες δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου εγκληματικότητα.  Ένας από τους άγραφους νόμους ορίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας κλέψει, τότε πρέπει να θανατωθεί από τα υπόλοιπα μέλη της.

            Η γεωπολιτική κατανομή των ayllu σε άνω (hanaq) και κάτω (hurin), συνετέλεσε στη διχόνοια που μαστίζει ακόμη και σήμερα τα ινδιάνικα χωριά.  Αυτήν την κατάσταση εκμεταλλεύονται κατά καιρούς οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες των χωρών των Άνδεων –σαν συνεχιστές της ισπανικής αποικιοκρατίας- για να κρατούν τις ιθαγενείς κοινότητες σε καθεστώς καταπίεσης  (διαίρει και βασίλευε!…)

            Σε περιοχές όπου το νερό είναι σπάνιο, τα ayllu συγκεντρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν markas, δηλαδή μικρά χωριά, διατηρώντας όμως άθικτα τα οικογενειακά τους έθιμα και τις παραδόσεις μέσα σε κάθε ayllu ξεχωριστά. 

12

            Οι ιθαγενείς Αmara ονομάζουν αυτό το διοικητικό σύστημα hatta, που σημαίνει:  σπόρος φυτών, ζώων και ανθρώπων, σπέρμα, οικογένεια, κάστα.  Αυτό ήταν στην αρχαιότητα το μόριο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι πόλεις, όπως το Tiwanaku.  Ακόμη και σήμερα, τα ayllu έχουν στην κατοχή τους τη γύρω καλλιεργήσιμη γη, για την οποία δεν πληρώνουν φόρο στο σύγχρονο κράτος.  (Άλλωστε, μεγάλος αριθμός ιθαγενών δε διαθέτει Δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας, και ούτε βέβαια τα δικαιώματα της αγοραπωλησίας, της υγείας, της παιδείας και της συμμετοχής στις διοικητικές διαδικασίες που αυτό παρέχει στους πολίτες.  Πρόκειται για μία υποκριτική μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά καιρούς από διάφορες σύγχρονες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, με την οποία διατείνονται ότι υποστηρίζουν την αυτονομία των ιθαγενών κοινοτήτων, όμως, στην πραγματικότητα, κρατούν τους ινδιάνους σε απομόνωση από την σύγχρονη πραγματικότητα.). Οι κάτοικοι των ayllus δεν ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την υπηκοότητα της χώρας στην οποία κατοικούν, και είναι –σε γενικές γραμμές- αδιάβλητοι ως προς τις επιρροές του δυτικού πολιτισμού.  Τα πράγματα, βέβαια, συνεχώς αλλάζουν.

13

            Εκεί, οι Ίνκας αναπτύσσουν την αστρονομία, τα μαθηματικά και τις αυτοκρατορικές τους τέχνες (κεραμική, υφαντουργία και χρυσοχοΐα), την κυκλώπεια αρχιτεκτονική και την πολεοδομία (που βλέπουμε σήμερα στα τείχη του Saksaywamán), τη μουμιοποίηση των αγαπημένων τους νεκρών και μία μέθοδο καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu –συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων, στα οποία αρχικά καταχωρούσαν τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών μεγεθών της αυτοκρατορίας τους.  Οι qipukamayoqkuna -οι «τυφλοί αναγνώστες των κόμπων»- ήταν εκείνοι που ψηλαφούσαν και τήρησαν κατά… «γράμμα» τη ρήση «awatkipasipjhañanakasataq» των προδρόμων τους των Aymara, που μονολεκτικά προστάζει:  «να είσαι άγρυπνος φρουρός για να διατηρείς την ακεραιότητά μας, δηλαδή να διαφυλάττεις τις αξίες των προγόνων μας και να τις μεταδίδεις στις νεότερες γενιές του πολιτισμού μας».  Watana, πάντως, στα ινδιάνικα σημαίνει «δένω».

14

            Πρόσωπα θεϊκά, ηρωικά και βασιλικά, που ίπτανται ανάμεσα στους κόσμους της πραγματικότητας και του ονείρου, πρωταγωνιστούν στην ποίηση των Ίνκας:  ο πατέρας θεός Ήλιος Tata Inti, η Μητέρα θεά Σελήνη Mama Killa, ο πολιτιστικός ήρωας Wiraqhocha που γεννήθηκε από τα ιερά ύδατα της λίμνης Titicaca, («Βιρακότσα» αποκαλούν ακόμα και σήμερα οι ινδιάνοι όσους λευκούς περιφέρονται στα μέρη τους), οι τέσσερεις  αδελφοί Ayar, που βγήκαν απ’ τα έγκατα του σπηλαίου Paqariqtanpu και ίδρυσαν το Cusco, η Mama Oqllo –η σύζυγος και αδελφή του πρώτου από τους δεκατρείς αυτοκράτορες, του Mallku Qhapaq, οι Παρθένες του Ηλίου -παλλακίδες του Ίνκα και θύματα ανθρωποθυσιών –όπως η μούμια της μικρής Juanita απ’ το Nevado del Ampato-, o Pachakuteq –ο Αυτοκράτορας που επέφερε ριζικές κοινωνικο-θρησκευτικές αλλαγές ανάμεσα στους Quechua (Ίνκας ονομάζονταν μόνο η κάστα των διοικούντων), ο Sinchi Ollanta, ο στρατηγός που ερωτεύτηκε την κόρη του Ίνκα, κι εκείνος του αρνήθηκε την ευχή του, κι ο Atahuallpa, ο τραγικός τελευταίος αυτοκράτορας που σκότωσαν οι Ισπανοί κονκισταδόρες.

15

            Αυτοί οι τελευταίοι, με αρχηγό τον Francisco Pizarro, σε συνεργασία με τον Diego de Almagro  και τον Hernando de Luque, και με την καθοδήγηση του Πέτρου του εκ Χάνδακος (Pedro de Candía), εκμεταλλευόμενοι την εμφύλια σύρραξη μεταξύ των πριγκίπων Atahuallpa και Huáscar, παγιδεύουν κι εκτελούν στις 29 Αυγούστου του 1533 τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ίνκας, παρ’ όλο ότι τους πλήρωσε τα λύτρα σε χρυσάφι κι ασήμι που τους είχε υποσχεθεί.  Το Cusco γκρεμίζεται και πάνω στα κατάλοιπα της μεγαλιθικής του τοιχοποιίας, χτίζεται το νέο Cuzco, με την ισπανική του αρχιτεκτονική από την Extremadura, τους λευκούς τοίχους με τις μπλε πόρτες, τα μπαρόκ ξύλινα μπαλκόνια και τα κεραμίδια στις δίρριχτες στέγες.  Η Qhorikancha, ο Χρυσός Περίβολος μετατρέπεται σε Μονή του Santo Domingo, ενώ το χρυσό άγαλμα του θεού Ήλιου παίζεται στα ζάρια και χάνεται για πάντα από προσώπου γης.  Από τότε, ο ινδιάνος από «Quechua –καλλιεργητής της Γης», ονομάζεται «runa -κατώτερος άνθρωπος».  Μόνο του στήριγμα, η πεντατονική του μουσική και οι ποιητικοί του στοίχοι, με τους οποίους μπορεί να κάνει το μοναδικό πράγμα που του επιτρέπεται μέχρι και σήμερα:  να κλαίει…

16

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;

mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σα λουλούδι μαραμένο,

που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

17

            Μία προσπάθεια αναγέννησης γίνεται στα 1536 από τον Manco Capac το Δεύτερο, ο οποίος, αφού πολιόρκησε το Cuzco, κατέφυγε στα βουνά της Vilcabamba, ιδρύοντας εκεί το Machu Picchu, τη χαμένη πόλη των Ίνκας, που τετρακόσια χρόνια αργότερα θα ανακάλυπτε ο Hiram Bingham για λογαριασμό της Αμερικανικής National Geographic Society.

18

            Αυτά κι άλλα πολλά διαβάζουμε στα «Βασιλικά Σχόλια» του Inca Garcilaso de la Vega, στα 1610.

            Ο José Gabriel Tupac Amaru ο Δεύτερος ξεσηκώνει επανάσταση στα 1780, και δίνει έμπνευση στους σημερινούς αντάρτες tupamarus.

            Στα 1824, μετά τη μάχη του Ayacucho που εξασφάλισε την ανεξαρτησία του Περού, ο Simón Bolívar, στην απελευθερωτική του προσπάθεια, πλήττει την ύπαρξη των ιθαγενών κοινοτήτων, καταργώντας την κοινοτική ιδιοκτησία κι επιβάλλοντάς τους βαριά φορολογία. 

            Το Σύνταγμα του 1919 παραχωρεί νομική υπόσταση στους ιθαγενείς του Περού, ενώ ο βολιβιανός Πρόεδρος Paz Estensoro ευνοεί στα 1953 τους ινδιάνους.

            Εν τέλει, στα 1975, ο περουβιανός Πρόεδρος Velasco Alvarado κάνει επίσημη τη γλώσσα runasimi των ιθαγενών Quechua, των απογόνων, δηλαδή, των Ίνκας.

19

            Και στις 2 Μαρτίου του 1980, οι varayoq –οι παραδοσιακοί αρχηγοί των Quechua ανακηρύσσουν το Ollantaytambo Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Ινδιάνικου Κόσμου και διακηρύσσουν τα δικαιώματα όλων των ιθαγενών λαών που υποφέρουν από τα δεινά τα οφειλόμενα στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, μετά από πολλούς αιώνες κυριαρχίας, εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες χωρίς να μπορέσει να φτάσει σε μία παγκόσμια κοινωνία, αρμονική και δίκαιη.  

20

             Σήμερα πια, παρ’ όλες τις επιρροές που έχει επιβάλλει ο τουρισμός, οι ιθαγενείς των Άνδεων προσπαθούν ακόμη να ζουν τηρώντας τις βασικές έννοιες του αρχαίου τους πολιτισμού.  Κυκλοφορούν ντυμένοι με τη χαρακτηριστική ruana –το γνωστό σ’ εμάς «πόντσο», άλλοτε στα χρώματα τ’ ουράνιου τόξου, κι άλλοτε σε γήινες αποχρώσεις.  Οι άνδρες, φορούν το ch’ullu –τον πλεκτό μυτερό σκούφο που καλύπτει και τ’ αφτιά -ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό «ανδρικό» καπέλο, και κουβαλούν τα μωρά τους μέσα στο p’ullu –ένα «σακίδιο» από πολύχρωμη κουβέρτα που ρίχνουν από τους ώμους στην πλάτη.  Ασχολούνται ακόμη με τη λιμναία αλιεία και την κτηνοτροφία, όπως δείχνουν και τα ανάγλυφα μοτίβα στο Tiwanaku, και διατηρούν το σύστημα αυτοδιοίκησης ayllu από την προϊνκαϊκή εποχή.  Όμως έχει φτάσει η ώρα ν’ αναπτυχθεί αυτή η περιοχή της υφηλίου.  Παρ’  όλ’ αυτά, τα κοινωνικά προβλήματα και οι δεισιδαιμονίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες τάξεις.  Οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα.  Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα καρφάκια από μπαμπού και τους σπόρους, που λειτουργεί ως κρουστό αλλά και έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού.

21

            Οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν σήμερα ως μητρική τη γλώσσα των Ίνκας σε έξι χώρες της νότιας Αμερικής:  στη νότιοδυτική Κολομβία, στον Ισημερινό, κυρίως στο Περού, σε ορισμένες περιοχές της Βολιβίας, στη βόρεια Αργεντινή και στη Χιλή (βόρεια του Santiago), ενώ μεγάλος αριθμός κατοίκων αυτών των χορών την μιλούν ως δεύτερη γλώσσα, παράλληλα με την ισπανική. Πρόδρομός της θεωρείται η jaqaru, η αρχαϊκή γλώσσα των Aymara της Βολιβίας.  Χωρίζεται σε δύο κύριες διαλέκτους:  την quechua I waywash και την quechua II wampu.  Αυτή, διακρίνεται επίσης σε τρία ιδιώματα, το Α, το Β και το C.  Μεταξύ αυτών, η quechua wampu chínchay sureño II C cusqueño-boliviano, είναι η επίσημη αυτοκρατορική γλώσσα του Cusco, στο νότιο Περού, από τον 6ο έως τον 15ο αι. μ.Χ., στην οποία δημιουργήθηκε (δεν μπορούμε να πούμε «γράφτηκε») η κλασική ποίηση των Ίνκας.  Ανάμεσα στις διαλέκτους του βορρά (Ecuador) και του νότου (Χιλή), υπάρχει μία χρονική και γλωσσική διαφορά δέκα αιώνων.  Στην εποχή μας, οι γλωσσολόγοι έχουν προσαρμόσει τα διεθνή σύμβολα της φωνητικής στους ήχους αυτής της γλώσσας, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η μελέτη της λογοτεχνίας της.  Αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει, όμως, γύρω από την ικανότητά μας, ως λαών της γραπτής κουλτούρας, να αποστηθίζουμε, να κατανοούμε και να θυμόμαστε έναν μεγάλο όγκο γνώσεων, σε σύγκριση με τους πολιτισμούς της προφορικής παράδοσης.

22

            Η ακουστική της quechua / runasimi βασίζεται σε ήχους ουρανικούς, και λαρυγγικούς:  έχει, για παράδειγμα, έξι τύπους του φθόγγου «κ»:  k, k’, kh, q, q’, qh, ανάλογα με την ένταση του ήχου και το σημείο της στοματικής κοιλότητας ή του λάρυγγα που τον δημιουργεί. 

            Ανήκει στην ομάδα των συμφυρματικών ή συγκολλητικών γλωσσών και λειτουργεί –όπως και οι ουραλικές & αλταϊκές (βλ.  Ιαπωνική, Τουρκική, Φινλανδική και Ουγγρική)- με προσφύματα, επιθήματα και μεσενθήματα που επικολλώνται στις ρίζες των λέξεων και ολοκληρώνουν το νόημά τους ως προς τον χρόνο, την εξέλιξη και την ταχύτητά της, τον τόπο και την απόσταση, (σε κίνηση ή στάση), το υποκείμενο, το άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο ή κατηγορούμενο και τον αριθμό ή την ποσότητά τους, την κτήση, την άρνηση ή αντίθεση, την κατάφαση ή την αποδοχή, την απορία και την αίτηση άδειας, την βεβαιότητα ή την ανασφάλεια, την ολότητα ή τον επιμερισμό, την πτώση, τον τρόπο, το μέσον, την εμπειρία και τη συνειδητότητα, την υποχρέωση, την τιμή και το συναίσθημα, το σκοπό ή και τη συνέργια και την αιτία της πράξης, ή της έννοιας –συγκεκριμένης ή αφηρημένης- που δηλώνεται, ή άλλες γραμματικές και συντακτικές σχέσεις.  Μέχρι και τα βοηθητικά ρήματα, δηλώνονται με συλλαβές στη μέση των λέξεων.  Κύριο μέλημα, λοιπόν, αυτής της γλώσσας είναι η ακρίβεια στη δήλωση.  Γι αυτό και η μετάφρασή της είναι δύσκολη, και ορισμένες στιγμές ακατόρθωτη. 

23

            Είναι ενδιαφέρον να αναφέρουμε εδώ εκείνον τον κανόνα της ινδιάνικης γραμματικής, σύμφωνα με τον οποίον, τα ρήματα έχουν τύπο στιγμιαίο αλλά και διαρκείας, μόνο στην καταφατική τους μορφή, ενώ στην αρνητική περιορίζονται στο στιγμιαίο.  Π.χ.:  takini = τραγουδώ γενικά, yo canto (στα ισπανικά), I sing (στα αγγλικά).  Takishani = τραγουδώ τώρα, yo estoy cantando (στα ισπανικά) και I am singing (στα αγγλικά).  Manan takinichu = δεν τραγουδώ, είτε γενικά, είτε τώρα, yo no canto, yo no estoy cantando (στα ισπανικά), I do not sing, I am not singing (στα αγγλικά).  Όλα μαζί σε έναν αρνητικό τύπο.  Δεν υπάρχει ο τύπος manan takishanichu.  Κι αυτό βασίζεται στη νοοτροπία αυτού του λαού (κάθε γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί την έκφραση μίας πολιτισμικής νοοτροπίας), στη φιλοσοφία τους, θα ήταν προτιμότερο να πούμε, η οποία συνάδει με την αριστοτελική, και υπαγορεύει ότι το μη ον δεν υφίσταται, ούτε ως προς τον τόπο ούτε ως προς το χρόνο˙  είναι απουσία κυριότητας ή πράξης.  Εάν υπάρξει άρνηση, τότε παύει να υφίσταται η πραγματικότητα ή η αλήθεια.  Και επειδή το ρήμα ειμί (είμαι, υπάρχω, γίνομαι, είμαι παρών, υφίσταμαι), ser / estar στα ισπανικά, to be στα αγγλικά, και kay ή και –sha- στη γλώσσα των Quechua, σχηματίζει τον ενεστώτα διαρκείας, εκλείπει από την άρνηση.  

            Είναι εντυπωσιακό να εξετάσουμε, τελειώνοντας αυτό το σύντομο εισαγωγικό σημείωμα, τη δημιουργία των ρηματικών τύπων:

24

            Επίσης, είναι ενδιαφέρουσα η σύνταξη της κλασικής γλώσσας των Ίνκας, η οποία, όπως και η ιαπωνική και η τουρκική, θέτουν το ρήμα στο τέλος.  Δημιουργούν, δηλαδή, ένα φαινόμενο ανάλογο της γερμανικής Endstellung:

25

            Σήμερα πλέον, η νέα υβριδική quechua ακολουθεί την ισπανική σύνταξη:  υποκείμενο –ρήμα – αντικείμενο.

            Η ποίηση των Ίνκας έφτασε σε υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο, χάρη στη γλώσσα runasimi των Quechua, η οποία διαθέτει ελαστικότητα και μουσικότητα ευρείας κλίμακας.  Επιπλέον, η διαπολιτισμικότητα εκείνης της κοινωνίας την ώθησε σε μία υψηλή σύνθεση αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο βολιβιανός λόγιος Jesús Lara αναφέρει ότι «δεν υπάρχει άλλη γλώσσα στον κόσμο  ικανή να εκφράσει με ένα μόνο ρήμα τόσες ψυχικές καταστάσεις, τόσες βαθμίδες τρυφερότητας ή πάθους, θυμού ή καταφρόνιας.  […]  Είναι το πολυτιμότερο μνημείο μεταξύ όλων των εγερθέντων από την τιτάνια φυλή των Άνδεων, […]  και Μούσα της είναι η φλογέρα zampoña.»

            Είναι αναμενόμενος ο πεσιμισμός στην ποίηση ενός λαού που ζει σ’ ένα φυσικό περιβάλλον ανελέητο, και που οι κατακτητές του τον έχουν ακρωτηριάσει.

            Δώδεκα είναι τα κυριότερα είδη της ινκαϊκής ποίησης:

26

            Παρουσιάζει συγγενείς μορφές με την ευρωπαϊκή ελεγεία, όπως αυτήν του Σιμωνίδη του Κείου (557/6 π.Χ. – Σικελία, 468 π.Χ.), του λυρικού ποιητή, ο οποίος με λιτό, ιωνικό γλωσσικό υλικό, και ταπεινά επιβλητικό, κατορθώνει να φέρει σε σύγκλιση την βαθιά απλότητα με την βαθιά τραγικότητα.  Είναι παροιμιώδης η έκφραση:  «πιο λυπηρό κι από τα δάκρυα του Σιμωνίδη».  Ατενίζει τις βασικές ανθρώπινες καταστάσεις με συγκινησιακό μινιμαλισμό (ας μας επιτραπεί ο υπερβατικός όρος), και τον θάνατο και τη συμφορά με τυπικά (αρχαίο)ελληνικό τρόπο, δηλώνοντας την αβεβαιότητα της ζωής με συμβουλευτικό ύφος:

            Χρησιμοποιείται ως μοιρολόι για τον αποχαιρετισμό των αναχωρητών ή των νεκρών.

            Πρέπει, επίσης, να αναφερθεί εδώ και το θεατρικό δράμα aránway, που μετέπειτα δέχτηκε ισπανικές επιρροές από τον 16ο αιώνα. 

            Οι ποιητές (yarawí, arawiku) συνέθεταν τα μελοποιημένα ποιήματα για το θέατρο (aranwa), όπου οι ηθοποιοί (saynataruna) ερμήνευαν τους έμμετρους διαλόγους φορώντας μάσκες (saynata).

28

            Ο Wamán Puma de Ayala, ιθαγενούς καταγωγής ιστορικός του Περού, αναφέρει το χορό llamaya, που αναπαριστά τους βοσκούς με τα λάμας, το harawayo –το χορό των γεωργών, τον kachiwa, δηλ.  το χορό της ευθυμίας, και προσθέτει ότι «εάν αυτοί οι χοροί δεν συνοδεύονταν από πολύ ποτό, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπροσώπευαν την έκφραση της απόλυτης ευτυχίας.»

            «Η γλώσσα aymara αποτελεί μνημείο ενός λαού με πνευματική ευρύτητα και αισθητική ευαισθησία.  Εκφράζει τη συλλογική συνείδηση ενός εθνικού χαρακτήρα ήπιου, αλλά με σιδερένια θέληση για επιβίωση σ’ ένα περιβάλλον εχθρικό για τον μέσο άνθρωπο.  Είναι η γλώσσα της στωικότητας ενώπιον της βαθιάς επαφής του Ανθρώπου με τη Φύση.  […]  Η ποίηση των Aymara μάς εκπλήσσει με τον άκαμπτο εξπρεσιονισμό και την αφαιρετικότητά της», αναφέρει μεταξύ άλλων ο βολιβιανός κριτικός της λογοτεχνίας Édgar Ávila Echazú.  Τα θέματα που την απασχολούν είναι οι κοσμικές ενοράσεις, οι θεϊκές αποκαλύψεις, η προέλευση του ανθρώπινου γένους και η διακυβέρνηση της ζωής του από τους θεούς, ο χρόνος, ο χώρος και οι σχέσεις του Ανθρώπου με τη Φύση και τη θεϊκή υπόσταση.  Πρόκειται για μία προφορική παράδοση των περίπλοκων κι εκλεπτυσμένων εννοιών της φιλοσοφίας, της κοσμογονίας, της θεογονίας και της μυθολογίας των αυτοχθόνων, όπως αυτή εμφανίζεται στα ανάγλυφα του Tiwanaku.  Χαρακτηρίζεται από έναν ερωτικό λυρισμό, συχνά μελαγχολικό, και αγνό.  Αφθονούν οι συσχετισμοί της γυναίκας με τα πτηνά, τα λουλούδια και τ’ άστρα.  Οι ανώνυμοι ποιητές των Aymara θρηνούν την απουσία αγαπημένων προσώπων, την απιστία και την αδιαφορία.  Υπάρχουν, επίσης, επικλήσεις στους θεούς για ειρήνη, στη ζωή και στο θάνατο.  Οι λογοτεχνικές μεταφορές σπανίζουν, κι όταν εμφανίζονται, τότε είναι απλοϊκές.  Οι στίχοι είναι λακωνικοί και ο αριθμός των στροφών δεν είναι μεγάλος.  Συχνά χρησιμοποιούνται ρητορικά στοιχεία με έναν σχεδόν θεατρικό τρόπο.  Οι αντωνυμίες στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού, η προστακτική έγκλιση των ρημάτων και τα υποκοριστικά κυριαρχούν στη γραμματική αυτής της ποίησης.

29

      Εννέα είναι τα είδη της ποίησης αυτού του πολιτισμού:

30

            Είναι θλιβερό το γεγονός ότι αυτή η ποίηση (με εξαίρεση τα τρία τελευταία είδη, τα οποία συναντούμε αργότερα και στους Ίνκας), «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας τους, αφήνοντάς μας σήμερα αμυδρά ίχνη του μεγαλείου της.  Οι Ίνκας, βέβαια, ανέπτυξαν άλλα είδη ποίησης, με τα οποία θα ασχοληθούμε παρακάτω.

            Ένα 20% του λεξιλογίου των Ίνκας είναι απόλυτα κοινό με αυτό των Aymaras, ενώ οι μισές ινκαϊκές λέξεις έχουν την ετυμολογική τους ρίζα στη γλώσσα aymara.

31

Chaca cilthumpi,

nina nayrampi

llaquita chuimajha

uñantapjhana.

Το νεφέλωμα του Ωρίωνα

κι ο Σείριος

είδαν με ακόρεστο πόνο

τη θλιμμένη μου καρδιά.

 

Το Νεφέλωμα του Ωρίωνα παρομοιάζεται εδώ με ουράνια σταγόνα.

            «[…]Οι Αμερινδοί διέθεταν αστρονομικές γνώσεις που τους διευκόλυναν στην καλλιέργεια της γης.  Για τη μελέτη των κινήσεων του Σύμπαντος, έχτιζαν τους ναούς τους προσανατολίζοντάς τους στα άστρα.  […]

            Είναι απαραίτητο να αναφερθεί ότι κατά τις διάφορες εποχές που θεμελιώθηκαν οι ιθαγενείς μητροπόλεις της Αμερικής, τα άστρα καταλάμβαναν διαφορετικές θέσεις στον ουράνιο θόλο.  Έτσι, μία πιθανή μέθοδος χρονολόγησης των μνημείων είναι η μελέτη της σημερινής  γωνίας απόκλισής τους από την αντίστοιχη θέση τού θεϊκά συσχετισμένου μ΄ αυτά άστρου κατά την εποχή της κατασκευής του.  […]

            Οι amauta -σοφοί του πολιτισμού Chiripa- επέλεξαν τον τόπο ίδρυσης του Tiwanaku στα υψίπεδα των βολιβιανών Άνδεων, προς τον Σταυρό του Νότου.  […]

32

            Στην Q’alasasaya -το Ναό της Όρθιας Πέτρας, (200 π.Χ.-600 μ.Χ.), αφιερωμένο στο θεό Ήλιο Willka Inti, και στις δύο ισημερίες, δηλαδή τη φθινοπωρινή -που εδώ αρχίζει την 21η Μαρτίου, και την εαρινή -21η Σεπτεμβρίου, ο ήλιος ανατέλλει ακριβώς από το κέντρο της κύριας πύλης, που ορίζεται από ένα μονολιθικό ειδώλιο.  Κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, (21 Ιουνίου), ο ήλιος ανατέλλει από τη βορειοανατολική γωνία των τειχών, ενώ κατά το θερινό (21 Δεκεμβρίου) ανατέλλει από τη νοτιοανατολική γωνία, φωτίζοντας πάντα το μονόλιθο που προαναφέραμε.  Οι ιερείς-αστρονόμοι του Tiwanaku, πρόγονοι της αυτοκρατορίας των Ίνκας, είχαν υπολογίσει το έτος σε 365,24 ημέρες. 

            […] Στην αυτοκρατορία των Ίνκας, (1438-1532 μ.Χ.), που ονομαζόταν Tawantinsuyu, δηλ. «τα 4 σημεία του ορίζοντα», υπήρχε μία δοξασία, σύμφωνα με την οποία, ο Γαλαξίας μας, που λεγόταν Qoyllurñan, δηλαδή «μονοπάτι των αστερισμών», έρεε από τον ουράνιο θόλο Hanaqpacha, και εισχωρούσε στον κάτω κόσμο.  Επιστρέφοντας προς τα ΄πάνω, άφηνε στο πέρασμά του σημάδια από σκούρα, γόνιμη λάσπη στον ουρανό, σε σχήματα φιδιών amaru, βατράχων, πουλιών suri, προβατοκαμήλων llamas και αλεπούδων atoq. Ο ήλιος εμφανιζόταν ως ο θεός Inti, ενώ το φεγγάρι, ως η θεά Killa.  […]

33

            Η κυκλώπεια αρχιτεκτονική της θεαματικής πόλης Machu Picchu, παρουσιάζει -μεταξύ άλλων- έναν ναό με ημικυκλική κάτοψη, που είναι γνωστός ως το Προπύργιο. Στον ανατολικό του τοίχο, έχει ένα άνοιγμα, που οδηγεί τις ακτίνες του πρωινού ήλιου, που ανατέλλει πάνω απ΄  την κορυφή San Gabriel την 21η Ιουνίου, όταν ξεκινά το χειμερινό ηλιοστάσιο στο νότιο ημισφαίριο, παράλληλα προς το χαραγμένο χείλος της ιερής πέτρας Intiwatana, που σημαίνει «δεσμά του Ηλίου».  […]

            Ο Σείριος αναφέρεται σ’ αυτόν τον στίχο ως φωτιά των ματιών, δηλαδή μαγνητικό κύμα.

            Γιατί η ποίηση των Ίνκας μπόρεσε να αναπτυχθεί ως ένα επίπεδο πιο υψηλό από εκείνο της ποίησης των Aymara;  Μία εμφανής εξήγηση  είναι η μεγαλύτερη ελαστικότητα και η ευρύτερη μουσικότητα  που παρουσιάζει.  Μία ακόμη εξήγηση θα μπορούσε να είναι η διαπολιτισμικότητα αυτής της παγκοσμιοποιημένης συμπολιτείας, που της έδωσε το χάρισμα της σύνθεσης των διαφόρων στοιχείων και της αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο J.  Lara αναφέρει ότι «η ποιητική γλώσσα των Quechua ρέει από τις Άνδεις σαν τους σπόρους του καλαμποκιού που κυλούν από τους σωρούς, παρασύροντας τα πιο αέρινα μουσικά ακούσματα κι αντικατοπτρίζοντας κάθε καπρίτσιο του φωτός.»  Εξηγεί ότι ενώ στα ισπανικά αναζητούμε τον έρωτα με μία φραστική μορφή απαράλλαχτη (¡ámame!), στη runasimi έχουμε οκτώ διαφορετικές δυνατότητες που εκφράζουν λεπτές διαφορές της ψυχικής κατάστασης του ερώντος.  Η ποίηση των Quechua δεν δείχνει ιδιαίτερη ανησυχία για το μέτρο ή τη ρίμα.  Έχουν και τα δύο αυτά στοιχεία απλή μορφή και απέχουν από κάθε είδους εθιμική ακαμψία, εκτός από τις περιπτώσεις λατρευτικών ύμνων.  Δίδεται μεγαλύτερη προσοχή στην τονική υφή των λέξεων, παρά στον αριθμό των συλλαβών.

              Έτσι, θεωρείται η ποίηση των Ίνκας εκ διαμέτρου αντίθετη από την ιαπωνική haiku, που δείχνει αυστηρότητα στο μέτρο –5/7/5- με το οποίο δίνει εικόνα και ήχο, με συνήθη έλλειψη ρήματος, όπως στο ποίημα του Ιάπωνα ποιητή της περιόδου Edo (Τόκυο του 17ου αι.)  Matsuo Bashô:

34

            Όταν, βέβαια, η ινκαϊκή ποίηση προορίζεται για τραγούδι, τότε δείχνει κι εκείνη προτίμηση στον πεντασύλλαβο στίχο.  Και δεδομένου ότι αυτή η ινδιάνικη γλώσσα διαθέτει αφθονία λέξεων με ίδιες καταλήξεις, η ομοιοκαταληξία στα μουσικά κομμάτια επιτυγχάνεται με φυσικότητα:

Phullu lliqllayki

t’ika allwisqa;

qhori q’aytuwan

sumaq minisqa;

munakuyniywan

chhichin qipuska,

ñawiy rik’iwan

mat’i awasqa.

Μανδύα υφαντό

με λουλούδια φοράς˙

με χρυσή κλωστή

ομορφοκεντημένο˙

με την αγάπη μου

για ‘σένα δεμένο,

και την αγωνία των ματιών μου

υφασμένο.

            (Είναι φυσικό να μην επιτυγχάνεται το μέτρο και η ρίμα στην ελληνική μετάφραση, εάν θέλουμε να παραμείνουμε πιστοί στο νόημα του πρωτότυπου στίχου, και να μην παριστάνουμε τους ποιητές-λογοπλάστες…)                                                    

            Το wawaki είναι είδος ποίησης με μορφή ερωτικού διαλόγου ή χορικού, ενώ το aranway είναι ένα υβρίδιο με στοιχεία μύθου και λαϊκού χιούμορ.  Προσωποποιημένα ζώα, όπως η μαϊμού, η αλεπού, η τίγρη και ο αετός πρωταγωνιστούν σ’ αυτήν την ποίηση. Ας δούμε, όμως, τώρα ένα ποίημα-προσευχή, που χρησιμοποιούν οι σαμάνοι –οι ιερείς, θεραπευτές και μάντεις:

35

Pachakamaq Yaya,

may pachapin kanki(?)

Hanaqpachapichu,

kay pachapichu,

kaylla pachapichu(?)

Yakullaykita

kacharimúway

waqchaykiman,

runaykiman(!)

 

Θεϊκέ Πατέρα, Δημιουργέ των Πάντων,

σε ποιον χρόνο, σε ποιο Σύμπαν βρίσκεσαι;

Στον Yπερκείμενο των Πάντων Ουρανό,

στην Επικείμενη των Πάντων Γη,

σε τούτη τη γη μονάχα;

Τα ύδατά Σου και μόνο

από μακριά στείλε σε ‘μάς,

τους φτωχούς Σου ανθρώπους!

36

            «[…] Το μυστήριο του φαινομενικά αντιφατικού πατέρα αποδίδεται εκφραστικά στη μορφή μιας μεγάλης θεότητας του προϊστορικού Περού, που ονομάζεται Wiraqhocha.  Η τιάρα του είναι ο Ήλιος˙  σε κάθε χέρι του σφίγγει έναν κεραυνό˙ οι βροχές που αναζωογονούν τη ζωή των κοιλάδων του κόσμου, καταβαίνουν από τα μάτια του με τη μορφή δακρύων.  Είναι, λοιπόν, ο συμπαντικός Θεός, ο δημιουργός όλων των πραγμάτων˙  και όμως, στους θρύλους της παρουσίας του στη γη εμφανίζεται ως περιπλανώμενος ζητιάνος, ταπεινωμένος και κουρελής. […] Επίσης, σαν θεός του Ηλίου και της καταιγίδας, η σύνθεσή του είναι οικεία. […] Η ουσία βρίσκεται στο γεγονός πως η χάρη που ξεχύνεται από την ηλιακή πύλη είναι η ίδια με την ενέργεια του κεραυνού, η οποία εκμηδενίζει και ταυτόχρονα παραμένει άφθαρτη:  πρόκειται για το φως του Άφθαρτου που καταστρέφει τις αυταπάτες και το οποίο είναι το ίδιο με το δημιουργικό φως. Και αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία μιας δευτερεύουσας πολικότητας της φύσης:  η απαστράπτουσα φλόγα της ηλιακής λάμψης φαίνεται, επίσης, και στη γονιμοποιητική βροχή˙  η ενέργεια που βρίσκεται πίσω από το θεμελιακό ζεύγος των αντίθετων, φωτιά και νερό, είναι μία και η αυτή.

             Όμως, η πιο ασυνήθιστη και βαθυστόχαστη όψη του Wiraqhocha, αυτής της τόσο ευγενικής περουβιανής σύλληψης του συμπαντικού θεού, είναι μια λεπτομέρεια ιδιαίτερα εξατομικευμένη:  τα δάκρυα, τα ζωντανά ύδατα, είναι τα δάκρυα του θεού.  Έτσι, η παγκόσμια αμφισβητούμενη διαπίστωση του μοναχού, ότι «όλη η ζωή είναι οδυνηρή», συνδέεται με την παγκόσμια γονιμοποιητική διαβεβαίωση του πατέρα:  «Η ζωή πρέπει να υπάρχει!»  Η θεότητα αυτή παρέχει απλόχερα ζωή στη ζωή, παρ’ όλο που έχει πλήρη επίγνωση της μίζερης ζωής των δημιουργημάτων της, παρ’ όλο που έχει πλήρη συνείδηση των κραυγών του πόνου, της φωτιάς, της παράνοιας του πλανημένου, του αυτοκατεστραμμένου, του λάγνου και οργισμένου σύμπαντος της δημιουργίας του.  Η κατακράτηση των σπερματικών υδάτων θα σήμαινε την εκμηδένιση, ενώ η διαρκής απονομή τους γεννάει τον κόσμο που γνωρίζουμε. Η ουσία του χρόνου είναι ροή, διάλυση της παροδικής ύπαρξης˙  και η ουσία της ζωής είναι χρόνος.  Με το έλεος και τη αγάπη του για τις μορφές του χρόνου, αυτός ο άνθρωπος που δημιουργεί ανθρώπους, παρέχει την υποστήριξή του στη θάλασσα της οδύνης˙  επειδή, όμως, έχει συνείδηση των πράξεών του, τα σπερματικά ύδατα της ζωής που προσφέρει είναι τα δάκρυα των ματιών του.

            Το παράδοξο της δημιουργίας, η έλευση των μορφών του χρόνου από την αιωνιότητα, αποτελεί το γενετικό μυστικό του πατέρα.  Ποτέ δεν μπορεί να ερμηνευθεί με ακρίβεια.  Γι’ αυτό και κάθε θεολογικό σύστημα έχει ένα τρωτό σημείο, μία αχίλλειο πτέρνα, που ακούμπησε η μητέρα της ζωής κι έτσι ανατρέπεται η πιθανότητα της τέλειας γνώσης.  […]»      

TAKI

Qanmi kanki sumaj ttika,

ñuqatajmi tturpu khishka;

qanmi kanki kusi káwsay,

ñuqatajmi llaki míray.

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Όμορφο λουλούδι είσαι,

κι εγώ αγκάθι κοφτερό˙

η ευτυχία της ζωής μου  είσαι εσύ,

κι εγώ τύχη δεινή για ‘σένα.

37

            Αυτό το τραγούδι (taki) είναι γραμμένο στη διάλεκτο του Ayacucho, μίας περιοχής των κεντρικών υψιπέδων του σημερινού Περού, κοντά στην αρχαία πρωτεύουσα του βασιλείου Wari (500-1000 μ.Χ.), γνωστή τόσο για την ομώνυμη μάχη για την ανεξαρτησία από το Ισπανικό Στέμμα στα 1824, όσο και για το επαναστατικό κίνημα Sendero Luminoso (Φωτεινό Μονοπάτι), που αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του 1960, το οποίο στα 1980 κατάφερε να γνωστοποιήσει στην υφήλιο τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των σύγχρονων ιθαγενών quechua.  Οι μέθοδοι κοινωνικής αντίστασης αυτού του κινήματος ήταν ιδιαίτερα σκληρές, όπως τις περιγράφει και ο σύγχρονος περουβιανός συγγραφέας Mario Vargas Llosa στο βιβλίο του Lituma en los Andes, –με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική ομάδα από τη διεθνή κοινότητα- όμως οι επιθέσεις τους εκείνες ενάντια στους εκπροσώπους του ταξικού κατεστημένου της «Δημοκρατίας» του Περού, δεν συγκρίνονται με την αγριότητα και την αδιαλλαξία της αμερικανόφιλης κυβέρνησης αυτής της νοτιοαμερικανικής χώρας με τη μακρά παράδοση στα δικτατορικά, μιλιταριστικά καθεστώτα.  Εκείνα τα γεγονότα απέβησαν τότε στην μείωση του τουρισμού, όχι μόνο στο Ayacucho, αλλά και σε κάθε περιοχή όπου μετακινούνταν οι αντάρτες senderistas.  Βέβαια, μετά τη σύλληψη και φυλάκιση του Abimael Guzmán, του ιδρυτή του κινήματος, στα 1992, οι συνθήκες για τον τουρισμό στις Άνδεις είναι πλέον πολύ ασφαλέστερες απ’ ότι ήταν στις περασμένες δεκαετίες, όμως, δυστυχώς, η κατάσταση των ινδιάνων ολοένα χειροτερεύει.  Μπορεί από τη μία πλευρά το πάθος της ανακάλυψης μοναδικών τρόπων ζωής από τους ξένους να συμβάλλει στην αποκατάσταση της κληρονομιάς και στην επιβίωση των παραδόσεων, αλλά ο ανεξέλεγκτος τουρισμός καταλήγει στην υποβάθμιση του πολιτισμού.  «Σε εκατό χρόνια από σήμερα», λέει ο αμερικανός συγγραφέας Paul Bowles,  «δεν θα είναι πια αναγκαίο να ταξιδεύει κανείς, αφού ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ομοιόμορφος.»  Ίσως οι ξένοι επισκέπτες να αποτελούν σημαντικό οικονομικό τομέα για τις ιθαγενείς κοινότητες με το συνάλλαγμα που τους αφήνουν αγοράζοντας τα πανέμορφα είδη λαϊκής τέχνης αυτού του λαού, όμως η πνευματικότητα των Ίνκας δεν πουλιέται.  Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να τα δει ένα «δυτικό» μάτι, εφ’ όσον δεν μπορεί να συμμετέχει σε μία γηγενή κουλτούρα.  «Τα ταξίδια διευρύνουν το πνεύμα», είπε ο Μοντεσκιέ.  «Βγαίνεις από τον κύκλο των προκαταλήψεων της πατρίδας σου και δεν είσαι καθόλου διατεθειμένος να φορτωθείς τις προκαταλήψεις των ξένων.»  Όμως, ο τουρίστας του 21ου αιώνα είναι ένα παιδί που ταξιδεύει αποκλειστικά για να ενισχύσει αυτές τις προκαταλήψεις.  Έτσι, ο εκδυτικισμός αυτών των εν μέρει αγνών κοινωνιών αποτελεί πολιτισμικό πλήγμα για την ινκαϊκή κουλτούρα.  Στα 1999, σύμφωνα με δημοσίευση του Courrier της Unesco, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η κυβέρνηση του Περού επεξεργάστηκαν ένα πρόγραμμα εναλλακτικού τουρισμού με σκοπό να αξιοποιήσουν την πολιτιστική ταυτότητα των ιθαγενών κοινοτήτων υποδοχής.  Μόνο με τα ταξίδια, λοιπόν, ωριμάζει ο άνθρωπος, λέει μία (περσική) παροιμία.

            Θα ήθελα σ’ αυτό το σημείο, διακριτικά, να ευχαριστήσω εκείνον τον δάσκαλο του υποτυπώδους μονοθέσιου Δημοτικού Σχολείου της ινδιάνικης κοινότητας των quechua της Pampallajta, που με την υπομονή που χαρακτηρίζει τους ιθαγενείς, ξενύχτησε δίπλα μου με την γκαζόλαμπα στο χέρι απαγγέλλοντας ποιήματα, υπαγορεύοντάς μου εξωτικούς γραμματικούς τύπους, τραγουδώντας κι οδηγώντας με στους δρόμους της προφορικής παράδοσης του πανανδικού πολιτισμού.  Επίμονα με παρακάλεσε για την ανωνυμία του.  Μετριοφροσύνη;  Φόβος;  Ο καλύτερος τρόπος για να τον ευχαριστήσω είναι ν’ ακολουθήσω την ορθογραφία που μου πρότεινε γι’ αυτό το μελοποιημένο ποίημα και να τηρήσω την ανωνυμία του.  Ας τον ονομάσω, λοιπόν, συμβατικά Kunturkanki –Γιο του Κόνδορα, του Ιερού Καθοδηγητή της Φυλής.

38

            Κάτω από την πίεση της ισπανικής κατάκτησης, μόνο τρία είδη ποίησης μπόρεσαν να επιβιώσουν:  το arawi, το wayñu και η wanqa.  Από αυτά, το πρώτο και το τελευταίο κατά σειρά είναι μελαγχολικά, κι εκφράζουν τη θλίψη των ηττημένων, ενώ το wayñu αποτελεί μέρος της σύγχρονης μελοποιημένης ποίησης.  Τα υπόλοιπα είδη, όπως η qhashwa και το τραγούδι taki περιέπεσαν σε δυσχρηστία και σχεδόν εξαφανίστηκαν.  Η ποίηση των αυτοχθόνων σιώπησε με τους ήχους των έγχορδων οργάνων της Καστίλλης και με τους Γρηγοριανούς ύμνους.

            Το ανώνυμο Mánchay Puitu είναι ένα ποίημα που συνδυάζει τα στοιχεία του arawi και του wayñu.  Ο θρύλος λέει ότι το συνέθεσε ένας ιθαγενής καθολικός ιερέας από την Chayanta, και ότι το ερμήνευε ο ίδιος με την φλογέρα του, την qena, την οποία είχε ο ίδιος κατασκευάσει από το κνημιαίο οστό της νεκρής αγαπημένης του.  Το ερωτευμένο ζευγάρι υποχρεώθηκε να χωρίσει, λόγω της μετάθεσης του ιερέα από το Potosí στη La Paz, την Πρωτεύουσα της Βολιβίας.  Η κοπέλα πέθανε λίγο καιρό αργότερα από τη θλίψη της, κι οι συγχωριανοί της την έθαψαν σ’ ένα μέρος μυστικό.  Όταν ο ιερέας επέστρεψε, αφιέρωσε τη ζωή του σ’ εκείνη, μ’ αυτόν τον μακάβριο τρόπο.

            Στα 1555 μ.Χ.  παρουσιάστηκε στο Potosí της Βολιβίας μία ελεγεία των αυτοχθόνων, για το μαρτυρικό θάνατο του Atahualpa, που σηματοδότησε το τέλος της Αυτοκρατορίας του  Tawantinsuyu και του πολιτισμού των Ίνκας.  Πρόκειται για μία wanqa που αφηγείται ότι ο Sapa Inka Ataw Wallpa ονειρεύτηκε πως άνθρωποι κόκκινοι θα κατέφθαναν από τη θάλασσα και θα έπνιγαν στο αίμα το λαό των Quechua.  Ο ιερέας Waylla Wisa πέφτει σε έξταση για να ερμηνεύσει τον χρησμό κι επιβεβαιώνει το επικείμενο κακό.  Τότε ο Ίνκα τον στέλνει να συνομιλήσει με τους εχθρούς.  Ο Pizarro του απαντά ότι ψάχνει πλούτη, ενώ ο καθολικός παπάς Valverde ισχυρίζεται ότι θα φανερώσει στους ιθαγενείς τον έναν και αληθινό Θεό.  Ο Waylla Wisa δεν καταλαβαίνει το νόημα του γραπτού μηνύματος που στέλνουν οι Ισπανοί κατακτητές στον ινδιάνο βασιλιά, κι έτσι, ο Pizarro σκοτώνει τον Waylla Wisa.  Ο θρύλος προσθέτει ότι ο Pizarro παίρνει μαζί του το κομμένο κεφάλι του Waylla Wisa στην Ισπανία, όπου, όμως, καταδικάζεται για την πράξη του και εκτελείται.  Εν τέλει, ο άλλος Ισπανός κατακτητής του Περού, ο Almagro, καίει, κατόπιν διαταγών- το πτώμα του Pizarro και του αφανίζει την περιουσία και την οικογένεια.

WANQA APU INKA ATAWALLPAMAN   

Titiyanñas Inti ñawillan

Apu Inkaq.

Chiriyanñas hatun sonqollan

Atawallpaq.

Tawantinsuyu waqallasqan

hik’isparaq.

Pacha phuyus tiyaykamunña

tutayaspa.

Η δυσκολία που παρουσιάζει η μετάφραση της αρχαϊκής γλώσσας runasimi quechua των Ίνκας –που επιπλέον ανήκει πια στην προφορική παράδοση- ίσως να μας παραπέμπει στη λειτουργικότητα των κινεζικών ιδεογραμμάτων.  Επιλέξαμε, λοιπόν, γι’ αυτό το στιχάκι την ελεύθερη απόδοση: 

ΣΤΟΝ ΙΝΚΑ ATAWALLPA ΤΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟ

Τα μάτια του, που σαν τον Ήλιο λάμπαν,

μολύβι γίναν.

Η Υψηλή Καρδιά του Atawallpa

πάγωσε.

Το Tawantinsuyu ολόκληρο

δακρύζει.

Η γη με σύννεφα

νυχτώνει.

            Αυτή η θεατρική ελεγεία εκφράζει το αλύτρωτο συναίσθημα των ηττημένων ιθαγενών των Άνδεων, οι οποίοι τον 16ο αι.  αποδέχτηκαν στωικά τον μαρτυρικό θάνατο του τελευταίου –κατ’ ουσίαν- Αυτοκράτορά τους, του Sapa Inka Ataw Wallpa Yupanki.

            Ο Αυτοκράτορας Wayna Qhapaq είχε δύο γιους:  τον Waskar και τον Ataw Wallpa, τους οποίους είχε αποκτήσει από διαφορετικές συζύγους.  Ο πρώτος είχε δυνατή επιρροή στο λαό των νότιων περιοχών του βασιλείου, ενώ ο δεύτερος στο βορρά.  Τις έριδες μεταξύ των δύο ετεροθαλών αδελφών για το στέμμα εκμεταλλεύθηκαν οι Ισπανοί κατακτητές για να καταλάβουν την Qaqamarka (Cajamarca), την Πρωτεύουσα του Tawantinsuyo.  Είναι τραγικό το γεγονός ότι ο Waskar κατέληξε αιχμάλωτος του αδελφού του, του Ataw Wallpa, ενώ κι εκείνος ήταν, με τη σειρά του, αιχμάλωτος του Francisco Pizarro.  Εν τέλει, στις 29 Αυγούστου του 1533, κι ενώ ο Ισπανός κατακτητής είχε λάβει τα λάφυρα σε χρυσό και σε ασήμι –που του είχε υποσχεθεί ο Ίνκα- εκτέλεσε τον Ataw Wallpa δι’ απαγχονισμού.

            Από την άλλη πλευρά της Αμερικανικής ηπείρου, στο Κεντρικό Μεξικό, οι απόγονοι των Αζτέκων, που επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας, μας δίνουν τη σύγχρονη άποψη των ηττημένων, μέσα από τα ποιήματά τους, όπως το Yancuic Anahuac Cuícatl – το «Νέο τραγούδι του Ανάουακ», που έγραψε στα 1994 στη γλώσσα náhuatl ο Δάσκαλος Natalio Hernández, (ένας σύχρονος σοφός «tlamatini», του Εθνικού Συμβουλίου Πολιτισμού), στο οποίο παρουσιάζει τον Αυτοκράτορα Motecuhzoma Ome Xocoyotzin να διαλογίζεται με την καρδιά του:

39

            Άλλο σημαντικό έργο αυτής της περιόδου, είναι το θεατρικό δράμα Ollantay, το οποίο, παρουσιάζει στοιχεία της προαποικιακής εποχής.  Αφηγείται την ιστορία του στρατηγού Ollanta που πέφτει στη δυσμένεια του Ίνκα Pachakuteq, επειδή τόλμησε να ζητήσει το χέρι της κόρης του Kusi Qoyllur.  Ο καρπός αυτού του έρωτα προκάλεσε ρήξη ανάμεσα στον Αυτοκράτορα και τον στρατηγό του, ο οποίος βγαίνει χαμένος από τη μάχη μετά από μία προδοσία.  Συλληφθείς και οδηγούμενος στο Cusco για να εκτελεστεί, διαπιστώνει ότι ο Ίνκα Pachakuteq έχει πεθάνει.  Ο γιος του Αυτοκράτορα –και κληρονόμος της maskapaicha, του ιερού στέμματος- δίνει συγχώρηση στο ερωτευμένο ζευγάρι, το οποίο εν τέλει παντρεύεται.  Ο γάμος αυτός θα ανεβάσει τον Sinchi Ollanta –το στρατηγό- στη θέση του Αντιβασιλέα, δίνοντάς του τη δυνατότητα να κατακτήσει τους Kolla (Aymara) της Βολιβίας. 

40

            Το ανώνυμο έργο αυτό της προφορικής παράδοσης των Quechua καταγράφηκε από τον Ισπανό ιερέα του Sicuani, γνωστό με τ’ όνομα Antonio Valdez.  Ο λόγιος J.  Lara αναφέρει ότι τα όμορφα ποιήματα arawi αυτού του θεατρικού δράματος προσομοιάζουν στα χορικά της κλασικής ελληνικής τραγωδίας:

41

            Ο στίχος «hinantin orqo hinantin / ακόμη κι αν όλοι οι θεοί μαζί», συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους της ποίησης των Άνδεων. Η λέξη orqo σημαίνει βουνό.  Τα βουνά, όμως, είχαν (και συνεχίζουν να έχουν) για τους ιθαγενείς θεία υπόσταση, δεδομένου ότι ο άνθρωπος θεοποιεί τη φύση.  Έτσι, η στροφή συνεχίζει με τον στίχο:  «sayarinman awqa wasi / σαν εχθρικό φρούριο <εναντίον μου> ορθώνονταν», που παρομοιάζει τα θεϊκά βουνά -τα Apu[kuna] των Άνδεων- με awqa wasi, δηλαδή “των πολεμιστών σπίτι” –επομένως φρούριο.  Είναι όμορφη αυτή η παρομοίωση των δυσχερειών της ειμαρμένης με θεϊκό όρος που υψώνεται σαν κάστρο.  Η λέξη hinantin, που σχηματίζεται από τον τριπλό συνδυασμό ενός λεξήματος, ενός φωνήματος και ενός εξαρτημένου γραμματικού μορφήματος, και αποτελείται από το προσωδιακό hina = “ως, σαν” –που μπορεί να θεωρηθεί και λέξημα-, το εγκλητικό, βεβαιωτικό –n- = “είναι”, που ως φώνημα μπορεί να πάρει και τη μορφή –mi, και το επιρρηματκό μόρφημα –ntin = “συνολικά”, εκφράζει μία ολότητα φυσική, ένα γεωγραφικό σύνολο.  Δημιουργεί μία σκηνή παρόμοια με τη θέα από μία κορυφή των Άνδεων, απ΄ όπου διακρίνονται αλυσιδωτά και μερικώς επικαλυπτόμενα μεταξύ τους όλα τα γύρω βουνά.

            Ας ακούσουμε, τώρα την κλασική ποίηση των Ίνκας, μελωποιημένη, σε σύγχρονη ερμηνεία από το βολιβιανό συγγρότημα Los Jairas:

https://youtu.be/Pk6afEBKgq8

MÁMAY (Huallpa Rimachi Mayta)

Ima phuyun háqay phuyu,

yanayasqaq wasaykamun.

Mamaypaq waqaynincharí,

paraman tukuspa hamun.

H ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ

Τι σύννεφο είν’ εκείνο

που την καταχνιά μου φέρνει;

Ίσως της μάνας μου το κλάμα να ‘ναι,

που έρχεται σα βροχή.

Από τη μία πλευρά, λοιπόν, η ισπανική γλώσσα παραγκώνισε τις ιθαγενείς, αλλά από την άλλη, πολλές αυτόχθονες λέξεις έχουν παρεισφρήσει στις ισπανικές διαλέκτους και στα ιδιώματα της Λατινικής Αμερικής.  Ο Eκουατοριανός συγγραφέας Jorge Icaza, έγραφε στα 1948:

42

            Παρατηρούμε ότι οι υπογραμμισμένες λέξεις στη γλώσσα quechua II wampu B, καταλαμβάνουν το ένα δέκατο του κειμένου.  Αν, λοιπόν, λάβουμε γνώση των ινδιάνικων νοημάτων, μπορούμε να μεταφράσουμε το κείμενο «Huairapamushcas» ως εξής:

42

            Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι χωρίς τη γνώση των ιθαγενών γλωσσών, δεν μπορούμε ν’ απολαύσουμε μεγάλο μέρος της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας.  Σε αυτό το στοιχείο έγκειται η δυσκολία που παρουσιάζει η ισπανική γλώσσα σε ένα δευτεροβάθμιο επίπεδο.

            Η δόμηση της εθνικής ταυτότητας στη Βολιβία είχε αργή εξέλιξη.  Στην περίοδο της πρώτης Δημοκρατίας (τον 19ο αι.), αρνείται την ιθαγενή ιδιότητα, νοσταλγεί τη λατινική, εμπνέεται από τη Γαλλία και δίνει την αίσθηση της αριστοκρατίας. Διαιωνίζει τη φεουδαρχική νοοτροπία και τη σκλαβιά του ινδιάνου.  Έτσι, η λογοτεχνική δημιουργία των αυτοχθόνων περιορίζεται σημαντικά. 

            Η ποίηση στις Άνδεις εξελίσσεται, όπως και σε κάθε άλλο πολιτισμό.  Έχει ήδη διανύσει περιόδους ρομαντισμού και μοντερνισμού, (τον 19ο αι.), μεταμοντερνισμού, (τον 20ο αι.), και σήμερα βρίσκεται σε ύφεση.

http://runasimiquechua.weebly.com/

            Η σημερινή ποίηση του Περού και της Βολιβίας, πάντως, έστω κι εκλαϊκευμένη πια, -μέσω των σύγχρονων τραγουδιών, που βασίζονται στην παράδοση των αυτοχθόνων και των Ισπανών, δίνει ελπιδοφόρα δείγματα:

            Η μουσική των Άνδεων σήμερα πλέον δεν διατηρεί την αυθεντικότητα των αρχαίων ρυθμών, δεδομένου ότι οι κοινωνίες των ιθαγενών ανήκαν στην προφορική παράδοση και δε διατηρούσαν γραπτά αρχεία.  Επιπλέον, οι ισπανικές μελωδίες των κατακτητών, προσαρμοσμένες στο πεντατονικό σύστημα των πνευστών οργάνων, έχουν δημιουργήσει ένα ενδιαφέρον υβρίδιο. 

            Λέει η παράδοση ότι μία ñust’a -μία πριγκίπισσα των Ίνκας, που λεγόταν Qenani- ερωτεύτηκε έναν Ισπανό κατακτητή.  Οι κοινωνικές συνθήκες, όμως, στην αναγεννησιακή Αμερική δεν επέτρεπαν στο ζευγάρι να παντρευτεί.  Η θλιμμένη Qenani ζήτησε τη βοήθεια των ινδιάνων θεών της, και τότε, ο Wayra –ο Άνεμος- τη μεταμόρφωσε σε καλάμι.  Ο αγαπημένος της μάταια την έψαχνε στα βουνά.  Κι επειδή ο δικός του ο Θεός, ο Καθολικός, δεν έχει την ιδιότητα να μεταμορφώνει τους ανθρώπους, ζήτησε τη βοήθεια των πνευμάτων του νεφελώδους δάσους των άνω Άνδεων, κι έτσι, μεταμορφώθηκε κι εκείνος σε armadillo, που λέγεται και quirquinchu –όπως και οι κάτοικοι της πόλης Oruro, στη Βολιβία- ένα θηλαστικό με πτυσσόμενο και τριχωτό κέλυφος, σαν της χελώνας και μουσούδα μυρμηγκοφάγου, που επιστημονικά ονομάζεται βραδύπους.  Τα χρόνια πέρασαν, κι ένας μιγάς βοσκός με τα llamas του –τις προβατοκαμήλους των Άνδεων- άκουσε μουσική ν’ αναβλύζει ανάμεσα απ’ τις καλαμιές.  Έκοψε τότε ένα καλάμι, το τρύπησε, κι άρχισε να συνθέτει τα εντυπωσιακά μουσικά ακούσματα των Υψιπέδων.  Κυνήγησε, κατόπιν ένα armadillo, του πήρε το κέλυφος, κι αφού του πρόσθεσε χορδές απ’ το μαλλί των llamas, έφτιαξε το charango, την περουβιανή απομίμηση της ισπανικής κιθάρας.  Οι Ισπανοί κατακτητές, όμως, απαγόρευσαν αυτήν τη μουσική, διότι τη θεώρησαν ικανή να ξεσηκώσει επαναστάσεις.

43

            Η σημαντικότερη γιορτή των Ίνκας ήταν το Intiqraymi, στην οποία οι ιθαγενείς κλαίγοντας στην Πλατεία του Κλαυθμού (Waqaypata), στο Cusco, εκλιπαρούσαν το θεό Ήλιο να μην υπερβεί τα όρια του ουράνιου στερεώματος και να επιστρέψει στην ανατολή, έτσι ώστε ο κύκλος των ηλιοστασίων να διατηρείται σταθερός και η συγκομιδή των καρπών της γης να είναι επαρκής για να θρέψει το λαό των quechua, των καλλιεργητών της γης.

            Στις γιορτές της πανσελήνου, τα μελοποιημένα ποιήματα wawaki εξυμνούσαν τον έρωτα. Οι ύμνοι διατηρούσαν –υπερβολικά ωραιοποιημένη, την εικόνα των νεκρών αυτοκρατόρων. Τους έψαλλαν στις κηδείες των Ίνκας.  Μπροστά στις μούμιες (chullpa) των βασιλικών προγόνων –τις οποίες περιέφεραν σε λιτανεία και εξέθεταν σε λαϊκό προσκύνημα στη Μεγάλη Πλατεία του Cusco- οι βάρδοι έπλεκαν τα εγκώμια των θεοποιημένων ηγεμόνων. Και αργότερα –ακόμη και σήμερα- τραγουδούν την πίκρα της καθημερινής τους ζωής στο Potosí, την πόλη της Βολιβίας, σε 4.000 μ. υψόμετρο, που είναι φημισμένη για τον πλούτο σε ασήμι που απέφερε στο ισπανικό στέμμα, από το έτος 1545.  Aπό τον 19ο αι., όμως, στέρεψε ο πλούτος της, και σήμερα οι ιθαγενείς προσπαθούν να επιβιώσουν από τα ψήγματα ασημιού που βρίσκουν περιστασιακά.  Χιλιάδες σκλάβων από τις φυλές Quechua και Aymara, αλλά και από την Αφρική, έχουν χάσει τη ζωή τους στις στοές των ορυχείων ασημιού στο Cerro Rico:

https://youtu.be/lqYIpLPbS70

Sombríos días de socavón,

noches de tragedia,

desesperanza y desilusión

se sienten en mi alma.

 

Minero kani llaqtaymanta,

minero hina kawsakuni.

Mana imaypis kapuanchu

sonqetullayta saqheskayki.

 

Ζοφερές μέρες μεσ’ τα ορυχεία,

νύχτες τραγωδίας,

απογοήτευσης και ψευδαισθήσεων

κάθονται στην ψυχή μου.

                                    

Ασημωρύχος είμαι απ’ το χωριό,

και σαν τέτοιος στη συνείδησή μου ζω.

Δεν έχω τίποτα να σου δώσω

παρά μόνο την καρδιά μου.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Advertisements

Easy reading: Βιβλία με απλοποιημένες ιστορίες για εκμάθηση γλωσσών!

CI-Alexander-Love_Library-Chair.jpg.rend.hgtvcom.966.644

http://www.hgtv.com/design/decorating/clean-and-organize/21-beautiful-book-storage

Κάποτε, μία Πρεσβεία στην Αθήνα μου πρότεινε να αλληλογραφήσω με έναν υπήκοο της χώρας που εκπροσωπούσε, προκειμένου εκείνος να εξασκούσε την ελληνική γλώσσα, την οποία προσπαθούσε να μάθει ως ξένη. Όταν εγώ -με μεγάλη χαρά- του πρότεινα βοήθεια στη γραμματική, τότε εκείνος μου ζήτησε τη χάρη να μην του στερήσω τον ενθουσιασμό της προσωπικής ανακάλυψης… Αυτό αποτέλεσε για εμένα μάθημα ζωής. Σήμερα, πλέον, αυτός ο παλιός φίλος είναι ένας σημαντικός σύγχρονος φιλέλληνας, με πολλές εκδόσεις γύρω από τον αρχαίο μας πολιτισμό!

Από τότε, προτείνω στους μαθητές μου να διαβάζουν μόνοι τους μικρά, εύκολα κείμενα -του δικού τους ενδιαφέροντος- έτσι ώστε να μαθαίνουν με ευχάριστο τρόπο το λεξιλόγιο της γλώσσας που θέλουν να μάθουν.

Ας δούμε, μαζί, στους ακόλουθους συνδέσμους βιβλία, περιοδικά, ιστοσελίδες και κείμενα τέτοιου είδους για όλα τα επίπεδα, στα αγγλικά, γερμανικά, ισπανικά & πορτογαλικά:

http://learnenglishteens.britishcouncil.org/study-break/easy-reading

https://www.bookrix.com/books;lang:deutsch.html

https://www.fluentin3months.com/español-reading-practice/

https://portugues.free-ebooks.net/https://português.free-ebooks.net/

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες και τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστεΗλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Ταχυδρόμος του πολιτισμού: Σημαντικές Γυναίκες της Λατινικής Αμερικής

767dcb3a8b9421136a9b90fa6953df54

https://gr.pinterest.com/vintagegoodness/vintage-prints-illustrations/

Mujeres importantes de América Latina

Μάνα-Γη, θεά κι ερωμένη, ηρωίδα, καλλιτέχνις κι επιστήμων, η Γυναίκα, από τις πιο απόμακρες εποχές της (προ)ιστορίας μέχρι και σήμερα, έχει κακοποιηθεί κι έχει απομονωθεί, παρ’ όλη την κοινωνική της προσφορά στην Ανθρωπότητα.

          Madre-Tierra, diosa y amante, heroína, artista y cintífica, la Mujer, desde las épocas más remotas de la (pre)historia hasta hoy, ha sido maltratada y aislada, a pesar de su oferta social a la Humanidad.

dsc_0784

http://unavidaenlosaromos.blogspot.gr/2014/06/la-malinche-segun-norita.html

Στο Μεξικό του 16ου αι. Κ.Π., μία γυναίκα ιθαγενής, η Μαλίντσε -ευγενής από τον πολιτισμό των Νάουα-, διερμηνέας του λαού της στους Ισπανούς κατακτητές, ήταν η μάνα του πρώτου μιγά στη Λατινική Αμερική. Σύμβολο αμφίσημο, σήμερα, της προδοσίας αλλά και του δυνατού έρωτα, της σεξουαλικής κακοποίησης και του πολιτισμικού υβριδισμού, έχει ταυτιστεί με την έννοια της Γιορόνα -του φαντάσματος που αναζητά το χαμένο της παιδί- αλλά και με την εικόνα της Παναγίας -με το ινδιάνικο πρόσωπο. Είναι -για τη σύχγρονη Γυναίκα του Μεξικού- μία από τις “Σολδαδέρας”, που αγωνίστηκαν για την Ανεξαρτησία της χώρας τους και συνεχίζουν να αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους!

          En México del siglo XV E.C., fue la Malinche -una mujer indígena, noble de la cultura nahua- intérprete entre su pueblo y los conquistadores españoles, ha sido la madre del primer mestizo en América Latina. Símbolo ambiguo de la traición y del amor ardiente, del abuso sexual y del hibridismo cultural, ha sido sincretizada tanto con la Llorona -el espíritu que anda buscando a su niño perdido-, como también con la Virgen María del rostro indio. Es -para la Mujer contemporánea de México- una de las Soldaderas, que lucharon por la Independencia de su país, y siguen luchando por sus derechos humanos.

nf-obits-kahlo-2-jumbo

https://www.nytimes.com/interactive/projects/cp/obituaries/archives/frida-kahlo

Η Φρίντα Κάλο, η κατ’ εξοχήν Μεξικανή Γυναίκα του 20ου αι. -γερμανοεβραϊκής καταγωγής από την Ουγγαρία-, ταλαιπωρημένη από τις ασθένειες και την ατυχία στη ζωή, βρίσκεται πλέον -μετά το θάνατό της- στην κορυφή της παγκόσμιας ζωγραφικής (μαζί με το σύζυγό της Διέγο Ριβέρα -ο οποίος χρησιμοποίησε το μοντέλο της Μαλίντσε) και συγκεκριμένα του λατινοαμερικανικού σουρρεαλισμού, και αποτελεί σύμβολο της διπλής ερωτικής ζωής. Ο γάμος της ήταν ένας τυφώνας περιπετειών, ερώτων, δημιουργίας, προδοσίας και μίσους.

          Frida Kahlo, la Mujer mexicana por excelencia, nacida en el siglo XX de padre alemán de descendencia judeo-húngara, había sido torturada por las enfermedades y el sufrimiento en la vida, pero hoy se encuentra -ya después de su muerte- en la cumbre de la pintura mundial (junto con su esposo Diego Rivera -quien usó el modelo de la Malinche) y especialmente del surrealismo latinoamericano, y es símbolo de la doble vida sexual. Su matrimonio fue un huracán de aventuras, amores, creaciones, traiciones y odio.

rigoberta_4866f900

http://www.keyword-suggestions.com/aSByaWdvYmVydGEgbWVuY2h1/

Την μάνα της -παραδοσιακή μαία των ινδιάνων Κ’ιτσέ Μάγια, σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου το κράτος δεν παρέχει γιατρούς- την έκαψε ζωντανή η δικτατορία της Γουατεμάλας, ενώ η ίδια, γνώρισε από την παιδική της ηλικία την αδικία, το ρατσισμό και την εκμετάλλευση των αφεντικών στις φυτείες καφέ. Αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό, και κατάφερε να μιλήσει στον ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα που καταπατώνται στην πατρίδα της. Σήμερα, πλέον, η Ριγομπέρτα Μεντσού, Πρέσβειρα Καλής Θέλησης στην ΟΥΝΕΣΚΟ, έχει λάβει το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης και συνεχίζει να καταγγέλλει την αδικία και να αγωνίζεται για τη θέση της Γυναίκας στην κοινωνία και για τα κοινωνικά δικαιώματα της Γουατεμάλας και όλων των εθνών.

          A su madre -una partera tradicional de los indios k´iché maya, en regiones remotas, donde el gobierno no manda personal médico- la quemó viva la dictadura de Guatemala, mientras que ella misma conoció desde su infancia la injusticia, el racismo y la explotación de los terratenientes y miembros del ejército de Guatemala en las plantaciones de café. Autoexiliada en México, logró hablar en la ONU sobre los derechos humanos que se están oprimiendo en su país. Hoy, Rigoberta Menchú -Embajadora de Buena Voluntad de la UNESCO, ha recibido el premio Nobel de la Paz, y sigue denunciando las injusticias y luchando por la posición de la Mujer en la sociedad, y por los derechos humanos en Guatemala y en todas las naciones del mundo.

domitila2-2ejtnra

http://u.osu.edu/kigerdomitila/files/2015/04/domitila2-2ejtnra.jpg

Το 1977, τέσσερις γυναίκες μεταλλωρύχων, μεταξύ των οποίων και η Δομιτίλα Μπάρριος δε Τσουνγκάρα, από το Ποτοσί, ξεκίνησαν απεργία πείνας απαιτώντας πολιτική αμνηστία και δημοκρατικές εκλογές. Μέσα σε λίγες μέρες, χιλιάδες Βολιβιανών συμμετείχαν στην απεργία, σηματοδοτώντας, έτσι, το τέλος της δικτατορίας στη χώρα τους.

          En 1977, con cuatro esposas de trabajadores mineros, la potosina Domitila Barrios de Chungara inició una huelga de hambre demandando amnistía política y elecciones democráticas. A los pocos días, miles de bolivianos se sumaron al ayuno, marcando así el fin de la dictadura de Bolivia.

guerra-del-chaco-chacore-fotografia-enfermeras-ra-258-portalguarani

http://www.portalguarani.com/1962_ana_montserrat_barreto_valinotti/14484_mujeres

Οι Νοσοκόμες του Τσάκο, στην Παραγουάη, τελούσαν σημαντικό ανθρωπιστικό έργο, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους, προκειμένου να σώζουν τους πληγωμένους στρατιώτες από το θάνατο, κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Παραγουάης και Βολιβίας (1932-1935). Εργάζονταν σε επικίνδυνες συνθήκες, ενώ πολλές δεν επέστρεψαν ποτέ στην οικογένειά τους.

          Las enfermeras del Chaco paraguayo cumplieron un rol humanitario esencial, poniendo en riesgo sus propias vidas para salvar las de los combatientes heridos durante la Guerra del Chaco entre Paraguay y Bolivia (1932-1935). Hacían su trabajo en condiciones sumamente precarias y muchas nunca regresaron a sus hogares.

enhanced-15662-1425680715-15

https://www.buzzfeed.com/danielacadena/mujeres-historia?utm_term=.suD0BXzXW#

Ο Σύνδεσμος Γιαγιάδων της Πλατείας Μαΐου είναι μία οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Αργεντινή, του οποίου σκοπός είναι ο εντοπισμός και η αποκατάσταση στις νόμιμες οικογένειές τους, όλων των ανηλίκων που απήχθησαν κι εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας δικτατορίας (1976-1983). Μέλημα του Γυναικείου αυτού Συνδέσμου είναι να τιμωρηθούν οι υπαίτιοι εκείνης της ειδεχθούς πράξης. Οι Γιαγιάδες αυτές της Αργεντινής έχουν κατορθώσει να αποκαταστήσουν 1.151 “εγγόνια τους” στις οικογένειές τους κι έχουν προταθεί πέντε φορές για το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης, από το 2008 έως το 2012.

          La Asociación Civil Abuelas de Plaza de Mayo es una organización de derechos humanos argentina, que tiene como finalidad localizar y restituir a sus legítimas familias todos los niños secuestrados-desaparecidos por la última dictadura militar (1976-1983), y obtener el castigo correspondiente para todos los responsables. Las Abuelas han recuperado la identidad original de 1151 nietos. Han sido nominadas en cinco ocasiones al Premio Nobel de la Paz entre los años 2008 y 2012.

220px-isabel_allende_-_001

https://es.wikipedia.org/wiki/Isabel_Allende

Η Ισαμπέλ Αγέντε (Αλιέντε) είναι η περισσότερο δημοφιλής Γυναίκα συγγραφέας στην ισπανική γλώσσα, με πορτογαλική, βάσκικη και καστιλιάνικη καταγωγή από πλευράς της μητέρας της. Έχει βραβευτεί με την Εθνική Διάκριση Λογοτεχνίας της Χιλής, το 2010.

          Isabel Allende es la escritora viva de lengua española más leída del mundo, de ascendencia portuguesa, vasca y castellana por parte materna. Obtuvo el Premio Nacional de Literatura de su país, Chile, en 2010. 

http://www.yes.fm/artista/Celia-Cruz http://www.trabajadores.cu/20150204/celina-es-cu

Έξω από τη χώρα της η μία και μέσα σ’ εκείνη η άλλη, η Σέλια Κρους και η Σελίνα Γκονσάλες -δύο θρυλικές τραγουδίστριες, όχι μόνο της Κούβας, αλλά ολόκληρης της (Λατινο)αμερικανικής ηπείρου- με τη δυνατή φωνή τους και τη μεγαλειώδη ερμηνεία τους μετέδωσαν τη μαγική χαρά της πατρίδας τους, την τόσο μεταδοτική ως τις πιο μακρινές περιοχές, ανοίγοντας έτσι δρόμους στις υπόλοιπες καλλιτεχνικές παρουσίες της Λατινικής Αμερικής σε γεωγραφικές συντεταγμένες, όπου εκείνες πρώτες ξεσήκωσαν το κοινό σ’ ένα παραλήρημα μουσικών αισθήσεων. Γι’ αυτό αποτελούν σήμερα σύμβολο της λατινοαμερικάνικης κουλτούρας, με την κουβανέζικη απόχρωση της έννοιας.

          Fuera y dentro de su país, Celia Cruz y Celina González -dos cantantes legendarias, no solo de Cuba, sino de todo el continente (latino)americano- con sus potentes voces y magistral interpretación trasmitieron su mágica alegría, contagiosa en los territorios más lejanos, abriendo el camino a las demás artistas latinas en latitudes, donde ellas fueron quienes primero expusieron y despertaron sensacionalmente el interés del público a la música de Latinoamérica, por lo que se le consideran como el símbolo auténtico de la cultura latina en el mundo, en su esencia cubana.

repor_100-210x300

http://hominidas.blogs.quo.es/2015/09/24/10-cientificas-espanolas-de-alto-nivel

Έκανε τη διδακτορική της διατριβή για τη σταθερότητα των ρομπότ βαδίσματος. Σήμερα,  η Έλενα Γκαρσία είναι η κύρια ερευνήτρια του CSIC και ιδρύτρια της Marsi Bionics. Η σημαντική της ιστορία αρχίζει όταν οι γονείς ενός εξάχρονου κοριτσιού -της Δανιέλα- που έπασχε από τετραπληγία μετά από ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα, ζήτησαν τη βοήθεια της Έλενας Γκαρσία, ώστε η κόρη τους να μπορούσε να περπατήσει. Εκείνη, τότε, θεώρησε αυτό το κάλεσμα ως σκοπό της ζωής της. Το αποτέλεσμα της επιστημονικής της έρευνας ήταν η κατασκευή του εξωσκελετού Atlas 2020, ο οποίος ζυγίζει περίπου εννέα κιλά και ανιχνεύει την ελλειμματική κίνηση ασθενών με νευρομυϊκές παθήσεις. Το ρομπότ Άτλας ερμηνεύει αυτό που ο ασθενής θέλει να κάνει, και γι’ αυτόν το λόγο αποτελεί ορόσημο στην ιατρική επιστήμη.

          Hizo su tesis doctoral sobre la estabilidad de robots caminantes. Hoy, Elena García es investigadora principal del CSIC y fundadora de Marsi Bionics. Su gran historia comienza cuando los padres de una niña, Daniela, de seis años, con tetraplejia después de sufrir un accidente de tráfico, pidieron ayuda para que su hija pudiera caminar. Elena García se puso a ello. El resultado fue el exoesqueleto Atlas 2020, un complejo armazón de unos nueve kilos de peso que detecta el movimiento residual de enfermos neuromusculares. El robot interpreta lo que la persona quiere hacer. Es el primer exoesqueleto pensado para niños y ha marcado un hito en la ciencia de la medicina.

enhanced-15015-1453384335-9

https://www.buzzfeed.com/alexandreorrico/nomes-mulheres-brasileiras

Πίσω από ένα απλό όνομα βρίσκεται μία από τις πιο σημαντικές γυναίκες της πρόσφατης ιστορίας της Βραζιλίας. Η Μαρία ντα Πένια Μάια Φερνάντες καθοδηγεί τα κινήματα για τα δικαιώματα των γυναικών και των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας. Έμεινε παραπληγική όταν πυροβολήθηκε από τον άντρα της ενώ κοιμόταν. Το όνομά της έγινε αφορμή δημιουργίας νόμου το 2006, για την αύξησης των ποινών για επιθέσεις εναντίον γυναικών και για μία σειρά μέτρων για την προστασία της σωματικής και ψυχολογικής ακεραιότητας των γυναικών-θυμάτων βίας.

          Por trás de um nome simples está uma das mulheres mais importantes da história recente do Brasil. Maria da Penha Maia Fernandes é líder de movimentos de defesa dos direitos das mulheres e vítima de violência doméstica — ficou paraplégica ao levar um tiro do marido enquanto dormia. O nome dela virou Lei em 2006, estabelecendo o aumento das punições às agressões contra a mulher e uma série de medidas para proteger a integridade física e psicológica de mulheres vítimas de violência.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστεΗλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez , ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Brasil, η γλώσσα του ποδοσφαίρου!

Βραζιλία! Παραλίες & μπάλα! Μάθετε να μιλάτε με τους Βραζιλιάνους φίλους σας στην (ποδοσφαιρική τους) γλώσσα και δείτε τις καλύτερες ποδοσφαιρικές φάσεις στα links που ακολουθούν!

1

http://www.ludopedio.com.br/autores/pedro-kirilos/

BicicletaJogada que ocorre quando um atleta chuta a bola com o corpo no ar como se desse uma cambalhota. Foi batizada com este nome por ser parecida com o movimento de pedalar uma bicicleta. = Ανάποδο ψαλίδι

Catimba: atitudes que os jogadores fazem para atrasar o jogo ou deixar os adversários nervosos. = Παιχνίδι ψυχολογικού πολέμου, καθυστέρηση, κατενάτσιο, καταστροφικό παιχνίδι.

Cama de gato: É uma falta apontada quando um atleta propositalmente não salta para uma disputa de cabeça para que o seu oponente, que subiu para disputar a bola, se desequilibre sobre as suas costas. = Σε διεκδίκηση της μπάλας, πηδάει για κεφαλιά μόνο ένας παίκτης και πέφτει πάνω στον άλλον. Σκαμνάκι.

Caneta: quando um jogador passa a bola por debaixo das pernas de outro. = Μικρή γέφυρα.

Carrinho: quando um jogador tenta tirar a bola do adversário, acertando a bola através de um escorregão. = Τάκλιν

Cavar uma falta: simular uma situação, forçar para que o árbitro dê a falta = Κάνω θέατρο.

Chapéu / LençolTambém conhecido como lençol, é quando um jogador, para se livrar de um marcador, dá um toque na bola para cima, cobrindo o adversário, e continuando com a posse dela na sequência. = Τρίπλα με λόμπα.

Contra-ataqueÉ a resposta a um ataque. Quando a defesa rouba a bola e arma rapidamente uma jogada ofensiva, para pegar a defesa adversária desarrumada, configura-se um contra-ataque. = Αντεπίθεση.

Driblar = Ντριμπλάρω

Enfiada de bola: É um lançamento no qual o atleta que receberá a bola terá que se deslocar para alcançá-la. = Πάσα στον κενό χώρο.

Entrada (falta = Φάουλ): Chama-se assim a jogada na qual o jogador de defesa chega com força para tomar a bola do seu adversário, com ou sem falta. Exemplo: o zagueiro deu uma entrada dura no atacante. = Προβολή

Gol de peixinho: é um gol de cabeça, feito por um jogador que pula para cabecear uma bola a meia altura = Κεφαλιά ψαράκι

Gol do meio da rua: gol marcado a partir de um chute longe do gol = Μακρινό γκολ.

Gol olímpico: gol feito a partir da cobrança de um escanteio em que a bola entre diretamente no gol = Γκολ από κόρνερ

Golaço: gol muito bonito, feito em situação de dificuldade = Γκολάρα

Impedimento: Determina que, no momento de um passe, o jogador do time que ataca não pode estar com menos de dois oponentes entre ele e a linha de fundo, incluindo ou não o goleiro. O atleta precisa participar diretamente da jogada para o impedimento ser anotado contra ele, mas um jogador do time que defende não precisa estar no lance para dar condição a um adversário. Se a bola for tocada por um atleta da equipe que defende, não há impedimento. Nos laterais, tiros de meta e escanteios eles também não existem. Se o jogador de ataque recebe o passe quando está no campo de defesa, não há infração. = Οφσάιντ

Jogada de bola parada / Jogada ensaiada: Recebem esse nome as jogadas de bola parada nas quais o time que ataca tenta uma ação previamente treinada para enganar a defesa. = Στημένη μπαλιά, στημένη φάση.

LetraÉ um passe ou chute com a perna que está mais distante da bola, com essa perna passando por trás da outra. = Πάσα με τακουνάκι

Matar no peitodrible da vaca = Κοντρόλ με στήθος

Meia-lua (drible / parte do campo) = Μεγάλη γέφυρα: όταν περνάς τη μπάλα από πχ δεξιά κι εσύ φεύγεις από αριστερά και την ξαναπαίρνεις πίσω απ’ τον αντίπαλο.

Olé: Quando o jogador pretende que vai para um lado e vai para o outro. = Προσποίηση

PênaltiÉ marcado quando um jogador que está defendendo comete falta em um oponente dentro da grande área. A bola é colocada em uma marca que fica a 11 metros do gol, equidistante das traves. O cobrador terá apenas o goleiro pela frente. Todos os outros jogadores devem ficar fora da grande área e da meia-lua até a hora da cobrança. É possível rebote, exceto do cobrador se a bola bater na trave e voltar diretamente para ele. = Πέναλτι

Tabela: troca rápida e eficiente de passes entre jogadores de um mesmo time. Também conhecida como “um-dois”, ocorre quando um jogador passa para seu companheiro e recebe a bola logo em seguida, enganando um ou mais adversários. = Γρήγορη πάσα = “um-dois” = 1-2.

Tiro livre indiretoÉ uma cobrança de falta que não contabiliza um gol se entrar na meta sem tocar em um jogador na sua trajetória. É utilizado principalmente em impedimentos, jogadas perigosas, excesso de tempo do goleiro com a bola nas mãos e recuo para o goleiro. = Έμμεσο χτύπημα φάουλ.

TrivelaÉ o chute ou passe feito com os três dedos de fora do pé, para que a bola faça uma curva para o lado do pé que fez o toque. = Πλασέ με το εσωτερικό του ποδιού, (εσωτερικό φάλτσο), συνήθως από κοντά και χωρίς πολλή δύναμη.

Amistoso = Φιλικό ματς

Apito final = Σφύριγμα λήξης

Árbitro = Διαιτητής

Arqueiro / Goleiro / Guarda-metas = Τερματοφύλακας

Arremesso lateral = Πλάγιο

Artilheiro: jogador que mais gols marca num campeonato = 1ος σκόρερ.

AssistênciaTodo passe que resulte numa finalização ao gol adversário = Ασίστ

Atacante = Επιθετικός

Banco = Πάγκος

Bandeirinha/assistente: São os auxiliares do árbitro (a) que correm nas laterais do campo. São sempre dois, um em cada lado do campo. Têm como função principal apontar impedimento de ataque, mas auxiliam a arbitragem com toda as regras do jogo. = Βοηθός

Estar na banheira” é a gíria para dizer que um jogador está em posição de impedimento vários metros à frente do último defensor adversário. = Ο παίκτης δεν μαρκάρει. Είμαι / κάθομαι περίπτερο.

Barreira = Τείχος

Beque de fazenda / Jogador açougueiro: jogador de defesa bruto, que costuma tirar a bola do atacante com uso de jogadas duras ou violentas. = Ξυλοκόπος αμυντικός (τσεκούρι), κλαδευτήρι.

A bola entrou onde a coruja faz o ninho: a bola entrou no ângulo = Η μπάλα κατέληξε στο Γάμα

Bola venenosa / bola com veneno: bola chutada com efeito que leva muita dificuldade para o goleiro. = Άπιαστο σουτ, φαρμακερό.

Bola ao chãoSe a partida é paralisada no meio de uma jogada devido a um fato urgente (lesão, bola furada ou invasão de campo, por exemplo), o árbitro recomeça o jogo quicando a bola, que teoricamente deveria ser disputada por um jogador de cada time. Entretanto, normalmente, a equipe que não estava atacando no momento da paralisação devolve a bola para o outro time reiniciar o ataque. = Διεκδίκηση πρώτα (με αναπήδηση μπάλας) και μετά η επιστροφή.

Cabeça de área: É um outro nome para a posição de volante no futebol. Volante é o jogador que atua à frente dos defensores de uma equipe. = Αμυντικός μέσος

Cartolas: dirigentes de futebol. Η διοίκηση

Camisa doze: termo usado para fazer referência a torcida de um time. = Δωδέκατος παίκτης  

Canto = Κόρνερ

Cartão amarelo / vermelho = Κίτρινη / Κόκκινη κάρτα

fans_cs

https://www.lonelyplanet.com/brazil/how-to-catch-brazilian-football-fever

 

Chocolate: quando um time ganha de outro com grande diferença de gols (goleada) = Ευρεία νίκη  

Chutar = Σουτάρω

Centroavante = Σέντερ φορ

Círculo central = Πίεση στο κέντρο.

Convocação = Επιλογή αποστολής 

Craque: jogador muito bom = Παιχταράς

Cruzamento: Marcação no meio do gramado que limita a presença de jogadores da defesa nos inícios dos tempos e após os gols. = Σέντρα

É uma cobrança de falta que não contabiliza um gol = Είναι μια εκτέλεση φάουλ κατά την οποία αν μπει γκολ δε μετράει

Decisão por penalties: É um critério para desempatar partidas normalmente utilizado apenas em determinadas fases de alguns campeonatos. Embora tenha variantes, a regra mais comum prevê que as equipes batam cinco cobranças da marca do pênalti alternadamente. Só o batedor e o goleiro adversário participam do lance. Vence o time que marcar mais gols nestas cinco cobranças. Se o placar permanecer empatado ao fim delas, passa-se a cobrar uma a uma. O primeiro que errar, perde a disputa. = Κρίνεται στα πέναλτι.

Empate = Ισοπαλία

Escanteio = Εκτέλεση κόρνερ

Escudo do time = Σήμα ομάδας

Espalmada: quando o goleiro evita o gol, jogando a bola com as mãos pela linha de fundo. = Σώζει πάνω στη γραμμή

Expulsar = Αποβάλλω

Fazer / Marcar um gol = Βάζω γκολ

Fintar: driblar, passar pelo jogador adversário. = Κάνω τρίπλα

Firula: jogadas enfeitadas sem propósito de fazer o gol = Φιγούρα

Foguete / torpedo: chute muito forte = Σουτ βολίδα, κεραυνός.

Folha seca: Chute na bola em que esta vai para o gol fazendo uma curva acentuada. Quando perde força, cai de maneira brusca. Para dar a folha seca, o jogador chuta a bola com a parte de fora do pé, e não pelo de dentro, como habitual. = Σουτ με εξωτερικό φάλτσο.

Frango: quando um goleiro toma um gol a partir de um chute fraco ou facilmente defensável. = χαλβάς.

bahia

http://www.futebolbahiano.org/2016/06/tupi-x-bahia-jogo-para-recuperar-moral.html

G-4No Campeonato Brasileiro, G-4 se refere ao grupo dos quatro primeiros colocados na tabela de classificação que garantem vaga na Copa Libertadores da América na temporada seguinte. = Τέσσερις πρώτες ομάδες του Βραζιλιάνικου Πρωταθλήματος.

Gandula: É o responsável por repor a bola em jogo quando esta é chutada para fora pelos jogadores. Geralmente é um(a) adolescente. = Ball boy = τρεχαμπάλας.

Ganhar de virada: quando um time que começa perdendo consegue ganhar o jogo = Ανατροπή του αγώνα, ανατρέπω το ματς.

Gol-contra = Αυτογκόλ

Gol relâmpago: gol marcado nos primeiros segundos do jogo = Γρήγορο γκολ, γκολ απ’ τ’αποδυτήρια.

Grande área = Μεγάλη περιοχή

Intervalo: Divide os tempos do futebol e tem, pelo regulamento, 15 minutos de duração. = Hμίχρονο

Isolar a bola: tirar a bola do adversário, chutando-a para fora do campo = Διώνω απ’ την περιοχή

Joga bola! = Παίξε μπάλα, ρε!

Jogador pé murcho: jogador ruim, que joga mal = Άμπαλος   

Jogador liso: jogador rápido que consegue passar pelos adversários sem perder a bola = Ντριμπλαδόρος

Jogar fora de / em casa = Παιχνίδι εκτός / εντός έδρας

Jogo limpo / sujo = Fair play / Βρώμικο παιχνίδι

Ladrão: jogador que vem por trás do outro com o objetivo de tomar a bola = Του έκλεψε τη μπάλα

Lanterna: Gíria que denomina a equipe que ocupa a última colocação de um campeonato. = Ουραγός ομάδα στη βαθμολογία.

Lateral direito = Δεξί μπακ

Lei da vantagemOcorre quando um jogador em posse da bola sofre uma falta, mas o árbitro não marca a infração pois um companheiro do atleta combatido fica com a bola na sequência. Se o árbitro entender que a infração merece um cartão amarelo ou vermelho, ele espera o fim da jogada para notificar o jogador que cometeu a infração. = Πλεονέκτημα.

futebol_1004

http://ucho.info/atinge-ate-a-cbf-no-brasil-crise-no-patrocinio-do-futebol-so-cresce

Lesão = Τραυματισμός

Linha de fundo = Γραμμή του άουτ.

Mão furada / de alface: Goleiro que não consegue segurar os chutes dos adversários = χαλβάς, τρυπιοχέρης.

Mão na bola = Χέρι

Marcação homem a homem: É a marcação individual, quando um defensor fica encarregado de marcar apenas um jogador do time adversário. = Μαρκάρισμα 1 προς 1 ατομικό μαρκάρισμα.

Mata-mataÉ a disputa eliminatória que envolve duas equipes que se enfrentam para definir qual delas passa a uma próxima fase. Quando um jogo ou um mata-mata eliminatório termina empatado, são disputados dois tempos de 15 minutos para que um time possa derrotar o outro. = Νοκ-άουτ παιχνίδι.

Matar a jogada: cometer falta para evitar o avanço do adversário em direção ao gol. = Κόβω με φάουλ.

Meio-campista = Μέσος

No pau: expressão criada e popularizada pelo locutor Silvio Luis, utilizada quando a bola bate na trave = Χτύπησε δοκάρι.

Nós fomos roubados – geralmente referendo-se a decisão do juiz = Μας αδίκησαν / κλέψανε.

Pipoqueiro: jogador que foge das jogadas mais duras para não correr o risco de contusão = Κρύβεται απ’ τη μπάλα, δε βάζει τα πόδια του στη φωτιά.

Partida = Ματς

Passar = Δίνω πάσα, περνάω.

PeixinhoÉ o toque de cabeça no qual um jogador se atira para frente para alcançar a bola, caindo em seguida no gramado. = Κεφαλιά-ψαράκι.

Ponta-esquerda = Αριστερό εξτρέμ 

Ponte: defesa feita pelo goleiro em que ele pega uma bola que ia entrar no ângulo do gol. = Σώζει απ’ τη γωνία

Primeiro pauÉ o nome dado à trave mais próxima de um cruzamento. = Σέντρα στο πρώτο δοκάρι.

logocbf_capa2

http://estadiovip.com.br/87631/cbf-da-poder-a-clubes-no-brasileirao

Prorrogação / Desconto / Acréscimos / Fazer cera = Καθυστέρηση

Quarto-zagueiro = Αριστερό μπακ

Recuo para o goleiro = γύρισμα στον τερματοφύλακα

Reserva = Αναπληρωματικός 

ReversãoÉ marcada quando o árbitro estabelece que a cobrança de lateral deve mudar de time. Ocorre quando um atleta cobra o lateral com um movimento irregular, dentro do campo ou fora de posição. = Αλλαγή (ο διαιτητής δίνει τη μπάλα στην  αντίπαλη ομάδα).

Segundo pauÉ o nome dado à trave mais distante de um cruzamento. = Δεύτερο δοκάρι.

Sofrer um gol = Δέχομαι / Τρώω γκολ

Tapetão: jogo disputado na justiça desportiva = Ύποπτο παιχνίδι

Ter o domínio da bola = Έχω την κατοχή της μπάλας

Tirambaço: chute muito forte em direção ao gol = Γκολ φωτοβολίδα

Torcedor = Οπαδός

Trave = Δοκάρι

Travessão = Οριζόντιο δοκάρι

Triangulação: jogada similar à “tabela”, mas com três jogadores. = Τριγωνάκι.

Volante: jogador de marcação que joga da região central do campo = Αμυντικός μέσος

Zagueiro = Αμυντικός

Zona do rebaixamentoÉ o nome dado às últimas posições de um campeonato e que, de acordo com a regra do torneio, levam os times que ali estão classificados à divisão inferior na temporada seguinte. Também é conhecida como “zona do rebolo”. = Ζώνη υποβιβασμού.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την πορτογαλική γλώσσα, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκηςιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Λατινική Αμερική: Ανεξαρτησία, σύγχρονη ζωή & λαϊκή παράδοση.

ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ: ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΖΩΗ

ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ!

Ο 19ος αι. αποτελεί τον συνδετικό κρίκο, ο οποίος φέρνει σε σύγκλιση την Ελλάδα με τη Λατινική Αμερική: ήταν τότε που –με τις γαλλικές επιρροές εκείνης της εποχής- απελευθερωθήκαμε από αυτοκρατορίες (των Οθωμανών από την μία πλευρά και των Ισπανών από την άλλη), οι οποίοι είχαν καταστρέψει τους χιλιετείς πολιτισμούς μας, αλλά που –συγχρόνως- μας έχουν κληροδοτήσει με κουλτούρες πολύχρωμες και πολύγλωσσες, οι οποίες εκφράζουν τη νοοτροπία ενός υβριδισμού που προβάλλει ενδιαφέροντα στοιχεία, αλλά στις φλέβες του ρέει πόνος…

america-latina-colonizacion-e-independencia

http://redistribucionderiqueza.com/wp-content/uploads/2015/11/AM%C3%89RICA

¡AMÉRICA LATINA: INDEPENDENCIA, VIDA MODERNA Y FOLCLORE!

El siglo XIX es el vínculo que pone a Grecia en contacto histórico con las Américas: Fue entonces que -tras influencias francesas- nos liberamos de imperios (otomanos por acá y españoles por allá), los cuales habían dañado nuestras civilizaciones milenarias, pero que -a la vez- nos han legado con culturas multicolores y multilingües, las cuales expresan mentalidades de un hibridismo que proyecta varios elementos interesantes, y que –al mismo tiempo- corre en sus venas el dolor…

En nuestra era, la Unesco protege este Patrimonio Inmaterial de la Humanidad:

Σήμερα, πλέον, η ΟΥΝΕΣΚΟ προστατεύει αυτήν την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας:

13-01-17america_latina_aprovada_finalrd

http://www.planetaglobal.com.br/conteudo/edu

MΕΞΙΚΟ

Η γαστρονομία του Μιτσοακάν, μία ποικιλία προϊόντων και μεθόδων των Ιθαγενών και των Ισπανών, είναι το ιερό «πρόσφορο», με το οποίο αυτοί οι λαοί γιορτάζουν τη «νύχτα των αγαπημένων τους νεκρών», στα στολισμένα νεκροταφεία με κίτρινα χρυσάνθεμα, κεριά και χαρτοκοπτική, όπου ερμηνεύουν «πιρέκουα» την παραδοσιακή μουσική της φυλής Ουιτσόλ.

02794-big

http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/traditional-mexican-cuisine-ancestral

MÉXICO

La gastronomía de Michoacán, una mezcla entre los productos y las técnicas de los indígenas y los españoles, es la que se ofrece cuando los locales visitan de noche a sus “muertitos” en los cementerios iluminados con flores cempasúchitl amarillas, velas y papel picado, y tocan la pirekua -música tradicional de los huicholes.

dia-de-muertos-en-michoacan

http://www.semanariolosperiodistas.mx/michoacan/salud/realiza-ssm-operativo

Μéxico σημαίνει κάκτος ixtle από την έρημο της Oaxaca, που λαμπυρίζει μέσ’ τον ζεστό αέρα, και σοκολάτα αρωματισμένη με tlilxóchitl, στιλπνό λουλούδι της βανίλιας και πιπεριές jalapeños φλογερές που ξυπνούν έρωτες.  Σημαίνει μουσική της Paquita από τις λαϊκές γειτονιές και αφροδισιακό ποτό Damiana στην Πλατεία Garibaldi. Και είναι μπλε νερά που σκορπούν γαλανές πευκοβελόνες και φτερά χρυσοπράσινα από παραδείσια πτηνά quetzal και χρυσά κοσμήματα κάτω απ’ τ’ άστρα της piñata -του χάρτινου στολιδιού των γενεθλίων. Κι είν’ επίσης Μεξικό ο Quetzalcóatl, το θεϊκό φτερωτό φίδι.  Κομμάτια το άγαλμά του από jade. Ινδιάνοι huichol και ηφαίστεια.  Μαγεία: λευκή για τη θεραπεία και μαύρη για τον θάνατο, κόκκινη για τον έρωτα και κίτρινη για τη συγκομιδή του καλαμποκιού.  Όλ’ αυτά είναι το Μεξικό.  Μεξικό σημαίνει πλωτοί κήποι και πυραμίδες στο δρόμο του Ήλιου και της Σελήνης που σταλάζει αραιή βροχή από αίμα θυσιών. Και είναι το Μεξικό γιορτή.  Μια γιορτή των αγαπημένων νεκρών. Βιολιά, ποτό, κεριά και κίτρινα λουλούδια cempasúchil πάνω στους τάφους: αλληλοφωτίζονται στην άγρυπνη νύχτα.  Παναγιές με πρόσωπα ‘λιοκαμένα, χάρτινες γιρλάντες και κούκλες μαγικές, Friditas, πήλινα λουλούδια -σαν ζυμάρι- απ’ το Coyotepec και φίλοι χωρικοί.  “Μπαρόκ της ζάχαρης” στο βάθος του σκοτεινού Καθεδρικού. Ακρίδες στη σάλτσα, ινδιάνικα πανηγύρια, ο Rulfo,  ο Siqueiros, ο Juárez.  Χωριατοπούλες με κινέζικες καταβολές και γαλοπούλες με sauce chocolat χωριάτικη.  Καλοκαίρια.  Γωνιές με στοχαστικά sombreros κάνουν κατοικία τους τη δροσιά και τα καλαμποκοχώραφα στον ορίζοντα. Machetes και trapiches: μαχαίρια και πατητήρια του ζαχαροκάλαμου σκουριασμένα και κουνούπια που τριγυρνούν βουίζοντας στα πήλινα τηγάνια comal με τις καλαμποκόπιτες tortillas.  Αυτά και άλλα πολλά σημαίνουν Μεξικό.

bolivia-10

México significa cactο ixtle del desierto de Oaxaca, que brilla en el aire caliente, y chocolate con sabor a tlilxochitl, la flor de la vainilla y ardientes chiles jalapeños que despiertan el amor! México es la música de  Paquita la del Barrio, y Damiana -la bebida afrodisíaca en la Plaza Garibaldi. Y aguas azules que dispersan agujas de pino y plumas radiantes de quetzal –el ave paradisíaca- y joyas de oro bajo las estrellas de las piñatas cumpleañeras.Y México es también Quetzalcóatl, la divina serpiente emplumada. Despedazada su estatua de jade. Indios huicholes y volcanes. Magia: blanca para la curación y negra para la muerte, roja para el amor y amarilla para la cosecha de maíz. Todo esto es México. México significa chinampas y pirámides del Sol y de la Luna que gotean lluvia escasa de sangre de los sacrificios. Y es México fiesta! Una celebración de los muertitos queridos; Violines, bebidas, velas y flores cempasúchil amarillas en las tumbas: se alumbran entre si de noche. Vírgenes bronceadas, papel picado y muñecas mágicas, Friditas, flores de arcilla de Coyotepec y coates amistosos. “Barroco de azúcar” en la profundidad de la catedral oscura. Chapulines en el mole de chocolate, guelaguetzas indias, Rulfo, Siqueiros, Juárez. Chinas poblanas y mole poblano. Veranos. Esquinas con sombreros pensativos que hacen de la frescura y de las milpas en el horizonte su casa. Machetes y trapiches herrumbrados y mosquitos que vuelan zumbando por encima del comal con las tortillas negras y blancas. ¡Eso y mucho más es México!

toni_frissell_-_frida_kahlo_seated_next_to_an_agave

http://www.pri.org/stories/2016-01-27/new-showcase-frida-kahlos-breakthrough-work

ΓΟΥΑΤΕΜΑΛΑ

Η τελετή Ναν Πα’τς των Μάγιας στο Σαν Πέδρο Σακατεπέκες, είναι ένας τρόπος λατρείας της Φύσης και του ιερού πνεύματος του καλαμποκιού, που φέρνει σε επαφή την ψυχή του Ανθρώπου με τη Συμπαντική Ψυχή. Εκεί, οι «Δημογέροντες» και οι «Νονές», με ενδυμασίες που συμβολίζουν το καλαμπόκι, ψέλνουν τις παρακλήσεις τους, για την διατήρηση της φυλετικής τους ταυτότητας.

03672-big

http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/nan-pach-ceremony-00863

GUATEMALA

La ceremonia Nan Pa´ch de los mayas en San Pedro Sacatepéquez, es una veneración de la naturaleza y del espíritu del maíz, que pone el alma humana en contacto con el Universo. Ahí, los “parlamenteros” y las “madrinas”, en trajes tradicionales con símbolos del maíz, pronuncian sus plegarias para el refuerzo de la identidad comunitaria.

03668-big-229x300

http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/nan-pach-ceremony-00863

“Με το σημείο, με το σημείο του φωτός, με το σημείο του αγίου φωτός της Γουατεμάλας, αρχίζω αυτό το συμπόσιο, με όλα τα ζώδια στα ακροδάχτυλά μου.
    Είμαι ο λιγότερο Ισπανός κι ο περισσότερο Ισπανός. Ο λιγότερο Ισπανός λόγω του ινδιάνικου αίματός μου, κι ο περισσότερο Ισπανός λόγω της γλώσσας μου. Ο λιγότερο Ισπανός λόγω των χαμηλών τόνων του χαρακτήρα μου, κι ο περισσότερο Ισπανός λόγω του κιχωτικού μου τυχοδιωκτισμού.
    Η γη μου ονειρεύεται τ’ άστρα, αλλά ξυπνά στ’ αρχέγονα βουνά, στους γυμνούς λόφους του Ιλόμ, όπου ο φρουρός της ιδιοσυγκρασίας μου τραγουδά με κλάμα που πηγάζει απ’  τα φαράγκια και πετά σαν αητός. Εκεί όπου πλημμυρίζουν τα μυρμήγκια και βογκούν τα περιστέρια. Εκεί όπου κοιμάται στην ψάθα του αγκαλιά με τη σκιά του και με τη γυναίκα του αυτός που θά ‘πρεπε να κομματιάσει τα βλέφαρα αυτών που τσεκουρώνουν τα δάση, αυτός που θά ‘πρεπε να καψαλίσει τα βλέφαρα αυτών που καίνε το δάσος, και να παγώσει το σώμα όσων κόβουν το δρόμο του νερού των ποταμών, που κυλώντας αποκοιμιέται και δε βλέπει τίποτα, αλλά αφού εγκλωβιστεί στα πηγάδια ανοίγει τα μάτια και κοιτάζει τα πάντα με βαθιά ματιά… 
    Κι εγώ, ο Γκασπάρ Ιλόμ, αφήνω να κλέβουν τ’ όνειρο από τα μάτια της γης τού Ιλόμ με τις πυρκαγιές που βάφουν το φεγγάρι στο χρώμα του γέρικου μυρμηγκιού.
    Απλή ανάγκη, περιστασιακή του λόγου, ναι, αλλά επίσης άσκηση για να συνηθίσουμε στην καλπάζουσα ιπποσύνη των ρολογιών χωρίς ώρες, να βρεθούμε εκτός χρόνου, να βιώσουμε την αυγή και την καταχνιά, απ’ όπου βγαίνει κανείς με τα μάτια πεινασμένα για τα γλυκά πράγματα της Γης, τις άλλες αισθήσεις, τις πρόθυμες να διερευνήσουν την ουσία τους -όπως θά ‘λεγε κι ο ήρωας ο Σιδ-, την όσφρηση, τις γεύσεις, τις απτές παρουσίες και τους ήχους.”
    Με αυτά τα λόγια τού Μιγκέλ Άνχελ Αστούριας -του νομπελίστα λογοτέχνη από τη Γουατεμάλα- προλογίζουμε το αποψινό μας μικρό αφιέρωμα στη Γουατεμάλα.
    Ποιος νά ‘ναι, άραγε, ο Μαξιμόν; Λένε οι ιθαγενείς Κ’ιτσέ Μάγια της ορεινής Γουατεμάλας, οτι είναι ο Άγιος Σιμεών. Άλλοι, πάλι, πιστεύουν ότι είναι ο ίδιος ο Δον Πέδρο δε Αλβαράδο, ο Ισπανός κατακτητής της Γουατεμάλας. Κι όπως μου είπαν κάποιοι ιθαγενείς, μέσα στο σώμα του φυλάνε το άγαλμα ενός θεού ινδιάνου, κρατώντας έτσι τη γηγενή καρδιά κάτω απ’  την ιβηρική επιδερμίδα των μιγάδων, που κατοικούν στις κορυφές και στα τροπικά αυτής της χώρας, της Γουατεμάλας, που τ’ όνομά της σημαίνει: Γη Κοντά στα Δέντρα.

hombres-de-maiz-mundochapin

http://edngt.com/mc/2015/10/resumen-hombres-de-maiz-miguel-angel-asturias/27983/

Por la señal, por la señal de la luz, por la señal de la santa luz de Guatemala, inicio este cuscún, con todos los signos del zodiaco en las yemas de los dedos.
    Soy el menos español y el más español. El menos español por mi cepa indígena y el más español por mi lengua. El menos español por mi lascasismo y el más español por mi quijotismo.
    Mi tierra cae soñando de las estrellas pero despierta en las que fueron montañas, hoy cerros pelados de Ilóm, donde el guarda canta con lloro de barranco, vuela de cabeza el gavilán, anda el zompopo, gime la espumuy y duerme con su petate, su sombra y su mujer el que debía trozar  los párpados a los que hachan los árboles, quemar las pestañas a los que chamuscan el monte y enfriar el cuerpo a los que atajan el agua de los ríos que corriendo duerme y no ve nada, pero atajada en las pozas abre los ojos y lo ve todo con mirada honda…
    Y yo, el Gaspar Ilóm, dejo que a la tierra de Ilóm le roben el sueño de los ojos con las quemas que ponen la luna color de hormiga vieja.
    Simple necesidad temporal de la palabra, sí, pero también ejercicio para habituarnos a la andante caballería de los relojes sin horas, a estar fuera del tiempo, a vivir auroras y tinieblas de las que se sale con los ojos hambrientos por las cosas dulces de la tierra, los otros sentidos prontos a catar, diría el Cid, el olor, los sabores, las presencias táctiles y los sonidos.
    Con estas palabras de Miguel Ángel Asturias -el nobelista guatemalteco-, comenzamos la parte de esta fiesta, dedicada a Guatemala.
      ¿Quién es Maximón? Dicen los indígenas K´ché Maya, que éste es San Simón. Otros creen que es la representación de Don Pedro de Alvarado, el conquistador de Guatemala. Y como me explicaron unos indios, dentro de su cuerpo guardan una estatua de un dios maya, resguardando de ese modo el corazón nativo bajo la piel ibérica de los mestizos, que habitan las alturas y los trópicos de ese país, Guatemala, cuyo nombre significa: Cerca de los Árboles.

5eb8e783a808155035b91094a744574e

https://gr.pinterest.com/pin/230668812139567020/

ΕΛ ΣΑΛΒΑΔΟΡ

Μία προϊσπανική πόλη, η Χόγια δε Σερέν, θάφτηκε τον 6ο αι. Κ.Π., κάτω από τη λάβα του γειτονικού ηφαιστείου, κάτι ανάλογο με την Πομπηία, δηλαδή! Η “ζωντάνια” των αρχαιολογικών ευρημάτων της περιοχής, μας έχει δώσει μία σαφή εικόνα για την καθημερινή ζωή εκείνου του μεσοαμερικανικού πολιτισμού, ο οποίος αποτελεί σήμερα Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.

site_0675_0004-500-332-19700101010000-300x199

http://whc.unesco.org/?cid=31&l=en&id_site=675&gallery=1&maxrows=15

EL SALVADOR

Una ciudad prehispánica, llamada hoy Joya de Cerén, fue enterrada en el siglo VI d.n.e., bajo la ceniza de un volcán vecino, un acontecimiento parecido al de Pompeia, en Italia. La integridad de los hallazgos arqueológicos nos ha ofrecido una clara imagen de la vida cotidiana de aquella civilización mesoamericana, la cual está registrada como Monumento Cultural de la Humanidad.

hist2

https://www.google.gr/search?q=joya+de+ceren&espv

Στη Λατινική Αμερική, ζούμε καθημερινά το μαγικό ρεαλισμό. Ζούμε κάπου ανάμεσα στην σύγχρονη εποχή και στην παράδοση. Και αυτό αποτελεί την ομορφιά του πολιτισμού μας. Επιβιώνουμε, εμείς οι Λατινοαμερικάνοι, κάπου ανάμεσα στ’ όνειρο και στην πραγματικότητα. Και αυτό είναι το δύσκολο, το ακατανόητο για πολλούς ευρωπαίους. Θα δούμε, τώρα, μία ιστορία, από την εποχή του πολέμου στο Ελ Σαλβαδόρ, στη δική τους διάλεκτο & μεταφρασμένη στα ελληνικά. Παρατηρήστε το τέλος της ιστορίας, γιατί εκεί βρίσκεται αυτό το ενδιαφέρον σημείο του μαγικού ρεαλισμού.

realismo-magico-surrealismo

http://www.schifologia.com/2016/01/realismo-magico-surrealismo-bizzarro.html

En las Américas, la gente vivimos en un realismo mágico cotidiano. Vivimos entre la modernidad y la tradición. Y eso es nuestra belleza. Sobrevivimos entre el ensueño y la realidad. Y eso es lo difícil, a veces incomprensible por los europeos. Vamos a ver, ahora, una historia, desde la época de la guerra de El Salvador, contada en su lenguaje local. Pongan atención al final del cuento. Es muy interesante, porque ahí está el realismo mágico.

1272464932_p2

http://www.taringa.net/posts/imagenes/5494279/Fantasia-Realismo-Magico-te-van-a

¡Tienen razón! Es bello mi país. Tiene playas hermosas y mujeres lindas. Y nuestra tierra lleva en sus entrañas la historia indígena y las leyendas de mi pueblo salvadoreño.

          Έχουν δίκιο! Είναι όμορφη η χώρα μου, το Ελ Σαλβαδόρ. Έχει πανέμορφες παραλίες, κι όμορφες κοπέλες. Και η γη μας, έχει μες τα σωθικά της την ιστορία των Ινδιάνων και τους θρύλους του λαού μας.

Hablando hoy de la Independencia, recuerdo aquellos años de la otra guerra que tuvimos mucho más tarde entre nosotros, en los años ´80 y ´90, en mi país, El Salvador:

          Μιλώντας, σήμερα για την Ανεξαρτησία, θυμάμαι εκείνα τα χρόνια του άλλου πολέμου, που είχαμε εμείς ανάμεσά μας αργότερα, τη δεκαετία του 1980 & ´90, στο Ελ Σαλβαδόρ:…

…La jungla parece haberme tragado. Ningún ruido me delata. Tres días llevo casi sin comer, que no me atrevo a abandonar mi posición ni siquiera para recoger los mangos que ofrecen los árboles en increíble abundancia. Tengo apenas 17 años y ya llevo dos en armas. Voy bajando a pie hasta Cinquera, mi pueblo, pensando en ella, la cipota de ´ña Remedios que todos en el pueblo dicen que está chula, con 17 primaveras y el corazón ardiente, y que al salir a caminar por el parque del pueblo todos la cuenteyan, pero yo solo tengo ojos para ella… Me llamo Guayo, soy el indio feyo, como me llaman los metiches.

           …Η ζούγκλα φαντάζει σα να μ’ έχει καταπιεί. Ούτε ψίθυρος δεν φανερώνει την ύπαρξή μου. Έχω τρεις μέρες να φάω, αλλά δεν τολμώ να εγκαταλείψω τη θέση μου, ούτε καν για να μαζέψω τα μάνγκο –τα φρούτα που τόσο άφθονα μου προσφέρουν τα δέντρα γύρω του. Είμαι μόλις 17 χρονών, κι έχω ήδη δυο χρόνια στο στρατό. Κατεβαίνω πεζός προς τη Σινκέρα, το χωριό μου, ενώ με σκέφτομαι συνέχεια, εκείνη, την κόρη της κυρά-Ρεμέδιος, που όλοι στο χωριό έχουν να λένε για την ομορφιά της. Μετράει 17 καλοκαίρια στην ηλικία της, κι είν’ η καρδιά της φλογερή, κι όταν βγαίνει βόλτα στο χωριό, όλοι την κουβεντιάζουν και της κάνουν κόρτε, αλλά εγώ έχω μάτια μόνο για εκείνη. Είμαι ο Γουάγιο, ο ασχημάντρας ο Ινδιάνος, όπως με κουτσομπολεύουν οι κακιές οι γλώσσες.

-“¡Hola mi morenita linda, guapa, como de costumbre!”, le digo, y se me cae la baba…

          -«Γεια σου, μελαχρινούλα μου, ομορφούλα, όπως πάντα!», της λέω και μου τρέχουνε τα σάλια…

-“¡Gracias, usté también se ve bien!”, me contesta ella sin mirarme, y desea que le regale un beso en el cachete, pero recuerda las palabras de su madre que le decía: -“¡No seya cochina, cómo te va a besar, si usté no piensa cuentiarle?”…

          -«’Φχαριστώ, κι εσύ καλούλης είσαι!»,μου απαντά χωρίς να με κοιτάζει, αλλά θέλει σαν τρελή να της δώσω ένα φιλί στο μάγουλο, όμως θυμάται τα λόγια της μάνας της, που της έλεγε: -«Μωρή βρομιάρα, πώς θα σε φιλήσει, αν δεν του δώσεις εσύ το πάτημα;»

15349627361_333aec4a22_b

https://www.flickr.com/photos/alexisgr2k/15349627361

-“¿Podemos hablar?”, le pregunto yo.

          -«Μπορούμε να μιλήσουμε;» την ρωτάω εγώ.

-“¡Claro, ni que fuéramos mudos!”, me dice ella vacilando….

          -«Γιατί όχι; Σάμπως είμαστε μουγγοί;», μου λέει χωρατεύοντας…

-Digo en privado…

          -Να, λέω, ιδιαιτέρως…

-Y ¿pa’ qué en privado?

          -«Και γιάντα ιδιαιτέρως;»

-Es que le tengo que decir una cosa.

          -Να, έχω δυο λόγια να σου πω.

-Dígamela aquí, o ¿le da pena?

          -Ε, πες τα μου εδώ. Ή μήπως ντρέπεσαι;

-No, pero es que es algo privadito. Usté quiere un batido, morenita?

          -Όχι, αλλά, να, είναι κάτι μυστικό. Να σε κεράσω ένα μιλκ σέικ;

-“Lo gua pensar”, me dice entonces, pa’ que no pensara yo que ella fuera fácil.

          -«Θα το σκεφτώ», μου λέει τότε, να μην την περάσω και για εύκολη.

-Morenita mire, es que yo le quería decir una cosa.

          -Άκου, μελαχρινούλα, ήθελα κάτι να σου πω.

-¿Qué cosa, usté?.

          -Τι νά ‘ναι, άραγε;

-Bueno es que usté es bien linda y pues me gusta bastante.

          -Λοιπόν, είσαι πολύ όμορφη, και μ’ αρέσεις πολύ.

-Le gusto, ¿como pa’ qué?

          -Σ’ αρέσω, για ποιο πράμα;

-Pa’ que sea mi novia.

          -Για να γίνεις η κοπέλα μου.

-¿Su novia?, ¿’tá seguro?

          -Η κοπέλα σου; Είσαι σίγουρος;

-Sí, hace tiempo que estoy enamorado de usté.

          -Ναι. Πάει καιρός που σ’ έχω ερωτευθεί.

-“Ni me volteya a ver, solo de creído se la lleva…”, me dice entonces ella…

          -«Μην τολμήσεις να σηκώσεις τα μάτια σου απάνω μου. Μεγάλη ιδέα έχεις για τον εαυτό σου…», μου λέει τότε εκείνη…

-No, morenita, es que soy tímido…

          -Μη μου λες τέτοια, μελαχρινούλα μου, γιατί είμαι και ντροπαλός…

-´Tá seguro que me quiere?

         -Είσαι σίγουρος ότι με θες;

-Se lo juro.

          -Σ’ το ορκίζομαι.

-Entonces, ¡vaya a traerme acá la flor de amate!

          -Αν είν’ έτσι, τότε, πάνε να μου φέρεις το λουλούδι που το λέν’ «αμάτε»!

dae183ac4ec7dc4e129a5930b6aff20f

http://www.tugentelatina.com/m/articles/view/Trajes-T-picos-de-El-Salvador

-¿Cómo que la flor de amate? Pero eso es… es… imposible, usté sabe que ni peleando con el demonio, yo no podría…

          -Μα, πώς είναι δυνατό; Αυτό είναι… είναι… αδύνατον, το ξέρεις, ούτε ακόμα κι αν τα βάλω με το διάβολο, δε θα μπορούσα…

Pues, ella quería quitarme de encima, porque le daba vergüenza en la plaza de mi pueblo, con tantos metiches, y por eso es que me mandó a buscarle ese tesoro, pa’ que tese en juicio…

          Λοιπόν, που λέτε, εκείνη ήθελε να με ξεφορτωθεί, γιατί ντρεπόταν μου μας κοιτούσαν οι κακιές οι γλώσσες στην πλατεία του χωριού. Γι’ αυτό μ’ έστειλε να της φέρω εκείνον το θησαυρό, για να με κάνει να το σκεφτεί με την ησυχία μου…

En mi pueblo, tenemos una leyenda que dice que este árbol tiene un secreto oculto entre sus deformes ramas, y es que a las 12:00 de la noche en punto, en la copa de éste, nace una hermosa flor blanca, la cual cae al suelo y el hombre que logre agarrar esta flor, tendrá todo lo que quiera: amor, dinero y salud, pero no es tan fácil, pues la verdadera prueba es luchar contra el demonio, el bicho que es el dueño de esa flor…

100_0155

http://ramirovelasco.blogspot.gr/2010_08_01_archive.html

          Στο χωριό μου, έχουμε έναν θρύλο που λέει ότι αυτό το δέντρο έχει ένα μυστικό εφτασφράγιστο ανάμεσα στα μπλεγμένα του κλαδιά. Λένε ότι κάθε μεσάνυχτα, στις 12 ακριβώς, ανθίζει πάνω του ένα λευκό λουλούδι, που όποιος άντρας καταφέρει να το βρει, θα έχει ό,τι θέλει στη ζωή του: έρωτα, πλούτο και υγεία. Όμως, αυτό δεν είν’ εύκολο, επειδή χρειάζεται να παλέψει κανείς με τον δαίμονα, το θηρίο που αφεντεύει το λουλούδι…

Pues, yo fui a buscarlo, pero nunca regresé…  Me mataron en el camino… Ya estoy muerto… Y ella, anda por la plaza del pueblo hablando mal de mí… Indio más bruto me dice…

          Λοιπόν, πήγα να το βρω, αλλά δεν γύρισα ποτέ… Με σκότωσαν στο δρόμο… Είμαι νεκρός… Κι εκείνη κάνει βόλτες στο χωριό και μιλάει άσχημα για μένα… «Ο βλάκας ο ινδιάνος», έτσι με φωνάζει…

Así es la vida cotidiana hoy en día en mi país, El Salvador. Es lindo mi país, y mi gente. Les invito que nos visiten, allá por el Pacífico.

          Έτσι είναι η καθημερινότητά μας στη χώρα μου, το Ελ Σαλβαδόρ. Είναι όμορφη η χώρα μου και ο λαός μου. Νά ‘ρθετε, μια μέρα να μας επισκεφτείτε, εκεί, στον Ειρηνικό Ωκεανό.

                   [Κείμενα στα Ισπανικά του Ελ Σαλβαδόρ & στα Ελληνικά: Ηλίας Ταμπουράκης]

980

http://www.easyviajar.com/el-salvador/a-visitar

ΟΝΔΟΥΡΑ

Η αφροκαραϊβική κουλτούρα των Γκαρίφουνα, -ένας μιγαδισμός αφρικανικών φυλών- έχει διατηρήσει τη γλώσσα Άραγουακ των ιθαγενών (που δεν υπάρχουν πλέον), μαζί με ισπανικά, αγγλικά & γαλλικά στοιχεία των αποικιοκρατών. Η μουσική & οι χοροί τους, ανάγονται στον 18ο αι. Οι κοινότητές τους, διεσπαρμένες σε διάφορες χώρες της Κεντρικής Αμερικής, διατηρούν ήθη και έθιμα 3 ηπείρων κι επιβιώνουν από την καλλιέργεια της αμυλώδους γιούκα και από την αλιεία. Λόγω όλων αυτών των μοναδικών στοιχείων, αυτός ο πολιτισμός προστατεύεται από την ΟΥΝΕΣΚΟ.

image-7-300x199

http://www.hondurastips.hn/2014/04/07/la-escena-por-la-ceiba-en-este-verano-2014/

HONDURAS

La cultura afro caribeña de los garífunas, -un mestizaje de varias tribus africanas- es la que ha mantenido el idioma arawak de los indígenas del Caribe que ya no existen más, junto con elementos españoles, ingleses y franceses de los colonos. Su música y sus danzas descienden del siglo XVIII. Las comunidades, esparcidas por varios países de América Central, mantienen costumbres de 3 continentes y sobreviven del cultivo de la manioca y de la pesca. Todos esos elementos hacen de ellos una cultura única, protegida por la Unesco.

garifuna-culture-tela-honduras

http://telahonduras.com/wp-content/uploads/2015/09/garifuna-culture-tela-honduras.

Hondureños en épica lira, y en estrofas de magno fulgor, entonemos un himno a Lempira, al patriota de heroico valor, gran caudillo de huestes bravías. Nuestros valles y agrestes montañas, contemplaron sus rudas hazañas. Por ser libre por siempre luchó. Semidiós en su afán literario, él fue grande, con toda grandeza, él fue puro, con toda pureza, y a la patria su vida ofrendó. Invencible, soberbio, grandioso, de alma audaz y de cuerpo de acero, para herir al temible guerrero. Fue precisa la odiosa traición. Y sin lucha valiente y sin gloria, al caudillo, por fin, derribaron, más los montes nebosos temblaron, al caer en el gran congolón.

Αυτό το τραγούδι από την Ονδούρα, μιλάει για τον Λεμπίρα (Lempira), τον Ινδιάνο Ήρωα, που αγωνίστηκε για την ελευθερία της χώρας του, κι έχασε τη ζωή του γι’ αυτόν το σκοπό.

procesion-de-las-mujeres-lencas-en-conmemoracion-a-su-heroe-que-hizo-historia

La celebración más importante en la ciudad de Gracias, es el 20 de julio de cada año, en el cual se celebra el día de Lempira.

http://www.hondurastips.hn/2013/07/16/con-puro-sentir-lenca-gracias-lempira

ΝΙΚΑΡΑΓΟΥΑ

Ο «Γουεγουένσε» είναι ένα θεατρικό σατυρικό δράμα ενάντια στην αποικιοκρατία, που παρουσιάζεται κάθε χρόνο στη γιορτή του Αγ. Σεβαστιανού της Διριάμ’μπα. Είναι μία σύνθεση της ισπανικής & της ιθαγενούς κουλτούρας & συνδυάζει το θέατρο, τη μουσική & το χορό του 18ου αι. Η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται γύρω από τη συνάντηση των ιθαγενών της Νικαράγουας με τις Αρχές της ισπανικής αποικιοκρατίας, όπου οι ντόπιοι εκπροσωπούνται από τον Γουεγουένσε, ένα σεβάσμιο πρόσωπο της προϊσπανικής περιόδου. Αυτός υπερασπίζεται τον εαυτό του από τις κατηγορίες των Ισπανών, χρησιμοποιώντας μία στρατηγική λογοπαιγνίων. Αντί της μετωπικής σύγκρουσης, προτιμά να δείχνει συνεργατικός, ενώ συγχρόνως δημιουργεί πλεκτάνες ενάντια στον εχθρό. Σήμερα, στην ισπανική διάλεκτο της Νικαράγουας, η έκφραση “Poner cara de Güegüense” σημαίνει: «Υποσκάπτω την εξουσία». 

nicaragua_elgueguense_nicaraguatourismboard-300x200

http://www.best4travel.at/twu/index.php?site=detail&dest=5&id=H%F6hepunkte-Nicarag

NICARAGUA

El Güegüense es un drama satírico teatral en contra del dominio colonial, que se representa cada año en la fiesta de San Sebastián de Diriamba. Es una síntesis de las culturas española e indígena y combina el teatro, la danza y la música del siglo XVIII. La historia gira en torno al encuentro entre las autoridades coloniales españolas y los nativos americanos, representados particularmente por un personaje central, el Güegüense, una figura respetada en la Nicaragua prehispánica. Este se defiende de las acusaciones lanzadas contra él por las autoridades coloniales, gracias a una serie de estratagemas verbales. En lugar de desafiar directamente a la autoridad, él procura mostrarse siempre cooperativo, mientras recurre a artimañas para socavar la autoridad española. “Poner cara de Güegüense” se utiliza para referirse a alguien que aparenta someterse a la autoridad, mientras trabaja sutilmente para socavarla. 

pintura-20080229-1

https://nicaraguaviva.wordpress.com/2012/12/11/el-gueguense/

Επιτέλους, φτάσαμε στην αντίπερα όχθη του ποταμού. Να τη η Νικαράγουα! Μπροστά μας η ζούγκλα, ανοίγει το στόμα της, έτοιμη να μας καταπιεί. Μια μεταλλική πινακίδα, σκουριασμένη, μισογράφει: “ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ INDIO-MAÍZ”. Είναι από την εποχή πριν τον πόλεμο… Σε δυο-τρεις ώρες δρόμο θα βγούμε στο χωριό. Στο μονοπάτι, ερημιά. Μόνο ένα εγκαταλελειμμένο συνοριακό φυλάκιο περάσαμε. Κατσαρολικά αφημένα πάνω στον αχυρένιο πάγκο. Το Castillo, μία κυψέλη που σφύζει από ζωή ακούγεται στο βάθος. Κόσμος ψωνίζει, κόσμος χορεύει, κόσμος μαγειρεύει, κόσμος γελά. Νά ‘ναι, άραγε, χαρά, ή χαρμολύπη; Στο χωριουδάκι με το κάστρο, βρήκαμε ένα κατάλυμα, όμως αμέσως κόπηκε το ρεύμα και το νερό. Κάποιοι αντάρτες είχαν κάνει πάλι ζημιές στα γύρω μέρη. «Μην πολυκυκλοφορείς, compadre. Είναι επικίνδυνα. Μα τι ήρθες να κάνεις εδώ; Τρελός είσαι; Εμείς φεύγουμε άρον, άρον, κι εσύ έρχεσαι;», με ρωτά η κυρούλα στο χασάπικο που θα μου κουτσομεγείρευε κάτι να ψευτοφάω. Αντί για πόρτα, έχει τσουβάλια γεμάτα άμμο, από ‘κείνα που χρησιμοποιεί ο στρατός για κάλυψη από τα βλήματα. «Συγγνώμη για τη φτώχεια μας», μου λέει, κι εγώ δακρύζω. Συγγνώμη; Μία λέξη που ποτέ δεν έχω ακούσει στην Αθήνα. Συγγνώμη; Γιατί; Για τη φτώχεια τους; Μα αφού είμαι κι εγώ υπεύθυνος γι’ αυτήν τη φτώχεια. Κι εγώ «Δυτικός» είμαι, μισός Ευρωπαίος…. Ωραίοι, γνήσιοι άνθρωποι, οι Νικαραγουανοί. Σήμερα, πλέον, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η Νικαράγουα μας καλεί να απολαύσουμε την πανέμορφη φύση της και παμπάλαια μνημεία που της άφησε η Ιστορία! Ταξίδι ζωής, η Νικαράγουα!…

1436455964_861952_1436456684_sumario_grande

http://elviajero.elpais.com/elviajero/2015/07/09/actualidad/1436455964_861952.html

Por fin llegamos a la otra orilla del río. ¡Aquí está Nicaragua! Ante nosotros, la selva, abre su boca, como para absorbernos… Un rótulo de metal, herrumbrado, con letras opacas escribe: “Parque Nacional Indio-Maíz”. Seguramente será de la época antes de la guerra… En dos o tres horas de camino a pie, llegaremos al pueblo. Un camino solitario. Pasamos sólo por un puesto fronterizo, pero abandonado. Sartenes y ollas, puestas sobre un banco de madera y paja. El Castillo, una pueblito lleno de sonidos vibrantes -como una colmena- en el fondo. Gente comprando, gente bailando, gente cocinando y riéndose. ¿Acaso será por alegría, o tristalegría? En el pueblo con el castillo, encontramos un alojamiento, pero inmediatamente se cortó la electricidad y el agua. Algunos rebeldes estaban destruyendo de nuevo cosas en la cercanía. “No circule mucho, compadre. Es peligroso. Pero, ¿qué ha venido a hacer aquí? ¿Está loco, ujté? Nosotros estamos dejando el lugar, y ujté acaba de llegar, pa´ hacer qué?”, me pregunta la doñita de la carnicería, que me cocinaría algún bocadito. En lugar de puerta tiene sacos llenos de arena, de aquellos que utiliza el ejército para protegerse de las balas. “Disculpe, por nuestra pobreza”, dice, y a mí se me salen las lágrimas. “¡Perdón!” Una palabra que nunca escuché en Atenas. ¡Perdón! ¿Por qué? ¿Por su pobreza? Pero si yo también soy responsable de esta pobreza… Yo también soy “occidental” Soy medio europeo…. Son buena gente los nicaragüenses. Hoy en día, las cosas han cambiado. Nuestra Nicaragua les invita a disfrutar de la hermosa naturaleza y de los antiguos monumentos que nos ha legado la historia! ¡Nicaragua, un viaje importante en nuestra vida!…

24581568119_6b5959b6d6

http://www.flickriver.com/groups/volcanes_nicaragua/pool/interesting/

ΚΟΣΤΑ ΡΙΚΑ

Τα κάρα, με τα οποία οι Κοσταρρικανοί μεταφέρουν τον καφέ προς τον Ειρηνικό Ωκεανό, ήταν –στα τέλη του 19ου αι.- ζωγραφισμένα με σχήματα και χρώματα ανάλογα με την περιοχή απ’ όπου προερχόταν η συγκομιδή. Σήμερα, κατασκευάζονται αντίγραφα για τους συλλέκτες, και το κοσταρρικάνικο κάρο έχει καταγραφεί στον κατάλογο Άυλης Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Παρατηρήστε την ομοιότητα με τη λαϊκή διακόσμηση της Μογγολίας, μίας χώρας τόσο μακρινής!

https://www.flickr.com/photos/davidcastillog/2397798090/sizes/l/

COSTA RICA

Las carretas, con las cuales los costarricenses trasladaban el café hacia el océano Pacífico, estaban -a finales del siglo XIX- pintadas con esquemas y colores correspondientes a la región de donde provenía la cosecha. Hoy se construyen réplicas para coleccionistas y la carreta está registrada como Patrimonio Inmaterial de la Humanidad por la Unesco. ¡Observen la similitud con la decoración popular de Mongolia, un país tan lejano!

081029

http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=345033

Στην Κόστα Ρίκα, τώρα! La Fortuna. Κάτω απ’ το ηφαίστειο, ένα κολυμβητήριο μέσα στις φυσικές «πισίνες» του βράχου. Νυχτερινό μπάνιο. Τα φώτα spot, ανάμεσα από τους φοίνικες, δημιουργούν με τον ατμό των θερμών υδάτων «εφέ» σαν ακτίνες laser. Στον έναστρο ουρανό, ένα ισοσκελές μαύρο τρίγωνο. Κενό. Χωρίς άστρα. Είναι το Arenal, που κάθε λίγο βρυχάται και τρέμει η γη και γεμίζουν οι πλαγιές με το πορτοκαλόχρυσο πυρωμένο μέλι του. Καθρεφτίζεται στις τυρκουάζ φωτεινές πισίνες. Κεντρική Cordillera. Υψόμετρο. Zarcero. Στάση. Στην πλατεία της εκκλησίας, λαβύρινθος από θάμνους-αψίδες σε όλα τα σχήματα της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής. Γύρω, μικρά ξύλινα μαγαζάκια πωλούν chalupas, καλαμποκόπιτες με κρέας, ντομάτα, τυρί, κι άλλες γεύσεις. Υπερισχύει ο κόλλιαντρος. Στάση, πάλι, στο  Naranjo. Άρωμα απ’ τις φυτείες καφέ, μέσ’ την ομίχλη. Στο λευκό κενό διακρίνονται αραιά γυναίκες με τα μωρά στην πλάτη και με καλάθι στην κοιλιά. Μαζεύουν τον κόκκινο θησαυρό σπόρο-σπόρο. Grecia! Η «Ελλάδα» του ανανά και του ζαχαροκάλαμου! Η καθαρότερη πόλη ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής. Η μπορντώ μεταλλική νεογοτθική της εκκλησία, λένε, προοριζόταν για την άλλη Ελλάδα, την original. Cerro de la Muerte, τα Υψώματα του Θανάτου. Κουράγιο. Η πιο επικίνδυνη οδήγηση στην Κόστα Ρίκα. Ανάβαση. Στα 3.820 μέτρα. Cerro Chirripó. Η ψηλότερη κορυφή ολόκληρης της Κεντρικής Αμερικής. Τούνδρα. Τοπίο που θυμίζει Άνδεις. Κάθοδος. San Isidro El General. Ν’ αναπνεύσουμε λίγο. Να επανέλθουμε στις γήινες αισθήσεις. Παράκαμψη στην Cordillera de Talamanca. Ινδιάνικη περιοχή. Πρέπει να διασχίσουμε το ποτάμι με βάρκα. Το τοπίο θυμίζει Far West. Οι ντόπιοι λένε τον τόπο αυτόν Suretchö, που σημαίνει «βέλος». Τρεις ώρες πορεία μέσ’ το τροπικό δάσος της βροχής. Απόλυτη ερημιά. Έντομα και δίψα.  Αποπροσανατολισμός. Ένας ιθαγενής με machete –το δρεπάνι που ανοίγει δρόμο μέσ’ απ’ την αδιαπέραστη ζούγκλα, ντυμένος με τα ρούχα των δυτικών, μας δείχνει το δρόμο. «Μην πιάνει φρούτα. Μanzanillo είναι δηλητηριώδες.», μας λέει στην περίεργη γλώσσα του. Προχωρά γρήγορα. Τον χάνουμε. Η ζούγκλα είναι η πατρίδα του. Τη γνωρίζει καλά. Γαλάζιος καπνός μυρίζει και διακρίνεται ανάμεσα απ’ τα πυκνά δέντρα. Είναι το Amubri. Ο παραδοσιακός οικισμός της φυλής των bribri. Αχυρένιες καλύβες σφιχτοπλεγμένες. Το βράδυ, στην αιώρα τής αυλής, ο Calixto, ο ινδιάνος με το ελληνικό όνομα, μου δίνει την καραμπίνα του. Για κάθε ενδεχόμενο. Στα μέρη μας έχει ocelotes. Δεν αστειεύονται αυτές οι γάτες του δάσους.

reserve-indio-maiz-nicaragua

http://www.tournicaragua.org/index.php/(es)/viaje-personalizado-nicaragua/15-

En Costa Rica, ahora! La Fortuna. Baño nocturno, bajo del volcán, en una piscina entre las rocas. Los rayos de luz, rodeando las palmeras, crean en el vapor del agua caliente “efectos” leiser. En el cielo estrellado, un triángulo negro, yacío, sin estrellas: Es el Arenal, que rugiendo sacude la tierra y la cubre con su miel ardiente. Se refleja en las piscinas color turquesa brillante. Cordillera Central. Altitud. Zarcero. Una parada en el camino. En la plaza de la iglesia, un  laberinto de arbustos arqueados en todas las formas de la arquitectura universal. Alrededor, las pequeñas sodas de madera venden chalupas con carne, tomate, queso y otros sabores. Prevalece el olor a culantro. Otra parada, en Naranjo, esta vez. Aroma de las plantaciones de café, dentro de la niebla. En ese ambiente blanco y opaco, se distinguen mujeres dispersas, con bebés en la espalda y una canasta en la cintura, recogiendo el tesoro de estas semillas color rojizo. Grecia! No la original, sino ¡la Gecia de la piña y de la caña de azúcar! La ciudad más limpia de toda América Latina. La iglesia neogótica de metal color tinto, dicen que estaba destinada a la otra Grecia, la original, pero se extravió en el camino… Cerro de la Muerte. ¡Paciencia! El camino más peligroso en Costa Rica. Subida a los 3.820 metros, que te corta la respiración. Cerro Chirripó. El pico más alto de toda América Central. Tundra. Paisaje que recuerda los Andes. Bajada, ahora… San Isidro de El General. Para respirar un poco, ¡ya por fin…!. Para volver a los sentidos terrenales. Nos desviamos por la Cordillera de Talamanca. Región de los indios. Hay que cruzar el río en bote. El paisaje parece como el Oeste de los vaqueros cow boy. Los locales llaman a ese lugar Suretchö, que significa “flecha”. Tres horas caminando por la selva tropical. Soledad absoluta. Insectos y sed. Desorientación. Un indio de la tribu bri-bri, con un machete colgando por su ropa occidental y moderna, va abriendo camino entre la selva impenetrable. “No coger estas frutas. El manzanillo es venenoso.”, nos dice en su español medio raro. Camina rápido. Desaparece. La selva tropical es su hogar. La conoce bien. Olor a humo azul se distingue entre los árboles densos. Es Amubri. El asentamiento tradicional de la tribu de los bribri. Chozas de palma tejida. De noche, en la hamaca del patio, Calixto, el indio con el nombre griego, me da un rifle. Para cualquier caso. Esta tierra tiene ocelotes. No hacen bromas estos gatos de la selva.

http://www.nacion.com/ocio/revista-dominical/dura  http://www.alamy.com/stock

Ya van 454 años que laj almas en pena ´e los condena´os siarrastran ca´a noche por los patios ´e los conventos color ocre, que derrumbó el espíritu´el volcán, y que la plaga ´e la “capitana”, esperando nomasito que la gente se juera, invadió, y raspan con sus ejpuelas y garras los portones ´elas fincas –negros y carcomí´os, con los soles en relieve- onde mero vivían hace tiempos ya, los gachupines, apoca´os.

          Πάνε τώρα 454 χρόνια που οι σκιασμένες ψυχές των πονεμένων σέρνονται κάθε βράδυ ανάμεσα στους χορταριασμένους κήπους των μοναστηριών στο χρώμα της ώχρας, που γκρέμισε το πνεύμα του ηφαιστείου, και γρατζουνούν με τα σπιρούνια του κόκορα πού ‘χουν για νύχια, τις σκουληκιασμένες μαύρες πόρτες με τους ξυλόγλυπτους ήλιους των επαύλεων οπού ‘μεναν κάποτε οι ακατονόμαστοι, οι έξ’ από ‘δώ, οι gachupines οι Ισπανοί. 

En las milpas alrededor, a las brujas, tataranietas ´e los vascos –que dizque vinieron del Cáucaso- a lo mejor se les jerró festejar algún “aquelarre”. Las cadenas qu´escuchas son del “cadejos”, el Diablo que se transforma en perru y busca su salvación. Pero es también el soni´u imperceptible´elos esclavos que siguen en busca ´e su remedio incumplí´u.

          Στα γύρω καλαμποκοχώραφα οι μάγισσες, τρισέγγονες των Βάσκων –πού ‘ρθαν, λέει, απ’ τον Καύκασο, γιορτάζουν κάποια τελετή aquelarre. Οι αλυσίδες που ακούς να σέρνονται είναι του Cadejo, του διαβόλου που μεταμορφώνεται σε σκύλο κι αναζητά τη λύτρωση.  Είναι όμως κι ο απόηχος των αλυσίδων των σκλάβων που ψάχνουν κι αυτοί ακόμα την ανεκπλήρωτη σωτηρία.

Ahí, detracitu´e la iglesia ´e la Candelaria, no ej ´el vecino la sombra que vistes. Es el “sisimite”, con su sombrero inolme, quien salió otrita vez pa´ vacilar haciéndoles trenzas indias con las crines ´e ros potros. ¡Carajo, patroncito! Nunca nos cayeron bien esos bichos raros que llegaron con los “siguas”, los blancos. Nojotros, los maiceros, preferimos quedarnos con el sisimite.

          Στη γωνιά της εκκλησίας της Υπαπαντής, δεν είναι ο γείτονας που βλέπεις τη σκιά του.  Είναι το Sisimite, το πνεύμα με το τεράστιο καπέλο, που βγήκε πάλι να διασκεδάσει στρίβοντας σαν κοτσίδες ινδιάνικες τη χαίτη των αλόγων.  Ποτέ δεν τα συμπαθήσαμε αυτά τα παράξενα ζώα που ήρθαν μαζί με τους λευκούς.  Εμείς προτιμούμε να μείνουμε με το Sisimite.

¡No hable! ¡Oyí el llantu´ela “Llorona”, que sestá bañando isnuda en los ríos buscando arrepentí´a a su patojo que lo había atira´o por el puente. Dizques la Malinche, quien había traiciona´o a los aztecas a su amito, Cortés, y él, su mercé, le regaló un bastardo. Dios sabe de cuál solda´o hiju es… Yo, pa´ decirte la pura verdá, no lo creo todo isto. A lo mejor ella busca a ver quiénes somos, qué somos nojotros hoy. Me lo dijo a mí, ella… ¡Pos, sí, ´ñor!…

          Μη μιλάς!  Άκου τους λυγμούς της Llorona που πλένεται γυμνή στα ποτάμια και κλαίγοντας ψάχνει μετανοιωμένη το παιδί της που τό ‘χε πετάξει κάτω απ’ τη γέφυρα.  Λένε οτι είναι η Malinche, πού ‘χε προδώσει τους Αζτέκους στον Cortés –τον Ισπανό κατακτητή, κι εκείνος της έδωσε για δώρο ένα μπάσταρδο. Ποιος ξέρει ποιανού στρατιώτη σπόρος νά ‘ναι.  Εγώ, να σου πω την αλήθεια, δεν τα πιστεύω όλα τούτα.  Μάλλον ψάχνει να βρει ποιοι είμαστε, τι είμαστε εμείς σήμερα.  Μου τό ‘πε ‘μένα….

¡Mirá, vos! Es que ya llegamoj a la casona entilichada de Don Carlos. Viejo concho. Tendrá más de 100 años… Solo, como un pizote. Su única compañía es el fantasma de Don Juan, que sihabía tira´o en el pozo y sienterró con el temblor del 4 de abril de 1651. Nadien lo jaló diahí.

orig_149204

http://www.hdfondos.eu/preview/149204/1920/1080/o

          Να! φτάσαμε στο σπίτι του Don Juan.  Παράξενος γέρος.  Θά ‘ναι εκατό χρονών και βάλε….  Μονόχνοτος άνθρωπος.  Μοναδική του παρέα είναι το φάντασμα του Don Octavio πού ‘χε πέσει στο πηγάδι κι είχε θαφτεί με το μεγάλο σεισμό του ηφαιστείου.

¡Cuidao, no te vayas a salir pa´lante, más allá quel barrio de Chipilapa! Es ques muy tarde ya. ¡Dios libre! No es bueno arrimarsen a estas horas a la boca ´e la mina di oro questá en la loma. Nojotros, el oro lo teníamos pa´l honor de Dios Sol, y los españoles a sus reyes  se los dieron, qu´eran mortales, pes. ¡Así es la vida! ¿Qué le vamojacer? Por eso esque hoy la mina es la boca abierta ´e Xibalbá, ´el Mundo di Abaju, y está lleniticu´e murciélagos. ¡La Santísima! ¡Venga, amigo! Vámonoj encarrera´os por acá, to´ derechito, porel trillillu´e los Herrreros, pa´no perdernos más.

          Ας μην προχωρήσουμε πιο πέρα απ’ τη γειτονιά Chipilapa.  Είναι πολύ αργά πια.  Δεν είναι καλό να πλησιάζει κανείς τέτοιες ώρες το στόμιο του χρυσωρυχείου που είναι στην πλαγιά. Εμείς το χρυσάφι τό ‘χαμε για να τιμούμε το Θεό Ήλιο κι οι Ισπανοί το δώσανε στο βασιλιά τους που ήταν ένας θνητός.  Γι’ αυτό σήμερα το χρυσωρυχείο είναι το ανοιχτό στόμα του Xibalbá, του Κάτω Κόσμου, κι είναι γεμάτο νυχτερίδες. Ας πάμε ευθεία απ’ την Οδό De Los Herreros.  Έτσι δε θα χαθούμε περισσότερο.

¿La ves esa cruz ´e piedra? Aquicito vienen los chiflaos vacilones pa´ tirá´ platica y encontrar  su juicio. Platican que tiembla la tierra apenas recen, pero iso, sólo ellos lo ven… Nadien más. ¡Qué rollo!

          Τον βλέπεις αυτόν τον πέτρινο σταυρό;  Εδώ έρχονται οι τρελοί και ρίχνουν ένα ασημένιο νόμισμα για να βρουν τα λογικά τους.  Αρχίζει, λένε, και τρέμει ο τόπος μόλις προσευχηθούν, αλλά αυτό μόνο οι ίδιοι μπορούν να το καταλάβουν. 

Y yo, no te cre´s, llevo añales ya, que ando a los “Alcohólicos anónimos”… Pero ahura ya ni en la celda ´e la Policía no me dejan dormir unos diyitas, cuando m´encuentran tira´o por algún rincón. Está, dicen, requetellena. Pes, eso dicen los que saben mucho ´e letras y ganan plata. Y desde que murió mi doñita, y se llevaron a mis  patojos a las cantinas -¿cómo es que ustedes llaman esas vainas que van los güeros desgracia´os cuando su lecho queda vacido y siacalenturan por las hembras? –ahura, que ya me quedé solo, ando con los aigres de noche y enseño el camino a algún gringo  perdí´o. A veces me dan alguito pa´ ir ligero a echarme un traguillo.

          Κι εγώ, μη νομίζεις, χρόνια έκανα στους Ανώνυμους Αλκοολικούς….  Τώρα όμως πια, ούτε στο κρατητήριο της Αστυνομίας δε μ’ αφήνουν να κοιμηθώ όταν με βρίσκουν πεσμένο σε καμιά γωνιά.  Είναι, λένε, κι αυτό… “πλήρις”.  Έτσι το λένε αυτοί που ξέρουν γράμματα και βγάζουνε λεφτά.  Κι από τότε που πέθαν’ η γυναίκα μου και πήραν τα παιδιά μου στα μπαρ –πώς τα λέτε αυτά τα μέρη που πάτε εσείς οι λευκοί όταν το κρεβάτι σας είναι άδειο- τώρα πια πού ‘μεινα μόνος, γυρνάω τα βράδια με τ’ αερικά και δείχνω τα κατατόπια σε κανέναν τουρίστα πού ‘χασε το δρόμο.  Καμία φορά μου δίνουν και κάτι τις, για να πάω να πιω.

Su gracia, me va a regalar algo también pa´ mi borrachera, ¿no ejasina,  jeñor? Tiene muchos aigres esta mi ciudá. ¡Ay, claro que sí! Todos somos igualitos. Espantos y espanta´os. ¿No lo sabías, vos?

          Θα μου δώσεις κι εσύ, έτσι δεν είναι, señor?  Έχει πολλά αερικά η πόλη μας.  Βέβαια! Όλοι ίδιοι είμαστε.  Αερικά κι ανεμοπαρμένοι.  Δεν τό ‘ξερες;

                      [Κείμενα στα Ισπανικά της Κόστα Ρίκα & στα Ελληνικά: Ηλίας Ταμπουράκης]

cogedores_de_cafe-_costa_rica

http://www.wikiwand.com/es/Cultura_de_Costa_Rica

ΧΙΛΗ

Οι “κινέζικοι” χοροί του Νόρτε Τσίκο είναι θρησκευτικές αδελφότητες Καθολικών μουσικών, που στις εκκλησιαστικές γιορτές εκφράζουν τη χριστιανική τους πίστη μέσα από τη μουσική, το χορό και το τραγούδι. Ο «πρώτος», που σέρνει το χορό, απομνημονεύει ή αυτοσχεδιάζει και τραγουδάει θρησκευτικές στροφές. Ένας τυμπανιστής, καθοδηγεί με το ρυθμό του τους μουσικούς και τους χορευτές. Αυτοί οι αποτελούν υπόδειγμα κοινωνικής συνοχής.

bailes_chinos-300x162

http://anglochileansociety.org/news/unesco-recognizes-a-chilean-traditional-dance-as-

CHILE

Los bailes “chinos” del Norte Chico son hermandades de músicos que expresan su fe por medio de la música, la danza y el canto, con motivo de la celebración de fiestas conmemorativas. El abanderado del baile canta coplas de tema religioso, memorizadas o improvisadas. Un tamborilero dirige la coreografía de las danzas y marca también el compás de la música. Esos bailes constituyen modelos de integración y cohesión social.

images

https://www.surtrek.com/chile-tours/

Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της. Τελευταίος μας σταθμός στην πορεία της Ανεξαρτησίας και της σύγχρονης ζωής της Λατινικής Αμερικής μέσα από την παράδοσή των λαών της, θα είναι μία χώρα, που στη γη και στις θάλασσές της φιλοξενεί πολιτισμούς ετερόκλητους, όπως τον πολυνησιακό του Rapa Nui,  στο Νησί του Πάσχα, κι εκείνον της Atacama, στην πιο ξηρή έρημο του κόσμου, από τον Ειρηνικό Ωκεανό, ως τις Άνδεις. Πιο κάτω, στον «Κώνο του Νότου», οι Kaweshqar, συνεχίζουν την ιστορία της προφορικής τους παράδοσης, λιγοστοί και μόνοι, μέσα στους πάγους της Παταγονίας. Πρόκειται, βαίβαια για τη Χιλή!

d60036fe95a49319443bea600d23d11e

https://gr.pinterest.com/pin/34832597088535204/

Muy pocos lugares en el mundo tienen una biodiversidad geográfica tan amplia, como el continente americano con su variedad de nombres, que incluye casi todo tipo de vida ecológica, dentro de sus vastas extensiones. Nuestra última parada en esa ruta de la Independencia y la vida moderna de América Latina a través de las tradiciones de sus pueblos, será un país, cuya tierra y cuyos mares son anfitriones de culturas heterogéneas, como la polinesia en Rapa Nui,en la  Isla de Pascua, y la de Atacama, en el desierto más seco del mundo, desde el Océano Pacífico hasta los Andes. Más abajo, en el “Cono Sur”, los Kaweshqar, continúan la historia de su tradición oral, escasos ya y solitarios entre los glaciares de Patagonia. ¡Claro que estamos hablando de Chile!

9363990

http://whenonearth.net/marble-caves-patagonia-chile/

Aς δούμε, τώρα, την πρώτη παράγραφο της Ανακήρυξης της Ανεξαρτησίας, όπως είχε καταγραφεί το 1818 στη Χιλή:

Η δύναμη επιβολής ήταν η υπέρτατη αιτία που για πάνω από τριακόσια χρόνια διατήρησε το Νέο Κόσμο στην ανάγκη να προσκυνά ως δόγμα τον σφετερισμό των δικαιωμάτων του, και να αναζητήσει στην ίδια, την προέλευση των μεγαλύτερων καθηκόντων του. Ήταν απαραίτητο να ερχόταν μία μέρα το τέλος αυτής της βίαιης υποταγής, αλλά εν τω μεταξύ, ήταν αδύνατο να προβλεφθεί. Η αντίσταση των αδυνάτων ενάντια στις ισχυρές δυνάμεις αποτυπώνει έναν χαρακτήρα  ιερόσυλο προς τους σκοπούς της [αποικιοκρατίας] και δεν κάνει τίποτα άλλο, παρά να υποδαυλίζει τη δικαιοσύνη στην οποίαν οι βασίζονται [οι αποικιοκρατικές ιδέες]. Ήταν πεπρωμένο του 19ου αιώνα να ακούσει τη φωνή της Αμερικής να διεκδικεί τα δικαιώματά της, χωρίς να είναι παραβατική, και καταδεικνύει ότι η περίοδος που υπέφερε δεν θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο από την αδυναμία της.

acta-declaracion

http://www.venelogia.com/archivos/189/

Veamos, ahora, las primeras frases de la proclamación de la Independencia, como fue registrada en las actas estatales de Chile:

La fuerza ha sido la razón suprema que por más de trescientos años ha mantenido al Nuevo Mundo en la necesidad de venerar como un dogma la usurpación de sus derechos y de buscar en ella misma el origen de sus más grandes deberes. Era preciso que algún día llegase el término de esta violenta sumisión; pero, entretanto, era imposible anticiparla: la resistencia del débil contra el fuerte imprime un carácter sacrílego a sus pretensiones y no hace más que desacreditar la justicia en que se fundan. Estaba reservado al siglo 19 el oír a la América reclamar sus derechos sin ser delincuente y mostrar que el período de su sufrimiento no podía durar más que el de su debilidad.

brasilia-007

https://www.theguardian.com/sustainable-business/brasilia-brazil-green-city-built-

 AMÉRICA LATINA: INDEPENDÊNCIA E FOLCLORE!

O século XIX é o vínculo que faz a Grécia entrar em contato histórico com as Américas: Foi então que –após influência francesa- fomos libertados de impérios (otomano daqui e espanhol dali), que tinham danificado nossas civilizações milenárias, mas -também- eles nos deixaram culturas multicolores e multilíngües, mentalidades que expressam um hibridismo que projeta vários elementos interessantes, e que -ao mesmo tempo- em suas veias flui a dor…

Em nossa era, Unesco protege este Patrimônio Imaterial:

images-1

http://www.newstatesman.com/business/2014/04/start-finance-and-brazilian-favelas

BRASIL

Os Enawene Nawe vivem na bacia do rio Juruena, no sul da Amazônia. Todos os anos, na estação seca, executam o ritual Yaokwa para prestar homenagem aos espíritos e garantir a manutenção da ordem cósmica e social entre os diferentes clãs. Este ritual liga a biodiversidade local com uma cosmologia simbólica complexa, na qual se entrelaçam diferentes áreas: sociedade, cultura e natureza. O ritual faz parte do cotidiano da tribo e tem uma duração de sete meses, período em que os clãs, por sua vez, assumem atividades diferentes: um grupo faz expedições de pesca, enquanto outro prepara ofertas. No entanto, o ritual e a diversidade estão seriamente ameaçados por uma série de práticas invasivas. 

001_ap22796772210-300x200

http://www.cbsnews.com/pictures/brazils-indigenous

ΒΡΑΖΙΛΙΑ

Η φυλή Enawene Nawe ζει στον ποταμό Juruena, στη νότια Aμαζονία. Κάθε χρόνο, την εποχή της ξηρασίας, τελούν Yaokwa, ένα τελετουργικό για να αποτίσουν φόρο τιμής στα ιερά πνεύματα και να διασφαλίσουν τη διατήρηση της κοσμικής και κοινωνικής τάξης μεταξύ των διαφορετικών φατριών. Αυτό το τελετουργικό συνδέει την τοπική βιοποικιλότητα με μία πολύπλοκη συμβολική κοσμολογία, στην οποία διαπλέκονται διαφορετικοί τομείς: της κοινωνίας, του πολιτισμού και της φύσης. Το τελετουργικό αποτελεί αδιάσπαστο μέρος καθημερινότητας στο πλαίσιο της φυλής και διαρκεί για επτά μήνες, κατά τους οποίους οι φατρίες με τη σειρά τους, αναλαμβάνουν διάφορες δραστηριότητες: μια ομάδα οργανώνει αλιευτικές αποστολές στη ζούγκλα, ενώ μία άλλη προετοιμάζει τις προσφορές. Ωστόσο, το τελετουργικό και η βιοποικιλότητα απειλούνται σοβαρά από μια σειρά επεμβατικών πρακτικών.

Enawenê Nawê pescando, Terra Indígena Enawenê Nawê, Mato Grosso.

http://www.keyword-suggestions.com/aW5kaW9zIHBlc2NhbmRv/

Brasil… de praias imensas, de selvas densas, de mares verdes e de aves multicoloridas; felinos belos e tucanos lindos, de borboletas azuis nas árvores que encantam, que ensombram, que fazem a chuva chover… O Brasil das noites enluaradas e das estrelas sem fim; do calor que assusta e do frio que faz sofrer… O meu Brasil me comove… Quem é você, Brasil? De quais lugares você veio e aonde você vai? Quem te construiu, quem sustenta a tua gente? Eu poderia estender meus braços e abraçar o meu Brasil, e torná-lo pequeno, e afagá-lo como a uma criança, como a um filho querido que se contorce em suas dores, que se revolta pelos novos colonizadores e catequizadores de ideias. Quem é você, meu Brasil, personificado em milhões de olhares úmidos de pranto por seus filhos. Quem é você meu Brasil que busca num simples jogo de bola a alegria distante… O Brasil independente, para que possa sorrir de vera alegria, que possa ver em torno de si a grande promessa de paz, que possa abraçar e ser abraçado, amar e ser amado, sem medo, sem raiva, já crescido, adulto, educado, maduro e irmão. Que o meu Brasil não dependa de quem quer que seja para alimentar-se, cuidar-se, ter seus filhos, comprar sua casa –porque tudo, tudo que fizer pelo mundo inteiro, isso reverterá a seu favor.

negro-brasileiro

http://www.usp.br/neinb/

Η Βραζιλία … με τις απέραντες παραλίες, τις ζούγκλες και τα πυκνά καταπράσινα δάση, τις θάλασσες τις σμαραγδένιες και τα πολύχρωμα πουλιά. Πανέμορφες λεοπαρδάλεις κι εντυπωσιακά τουκάν, μπλε πεταλούδες στα δέντρα που μαγεύουν τον Άνθρωπο με τη σκιά τους, που κάνουν τη βροχή να βρέχει… Της Βραζιλίας οι φεγγαρόλουστες βραδιές και τ’ αστέρια τ’ ατέλειωτα. Με τη ζέστη σου μας τρομάζεις και με το κρύο σου μας κάνεις να τρέμουμε… Βραζιλία μου, με συγκινείς … Ποια νά ‘σαι άραγε, σύ, Βραζιλία; Από πού προέρχεσαι και προς τα πού πορεύεσαι; Ποιος σε δημιούργησε και ποιος στηρίζει το λαό σου; Θα μπορούσα ν’ ανοίξω τα χέρια μου και σε αγκαλιάσω Βραζιλία μου, να σε χαϊδέψω, σαν παιδί αγαπημένο που σπαράζει από τον πόνο, από τους νέους εποίκους και τους κατηχητές των ιδεών. Ποια είσαι ‘συ, Βραζιλία μου, που αντικατοπτρίζεσαι στα εκατομμύρια υγρά μάτια των παιδιών σου; Ποια είσαι, Βραζιλία μου αναζητάς τη χαρά σ’ ένα απλό ματς ποδοσφαίρου;… Η Βραζιλία, η ανεξάρτητη, πρέπει να μπορεί να χαμογελάσει πια, με αληθινή χαρά, να μπορεί να δει γύρω της τη μεγάλη υπόσχεση της ειρηνικής ζωής, να μπορεί να αγκαλιάσει και να δώσει αγάπη, αλλά και ν’ αγαπηθεί χωρίς φόβο, χωρίς θυμό, ενήλικη, πια, μορφωμένη, ώριμη και με αδελφικά συναισθήματα. Η Βραζιλία μου, να μην εξαρτάται από κανέναν για να τραφεί, να φροντίσει τον εαυτό της, να φέρει στη ζωή τα παιδιά της, να χτίσει το σπίτι της και να γράψει τα βιβλία της -γιατί όλα όσα έχει προσφέρει σ’ ολόκληρο τον κόσμο, θα πρέπει να της αποδοθούν προς όφελός της.

spirit-of-brazil-pantanal-s3

https://www.aito.com/brazil/spirit-of-brazil-pantanal

Τα κείμενα της αποψινής βραδιάς είναι αποσπάσματα από το βιβλίο «Ημερολόγια ταξιδιών σε φύλλα μπανανιάς» (Εκδ. Ροές, Αθήνα 2007), του Ηλία Ταμπουράκη, καθηγητή Ισπανικής & Πορτογαλικής Γλώσσας & Πολιτισμού, κατόπιν πρωτοβουλίας του Πολιτιστικού Συνδέσμου Λατινοαμερικανών ASCLAYE. Για περισσότερη συζήτηση γύρω από θέματα πολιτισμού & για ιδιαίτερα μαθήματα ισπανικών & πορτογαλικών στον χώρο σας, επικοινωνήστε μαζί μας:  Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, κιν. 6951614346 & 6939777085

Απορίες στα Πορτογαλικά ? Sotaques

4760512342_7d79c50893_n

LicenseCopyright All rights reserved by Luigi Strano

Ένας από τους πολλούς λόγους, για τους οποίους η πορτογαλική γλώσσα είναι ενδιαφέρουσα, είναι οι προφορές της κάθε περιοχής, όχι μόνο στην Πορτογαλία με τα κέλτικα στοιχεία του βορρά, αλλά και στη Βραζιλία και στις αφρικανικές & ασιατικές χώρες που τη μιλούν. (Άλλοι λόγοι που μας ελκύουν να μάθουμε αυτήν τη γλώσσα, είναι η μουσική fado, η λαϊκή παράδοση των orixás, η τροπική φύση της Βραζιλίας, η capoeira και δεκάδες άλλοι “μικροί θησαυροί” αυτού του πολιτισμού με τα πολλά πρόσωπα!…)

Η προφορά της πορτογαλικής γλώσσας αποτελεί μία από τις κύριες δυσκολίες της (παράλληλα με την παράξενη αλλά ωραία γραμματική της). Στη Λισσαβόνα, λένε ότι οι άνθρωποι κρατούν μέσ’ την ψυχή τους τη saudade -τον πόνο του χαμού των αγαπημένων ανθρώπων τους στις θάλασσες- και τον πόνο του ανανταπόκριτου έρωτα στην Κοϊμπρα -τη μεσαιωνική πανεπιστημιούπολη- και μιλούν με βραχέα φωνήεντα. Από την άλλη πλευρά του Ωκεανού των Ανακαλύψεων, στη Βραζιλία, οι άνθρωποι γελούν με στωικότητα για τη “κοιλάδα των δακρύων” -όπως ονομάζουν την επιφανειακά χαρούμενη ζωή τους- και μιλούν με πιο ανοιχτούς ήχους, με το σκέρτσο του τσιτακισμού και με τον έρρινο απόηχο των ιθαγενών Mby´a Tupí-Guaraní.

Στον ακόλουθο σύνδεσμο, γνωρίστε και μιμηθείτε τις διαλέκτους της Βραζιλίας!

http://g1.globo.com/jornal-hoje/noticia/2014/08/sotaques-do-brasil-desvenda-diferentes-formas-de-falar-do-brasileiro.html

Για περισσότερες απορίες γύρω από αυτό το θέμα, ή γενικότερα, για τη πορτογαλική γλώσσα & τον πολιτισμό της, επικοινωνήστε μαζί μας:

Πορτογαλικά ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, Ηλίας Ταμπουράκης, κιν.: 6951614346 

Ξέρατε ότι… ? Οι nikkei της Βραζιλίας…

Τι είναι οι nikkeis?

Όταν μιλάμε για τη Βραζιλία, δεν αναφερόμαστε σε έναν πολιτισμό, αλλά σε τρεις: Οι Πορτογάλοι ήταν εκείνοι που έφτασαν τελευταίοι, και την ονόμασαν “pau brasil”, δηλ. “δέντρο στο χρώμα του αναμμένου κάρβουνου”. Έτσι νομίζει ο περισσότερος κόσμος, αλλά αυτό θα το δούμε σε λίγο… Οι  ινδιάνοι ήταν οι πρώτοι γηγενείς; Και πάλι έτσι νομίζει ο κόσμος, αλλά και αυτό θα  το δούμε στη συνέχεια. Και οι έγχρωμοι; Ε, ο  κόσμος, πλέον, έχει καταλάβει ότι αυτοί δεν είναι, βέβαια, ντόπιοι, αλλά ήρθαν -δυστυχώς- ως σκλάβοι, από την Αφρική, με τα καράβια των Πορτογάλων.

5171690280_63d6c00c0d_b

 LicenseCopyright All rights reserved by luis@ngel

Όμως, ποιοι είναι, τελικά, οι Πορτογάλοι; στο λατινικό τους DNA κυκλοφορεί αίμα  μαυριτανικό, αλλά και κέλτικο!

1603922767_95056a3d2b_n

LicenseCopyright All rights reserved by moitas61

Και οι ινδιάνοι; Συγγνώμη, οι αμερινδοί, ήθελα να  πω… Ή μήπως θα ήταν καλύτερα να  τους λέμε ιθαγενείς; Μάλλον, θα πρέπει  να τους αφήσουμε να αυτοπροσδιοριστούν: Mb-a Tupí-Guaraní ή Kayapó, Gê, Arwak, και δεκάδες άλλες εθνότητες, που διαφέρουν μεταξύ τους όσο ένας Έλληνας από έναν… Νορβηγό! Πάντως, γηγενείς, δεν είναι. Μογγολική είναι η καταγωγή τους, και Μαλαιο-πολυνησιακές οι επιρροές που έφεραν μαζί τους στο μεγάλο προϊστορικό τους ταξίδι… Κι ονόμασαν τη Βραζιλία “pindorama”, δηλ. “Γη του Φοίνικα”.

6799432543_75f05276f0_b

LicenseCopyright All rights reserved by ROCIO Ysapy

Οκ, όλα αυτά, λίγο-πολύ, γνωστά. Αλλά, αυτοί οι… nikkei, τι είναι, τελικά; 日 (ni) σημαίνει ήλιος, και 本 (pon / hon) σημαίνει: ρίζες / πατρίδα. Από εκεί ήρθαν! Από τη “Γη του Ανατέλλοντος Ηλίου”, και γιορτάζουν στις μέρες μας την πρώτη τους εκατονταετία στη Βραζιλία. Στα 1908, Ιάπωνες μετανάστες πλημμύρισαν την πολιτεία Paraná της Ν.Δ. Βραζιλίας, τη γη των Ινδιάνων Γουαρανί, την “Γη του Πατέρα της Θάλασσας” του μεγάλου ποταμού. Οι Γιαπωνέζοι ήρθαν τότε, στη Βραζιλία, κυνηγημένοι από τον Ρώσο-Ιαπωνικό πόλεμο, κι έφεραν μαζί τους τα αμύγδαλά τους ( amendoim japonês) και το “τζούντο”, κι έφτιαξαν “colónias nipo-brasileiras” (ιαπωνο-βραζιλιάνικες αποικίες), κι ονόμασαν τα παιδιά τους -που γεννήθηκαν εκεί- nikkeis: “βραζιλογιαπωνεζάκια”!!!… Κι ευημερούν, σήμερα, οι Γιαπωνέζοι στη  Βραζιλία, και ζουν “ιππεύοντας σε δύο πολιτισμούς”, και κληροδοτούν στην… ινδιάνικη πατρίδα τους το μασάζ shiatsu και το τραγούδι karaoke… Συγγενείς είναι, άλλωστε, αυτοί οι δύο λαοί (!!!) Στο πολύ μακρινό παρελθόν τους ζούσαν όλοι μαζί στο Altai και στις στέπες της Μογγολίας. (Μικρός που είναι ο κόσμος! Ή  μάλλον: “Πόσο κοινός είναι ο πολιτισμός της Ανθρωπότητας!”

3554831573_83159c287d

License Some rights reserved by 小島 健 の 目

Οι κληρονομιές, όμως, πάνε κι έρχονται… Τον 16 αιώνα, Πορτογάλοι Ιησουίτες πηγαίνουν να κατακτήσουν την Ιαπωνία, αλλά η γλώσσα της, τελικά, τους κατακτά: Μεταφράζουν την ιαπωνική έκφραση どうも有り難う御座います (domo arigato-u  gozaimasu) σε: obrigado, που σημαίνει: “Ευχαριστώ”, αλλά και οι Γιαπωνέζοι ονομάζουν το ψωμί: Pão.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό της, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346