Συνέντευξη του καθηγητή-μεταφραστή & συγγραφέα Ηλία Ταμπουράκη στην UNESCO για τον πολιτισμό & τις γλώσσες

 

  • Κύριε Ταμπουράκη, μιλήστε μας για την πολυετή εμπειρία σας στην Εκπαίδευση & στις Εκδόσεις.

          Τυπικά, μπορώ να σας πω ότι φέτος κλείνω 25 διδακτικά χρόνια γλωσσών στο Διδασκαλείο του Καποδιστριακού Παν/μίου, στα πολιτιστικά σεμινάρια του Ομίλου UNESCO Πειραιώς & στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κόστα Ρίκα, στην Κεντρική Λατινική Αμερική. (Δεν μου αρέσει να λέω «ξένων» γλωσσών. Αυτό εννοείται, αφού η χώρα μας δεν είναι επίσημα πολύγλωσση –όπως, π.χ. η Ελβετία.) Αυτό έκανα πάντα σε συνδυασμό με τη λογοτεχνική μετάφραση & με τη συγγραφή βιβλίων με πολιτιστικά θέματα.

http://www.biblionet.gr/

          Υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι δεν μπορείς να διδάξεις δύο ή τρεις γλώσσες, όμως αυτό το θεωρώ γραφειοκρατική αντίληψη όσων προσκολλώνται στα τυπικά δεδομένα ενός φιλολογικού βιβλίου κάποιου εξαμήνου. Προσπαθώ να συνδυάζω το καρτεσιανό cogito με τον εμπειρισμό του Τζον Λοκ (John Locke). Για μένα, μία γλώσσα είναι μία νοοτροπία: σκεφτόμαστε όπως μιλάμε, ή και το αντίθετο. (Πολλές ασιατικές γλώσσες συντάσσουν το ρήμα στο τέλος της πρότασης. Είναι ο «καθρέφτης» της δικής μας αντίληψης.) Θυμάμαι τη μητέρα μου –Ελληνίδα της Αφρικής- να με μαλώνει στα ki-swahili, και τη γιαγιά μου τη Μικρασιάτισσα-Αιγυπτιώτισσα να μου διηγείται ιστορίες της Αιολίας στο Τενέδιο ιδίωμα, με τις τουρκικές λέξεις, και με το αραβικό άρωμα της Αλεξάνδρειας στη γλώσσα. Στο ελβετικό μου σχολείο μιλούσα τη γερμανική διάλεκτο της Ζυρίχης (σχεδόν γοτθικά!!!…), ενώ στην Κυψελιώτικη γειτονιά μου έπαιζα στα Ελληνικά. Έτσι, μετά τις σπουδές μου, κατέληξα να διδάσκω ισπανικά & πορτογαλικά στο Παν/μιο & αγγλικάγερμανικά στη Λατινική Αμερική.

          Αργότερα, στα οδοιπορικά μου στις Άνδεις συγκέντρωσα την προφορική ποίηση του πολιτισμού των Ίνκας, και την μετέφρασα από τη γλώσσα quechua runasimi στα ελληνικά. http://runasimiquechua.weebly.com/

          Επίσης, είχα την τύχη να μεταφράσω από τα ιαπωνικά στα ελληνικά τον «εθνικό θησαυρό» της κλασικής μουσικής, κο. Kubodera Keizaburo, σε επίσημη επίσκεψή του στην Αθήνα. http://iliastampourakis.weebly.com/alpharhochialpha943alpha-muomicronupsilonsigmaiotakappa942-tauetasigmaf-iotaalphapiomeganu943alphasigmaf.html

          Στον ελεύθερο χρόνο μου, μου αρέσει να καταγράφω τις γραμματικές των χωρών στις οποίες ταξιδεύω. Έχω ήδη έτοιμη την αραβική, ενώ είναι ημιτελής η ινδική μου.

 1

(Φωτο.: Κούβα, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Πώς συνδέονται κατά την γνώμη σας ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και τα ταξίδια;

          Τι είναι, αλήθεια, «πολιτισμός»; Όπως λέει και ο Κέννεθ Κλαρκ (Kenneth Clark), μετά από ταξίδια μιας ολόκληρης ζωής –στα βιβλία και στις θάλασσες, στις μουσικές και στις στέγες του κόσμου-, δε γνωρίζω τι είναι πολιτισμός, αλλά τον αναγνωρίζω όταν τον βλέπω ή τον αισθάνομαι με μία από τις πέντε ανθρώπινες αισθήσεις μου.

          Όπως αναφέρω και στο βιογραφικό μου, κατάγομαι από οικογένεια με διεθνείς καταβολές.

          Συνεργάστηκα με το Διπλωματικό Σώμα της Λατινικής Αμερικής ως διερμηνέας κι έχω εκπροσωπήσει την Επιτροπή Τέχνης του Συνδέσμου Λατινοαμερικανών στην Ελλάδα (καθόλου εύκολο να φέρεις σε σύγκλιση δύο πολιτισμούς), αφιερώνοντας συγχρόνως μακρόχρονη περίοδο της ζωής μου στη μελέτη της ασιατικής φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας και της φύσης αυτής της ηπείρου.

          Επίσης, ταξιδεύω εδώ και 30 χρόνια σε 76 χώρες του κόσμου, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας μουσικά ακούσματα και παράξενα αντικείμενα· είναι και αυτά πολιτισμός. Και αυτά χρησιμοποιώ ως παραδείγματα τις ώρες της διδασκαλίας μου.  

          Όλα αυτά μαζί, αποτελούν κρίκους στην αέναη αλυσίδα των πολιτισμών, που αν δεν τη χειριστούμε σωστά, εκείνη μας «αλυσοδένει». Θεωρώ ότι ο πολιτισμικός υβριδισμός προβάλλει ενδιαφέροντα στοιχεία, όμως στις φλέβες του ρέει πόνος.

          Σ’ ένα μεγάλο ταξίδι ζωής ανάμεσα στις χώρες του πλανήτη μας, διαπιστώνουμε ότι –δυστυχώς- ο πολιτισμός (κάθε είδους) εδραιώνεται σε αλήθειες συγκαλυμμένες, σε γλώσσες δυσνόητες και γραφές ιερογλυφικές, για τους λίγους· οι φιλοσοφίες στηρίζονται σε μυθολογίες που ευνοούν τον άνδρα και υποβιβάζουν τη γυναίκα· σε θρησκείες (βασικό στοιχείο κάθε πολιτισμού), που απαιτούν μετάνοια μέσω της τιμωρίας του σώματος με νηστεία και με ανθρωποθυσίες· θρησκείες που αποτάσσονται το σώμα, αυτό το δώρο (;) της Φύσης, που πενθούν τη ζωή με μπούρκα, που αφαιρούν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης μέσα στα μοναστήρια, και της επαφής κάθε ανθρώπου με τη Φύση.

          Υπάρχει, όμως, και το μυστικό σεντούκι, με τους θησαυρούς της ανθρωπότητας: αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και ο πολιτισμός των Μάγια, θαλάσσιοι πολιτισμοί, βουδιστικός πολιτισμός και ο διατροφικός πολιτισμός του καλαμποκιού στη Μέση Αμερική, μπορούν να στηρίξουν την οντότητα της κουλτούρας –με τη σημασία και τη δημιουργική σπουδαιότητα του καθημερινού modus vivendi, του αρχέγονου αλλά και σύγχρονου.

 5

(Φωτο.: Περού, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Ποια είναι τα κοινά σημεία αλλά και οι διαφορές της Ελληνικής με την Λατινογενή Κουλτούρα;

          Είναι μύθος η αντίληψη ότι Έλληνες & Λατινοαμερικάνοι είμαστε όμοιοι. Μπορεί –κάποτε- η κλασική Λατινική γλώσσα να είχε επιρρεαστεί από την αρχαία Ελληνκή, όμως –σήμερα, πλέον- η κοσμοθεωρία των σύγχρονων  Λατινοαμερικανών είναι εκ διαμέτρου αντίθετη από τη δική μας. Ο Χοσέ Κάρλος Γκονσάλες Μπόισο (José Carlos González Boixo) –ο αναλυτής του λογοτεχνικού έργου «Πέδρο Πάραμο» (Pedro Páramo), του Μεξικανού συγγραφέα Χουάν Ρούλφο  (Juan Rulfo, 1953/4), αναφέρει ότι το ζωτικό περιβάλλον αυτού του λαού είναι ένας κόσμος σημαδεμένος από τις γεωγραφικές και ιστορικές συγκυρίες, ένας κόσμος στον οποίον τα πρόσωπα αποκτούν μία ιδιαίτερη ανάγλυφη χροιά, ενώ συγχρόνως παρουσιάζονται κάτω από μία αλυσίδα πιέσεων: τη βία, που καταλήγει να εκφραστεί σωματικά, ή την έλλειψη κάλυψης από πλευράς της κυβέρνησης, η οποία ονομάζεται έτσι με μία γενίκευση της έννοιας· την ίδια τη  θρησκεία, που αντί ν’ αποτελεί αυτή την πύλη σωτηρίας που αναζητούν –είτε γιατί εκλαμβάνεται με λανθασμένο τρόπο, είτε διότι ταυτίζεται με την Εκκλησία ως θεσμός, που επίσης δεν τους βοηθά- σημαίνει για εκείνους το κενό κάλυψης. Είναι επίσης και η  ίδια η βία, η οποία ως μία αταβιστική δύναμη τους κυριεύει, μετατρέποντάς τους σε θύματα και θύτες του εαυτού τους. Η ανθρώπινη ζωή  σ’ αυτόν τον κόσμο παρουσιάζεται, λοιπόν, σαν μία απόλυτη αποτυχία, που μαρτυρείται από την έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στα πρόσωπα, η οποία είναι  ιδιαίτερα εμφανής μεταξύ γονιών και παιδιών, ή και στον ερωτικό τομέα. Συνέπεια αυτού είναι η απώλεια της ελπίδας, την οποία εκλαμβάνουμε και ως την αναζήτηση του ανθρώπου για έναν καλύτερο κόσμο. Οι Λατινοαμερικανοί, εμβαθύνοντας σε αυτά τα ζωτικά προβλήματα, φτάνουν στο όριο να τα τοποθετήσουν στο μεταθανάτιο κόσμο, έχοντας διαπεράσει τα σύνορα της ζωής και  του θανάτου, σε μία ύστατη προσπάθεια να βρουν την  απάντηση που θα σώσει  τον Άνθρωπο. Το συμπέρασμα είναι αρνητικό, παρ’ όλο ότι ορισμένες απόψεις αφήνουν ανοιχτή μία διέξοδο προς την ελπίδα.

          Βρίσκετε καμία ομοιότητα με τη σύγχρονη Ελλάδα; Εάν ναι, αναλογιστείτε μήπως –τελικά- «καταφέραμε» να γίνουμε κι εμείς… Λατινική Αμερική; Εάν έτσι νομίζετε, παρακαλώ απευθυνθείτε στα πολιτικά «λύματα» που εκλέγατε τόσες δεκαετίες.

2

(Φωτο.: Κόστα Ρίκα, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Με ποιους τρόπους μπορεί να διασωθεί η Πολιτιστική Κληρονομιά κάθε χώρας ιδιαίτερα την τωρινή περίοδο που όλα τείνουν να λησμονούνται;

          Έχω κατανοήσει οτι –δυστυχώς- ακόμη και η καταχώρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στον κατάλογο της UNESCO, εξαρτάται και αυτή από μικρο- ή μεγαλοσυμφέροντα… Δυστυχώς.

          Επειδή κύριος φόβος μου είναι η πολυλογία, κι εφ όσον πιστεύω οτι μόλις φτάσουμε στη μέση της δημιουργικής μας ζωής, πρέπει να αφήσουμε χώρο έκφρασης στη νεώτερη γενιά, θα σας παραπέμψω στα λεγόμενα της κόρης μου –της Δανάης Eréndira- η οποία στα 14 της χρόνια είχε βραβευτεί από τον Όμιλο UNESCO για την κατανόηση & την ειρήνη ανάμεσα στους λαούς, όταν μίλησε για την Τένεδο της Μικράς Ασίας –το νησί τής προγιαγιάς της- και είπε τα εξής:

          «Πολιτισμός είναι Ζωή. Είναι χορός, μουσική, αλλά και γραφή. Γεύσεις, γλώσσα, και λογοτεχνία. Είναι ιστορία, τρόπος σκέψης και παιδεία. Είναι και αρχαιότητα, αλλά και ανάπτυξη. Τέχνη, τρόπος συμπεριφοράς, δηλαδή ήθη και έθιμα είναι ο πολιτισμός. Με λίγα λόγια, είναι η λαϊκή ψυχή. Αυτά περνούν από τη γενιά των προγιαγιάδων, στη γενιά των δισέγγονών τους, μέσα από τις αφηγήσεις, και τα ταξίδια. Όταν αυτά που είπαμε συνεχίζουν να υπάρχουν, τότε ο πολιτισμός εξελίσσεται. Εξακολουθεί να ζει με διαφορετική μορφή και έννοια. Νεκρός είναι ο πολιτισμός που έχει ξεχαστεί… Πέρισυ, στην έκτη δημοτικού, η τελευταία ενότητα της Ιστορίας, διηγούνταν τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Κατά τη γνώμη μου, τα κείμενα δίνουν το δίκιο μόνο σε μία από τις δύο πλευρές, δημιουργώντας έτσι, μια εθνικιστική γνώμη στους αναγνώστες. Προσωπικά, μου άρεσε περισσότερο ο τρόπος που τα διδάχτηκα αυτά στο σπίτι μου –ζωντανά, με προσωπικές αφηγήσεις από την οικογένειά μου- παρά από το βιβλίο.»

 4

(Φωτο.: Φινλανδία, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Μιλήστε μας για την συνεργασία σας με τον Όμιλο για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων.

          Έκανα τα πρώτα μου βήματα στην έρευνα και έκφραση του παγκόσμιου πολιτισμού στα πλαίσια του Συνδέσμου Λατινοαμερικανών –που υποστηρίζεται από το Διπλωματικό Σώμα. Εκεί γνώρισα τον κύριο Ιωάννη Μαρωνίτη, ο οποίος με έφερε σε επαφή με τον Όμιλο για την UNESCO Πειραιώς & Νήσων. Είναι πολλά τα χρόνια της συνεργασίας μας. Το παλιότερο αρχείο που βρήκα ήταν από το 2004. Όμως οι περισσότερες από 50 εκδηλώσεις που έχω οργανώσει με την αιγίδα του –φίλου μου, πλέον, του Γιάννη του Μαρωνίτη και της UNESCO Πειραιώς- χρονολογούνται από τα τέλη της δεκαετίας του ’80: Πολυεθνικά πολιτιστικά φεστιβάλ, σεμινάρια, εκθέσεις φωτογραφίας & συναυλίες, ποιητικές βραδιές, παγκόσμιες ημέρες βιβλίου, ταξίδια, και τόσα άλλα όμορφα πράγματα που μας κρατούν ζωντανούς –και που μας είναι απαραίτητα σε περιόδους, όπως τη τωρινή-, όπου οι λέξεις –όπως: «ανάπτυξη»- χάνουν το νόημά τους, και γίνονται «οργουελλικές», προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα νοσηρά συμφέροντα της παγκοσμιοποίησης.

          Και τώρα, ξεκινώ την ενασχόλησή μου με τις κοινωνικές δράσεις τής UNESCO Πειραιώς, δειλά-δειλά, αλλά με κέφι (δεν λέω: «όραμα»· οι λέξεις δεν μπορεί να είναι από ξύλο· πρέπει να βρίσκουμε άλλα υλικά γι’ αυτές).

          Ένα ειλικρινές, φιλικό ευχαριστώ στον Γιάννη τον Μαρωνίτη για όλα όσα κάνει γενικά για τη χώρα μας, για την υποστήριξή του στο έργο μου και για τη φιλοξενία της πολιτιστικής μου ιστοσελίδας με το λογότυπο της UNESCO Πειραιώς στον επίσημο ιστότοπο του Ομίλου. 

http://iliastampourakis.weebly.com/

7

(Φωτο.: Καμπότζη, Ηλίας Ταμπουράκης)

  • Ποιά είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

          Σχέδια; Μη χρησιμοποιείτε άγνωστες λέξεις… Γιατί, μας επιτρέπουν, πλέον να ονειρευόμαστε; Ή αφήνουν τα παιδιά μας να δημιουργήσουν; Έχουν καταλύσει την καλή παιδεία της Ελλάδας μέσα στα σχολεία που μας πετούν κατάμουτρα σαν ελεημοσύνη. Έχουν ακυρώσει τις κοινωνικές αξίες μέσα από την «τηλεόραση των συνταγών κουζίνας, του ποδοσφαίρου & των… πολιτικών success stories». Έχουν διαλύσει την όρεξη για ζωή, ονομάζοντας «ανάπτυξη» τον μισθό-ξεροκόμματο σε μία καταναλωτική κοινωνία πανάκριβης ζωής με το νέο έμβλημα  «Κυριακή-Ανοιχτά», που στην ουσία σημαίνει: προσωπικός χρόνος μηδέν… Έχουν αρχίσει να πουλάνε τους φυσικούς μας πόρους και τους αρχαιολογικούς μας χώρους σε… γραβατωμένους «αστυφύλακες» της παγκόσμιας οικονομίας, με… πέδιλο και κάλτσα…

          Ελπίζω, όμως. Ονειρεύομαι έναν κόσμο διαλόγου και βιβλίων, ελευθερίας -πολιτικής και θρησκευτικής-, οικολογίας και φιλοζωίας, λογικής και ταξιδιών, μακριά από τον σκοταδισμό της λογοκρισίας και τα σύνορα του μίσους.  Προσπαθώ να εργάζομαι ενάντια στη φτώχεια της σκέψης και την ανέχεια, τις εξαρτήσεις, την εκμετάλλευση και την προσφυγιά. Έχω διαπιστώσει ότι ο ολοκληρωτισμός θεραπεύεται με το διάβασμα και ο ρατσισμός με τα ταξίδια…

https://idiaiteramathimataxenonglosson.wordpress.com/

Facebook: Ilias Tampourakis

Advertisements