Ανθολογία ποίησης του αρχαίου πολιτισμού των Ίνκας

1

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ & ΙΣΠΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ, 2017

(Φωτογραφίες από Power Point παλαιότερης παρουσίασης του Ηλία Ταμπουράκη)

2

            Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της, από τις καλυμμένες με χιόνι ημιέρημες εκτάσεις των υψιπέδων των Άνδεων στο Περού και στο Altiplano της Βολιβίας με τα μοβ παστέλ, ανοιχτοπράσινα και ζαχαρί έως και κοκκινωπά χρώματα πάνω στο μολυβί ανδεσίτη, μέχρι τις ερήμους στο Trujillo του Περού δίπλα στη θάλασσα. Από τα φαράγγια της Colca με τους κόνδορες –τους ιερούς καθοδηγητές των προσκυνητών του Ήλιου στο Περού, ως τα βραχώδη νησιά Ballestas με τους θαλάσσιους λέοντες του Ειρηνικού  στο Περού,  και τον Αμαζόνιο –που πηγάζει και αυτός απ’ το Περού- με τις πολύχρωμες, πολύσχημες ορχιδέες, ή τους μπλε παγετώνες Torres del Paine της Παταγονίας και της Γης του Πυρός.

3

(Φωτογραφίες: Ηλίας Ταμπουράκης, 2000-2012)            

            Οι καταβολές του ανθρώπου χάνονται στην καταχνιά των Apu Achachila -των Υψηλών Νεφελωδών Κορυφών των Άνδεων -που για τους γηγενείς είναι θεοί-παππούδες.  Ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή η ρίζα τους!  Από ΄κεί ταξίδεψαν –οδοιπόροι και θαλασσοπόροι- για να φτάσουν απ’ τ’ ανοιχτό πέλαγος στην υψηλή γη. 

4

            Εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια χρειάστηκε η Γη για να δημιουργήσει την Cordillera των Άνδεων με το αχανές Altiplano –το βολιβιανό Υψίπεδο -την Κοιλάδα της Σελήνης με τις βραχώδεις απολήξεις σαν γοτθικούς ναούς-, το Uyuni με τις γαλανόλευκες αλυκές του πάνω στα βουνά, και την Aconcagua, την αργεντίνικη κορυφή των επτά χιλιάδων μέτρων.  Κι άλλα εικοσιπέντε χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση της Titicaca –της Inti Kjarkas- των Ιερών Υδάτων του Ηλίου με τα οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε υψόμετρο τεσσάρων χιλιάδων μέτρων!

5

            Λαμπερά τα ασημοντυμένα μνημεία του Tiwanaku στη Βολιβία με φόντο το κοβάλτινο μπλε του ουρανού, όμως σκοτεινή η προέλευση των Aymara και των προγόνων τους που το κατασκεύασαν.  Ιριδίζοντα τα χρυσά κοσμήματα στο Μουσείο Larco Herrera του Περού, αλλά θολή η καταγωγή των Ίνκας, που ένωσαν τους λαούς του πανανδικού πολιτισμού σε μία δική τους, παγκοσμιοποιημένη Pax Incaica. 

            Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια παρεμβάλλονται ανάμεσα σ’ εμάς, τους αναγνώστες της ινκαϊκής ποίησης, και σ’ εκείνους τους νομάδες που έχοντας περάσει τον Βερίγγειο Πορθμό, ή έχοντας διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό, έγιναν οι πρώτοι Ασιάτες αναρριχητές των Άνδεων, γυρεύοντας στην αρχή βολβούς και θηράματα, κι ύστερα, εκτρέφοντας τις προβατοκαμήλους llamas, καλλιεργώντας δημητριακά quinoa και καλαμπόκι και φτιάχνοντας τα πρωτόλεια εργαλεία τους από οψιδιανό.

6

            Στα 1000 με 2000 μέτρα υψόμετρο, βρίσκεται η ceja de la selva –το φρύδι του δάσους, όπως ονόμασαν αργότερα οι Ισπανοί το kishwar, την καλλιεργήσιμη περιοχή -που έδωσε το όνομά του στους Quechua, τους καλλιεργητές της γης που λάτρευαν τον Ίνκα, τον άρχοντα και προσκυνητή του θεού. Η γλυπτική ήταν το όχημα έκφρασης εκείνου του λαού χωρίς γραφή.

7

            Από την άλλη πλευρά των Άνδεων, στο Tiwanaku της Βολιβίας, κοντά στη ζωογόνο λίμνη Titicaca, στην Πόλη-Ιερό την προσανατολισμένη στ’ άστρα, οι Aymara, από το 200 π.Χ. μέχρι το 600 μ.Χ. –για μία περίοδο που αντιστοιχεί αμυδρά με τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή του «δυτικού» μας κόσμου- τρέφονταν με chuño -κατεψυγμένες πατάτες του χιονιού- εξέτρεφαν προβατοκαμήλους guanaco, εξόρυσσαν από τη Μάνα τους τη Γη βωξίτη, κατασκεύαζαν πέτρινους μονολιθικούς θεούς, έχτιζαν πυραμίδες διακοσμημένες με ανάγλυφα σύμβολα και ταξίδευαν στις νεφέλες της ορεινής φύσης του Qhollasuyu και του νου τους καταναλώνοντας φύλλα κόκας.  Η πρωτοποριακή τους τέχνη εκφράζει τους θρησκευτικούς μύθους και την πολιτιστική ιστορία του τόπου.  Είναι ο θεματοφύλακας της ιδιοσυγκρασίας αυτού του ιδιότυπου νοτιοαμερικανικού πολιτισμού.  Οι πρόγονοί τους, της ομογλωσσίας jaqaru, από το 1.200 π.Χ., αλλά και οι απόγονοί τους και ιδρυτές της αυτοκρατορίας των Ίνκας, που κρατήθηκε στο θρόνο των Άνδεων μέχρι και την ισπανική κατάκτηση του δέκατου έκτου αιώνα, άφησαν σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς του σύγχρονου κόσμου, την ποίησή τους αλλά και τη γλώσσα τους την ποιητική.

8

            Τέλος, οι Ίνκας, στα περίπου εκατό μοναδικά χρόνια της ύπαρξής τους από το 1438 έως το 1533, μ.Χ. φυσικά, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία τους στο Tawantinsuyu –«Τα Τέσσερα Σημεία του Ορίζοντα»- που κάλυπτε τις αντίστοιχες εκτάσεις της σημερινής Νότιας Κολομβίας, του Ισημερινού (Ecuador),  του Περού, της ορεινής Βολιβίας, της βόρειας Αργεντινής και της Χιλής (ως το Santiago), κι έχτισαν την πρωτεύουσά τους στο Cuzco (Qosqo), που σημαίνει Ομφαλός της Γης.  (Από το 1200 έως το 1400 διανύουν μία μυθική περίοδο της ύπαρξής τους, χωρίς καταγραφές ιστορικών γεγονότων.) Η αυτοκρατορία των Ίνκας συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα.  Η βασιλική θέληση έφτανε στο λαό μέσω των τοπικών αρχηγών.  Οι πιο πρωτότυπες πλευρές αυτού του πολιτισμού είναι η τριμερής διαίρεση των γαιών, τα μοναστήρια των Παρθένων του Ηλίου, οι κρατικές αποθήκες, οι στατιστικές και το οδικό δίκτυο, που αντανακλούν μία ιδιάζουσα αντίληψη για τις υποχρεώσεις των υπηκόων έναντι του ανώτατου άρχοντα, όπως και μία αξιοπρόσεκτη εφευρετικότητα για τη σωστή κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού και των προϊόντων –αγαθά που εξασφάλιζε η ιμπεριαλιστική πολιτική τους. Η ινκαϊκή κοινωνία δεν εφάρμοσε τη δουλοκτησία με την κοινή έννοια του όρου. 

9

            Η γη ανήκε στους θεούς, στον Ίνκα και στις κοινότητες των υπηκόων.  Η «θεϊκή υπερτροφή» των quechua, κλειδί του πανανδικού πολιτισμού, ήταν η πατάτα.  Το δημητριακό qinoa και το καλαμπόκι κατείχαν επίσης σημαντική θέση στη διατροφή τους, όπως και το παστό κρέας από προβατοκάμηλο llama και το ψάρι karachi.  Τα τρόφιμα συγκεντρώνονταν στις κρατικές αποθήκες, καταγράφονταν στα qipu –τα σχοινιά με τους κόμπους- κι επαναδιανέμονταν στο λαό, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.

            Ιδιοκτησία δεν υφίστατο, ούτε και προσωπική φορολογία, αλλά κοινοτική.  Αντί για προσωπικούς φόρους, οι υπήκοοι ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν τις χειρονακτικές τους υπηρεσίες. 

            Οι Aqllakuna –οι Παρθένες του Ηλίου, ή Επίλεκτες- ήταν όμορφα κορίτσια που διέμεναν μόνιμα κλεισμένα σε ναούς, και χρησίμευαν ως κεντήστρες ή παλλακίδες του αυτοκράτορα.  Ενίοτε δε, θυσιάζονταν στους θεούς.  Γι αυτό προετοιμάζονταν ψυχολογικά από τη νηπιακή τους ηλικία. 

            Χάρη στο οδικό σύστημα που ένωνε τις περιοχές του σημερινού Περού με τη Βολιβία, τη Χιλή ως τον ποταμό Mapuche, τη Βόρεια Αργεντινή, τον Ισημερινό και τη Νότιοδυτική Κολομβία, ο Ίνκα, εκτός του γεγονότος ότι πληροφορούνταν άμεσα για τις συνθήκες των υπηκόων του, απολάμβανε επίσης καθημερινά φρέσκο ψάρι από το μακρινό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο του έφερναν αυθημερόν οι chaski, δηλ.  οι σκυταλοδρόμοι που επάνδρωναν το αρχαϊκό ταχυδρομείο του βασιλείου.

            Ο Ίνκα είχε, βέβαια, την υποχρέωση να διατηρεί τις κρατικές αποθήκες γεμάτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια, έτσι ώστε το βασίλειο να μην ετίθετο ποτέ σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.  Λέγεται, μάλιστα, ότι οι υπήκοοι είχαν το δικαίωμα να θανατώσουν τον Ίνκα, παρ’ όλο ότι το λάτρευαν σα θεό, σε περίπτωση που δε θα τηρούσε τις υποχρεώσεις του και θα έθετε το λαό σε κίνδυνο.  Όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.  Βέβαια, οι «βυζαντινές» ίντριγκες κυριαρχούσαν στο βασίλειο, και σ’ αυτές οφείλεται εν μέρει και η ευκολία με την οποίαν οι Ισπανοί κατόρθωσαν να κατακτήσουν το Tawantinsuyo.

            Στο Cusco, λοιπόν, οργανώνουν μία μεταβατική κρατική δομή με πρωτογενή σοσιαλιστικά πρότυπα επαναδιανομής των αγαθών, αλλά και έντονα θεοκρατικά στοιχεία λατρείας του Ήλιου στο πρόσωπο του Ίνκα, βασιζόμενοι στη mita –ένα σύστημα εκ περιτροπής προσφοράς δωρεάν εργασίας και γνώσεων για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την κατασκευή αντικειμένων και –φυσικά- την πολιτισμική νοοτροπία, για «το κοινό όφελος».  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος αρχαίας παγκοσμιοποίησης.  Γι’ αυτόν το σκοπό, διενεργούν με στρατιωτικά μέσα μετακινήσεις μεταναστευτικού χαρακτήρα ολόκληρων ayllu –οικογενειακών πρωτοαστικών πυρήνων- με  αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός υβριδικού πολιτισμού στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης τους αυτοδιοικούμενης «συμπολιτείας». 

10

            Ο σημαντικότερος κοινωνικός πυρήνας των λαών της κεντρικής οροσειράς των Άνδεων ήταν, κι εξακολουθεί να είναι το ayllu, δηλαδή η φυλή, η γενεαλογία, η οικογένεια, το σπιτικό, το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μία κοινή ρίζα και οργανώνονται έχοντας έναν αρχηγό kuraka, που δεν είναι άλλος από το γηραιότερο της οικογένειας.  Ο πρωτότοκος γιος του δεν κληρονομεί το ayllu.  Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να δημιουργήσει ένα νέο.

11

            Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Bautista Saavedra, πιστεύουν πως ήδη πριν από την εποχή των Ίνκας (13ος αι.  μ.  Χ.), το ayllu στηρίχθηκε σε θρησκευτικές βάσεις που ένωναν τα μέλη της κοινωνίας.  Οι οικογένειες αυτές είχαν τους δικούς τους θεούς-προστάτες, που ανήκαν στο κοινό Πάνθεον, κάτι ανάλογο δηλαδή, με τα ονόματα που προσδίδονται στην Παναγία.  Ο Inca Garcilaso de la Vega ανέφερε ότι πολλοί ιθαγενείς λαοί του υψιπέδου των Άνδεων πίστευαν πως προέρχονταν από διάφορα ιερά ζώα, όπως τον κόνδορα, το πούμα, το φίδι, κ.ά.  Από την εποχή της ισπανικής κατάκτησης (16ος αι.), τα ayllu δέχτηκαν τη χριστιανική θρησκεία, διατηρώντας συγχρόνως τους μύθους, τις παραδόσεις και τους άγραφους νόμους τους.  Σήμερα είναι δυσπρόσιτα μέρη για τους ξένους, αλλά συγχρόνως ασφαλή.  Σ’  αυτές τις μικρές κοινότητες δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου εγκληματικότητα.  Ένας από τους άγραφους νόμους ορίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας κλέψει, τότε πρέπει να θανατωθεί από τα υπόλοιπα μέλη της.

            Η γεωπολιτική κατανομή των ayllu σε άνω (hanaq) και κάτω (hurin), συνετέλεσε στη διχόνοια που μαστίζει ακόμη και σήμερα τα ινδιάνικα χωριά.  Αυτήν την κατάσταση εκμεταλλεύονται κατά καιρούς οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες των χωρών των Άνδεων –σαν συνεχιστές της ισπανικής αποικιοκρατίας- για να κρατούν τις ιθαγενείς κοινότητες σε καθεστώς καταπίεσης  (διαίρει και βασίλευε!…)

            Σε περιοχές όπου το νερό είναι σπάνιο, τα ayllu συγκεντρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν markas, δηλαδή μικρά χωριά, διατηρώντας όμως άθικτα τα οικογενειακά τους έθιμα και τις παραδόσεις μέσα σε κάθε ayllu ξεχωριστά. 

12

            Οι ιθαγενείς Αmara ονομάζουν αυτό το διοικητικό σύστημα hatta, που σημαίνει:  σπόρος φυτών, ζώων και ανθρώπων, σπέρμα, οικογένεια, κάστα.  Αυτό ήταν στην αρχαιότητα το μόριο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι πόλεις, όπως το Tiwanaku.  Ακόμη και σήμερα, τα ayllu έχουν στην κατοχή τους τη γύρω καλλιεργήσιμη γη, για την οποία δεν πληρώνουν φόρο στο σύγχρονο κράτος.  (Άλλωστε, μεγάλος αριθμός ιθαγενών δε διαθέτει Δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας, και ούτε βέβαια τα δικαιώματα της αγοραπωλησίας, της υγείας, της παιδείας και της συμμετοχής στις διοικητικές διαδικασίες που αυτό παρέχει στους πολίτες.  Πρόκειται για μία υποκριτική μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά καιρούς από διάφορες σύγχρονες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, με την οποία διατείνονται ότι υποστηρίζουν την αυτονομία των ιθαγενών κοινοτήτων, όμως, στην πραγματικότητα, κρατούν τους ινδιάνους σε απομόνωση από την σύγχρονη πραγματικότητα.). Οι κάτοικοι των ayllus δεν ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την υπηκοότητα της χώρας στην οποία κατοικούν, και είναι –σε γενικές γραμμές- αδιάβλητοι ως προς τις επιρροές του δυτικού πολιτισμού.  Τα πράγματα, βέβαια, συνεχώς αλλάζουν.

13

            Εκεί, οι Ίνκας αναπτύσσουν την αστρονομία, τα μαθηματικά και τις αυτοκρατορικές τους τέχνες (κεραμική, υφαντουργία και χρυσοχοΐα), την κυκλώπεια αρχιτεκτονική και την πολεοδομία (που βλέπουμε σήμερα στα τείχη του Saksaywamán), τη μουμιοποίηση των αγαπημένων τους νεκρών και μία μέθοδο καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu –συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων, στα οποία αρχικά καταχωρούσαν τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών μεγεθών της αυτοκρατορίας τους.  Οι qipukamayoqkuna -οι «τυφλοί αναγνώστες των κόμπων»- ήταν εκείνοι που ψηλαφούσαν και τήρησαν κατά… «γράμμα» τη ρήση «awatkipasipjhañanakasataq» των προδρόμων τους των Aymara, που μονολεκτικά προστάζει:  «να είσαι άγρυπνος φρουρός για να διατηρείς την ακεραιότητά μας, δηλαδή να διαφυλάττεις τις αξίες των προγόνων μας και να τις μεταδίδεις στις νεότερες γενιές του πολιτισμού μας».  Watana, πάντως, στα ινδιάνικα σημαίνει «δένω».

14

            Πρόσωπα θεϊκά, ηρωικά και βασιλικά, που ίπτανται ανάμεσα στους κόσμους της πραγματικότητας και του ονείρου, πρωταγωνιστούν στην ποίηση των Ίνκας:  ο πατέρας θεός Ήλιος Tata Inti, η Μητέρα θεά Σελήνη Mama Killa, ο πολιτιστικός ήρωας Wiraqhocha που γεννήθηκε από τα ιερά ύδατα της λίμνης Titicaca, («Βιρακότσα» αποκαλούν ακόμα και σήμερα οι ινδιάνοι όσους λευκούς περιφέρονται στα μέρη τους), οι τέσσερεις  αδελφοί Ayar, που βγήκαν απ’ τα έγκατα του σπηλαίου Paqariqtanpu και ίδρυσαν το Cusco, η Mama Oqllo –η σύζυγος και αδελφή του πρώτου από τους δεκατρείς αυτοκράτορες, του Mallku Qhapaq, οι Παρθένες του Ηλίου -παλλακίδες του Ίνκα και θύματα ανθρωποθυσιών –όπως η μούμια της μικρής Juanita απ’ το Nevado del Ampato-, o Pachakuteq –ο Αυτοκράτορας που επέφερε ριζικές κοινωνικο-θρησκευτικές αλλαγές ανάμεσα στους Quechua (Ίνκας ονομάζονταν μόνο η κάστα των διοικούντων), ο Sinchi Ollanta, ο στρατηγός που ερωτεύτηκε την κόρη του Ίνκα, κι εκείνος του αρνήθηκε την ευχή του, κι ο Atahuallpa, ο τραγικός τελευταίος αυτοκράτορας που σκότωσαν οι Ισπανοί κονκισταδόρες.

15

            Αυτοί οι τελευταίοι, με αρχηγό τον Francisco Pizarro, σε συνεργασία με τον Diego de Almagro  και τον Hernando de Luque, και με την καθοδήγηση του Πέτρου του εκ Χάνδακος (Pedro de Candía), εκμεταλλευόμενοι την εμφύλια σύρραξη μεταξύ των πριγκίπων Atahuallpa και Huáscar, παγιδεύουν κι εκτελούν στις 29 Αυγούστου του 1533 τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ίνκας, παρ’ όλο ότι τους πλήρωσε τα λύτρα σε χρυσάφι κι ασήμι που τους είχε υποσχεθεί.  Το Cusco γκρεμίζεται και πάνω στα κατάλοιπα της μεγαλιθικής του τοιχοποιίας, χτίζεται το νέο Cuzco, με την ισπανική του αρχιτεκτονική από την Extremadura, τους λευκούς τοίχους με τις μπλε πόρτες, τα μπαρόκ ξύλινα μπαλκόνια και τα κεραμίδια στις δίρριχτες στέγες.  Η Qhorikancha, ο Χρυσός Περίβολος μετατρέπεται σε Μονή του Santo Domingo, ενώ το χρυσό άγαλμα του θεού Ήλιου παίζεται στα ζάρια και χάνεται για πάντα από προσώπου γης.  Από τότε, ο ινδιάνος από «Quechua –καλλιεργητής της Γης», ονομάζεται «runa -κατώτερος άνθρωπος».  Μόνο του στήριγμα, η πεντατονική του μουσική και οι ποιητικοί του στοίχοι, με τους οποίους μπορεί να κάνει το μοναδικό πράγμα που του επιτρέπεται μέχρι και σήμερα:  να κλαίει…

16

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;

mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σα λουλούδι μαραμένο,

που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

17

            Μία προσπάθεια αναγέννησης γίνεται στα 1536 από τον Manco Capac το Δεύτερο, ο οποίος, αφού πολιόρκησε το Cuzco, κατέφυγε στα βουνά της Vilcabamba, ιδρύοντας εκεί το Machu Picchu, τη χαμένη πόλη των Ίνκας, που τετρακόσια χρόνια αργότερα θα ανακάλυπτε ο Hiram Bingham για λογαριασμό της Αμερικανικής National Geographic Society.

18

            Αυτά κι άλλα πολλά διαβάζουμε στα «Βασιλικά Σχόλια» του Inca Garcilaso de la Vega, στα 1610.

            Ο José Gabriel Tupac Amaru ο Δεύτερος ξεσηκώνει επανάσταση στα 1780, και δίνει έμπνευση στους σημερινούς αντάρτες tupamarus.

            Στα 1824, μετά τη μάχη του Ayacucho που εξασφάλισε την ανεξαρτησία του Περού, ο Simón Bolívar, στην απελευθερωτική του προσπάθεια, πλήττει την ύπαρξη των ιθαγενών κοινοτήτων, καταργώντας την κοινοτική ιδιοκτησία κι επιβάλλοντάς τους βαριά φορολογία. 

            Το Σύνταγμα του 1919 παραχωρεί νομική υπόσταση στους ιθαγενείς του Περού, ενώ ο βολιβιανός Πρόεδρος Paz Estensoro ευνοεί στα 1953 τους ινδιάνους.

            Εν τέλει, στα 1975, ο περουβιανός Πρόεδρος Velasco Alvarado κάνει επίσημη τη γλώσσα runasimi των ιθαγενών Quechua, των απογόνων, δηλαδή, των Ίνκας.

19

            Και στις 2 Μαρτίου του 1980, οι varayoq –οι παραδοσιακοί αρχηγοί των Quechua ανακηρύσσουν το Ollantaytambo Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Ινδιάνικου Κόσμου και διακηρύσσουν τα δικαιώματα όλων των ιθαγενών λαών που υποφέρουν από τα δεινά τα οφειλόμενα στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, μετά από πολλούς αιώνες κυριαρχίας, εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες χωρίς να μπορέσει να φτάσει σε μία παγκόσμια κοινωνία, αρμονική και δίκαιη.  

20

             Σήμερα πια, παρ’ όλες τις επιρροές που έχει επιβάλλει ο τουρισμός, οι ιθαγενείς των Άνδεων προσπαθούν ακόμη να ζουν τηρώντας τις βασικές έννοιες του αρχαίου τους πολιτισμού.  Κυκλοφορούν ντυμένοι με τη χαρακτηριστική ruana –το γνωστό σ’ εμάς «πόντσο», άλλοτε στα χρώματα τ’ ουράνιου τόξου, κι άλλοτε σε γήινες αποχρώσεις.  Οι άνδρες, φορούν το ch’ullu –τον πλεκτό μυτερό σκούφο που καλύπτει και τ’ αφτιά -ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό «ανδρικό» καπέλο, και κουβαλούν τα μωρά τους μέσα στο p’ullu –ένα «σακίδιο» από πολύχρωμη κουβέρτα που ρίχνουν από τους ώμους στην πλάτη.  Ασχολούνται ακόμη με τη λιμναία αλιεία και την κτηνοτροφία, όπως δείχνουν και τα ανάγλυφα μοτίβα στο Tiwanaku, και διατηρούν το σύστημα αυτοδιοίκησης ayllu από την προϊνκαϊκή εποχή.  Όμως έχει φτάσει η ώρα ν’ αναπτυχθεί αυτή η περιοχή της υφηλίου.  Παρ’  όλ’ αυτά, τα κοινωνικά προβλήματα και οι δεισιδαιμονίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες τάξεις.  Οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα.  Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα καρφάκια από μπαμπού και τους σπόρους, που λειτουργεί ως κρουστό αλλά και έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού.

21

            Οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν σήμερα ως μητρική τη γλώσσα των Ίνκας σε έξι χώρες της νότιας Αμερικής:  στη νότιοδυτική Κολομβία, στον Ισημερινό, κυρίως στο Περού, σε ορισμένες περιοχές της Βολιβίας, στη βόρεια Αργεντινή και στη Χιλή (βόρεια του Santiago), ενώ μεγάλος αριθμός κατοίκων αυτών των χορών την μιλούν ως δεύτερη γλώσσα, παράλληλα με την ισπανική. Πρόδρομός της θεωρείται η jaqaru, η αρχαϊκή γλώσσα των Aymara της Βολιβίας.  Χωρίζεται σε δύο κύριες διαλέκτους:  την quechua I waywash και την quechua II wampu.  Αυτή, διακρίνεται επίσης σε τρία ιδιώματα, το Α, το Β και το C.  Μεταξύ αυτών, η quechua wampu chínchay sureño II C cusqueño-boliviano, είναι η επίσημη αυτοκρατορική γλώσσα του Cusco, στο νότιο Περού, από τον 6ο έως τον 15ο αι. μ.Χ., στην οποία δημιουργήθηκε (δεν μπορούμε να πούμε «γράφτηκε») η κλασική ποίηση των Ίνκας.  Ανάμεσα στις διαλέκτους του βορρά (Ecuador) και του νότου (Χιλή), υπάρχει μία χρονική και γλωσσική διαφορά δέκα αιώνων.  Στην εποχή μας, οι γλωσσολόγοι έχουν προσαρμόσει τα διεθνή σύμβολα της φωνητικής στους ήχους αυτής της γλώσσας, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η μελέτη της λογοτεχνίας της.  Αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει, όμως, γύρω από την ικανότητά μας, ως λαών της γραπτής κουλτούρας, να αποστηθίζουμε, να κατανοούμε και να θυμόμαστε έναν μεγάλο όγκο γνώσεων, σε σύγκριση με τους πολιτισμούς της προφορικής παράδοσης.

22

            Η ακουστική της quechua / runasimi βασίζεται σε ήχους ουρανικούς, και λαρυγγικούς:  έχει, για παράδειγμα, έξι τύπους του φθόγγου «κ»:  k, k’, kh, q, q’, qh, ανάλογα με την ένταση του ήχου και το σημείο της στοματικής κοιλότητας ή του λάρυγγα που τον δημιουργεί. 

            Ανήκει στην ομάδα των συμφυρματικών ή συγκολλητικών γλωσσών και λειτουργεί –όπως και οι ουραλικές & αλταϊκές (βλ.  Ιαπωνική, Τουρκική, Φινλανδική και Ουγγρική)- με προσφύματα, επιθήματα και μεσενθήματα που επικολλώνται στις ρίζες των λέξεων και ολοκληρώνουν το νόημά τους ως προς τον χρόνο, την εξέλιξη και την ταχύτητά της, τον τόπο και την απόσταση, (σε κίνηση ή στάση), το υποκείμενο, το άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο ή κατηγορούμενο και τον αριθμό ή την ποσότητά τους, την κτήση, την άρνηση ή αντίθεση, την κατάφαση ή την αποδοχή, την απορία και την αίτηση άδειας, την βεβαιότητα ή την ανασφάλεια, την ολότητα ή τον επιμερισμό, την πτώση, τον τρόπο, το μέσον, την εμπειρία και τη συνειδητότητα, την υποχρέωση, την τιμή και το συναίσθημα, το σκοπό ή και τη συνέργια και την αιτία της πράξης, ή της έννοιας –συγκεκριμένης ή αφηρημένης- που δηλώνεται, ή άλλες γραμματικές και συντακτικές σχέσεις.  Μέχρι και τα βοηθητικά ρήματα, δηλώνονται με συλλαβές στη μέση των λέξεων.  Κύριο μέλημα, λοιπόν, αυτής της γλώσσας είναι η ακρίβεια στη δήλωση.  Γι αυτό και η μετάφρασή της είναι δύσκολη, και ορισμένες στιγμές ακατόρθωτη. 

23

            Είναι ενδιαφέρον να αναφέρουμε εδώ εκείνον τον κανόνα της ινδιάνικης γραμματικής, σύμφωνα με τον οποίον, τα ρήματα έχουν τύπο στιγμιαίο αλλά και διαρκείας, μόνο στην καταφατική τους μορφή, ενώ στην αρνητική περιορίζονται στο στιγμιαίο.  Π.χ.:  takini = τραγουδώ γενικά, yo canto (στα ισπανικά), I sing (στα αγγλικά).  Takishani = τραγουδώ τώρα, yo estoy cantando (στα ισπανικά) και I am singing (στα αγγλικά).  Manan takinichu = δεν τραγουδώ, είτε γενικά, είτε τώρα, yo no canto, yo no estoy cantando (στα ισπανικά), I do not sing, I am not singing (στα αγγλικά).  Όλα μαζί σε έναν αρνητικό τύπο.  Δεν υπάρχει ο τύπος manan takishanichu.  Κι αυτό βασίζεται στη νοοτροπία αυτού του λαού (κάθε γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί την έκφραση μίας πολιτισμικής νοοτροπίας), στη φιλοσοφία τους, θα ήταν προτιμότερο να πούμε, η οποία συνάδει με την αριστοτελική, και υπαγορεύει ότι το μη ον δεν υφίσταται, ούτε ως προς τον τόπο ούτε ως προς το χρόνο˙  είναι απουσία κυριότητας ή πράξης.  Εάν υπάρξει άρνηση, τότε παύει να υφίσταται η πραγματικότητα ή η αλήθεια.  Και επειδή το ρήμα ειμί (είμαι, υπάρχω, γίνομαι, είμαι παρών, υφίσταμαι), ser / estar στα ισπανικά, to be στα αγγλικά, και kay ή και –sha- στη γλώσσα των Quechua, σχηματίζει τον ενεστώτα διαρκείας, εκλείπει από την άρνηση.  

            Είναι εντυπωσιακό να εξετάσουμε, τελειώνοντας αυτό το σύντομο εισαγωγικό σημείωμα, τη δημιουργία των ρηματικών τύπων:

24

            Επίσης, είναι ενδιαφέρουσα η σύνταξη της κλασικής γλώσσας των Ίνκας, η οποία, όπως και η ιαπωνική και η τουρκική, θέτουν το ρήμα στο τέλος.  Δημιουργούν, δηλαδή, ένα φαινόμενο ανάλογο της γερμανικής Endstellung:

25

            Σήμερα πλέον, η νέα υβριδική quechua ακολουθεί την ισπανική σύνταξη:  υποκείμενο –ρήμα – αντικείμενο.

            Η ποίηση των Ίνκας έφτασε σε υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο, χάρη στη γλώσσα runasimi των Quechua, η οποία διαθέτει ελαστικότητα και μουσικότητα ευρείας κλίμακας.  Επιπλέον, η διαπολιτισμικότητα εκείνης της κοινωνίας την ώθησε σε μία υψηλή σύνθεση αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο βολιβιανός λόγιος Jesús Lara αναφέρει ότι «δεν υπάρχει άλλη γλώσσα στον κόσμο  ικανή να εκφράσει με ένα μόνο ρήμα τόσες ψυχικές καταστάσεις, τόσες βαθμίδες τρυφερότητας ή πάθους, θυμού ή καταφρόνιας.  […]  Είναι το πολυτιμότερο μνημείο μεταξύ όλων των εγερθέντων από την τιτάνια φυλή των Άνδεων, […]  και Μούσα της είναι η φλογέρα zampoña.»

            Είναι αναμενόμενος ο πεσιμισμός στην ποίηση ενός λαού που ζει σ’ ένα φυσικό περιβάλλον ανελέητο, και που οι κατακτητές του τον έχουν ακρωτηριάσει.

            Δώδεκα είναι τα κυριότερα είδη της ινκαϊκής ποίησης:

26

            Παρουσιάζει συγγενείς μορφές με την ευρωπαϊκή ελεγεία, όπως αυτήν του Σιμωνίδη του Κείου (557/6 π.Χ. – Σικελία, 468 π.Χ.), του λυρικού ποιητή, ο οποίος με λιτό, ιωνικό γλωσσικό υλικό, και ταπεινά επιβλητικό, κατορθώνει να φέρει σε σύγκλιση την βαθιά απλότητα με την βαθιά τραγικότητα.  Είναι παροιμιώδης η έκφραση:  «πιο λυπηρό κι από τα δάκρυα του Σιμωνίδη».  Ατενίζει τις βασικές ανθρώπινες καταστάσεις με συγκινησιακό μινιμαλισμό (ας μας επιτραπεί ο υπερβατικός όρος), και τον θάνατο και τη συμφορά με τυπικά (αρχαίο)ελληνικό τρόπο, δηλώνοντας την αβεβαιότητα της ζωής με συμβουλευτικό ύφος:

            Χρησιμοποιείται ως μοιρολόι για τον αποχαιρετισμό των αναχωρητών ή των νεκρών.

            Πρέπει, επίσης, να αναφερθεί εδώ και το θεατρικό δράμα aránway, που μετέπειτα δέχτηκε ισπανικές επιρροές από τον 16ο αιώνα. 

            Οι ποιητές (yarawí, arawiku) συνέθεταν τα μελοποιημένα ποιήματα για το θέατρο (aranwa), όπου οι ηθοποιοί (saynataruna) ερμήνευαν τους έμμετρους διαλόγους φορώντας μάσκες (saynata).

28

            Ο Wamán Puma de Ayala, ιθαγενούς καταγωγής ιστορικός του Περού, αναφέρει το χορό llamaya, που αναπαριστά τους βοσκούς με τα λάμας, το harawayo –το χορό των γεωργών, τον kachiwa, δηλ.  το χορό της ευθυμίας, και προσθέτει ότι «εάν αυτοί οι χοροί δεν συνοδεύονταν από πολύ ποτό, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπροσώπευαν την έκφραση της απόλυτης ευτυχίας.»

            «Η γλώσσα aymara αποτελεί μνημείο ενός λαού με πνευματική ευρύτητα και αισθητική ευαισθησία.  Εκφράζει τη συλλογική συνείδηση ενός εθνικού χαρακτήρα ήπιου, αλλά με σιδερένια θέληση για επιβίωση σ’ ένα περιβάλλον εχθρικό για τον μέσο άνθρωπο.  Είναι η γλώσσα της στωικότητας ενώπιον της βαθιάς επαφής του Ανθρώπου με τη Φύση.  […]  Η ποίηση των Aymara μάς εκπλήσσει με τον άκαμπτο εξπρεσιονισμό και την αφαιρετικότητά της», αναφέρει μεταξύ άλλων ο βολιβιανός κριτικός της λογοτεχνίας Édgar Ávila Echazú.  Τα θέματα που την απασχολούν είναι οι κοσμικές ενοράσεις, οι θεϊκές αποκαλύψεις, η προέλευση του ανθρώπινου γένους και η διακυβέρνηση της ζωής του από τους θεούς, ο χρόνος, ο χώρος και οι σχέσεις του Ανθρώπου με τη Φύση και τη θεϊκή υπόσταση.  Πρόκειται για μία προφορική παράδοση των περίπλοκων κι εκλεπτυσμένων εννοιών της φιλοσοφίας, της κοσμογονίας, της θεογονίας και της μυθολογίας των αυτοχθόνων, όπως αυτή εμφανίζεται στα ανάγλυφα του Tiwanaku.  Χαρακτηρίζεται από έναν ερωτικό λυρισμό, συχνά μελαγχολικό, και αγνό.  Αφθονούν οι συσχετισμοί της γυναίκας με τα πτηνά, τα λουλούδια και τ’ άστρα.  Οι ανώνυμοι ποιητές των Aymara θρηνούν την απουσία αγαπημένων προσώπων, την απιστία και την αδιαφορία.  Υπάρχουν, επίσης, επικλήσεις στους θεούς για ειρήνη, στη ζωή και στο θάνατο.  Οι λογοτεχνικές μεταφορές σπανίζουν, κι όταν εμφανίζονται, τότε είναι απλοϊκές.  Οι στίχοι είναι λακωνικοί και ο αριθμός των στροφών δεν είναι μεγάλος.  Συχνά χρησιμοποιούνται ρητορικά στοιχεία με έναν σχεδόν θεατρικό τρόπο.  Οι αντωνυμίες στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού, η προστακτική έγκλιση των ρημάτων και τα υποκοριστικά κυριαρχούν στη γραμματική αυτής της ποίησης.

29

      Εννέα είναι τα είδη της ποίησης αυτού του πολιτισμού:

30

            Είναι θλιβερό το γεγονός ότι αυτή η ποίηση (με εξαίρεση τα τρία τελευταία είδη, τα οποία συναντούμε αργότερα και στους Ίνκας), «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας τους, αφήνοντάς μας σήμερα αμυδρά ίχνη του μεγαλείου της.  Οι Ίνκας, βέβαια, ανέπτυξαν άλλα είδη ποίησης, με τα οποία θα ασχοληθούμε παρακάτω.

            Ένα 20% του λεξιλογίου των Ίνκας είναι απόλυτα κοινό με αυτό των Aymaras, ενώ οι μισές ινκαϊκές λέξεις έχουν την ετυμολογική τους ρίζα στη γλώσσα aymara.

31

Chaca cilthumpi,

nina nayrampi

llaquita chuimajha

uñantapjhana.

Το νεφέλωμα του Ωρίωνα

κι ο Σείριος

είδαν με ακόρεστο πόνο

τη θλιμμένη μου καρδιά.

 

Το Νεφέλωμα του Ωρίωνα παρομοιάζεται εδώ με ουράνια σταγόνα.

            «[…]Οι Αμερινδοί διέθεταν αστρονομικές γνώσεις που τους διευκόλυναν στην καλλιέργεια της γης.  Για τη μελέτη των κινήσεων του Σύμπαντος, έχτιζαν τους ναούς τους προσανατολίζοντάς τους στα άστρα.  […]

            Είναι απαραίτητο να αναφερθεί ότι κατά τις διάφορες εποχές που θεμελιώθηκαν οι ιθαγενείς μητροπόλεις της Αμερικής, τα άστρα καταλάμβαναν διαφορετικές θέσεις στον ουράνιο θόλο.  Έτσι, μία πιθανή μέθοδος χρονολόγησης των μνημείων είναι η μελέτη της σημερινής  γωνίας απόκλισής τους από την αντίστοιχη θέση τού θεϊκά συσχετισμένου μ΄ αυτά άστρου κατά την εποχή της κατασκευής του.  […]

            Οι amauta -σοφοί του πολιτισμού Chiripa- επέλεξαν τον τόπο ίδρυσης του Tiwanaku στα υψίπεδα των βολιβιανών Άνδεων, προς τον Σταυρό του Νότου.  […]

32

            Στην Q’alasasaya -το Ναό της Όρθιας Πέτρας, (200 π.Χ.-600 μ.Χ.), αφιερωμένο στο θεό Ήλιο Willka Inti, και στις δύο ισημερίες, δηλαδή τη φθινοπωρινή -που εδώ αρχίζει την 21η Μαρτίου, και την εαρινή -21η Σεπτεμβρίου, ο ήλιος ανατέλλει ακριβώς από το κέντρο της κύριας πύλης, που ορίζεται από ένα μονολιθικό ειδώλιο.  Κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, (21 Ιουνίου), ο ήλιος ανατέλλει από τη βορειοανατολική γωνία των τειχών, ενώ κατά το θερινό (21 Δεκεμβρίου) ανατέλλει από τη νοτιοανατολική γωνία, φωτίζοντας πάντα το μονόλιθο που προαναφέραμε.  Οι ιερείς-αστρονόμοι του Tiwanaku, πρόγονοι της αυτοκρατορίας των Ίνκας, είχαν υπολογίσει το έτος σε 365,24 ημέρες. 

            […] Στην αυτοκρατορία των Ίνκας, (1438-1532 μ.Χ.), που ονομαζόταν Tawantinsuyu, δηλ. «τα 4 σημεία του ορίζοντα», υπήρχε μία δοξασία, σύμφωνα με την οποία, ο Γαλαξίας μας, που λεγόταν Qoyllurñan, δηλαδή «μονοπάτι των αστερισμών», έρεε από τον ουράνιο θόλο Hanaqpacha, και εισχωρούσε στον κάτω κόσμο.  Επιστρέφοντας προς τα ΄πάνω, άφηνε στο πέρασμά του σημάδια από σκούρα, γόνιμη λάσπη στον ουρανό, σε σχήματα φιδιών amaru, βατράχων, πουλιών suri, προβατοκαμήλων llamas και αλεπούδων atoq. Ο ήλιος εμφανιζόταν ως ο θεός Inti, ενώ το φεγγάρι, ως η θεά Killa.  […]

33

            Η κυκλώπεια αρχιτεκτονική της θεαματικής πόλης Machu Picchu, παρουσιάζει -μεταξύ άλλων- έναν ναό με ημικυκλική κάτοψη, που είναι γνωστός ως το Προπύργιο. Στον ανατολικό του τοίχο, έχει ένα άνοιγμα, που οδηγεί τις ακτίνες του πρωινού ήλιου, που ανατέλλει πάνω απ΄  την κορυφή San Gabriel την 21η Ιουνίου, όταν ξεκινά το χειμερινό ηλιοστάσιο στο νότιο ημισφαίριο, παράλληλα προς το χαραγμένο χείλος της ιερής πέτρας Intiwatana, που σημαίνει «δεσμά του Ηλίου».  […]

            Ο Σείριος αναφέρεται σ’ αυτόν τον στίχο ως φωτιά των ματιών, δηλαδή μαγνητικό κύμα.

            Γιατί η ποίηση των Ίνκας μπόρεσε να αναπτυχθεί ως ένα επίπεδο πιο υψηλό από εκείνο της ποίησης των Aymara;  Μία εμφανής εξήγηση  είναι η μεγαλύτερη ελαστικότητα και η ευρύτερη μουσικότητα  που παρουσιάζει.  Μία ακόμη εξήγηση θα μπορούσε να είναι η διαπολιτισμικότητα αυτής της παγκοσμιοποιημένης συμπολιτείας, που της έδωσε το χάρισμα της σύνθεσης των διαφόρων στοιχείων και της αισθητικής εκλέπτυνσης.  Ο J.  Lara αναφέρει ότι «η ποιητική γλώσσα των Quechua ρέει από τις Άνδεις σαν τους σπόρους του καλαμποκιού που κυλούν από τους σωρούς, παρασύροντας τα πιο αέρινα μουσικά ακούσματα κι αντικατοπτρίζοντας κάθε καπρίτσιο του φωτός.»  Εξηγεί ότι ενώ στα ισπανικά αναζητούμε τον έρωτα με μία φραστική μορφή απαράλλαχτη (¡ámame!), στη runasimi έχουμε οκτώ διαφορετικές δυνατότητες που εκφράζουν λεπτές διαφορές της ψυχικής κατάστασης του ερώντος.  Η ποίηση των Quechua δεν δείχνει ιδιαίτερη ανησυχία για το μέτρο ή τη ρίμα.  Έχουν και τα δύο αυτά στοιχεία απλή μορφή και απέχουν από κάθε είδους εθιμική ακαμψία, εκτός από τις περιπτώσεις λατρευτικών ύμνων.  Δίδεται μεγαλύτερη προσοχή στην τονική υφή των λέξεων, παρά στον αριθμό των συλλαβών.

              Έτσι, θεωρείται η ποίηση των Ίνκας εκ διαμέτρου αντίθετη από την ιαπωνική haiku, που δείχνει αυστηρότητα στο μέτρο –5/7/5- με το οποίο δίνει εικόνα και ήχο, με συνήθη έλλειψη ρήματος, όπως στο ποίημα του Ιάπωνα ποιητή της περιόδου Edo (Τόκυο του 17ου αι.)  Matsuo Bashô:

34

            Όταν, βέβαια, η ινκαϊκή ποίηση προορίζεται για τραγούδι, τότε δείχνει κι εκείνη προτίμηση στον πεντασύλλαβο στίχο.  Και δεδομένου ότι αυτή η ινδιάνικη γλώσσα διαθέτει αφθονία λέξεων με ίδιες καταλήξεις, η ομοιοκαταληξία στα μουσικά κομμάτια επιτυγχάνεται με φυσικότητα:

Phullu lliqllayki

t’ika allwisqa;

qhori q’aytuwan

sumaq minisqa;

munakuyniywan

chhichin qipuska,

ñawiy rik’iwan

mat’i awasqa.

Μανδύα υφαντό

με λουλούδια φοράς˙

με χρυσή κλωστή

ομορφοκεντημένο˙

με την αγάπη μου

για ‘σένα δεμένο,

και την αγωνία των ματιών μου

υφασμένο.

            (Είναι φυσικό να μην επιτυγχάνεται το μέτρο και η ρίμα στην ελληνική μετάφραση, εάν θέλουμε να παραμείνουμε πιστοί στο νόημα του πρωτότυπου στίχου, και να μην παριστάνουμε τους ποιητές-λογοπλάστες…)                                                    

            Το wawaki είναι είδος ποίησης με μορφή ερωτικού διαλόγου ή χορικού, ενώ το aranway είναι ένα υβρίδιο με στοιχεία μύθου και λαϊκού χιούμορ.  Προσωποποιημένα ζώα, όπως η μαϊμού, η αλεπού, η τίγρη και ο αετός πρωταγωνιστούν σ’ αυτήν την ποίηση. Ας δούμε, όμως, τώρα ένα ποίημα-προσευχή, που χρησιμοποιούν οι σαμάνοι –οι ιερείς, θεραπευτές και μάντεις:

35

Pachakamaq Yaya,

may pachapin kanki(?)

Hanaqpachapichu,

kay pachapichu,

kaylla pachapichu(?)

Yakullaykita

kacharimúway

waqchaykiman,

runaykiman(!)

 

Θεϊκέ Πατέρα, Δημιουργέ των Πάντων,

σε ποιον χρόνο, σε ποιο Σύμπαν βρίσκεσαι;

Στον Yπερκείμενο των Πάντων Ουρανό,

στην Επικείμενη των Πάντων Γη,

σε τούτη τη γη μονάχα;

Τα ύδατά Σου και μόνο

από μακριά στείλε σε ‘μάς,

τους φτωχούς Σου ανθρώπους!

36

            «[…] Το μυστήριο του φαινομενικά αντιφατικού πατέρα αποδίδεται εκφραστικά στη μορφή μιας μεγάλης θεότητας του προϊστορικού Περού, που ονομάζεται Wiraqhocha.  Η τιάρα του είναι ο Ήλιος˙  σε κάθε χέρι του σφίγγει έναν κεραυνό˙ οι βροχές που αναζωογονούν τη ζωή των κοιλάδων του κόσμου, καταβαίνουν από τα μάτια του με τη μορφή δακρύων.  Είναι, λοιπόν, ο συμπαντικός Θεός, ο δημιουργός όλων των πραγμάτων˙  και όμως, στους θρύλους της παρουσίας του στη γη εμφανίζεται ως περιπλανώμενος ζητιάνος, ταπεινωμένος και κουρελής. […] Επίσης, σαν θεός του Ηλίου και της καταιγίδας, η σύνθεσή του είναι οικεία. […] Η ουσία βρίσκεται στο γεγονός πως η χάρη που ξεχύνεται από την ηλιακή πύλη είναι η ίδια με την ενέργεια του κεραυνού, η οποία εκμηδενίζει και ταυτόχρονα παραμένει άφθαρτη:  πρόκειται για το φως του Άφθαρτου που καταστρέφει τις αυταπάτες και το οποίο είναι το ίδιο με το δημιουργικό φως. Και αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία μιας δευτερεύουσας πολικότητας της φύσης:  η απαστράπτουσα φλόγα της ηλιακής λάμψης φαίνεται, επίσης, και στη γονιμοποιητική βροχή˙  η ενέργεια που βρίσκεται πίσω από το θεμελιακό ζεύγος των αντίθετων, φωτιά και νερό, είναι μία και η αυτή.

             Όμως, η πιο ασυνήθιστη και βαθυστόχαστη όψη του Wiraqhocha, αυτής της τόσο ευγενικής περουβιανής σύλληψης του συμπαντικού θεού, είναι μια λεπτομέρεια ιδιαίτερα εξατομικευμένη:  τα δάκρυα, τα ζωντανά ύδατα, είναι τα δάκρυα του θεού.  Έτσι, η παγκόσμια αμφισβητούμενη διαπίστωση του μοναχού, ότι «όλη η ζωή είναι οδυνηρή», συνδέεται με την παγκόσμια γονιμοποιητική διαβεβαίωση του πατέρα:  «Η ζωή πρέπει να υπάρχει!»  Η θεότητα αυτή παρέχει απλόχερα ζωή στη ζωή, παρ’ όλο που έχει πλήρη επίγνωση της μίζερης ζωής των δημιουργημάτων της, παρ’ όλο που έχει πλήρη συνείδηση των κραυγών του πόνου, της φωτιάς, της παράνοιας του πλανημένου, του αυτοκατεστραμμένου, του λάγνου και οργισμένου σύμπαντος της δημιουργίας του.  Η κατακράτηση των σπερματικών υδάτων θα σήμαινε την εκμηδένιση, ενώ η διαρκής απονομή τους γεννάει τον κόσμο που γνωρίζουμε. Η ουσία του χρόνου είναι ροή, διάλυση της παροδικής ύπαρξης˙  και η ουσία της ζωής είναι χρόνος.  Με το έλεος και τη αγάπη του για τις μορφές του χρόνου, αυτός ο άνθρωπος που δημιουργεί ανθρώπους, παρέχει την υποστήριξή του στη θάλασσα της οδύνης˙  επειδή, όμως, έχει συνείδηση των πράξεών του, τα σπερματικά ύδατα της ζωής που προσφέρει είναι τα δάκρυα των ματιών του.

            Το παράδοξο της δημιουργίας, η έλευση των μορφών του χρόνου από την αιωνιότητα, αποτελεί το γενετικό μυστικό του πατέρα.  Ποτέ δεν μπορεί να ερμηνευθεί με ακρίβεια.  Γι’ αυτό και κάθε θεολογικό σύστημα έχει ένα τρωτό σημείο, μία αχίλλειο πτέρνα, που ακούμπησε η μητέρα της ζωής κι έτσι ανατρέπεται η πιθανότητα της τέλειας γνώσης.  […]»      

TAKI

Qanmi kanki sumaj ttika,

ñuqatajmi tturpu khishka;

qanmi kanki kusi káwsay,

ñuqatajmi llaki míray.

 

ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Όμορφο λουλούδι είσαι,

κι εγώ αγκάθι κοφτερό˙

η ευτυχία της ζωής μου  είσαι εσύ,

κι εγώ τύχη δεινή για ‘σένα.

37

            Αυτό το τραγούδι (taki) είναι γραμμένο στη διάλεκτο του Ayacucho, μίας περιοχής των κεντρικών υψιπέδων του σημερινού Περού, κοντά στην αρχαία πρωτεύουσα του βασιλείου Wari (500-1000 μ.Χ.), γνωστή τόσο για την ομώνυμη μάχη για την ανεξαρτησία από το Ισπανικό Στέμμα στα 1824, όσο και για το επαναστατικό κίνημα Sendero Luminoso (Φωτεινό Μονοπάτι), που αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του 1960, το οποίο στα 1980 κατάφερε να γνωστοποιήσει στην υφήλιο τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των σύγχρονων ιθαγενών quechua.  Οι μέθοδοι κοινωνικής αντίστασης αυτού του κινήματος ήταν ιδιαίτερα σκληρές, όπως τις περιγράφει και ο σύγχρονος περουβιανός συγγραφέας Mario Vargas Llosa στο βιβλίο του Lituma en los Andes, –με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική ομάδα από τη διεθνή κοινότητα- όμως οι επιθέσεις τους εκείνες ενάντια στους εκπροσώπους του ταξικού κατεστημένου της «Δημοκρατίας» του Περού, δεν συγκρίνονται με την αγριότητα και την αδιαλλαξία της αμερικανόφιλης κυβέρνησης αυτής της νοτιοαμερικανικής χώρας με τη μακρά παράδοση στα δικτατορικά, μιλιταριστικά καθεστώτα.  Εκείνα τα γεγονότα απέβησαν τότε στην μείωση του τουρισμού, όχι μόνο στο Ayacucho, αλλά και σε κάθε περιοχή όπου μετακινούνταν οι αντάρτες senderistas.  Βέβαια, μετά τη σύλληψη και φυλάκιση του Abimael Guzmán, του ιδρυτή του κινήματος, στα 1992, οι συνθήκες για τον τουρισμό στις Άνδεις είναι πλέον πολύ ασφαλέστερες απ’ ότι ήταν στις περασμένες δεκαετίες, όμως, δυστυχώς, η κατάσταση των ινδιάνων ολοένα χειροτερεύει.  Μπορεί από τη μία πλευρά το πάθος της ανακάλυψης μοναδικών τρόπων ζωής από τους ξένους να συμβάλλει στην αποκατάσταση της κληρονομιάς και στην επιβίωση των παραδόσεων, αλλά ο ανεξέλεγκτος τουρισμός καταλήγει στην υποβάθμιση του πολιτισμού.  «Σε εκατό χρόνια από σήμερα», λέει ο αμερικανός συγγραφέας Paul Bowles,  «δεν θα είναι πια αναγκαίο να ταξιδεύει κανείς, αφού ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ομοιόμορφος.»  Ίσως οι ξένοι επισκέπτες να αποτελούν σημαντικό οικονομικό τομέα για τις ιθαγενείς κοινότητες με το συνάλλαγμα που τους αφήνουν αγοράζοντας τα πανέμορφα είδη λαϊκής τέχνης αυτού του λαού, όμως η πνευματικότητα των Ίνκας δεν πουλιέται.  Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να τα δει ένα «δυτικό» μάτι, εφ’ όσον δεν μπορεί να συμμετέχει σε μία γηγενή κουλτούρα.  «Τα ταξίδια διευρύνουν το πνεύμα», είπε ο Μοντεσκιέ.  «Βγαίνεις από τον κύκλο των προκαταλήψεων της πατρίδας σου και δεν είσαι καθόλου διατεθειμένος να φορτωθείς τις προκαταλήψεις των ξένων.»  Όμως, ο τουρίστας του 21ου αιώνα είναι ένα παιδί που ταξιδεύει αποκλειστικά για να ενισχύσει αυτές τις προκαταλήψεις.  Έτσι, ο εκδυτικισμός αυτών των εν μέρει αγνών κοινωνιών αποτελεί πολιτισμικό πλήγμα για την ινκαϊκή κουλτούρα.  Στα 1999, σύμφωνα με δημοσίευση του Courrier της Unesco, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η κυβέρνηση του Περού επεξεργάστηκαν ένα πρόγραμμα εναλλακτικού τουρισμού με σκοπό να αξιοποιήσουν την πολιτιστική ταυτότητα των ιθαγενών κοινοτήτων υποδοχής.  Μόνο με τα ταξίδια, λοιπόν, ωριμάζει ο άνθρωπος, λέει μία (περσική) παροιμία.

            Θα ήθελα σ’ αυτό το σημείο, διακριτικά, να ευχαριστήσω εκείνον τον δάσκαλο του υποτυπώδους μονοθέσιου Δημοτικού Σχολείου της ινδιάνικης κοινότητας των quechua της Pampallajta, που με την υπομονή που χαρακτηρίζει τους ιθαγενείς, ξενύχτησε δίπλα μου με την γκαζόλαμπα στο χέρι απαγγέλλοντας ποιήματα, υπαγορεύοντάς μου εξωτικούς γραμματικούς τύπους, τραγουδώντας κι οδηγώντας με στους δρόμους της προφορικής παράδοσης του πανανδικού πολιτισμού.  Επίμονα με παρακάλεσε για την ανωνυμία του.  Μετριοφροσύνη;  Φόβος;  Ο καλύτερος τρόπος για να τον ευχαριστήσω είναι ν’ ακολουθήσω την ορθογραφία που μου πρότεινε γι’ αυτό το μελοποιημένο ποίημα και να τηρήσω την ανωνυμία του.  Ας τον ονομάσω, λοιπόν, συμβατικά Kunturkanki –Γιο του Κόνδορα, του Ιερού Καθοδηγητή της Φυλής.

38

            Κάτω από την πίεση της ισπανικής κατάκτησης, μόνο τρία είδη ποίησης μπόρεσαν να επιβιώσουν:  το arawi, το wayñu και η wanqa.  Από αυτά, το πρώτο και το τελευταίο κατά σειρά είναι μελαγχολικά, κι εκφράζουν τη θλίψη των ηττημένων, ενώ το wayñu αποτελεί μέρος της σύγχρονης μελοποιημένης ποίησης.  Τα υπόλοιπα είδη, όπως η qhashwa και το τραγούδι taki περιέπεσαν σε δυσχρηστία και σχεδόν εξαφανίστηκαν.  Η ποίηση των αυτοχθόνων σιώπησε με τους ήχους των έγχορδων οργάνων της Καστίλλης και με τους Γρηγοριανούς ύμνους.

            Το ανώνυμο Mánchay Puitu είναι ένα ποίημα που συνδυάζει τα στοιχεία του arawi και του wayñu.  Ο θρύλος λέει ότι το συνέθεσε ένας ιθαγενής καθολικός ιερέας από την Chayanta, και ότι το ερμήνευε ο ίδιος με την φλογέρα του, την qena, την οποία είχε ο ίδιος κατασκευάσει από το κνημιαίο οστό της νεκρής αγαπημένης του.  Το ερωτευμένο ζευγάρι υποχρεώθηκε να χωρίσει, λόγω της μετάθεσης του ιερέα από το Potosí στη La Paz, την Πρωτεύουσα της Βολιβίας.  Η κοπέλα πέθανε λίγο καιρό αργότερα από τη θλίψη της, κι οι συγχωριανοί της την έθαψαν σ’ ένα μέρος μυστικό.  Όταν ο ιερέας επέστρεψε, αφιέρωσε τη ζωή του σ’ εκείνη, μ’ αυτόν τον μακάβριο τρόπο.

            Στα 1555 μ.Χ.  παρουσιάστηκε στο Potosí της Βολιβίας μία ελεγεία των αυτοχθόνων, για το μαρτυρικό θάνατο του Atahualpa, που σηματοδότησε το τέλος της Αυτοκρατορίας του  Tawantinsuyu και του πολιτισμού των Ίνκας.  Πρόκειται για μία wanqa που αφηγείται ότι ο Sapa Inka Ataw Wallpa ονειρεύτηκε πως άνθρωποι κόκκινοι θα κατέφθαναν από τη θάλασσα και θα έπνιγαν στο αίμα το λαό των Quechua.  Ο ιερέας Waylla Wisa πέφτει σε έξταση για να ερμηνεύσει τον χρησμό κι επιβεβαιώνει το επικείμενο κακό.  Τότε ο Ίνκα τον στέλνει να συνομιλήσει με τους εχθρούς.  Ο Pizarro του απαντά ότι ψάχνει πλούτη, ενώ ο καθολικός παπάς Valverde ισχυρίζεται ότι θα φανερώσει στους ιθαγενείς τον έναν και αληθινό Θεό.  Ο Waylla Wisa δεν καταλαβαίνει το νόημα του γραπτού μηνύματος που στέλνουν οι Ισπανοί κατακτητές στον ινδιάνο βασιλιά, κι έτσι, ο Pizarro σκοτώνει τον Waylla Wisa.  Ο θρύλος προσθέτει ότι ο Pizarro παίρνει μαζί του το κομμένο κεφάλι του Waylla Wisa στην Ισπανία, όπου, όμως, καταδικάζεται για την πράξη του και εκτελείται.  Εν τέλει, ο άλλος Ισπανός κατακτητής του Περού, ο Almagro, καίει, κατόπιν διαταγών- το πτώμα του Pizarro και του αφανίζει την περιουσία και την οικογένεια.

WANQA APU INKA ATAWALLPAMAN   

Titiyanñas Inti ñawillan

Apu Inkaq.

Chiriyanñas hatun sonqollan

Atawallpaq.

Tawantinsuyu waqallasqan

hik’isparaq.

Pacha phuyus tiyaykamunña

tutayaspa.

Η δυσκολία που παρουσιάζει η μετάφραση της αρχαϊκής γλώσσας runasimi quechua των Ίνκας –που επιπλέον ανήκει πια στην προφορική παράδοση- ίσως να μας παραπέμπει στη λειτουργικότητα των κινεζικών ιδεογραμμάτων.  Επιλέξαμε, λοιπόν, γι’ αυτό το στιχάκι την ελεύθερη απόδοση: 

ΣΤΟΝ ΙΝΚΑ ATAWALLPA ΤΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟ

Τα μάτια του, που σαν τον Ήλιο λάμπαν,

μολύβι γίναν.

Η Υψηλή Καρδιά του Atawallpa

πάγωσε.

Το Tawantinsuyu ολόκληρο

δακρύζει.

Η γη με σύννεφα

νυχτώνει.

            Αυτή η θεατρική ελεγεία εκφράζει το αλύτρωτο συναίσθημα των ηττημένων ιθαγενών των Άνδεων, οι οποίοι τον 16ο αι.  αποδέχτηκαν στωικά τον μαρτυρικό θάνατο του τελευταίου –κατ’ ουσίαν- Αυτοκράτορά τους, του Sapa Inka Ataw Wallpa Yupanki.

            Ο Αυτοκράτορας Wayna Qhapaq είχε δύο γιους:  τον Waskar και τον Ataw Wallpa, τους οποίους είχε αποκτήσει από διαφορετικές συζύγους.  Ο πρώτος είχε δυνατή επιρροή στο λαό των νότιων περιοχών του βασιλείου, ενώ ο δεύτερος στο βορρά.  Τις έριδες μεταξύ των δύο ετεροθαλών αδελφών για το στέμμα εκμεταλλεύθηκαν οι Ισπανοί κατακτητές για να καταλάβουν την Qaqamarka (Cajamarca), την Πρωτεύουσα του Tawantinsuyo.  Είναι τραγικό το γεγονός ότι ο Waskar κατέληξε αιχμάλωτος του αδελφού του, του Ataw Wallpa, ενώ κι εκείνος ήταν, με τη σειρά του, αιχμάλωτος του Francisco Pizarro.  Εν τέλει, στις 29 Αυγούστου του 1533, κι ενώ ο Ισπανός κατακτητής είχε λάβει τα λάφυρα σε χρυσό και σε ασήμι –που του είχε υποσχεθεί ο Ίνκα- εκτέλεσε τον Ataw Wallpa δι’ απαγχονισμού.

            Από την άλλη πλευρά της Αμερικανικής ηπείρου, στο Κεντρικό Μεξικό, οι απόγονοι των Αζτέκων, που επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας, μας δίνουν τη σύγχρονη άποψη των ηττημένων, μέσα από τα ποιήματά τους, όπως το Yancuic Anahuac Cuícatl – το «Νέο τραγούδι του Ανάουακ», που έγραψε στα 1994 στη γλώσσα náhuatl ο Δάσκαλος Natalio Hernández, (ένας σύχρονος σοφός «tlamatini», του Εθνικού Συμβουλίου Πολιτισμού), στο οποίο παρουσιάζει τον Αυτοκράτορα Motecuhzoma Ome Xocoyotzin να διαλογίζεται με την καρδιά του:

39

            Άλλο σημαντικό έργο αυτής της περιόδου, είναι το θεατρικό δράμα Ollantay, το οποίο, παρουσιάζει στοιχεία της προαποικιακής εποχής.  Αφηγείται την ιστορία του στρατηγού Ollanta που πέφτει στη δυσμένεια του Ίνκα Pachakuteq, επειδή τόλμησε να ζητήσει το χέρι της κόρης του Kusi Qoyllur.  Ο καρπός αυτού του έρωτα προκάλεσε ρήξη ανάμεσα στον Αυτοκράτορα και τον στρατηγό του, ο οποίος βγαίνει χαμένος από τη μάχη μετά από μία προδοσία.  Συλληφθείς και οδηγούμενος στο Cusco για να εκτελεστεί, διαπιστώνει ότι ο Ίνκα Pachakuteq έχει πεθάνει.  Ο γιος του Αυτοκράτορα –και κληρονόμος της maskapaicha, του ιερού στέμματος- δίνει συγχώρηση στο ερωτευμένο ζευγάρι, το οποίο εν τέλει παντρεύεται.  Ο γάμος αυτός θα ανεβάσει τον Sinchi Ollanta –το στρατηγό- στη θέση του Αντιβασιλέα, δίνοντάς του τη δυνατότητα να κατακτήσει τους Kolla (Aymara) της Βολιβίας. 

40

            Το ανώνυμο έργο αυτό της προφορικής παράδοσης των Quechua καταγράφηκε από τον Ισπανό ιερέα του Sicuani, γνωστό με τ’ όνομα Antonio Valdez.  Ο λόγιος J.  Lara αναφέρει ότι τα όμορφα ποιήματα arawi αυτού του θεατρικού δράματος προσομοιάζουν στα χορικά της κλασικής ελληνικής τραγωδίας:

41

            Ο στίχος «hinantin orqo hinantin / ακόμη κι αν όλοι οι θεοί μαζί», συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους της ποίησης των Άνδεων. Η λέξη orqo σημαίνει βουνό.  Τα βουνά, όμως, είχαν (και συνεχίζουν να έχουν) για τους ιθαγενείς θεία υπόσταση, δεδομένου ότι ο άνθρωπος θεοποιεί τη φύση.  Έτσι, η στροφή συνεχίζει με τον στίχο:  «sayarinman awqa wasi / σαν εχθρικό φρούριο <εναντίον μου> ορθώνονταν», που παρομοιάζει τα θεϊκά βουνά -τα Apu[kuna] των Άνδεων- με awqa wasi, δηλαδή “των πολεμιστών σπίτι” –επομένως φρούριο.  Είναι όμορφη αυτή η παρομοίωση των δυσχερειών της ειμαρμένης με θεϊκό όρος που υψώνεται σαν κάστρο.  Η λέξη hinantin, που σχηματίζεται από τον τριπλό συνδυασμό ενός λεξήματος, ενός φωνήματος και ενός εξαρτημένου γραμματικού μορφήματος, και αποτελείται από το προσωδιακό hina = “ως, σαν” –που μπορεί να θεωρηθεί και λέξημα-, το εγκλητικό, βεβαιωτικό –n- = “είναι”, που ως φώνημα μπορεί να πάρει και τη μορφή –mi, και το επιρρηματκό μόρφημα –ntin = “συνολικά”, εκφράζει μία ολότητα φυσική, ένα γεωγραφικό σύνολο.  Δημιουργεί μία σκηνή παρόμοια με τη θέα από μία κορυφή των Άνδεων, απ΄ όπου διακρίνονται αλυσιδωτά και μερικώς επικαλυπτόμενα μεταξύ τους όλα τα γύρω βουνά.

            Ας ακούσουμε, τώρα την κλασική ποίηση των Ίνκας, μελωποιημένη, σε σύγχρονη ερμηνεία από το βολιβιανό συγγρότημα Los Jairas:

https://youtu.be/Pk6afEBKgq8

MÁMAY (Huallpa Rimachi Mayta)

Ima phuyun háqay phuyu,

yanayasqaq wasaykamun.

Mamaypaq waqaynincharí,

paraman tukuspa hamun.

H ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ

Τι σύννεφο είν’ εκείνο

που την καταχνιά μου φέρνει;

Ίσως της μάνας μου το κλάμα να ‘ναι,

που έρχεται σα βροχή.

Από τη μία πλευρά, λοιπόν, η ισπανική γλώσσα παραγκώνισε τις ιθαγενείς, αλλά από την άλλη, πολλές αυτόχθονες λέξεις έχουν παρεισφρήσει στις ισπανικές διαλέκτους και στα ιδιώματα της Λατινικής Αμερικής.  Ο Eκουατοριανός συγγραφέας Jorge Icaza, έγραφε στα 1948:

42

            Παρατηρούμε ότι οι υπογραμμισμένες λέξεις στη γλώσσα quechua II wampu B, καταλαμβάνουν το ένα δέκατο του κειμένου.  Αν, λοιπόν, λάβουμε γνώση των ινδιάνικων νοημάτων, μπορούμε να μεταφράσουμε το κείμενο «Huairapamushcas» ως εξής:

42

            Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι χωρίς τη γνώση των ιθαγενών γλωσσών, δεν μπορούμε ν’ απολαύσουμε μεγάλο μέρος της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας.  Σε αυτό το στοιχείο έγκειται η δυσκολία που παρουσιάζει η ισπανική γλώσσα σε ένα δευτεροβάθμιο επίπεδο.

            Η δόμηση της εθνικής ταυτότητας στη Βολιβία είχε αργή εξέλιξη.  Στην περίοδο της πρώτης Δημοκρατίας (τον 19ο αι.), αρνείται την ιθαγενή ιδιότητα, νοσταλγεί τη λατινική, εμπνέεται από τη Γαλλία και δίνει την αίσθηση της αριστοκρατίας. Διαιωνίζει τη φεουδαρχική νοοτροπία και τη σκλαβιά του ινδιάνου.  Έτσι, η λογοτεχνική δημιουργία των αυτοχθόνων περιορίζεται σημαντικά. 

            Η ποίηση στις Άνδεις εξελίσσεται, όπως και σε κάθε άλλο πολιτισμό.  Έχει ήδη διανύσει περιόδους ρομαντισμού και μοντερνισμού, (τον 19ο αι.), μεταμοντερνισμού, (τον 20ο αι.), και σήμερα βρίσκεται σε ύφεση.

http://runasimiquechua.weebly.com/

            Η σημερινή ποίηση του Περού και της Βολιβίας, πάντως, έστω κι εκλαϊκευμένη πια, -μέσω των σύγχρονων τραγουδιών, που βασίζονται στην παράδοση των αυτοχθόνων και των Ισπανών, δίνει ελπιδοφόρα δείγματα:

            Η μουσική των Άνδεων σήμερα πλέον δεν διατηρεί την αυθεντικότητα των αρχαίων ρυθμών, δεδομένου ότι οι κοινωνίες των ιθαγενών ανήκαν στην προφορική παράδοση και δε διατηρούσαν γραπτά αρχεία.  Επιπλέον, οι ισπανικές μελωδίες των κατακτητών, προσαρμοσμένες στο πεντατονικό σύστημα των πνευστών οργάνων, έχουν δημιουργήσει ένα ενδιαφέρον υβρίδιο. 

            Λέει η παράδοση ότι μία ñust’a -μία πριγκίπισσα των Ίνκας, που λεγόταν Qenani- ερωτεύτηκε έναν Ισπανό κατακτητή.  Οι κοινωνικές συνθήκες, όμως, στην αναγεννησιακή Αμερική δεν επέτρεπαν στο ζευγάρι να παντρευτεί.  Η θλιμμένη Qenani ζήτησε τη βοήθεια των ινδιάνων θεών της, και τότε, ο Wayra –ο Άνεμος- τη μεταμόρφωσε σε καλάμι.  Ο αγαπημένος της μάταια την έψαχνε στα βουνά.  Κι επειδή ο δικός του ο Θεός, ο Καθολικός, δεν έχει την ιδιότητα να μεταμορφώνει τους ανθρώπους, ζήτησε τη βοήθεια των πνευμάτων του νεφελώδους δάσους των άνω Άνδεων, κι έτσι, μεταμορφώθηκε κι εκείνος σε armadillo, που λέγεται και quirquinchu –όπως και οι κάτοικοι της πόλης Oruro, στη Βολιβία- ένα θηλαστικό με πτυσσόμενο και τριχωτό κέλυφος, σαν της χελώνας και μουσούδα μυρμηγκοφάγου, που επιστημονικά ονομάζεται βραδύπους.  Τα χρόνια πέρασαν, κι ένας μιγάς βοσκός με τα llamas του –τις προβατοκαμήλους των Άνδεων- άκουσε μουσική ν’ αναβλύζει ανάμεσα απ’ τις καλαμιές.  Έκοψε τότε ένα καλάμι, το τρύπησε, κι άρχισε να συνθέτει τα εντυπωσιακά μουσικά ακούσματα των Υψιπέδων.  Κυνήγησε, κατόπιν ένα armadillo, του πήρε το κέλυφος, κι αφού του πρόσθεσε χορδές απ’ το μαλλί των llamas, έφτιαξε το charango, την περουβιανή απομίμηση της ισπανικής κιθάρας.  Οι Ισπανοί κατακτητές, όμως, απαγόρευσαν αυτήν τη μουσική, διότι τη θεώρησαν ικανή να ξεσηκώσει επαναστάσεις.

43

            Η σημαντικότερη γιορτή των Ίνκας ήταν το Intiqraymi, στην οποία οι ιθαγενείς κλαίγοντας στην Πλατεία του Κλαυθμού (Waqaypata), στο Cusco, εκλιπαρούσαν το θεό Ήλιο να μην υπερβεί τα όρια του ουράνιου στερεώματος και να επιστρέψει στην ανατολή, έτσι ώστε ο κύκλος των ηλιοστασίων να διατηρείται σταθερός και η συγκομιδή των καρπών της γης να είναι επαρκής για να θρέψει το λαό των quechua, των καλλιεργητών της γης.

            Στις γιορτές της πανσελήνου, τα μελοποιημένα ποιήματα wawaki εξυμνούσαν τον έρωτα. Οι ύμνοι διατηρούσαν –υπερβολικά ωραιοποιημένη, την εικόνα των νεκρών αυτοκρατόρων. Τους έψαλλαν στις κηδείες των Ίνκας.  Μπροστά στις μούμιες (chullpa) των βασιλικών προγόνων –τις οποίες περιέφεραν σε λιτανεία και εξέθεταν σε λαϊκό προσκύνημα στη Μεγάλη Πλατεία του Cusco- οι βάρδοι έπλεκαν τα εγκώμια των θεοποιημένων ηγεμόνων. Και αργότερα –ακόμη και σήμερα- τραγουδούν την πίκρα της καθημερινής τους ζωής στο Potosí, την πόλη της Βολιβίας, σε 4.000 μ. υψόμετρο, που είναι φημισμένη για τον πλούτο σε ασήμι που απέφερε στο ισπανικό στέμμα, από το έτος 1545.  Aπό τον 19ο αι., όμως, στέρεψε ο πλούτος της, και σήμερα οι ιθαγενείς προσπαθούν να επιβιώσουν από τα ψήγματα ασημιού που βρίσκουν περιστασιακά.  Χιλιάδες σκλάβων από τις φυλές Quechua και Aymara, αλλά και από την Αφρική, έχουν χάσει τη ζωή τους στις στοές των ορυχείων ασημιού στο Cerro Rico:

https://youtu.be/lqYIpLPbS70

Sombríos días de socavón,

noches de tragedia,

desesperanza y desilusión

se sienten en mi alma.

 

Minero kani llaqtaymanta,

minero hina kawsakuni.

Mana imaypis kapuanchu

sonqetullayta saqheskayki.

 

Ζοφερές μέρες μεσ’ τα ορυχεία,

νύχτες τραγωδίας,

απογοήτευσης και ψευδαισθήσεων

κάθονται στην ψυχή μου.

                                    

Ασημωρύχος είμαι απ’ το χωριό,

και σαν τέτοιος στη συνείδησή μου ζω.

Δεν έχω τίποτα να σου δώσω

παρά μόνο την καρδιά μου.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστε: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Advertisements

Άγνωστες πλευρές της Ισπανίας

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ & ΙΣΠΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ:

Για την ΙΣΠΑΝΙΑ θα μιλήσουμε σήμερα: Για την αρχαία Ταρτησό του Ηρόδοτου & του Παυσανία, τη Μουσουλμανική Ανδαλουσία –όπου διασώθηκε η φιλοσοφία του Αριστοτέλη- και τη Δυτική Σαχάρα –τον ισπανο / αραβόφωνο πολιτισμό της Δυτικής Αφρικής. Θα δούμε εικόνες και θα ακούσουμε τις μουσικές αυτού του κόσμου!…

            Πριν από 15.000 χρόνια χρονολογούνται τα αριστουργήματα της τέχνης στην Ιβηρική. Βρισκόμαστε στην παλαιολιθική περίοδο. Έπειτα, οι ιθαγενείς Ίβηρες θα επηρεαστούν από τους Έλληνες και τους Φοίνικες που ήρθαν ως έμποροι. Ακολουθούν οι Ρωμαίοι, όπου συναντούν τους Κέλτες, που είχαν εγκατασταθεί εκεί πολύ νωρίτερα. Οι Βησιγότθοι, Μουσουλμάνοι, Καθολικοί Βασιλείς. Αυτή είναι η ιστορική πορεία της Ιβηρικής.

            Η Τάρτησος / Tartessos ήταν η αρχαία περιοχή ανάμεσα στην Aνδαλουσία και την Εxtremadura, και επίσης αρχαία πόλη στην Costa de la Luz (Σεβίλλη) στις εκβολές του ποταμού Guadalquivir, ο οποίος τη ρωμαϊκή εποχή είχε το όνομα: Oleum Flumen = ποταμός του λαδιού. ας αναλογιστούμε το, όρο που χρησιμοποιούν οι αρχαιολόγοι για τους πολιτισμούς της Μεσογείου: “κλίμα της ελιάς”. Θα δούμε αργότερα το αραβικό όνομά του ποταμού.]

3a

PHOTOS: 1. COSTA LUZ / 2. SEVILLA / 3. LA ALCUDIA / 3ª. MAPA

[España = cuero de toro]

            Ο Ηρόδοτος (5ος αι. π.Κ.Π.) την τοποθετεί μετά στις Ηράκλειες στήλες (σημερινό Gibraltar). [Οι Ηρακλέους στήλαι, ήταν δύο κολώνες (σημαία),

4

PHOTO: 4. BANDERA

που –σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία- είχε τοποθετήσει ο Ηρακλής όταν πήγε τα μήλα των Εσπερίδων στον Ευρυσθέα. Πίστευαν ότι βρίσκονταν στο σημερινό Γιβραλτάρ, το οποίο θεωρούσαν ως την άκρη του κόσμου (plus ultra). Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, στο στόμιο εκείνου του πορθμού υπήρχε ένα μεγάλο νησί, κάνοντας μερικούς ερευνητές, σήμερα, να πιστεύουν ότι ήταν η χαμένη Ατλαντίδα. Οι στήλες του Ηρακλή είναι ίσως οι παλαιότερες φρυκτωρίες ανάμεσα στην Αβύλη, στην πλευρά της Αφρικής, και στα Γήδειρα, στην πλευρά της Ευρώπης. Κατά τον Όμηρο, άλλωστε, οι στήλες αυτές ήταν σημάδι για το τέρμα των δύο ηπείρων και τις αποκαλούσε χαρακτηριστικά ως πύλες του ωκεανού ή Τηλέτυπο. Οι Έλληνες είχαν αποικίες στην Ιβηρική: Hemeroscopio, Akra Leuke, Ampurias, Rosas, etc.Επίσης θα δούμε αργότερα το αραβικό του όνομα.]

            Ο  Έφορος από την Κύμη (στην Αιολίδα, της Μικράς Ασίας, ο οποίος αρνήθηκε την προσφορά του Μεγάλου Αλεξάνδρου να ενωθεί στην Περσική εκστρατεία του ως ο επίσημος ιστοριογράφος) την περιγράφει με θαυμασμό, ως πλούσια και ευημερούσα πολιτεία από την εκμετάλλευση σπουδαίων μεταλλείων της γύρω περιοχής με εξαγωγή κασσίτερου, χαλκού και χρυσού.

SONY DSC

PHOTO: 5. TESORO CARAMBOLO S. VI-V A.C.

[Αφιέρωμα στη θεά Αστάρτη, Φοίνικες ?]

            Ο Παυσανίας (2ος αι. μ.Χ.) αναφέρεται σ΄ αυτήν ως πλέον μη υπάρχουσα μετά από καταστροφή που υπέστη από υπερχείλιση του ομώνυμου ποταμού ή ποταμού Βεάτη (Betis).

            Όμως, η Ταρτησός άκμασε περισσότερο περί το 900-500 π.Χ., ενώ ο πολιτισμός των Ιβήρων θεωρείται η συνέχεια εκείνου της Μαγδαλινιαίας περιόδου (Altamira).

6

PHOTO: 6. ALTAMIRA [Νατουραλισμός: προεξοχές βράχου. Μαγικο-θρησκευτική λειτουργία: ζώα σε ύπνο ή πληγωμένα > εύκολο κυνήγι. Όχι “ars gratia artis”, αλλά εκμετάλλευση Ανθρώπου από “Εκκλησία”.]

            Η Ταρτησός έγινε περισσότερο γνωστή στους Έλληνες από τους Σαμίους που φθάνοντας με τα πλοία τους στη πόλη αυτή φόρτωναν πρωτοφανή σε πλούτο φορτία με τα οποία και επέστρεφαν αναπτύσσοντας μεγάλο εμπόριο. Από το γεγονός αυτό κρίνεται αφενός μεν ότι ο λιμένας της Ταρτησού ήταν μεγάλο εμπορικό κέντρο της αρχαιότητας, αφετέρου και ότι οι κάτοικοί της οι Ταρτήσιοι ανέπτυξαν σπουδαίο πολιτισμό και τέχνες, ιδιαίτερα μεταλλευτικές.

7

PHOTO: 7. DAMA ELCHE S. V-IV A.C. [ La dama lleva joyas características de los íberos: unas ruedas que cubren las orejas y que cuelgan de unas cadenitas sujetas a una tira de cuero que le ciñe la frente, collares y coronas con pequeñas cadenas y filigranas. Son reproducciones de joyas que tuvieron su origen en Jonia en el siglo VIII a. C. y que después pasaron a Etruria. Μαλλιά + κοχύλια = θεά γονιμότητας ? Ιστορία = ανθρώπινο κυνήγι, όχι επιστήμη. (F. F. Armesto). Κάθε νέα γενιά εμφανίζει νέες θεωρίες.]

            Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την πόλη αυτή ως το πέρας του κόσμου για την οποία πιθανώς εκ του φόβου του απέραντου ωκεανού είχαν αναπτύξει διάφορες μυθικές δοξασίες περί της εκεί κατοικίας γιγάντων, γοργονών και άλλων θαλασσίων τεράτων, όπως η λεγόμενη Ταρτησία μύραινα, αποδίδοντας έτσι τα μεγάλα μεγέθη φυσικών φαινομένων, όπως των ωκεάνιων κυματισμών, της έντασης των θαλασσίων ανέμων, το άγριο ξέσπασμα της θάλασσας στη ξηρά κ.λπ. «Μύραινα, δαίμων φοβερά.», έλεγαν. «Η δε Τάρτησος Ιβηρική πόλις περί την Άορνον λίμνην. Μύραινα δε ιχθύς θαλάσσιος. Αντί δε του ειπείν έχιδναν, μύραιναν είπε.»

 8

PHOTO: 8. ΜΥΡΑΙΝΑ

            Η γραφή της Ταρτησού, επίσης γνωστή ως νοτιοδυτική της Ιβηρικής Χερσονήσου εξέφραζε μία γλώσσα μη-ινδοευρωπαϊκή, που δεν μπορεί καν να συσχετιστεί με οποιαδήποτε. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, η προέλευσή της συνδέεται άμεσα με το φοινικικό αλφάβητο, ενώ επίσης έχει επηρεαστεί από το αρχαϊκό ελληνικό αλφάβητο.

9

PHOTO: 9. ESCRITURA

            Ο πολιτισμικός υβριδισμός προβάλλει ενδιαφέροντα στοιχεία, όμως στις φλέβες του ρέει πόνος. Al-Ándalus, Wandalus, Andalucía, Μουσουλμανική Ισπανία, Αραβική, Βερβερίνικη ή Μαυριτανική. Τόπος συνάντησης γλωσσών και θρησκειών, τεχνών, γραμμάτων, μουσικής και νοοτροπίας. Εικόνες και λέξεις μίας Ισπανίας των χρωμάτων και της μουσικής, ενός θεατρικού σκηνικού που σαρώνουν ανεμοστρόβιλοι της Ιστορίας, φυλές και πολιτισμοί, βασιλιάδες της τράπουλας, άγιοι, ήρωες, τυχοδιώκτες, ποιητές και μεταφραστές της γλώσσας των αστερισμών στη γλώσσα του Ανθρώπου… Όπως θα έλεγε κι ο λογοτέχνης Miguel Ángel Asturias. Κρίκος μιας αλυσίδας που δένει το Ισλάμ με την Ευρώπη, που πέρασε μέσα από τις χιλιετίες τη φιλοσοφία και τις ελληνιστικές επιστήμες στη χριστιανική Δύση. Που κράτησε το φως αναμμένο όταν ο Μεσαίωνας είχε καλύψει τα πάντα με σκοταδισμό… Κι είναι οι Ανδαλουσιάνοι οι λιγότερο Ισπανοί κι οι περισσότερο Ισπανοί. Οι λιγότερο Ισπανοί λόγω του μαυριτανικού και του τσιγγάνικου αίματός τους, κι οι περισσότερο Ισπανοί λόγω της γλώσσας τους, με τα διανθίσματα της κουφικής γραφής των Αράβων “αδελφών-εχθρών”, και των Σεφαραδιτών, που κουβανούν μες την ψυχή τους (θά λεγε ο Καβάφης) τον πόνο του διωγμού τους μέχρι τη Θεσσαλονίκη μας.

            Και τ’ όνομά της ριζώνει σε όλους εκείνους:

Vandalus -το ορμητήριο των Βανδάλων,

Landahlauts -γη των Γότθων, στη γερμανική τους γλώσσα,

Al-Ándalus -έλεγαν οι Άραβες την Ατλαντίδα που διάβαζαν στα βιβλία των Ελλήνων,

“andar en la luz –  περπατώ στο φως” έγραφαν οι τσιγγάνοι ποιητές της Ανδαλουσίας.

            Κι όταν ήρθε το 1492, και ανέκτησε η Ισαβέλλα της Καστίλλης κι ο Φερδινάνδος της Αραγώνας τη Γρανάδα -τη Gharnata, την πόλη της ροδιάς- και ξεκίνησε ο Κολόμβος για να συναντήσει Νέους Κόσμους, τότε, οι πιστοί τού Ισλάμ έγιναν mudéjares (όπως είχαν γίνει και οι χριστιανοί  mozárabes στα λαμπερά χρόνια του Χαλιφάτου της Κόρδοβας) και τα συναισθήματα αναμείχθηκαν και ταράχτηκαν και θυμίζουν κάτι από τον πόνο της δικής μας Μικρασιάτικης τραγωδίας…

 10

PHOTO: 10. SETENIL DE LAS BODEGAS, CÁDIZ

            Κι άλλοι πολλοί λαοί, έμποροι, Μινωίτες  -λάτρεις του Ήλιου και του Ιερού Ταύρου, και ιδρυτές πολιτισμών, άφησαν τα χνάρια τους στο Νότο της Ισπανίας. Η Sevilla των Ισπανών, η Ishbiliya των Αράβων, η Tartessos των αρχαίων Ιβήρων και η Τάρτησος του Ηρόδοτου και του Παυσανία, είναι η ίδια πόλη, η Σεβίλη του ποταμού Γουαδαλκιβίρ [= Wadi-l-Qabir, στα αραβικά σημαίνει μεγάλος ποταμός] και της Costa de la Luz -της Ακτής του Φωτός. [Ταυροκαθάψια. Για τις ταυρομαχίες δεν θα μιλήσω. Είναι εθισμός στο θάνατο και τον πόνο, περιφρόνηση για τη ζωή, λένε οι Ισπανοί που σήμερα αγωνίζονται για να τις καταργήσουν. Η Ανδαλουσία του φωτός έχει καλύτερα πράγματα να δώσει στον πολιτισμό.]

            Λευκά χωριά, κάστρα αραβικά και καθεδρικοί ναοί των καθολικών. Πολιτισμοί που συνυπάρχουν στο μεσογειακό τοπίο της Ανδαλουσίας, από το έτος 711, όταν ο μουσουλμάνος ηγέτης Tariq Ibn-Ziyad -“Το Λαμπρό Άστρο, ο Πορθητής” πέρασε από τα μαροκινά στενά της Ταγγέρης στο Γιβραλτάρ, όπου άφησε κληρονομιά τ’ όνομά του (Gibraltar = Djabal at-Táriq σημαίνει: ο Βράχος του Τάρικ, που οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν “Ηράκλειες Στήλες”), και κατέκτησε το Landahlauts, τη γη των -ξεπεσμένων, πλέον- Βησιγότθων, που πάντα ήταν κλεισμένοι στον εαυτό τους, κι έφυγαν αφήνοντας κι εκείνοι στον ντόπιο λαό τη δική τους κληρονομιά, κάποια χρυσά κοσμήματα με γούστο βυζαντινό και μερικές λέξεις πολεμικές: la guerra = ο πόλεμος = der Krieg.

PHOTO: 11. JOYA VISIGÓTICA / 12. PUEBLOS BLANCOS

            Οι Άραβες, λένε, “χτίζουν” με τρία συστατικά: φως, αέρα και νερό, όπως στην Alhambra -το κόκκινο παλάτι, που στις μέρες της δόξας του ήταν ολόλευκο. Παράδοξο τ’ όνομά της. Αφηγείται ο θρύλος ότι χτιζόταν νύχτα, και στο φως των πυρσών φάνταζε κόκκινο στα μάτια των Γραναδίνων. Η ιστορία, όμως, λέει ότι κόκκινα ήταν τα γένια του Σουλτάνου Abu Al-Ahmar (لأحمر ), που δεν ήταν Άραβας, αλλά είχε βερβερίνικη καταγωγή, απ’ τις φυλές του γειτονικού Μαρόκου. (Κι όμως, εκείνος ισχυριζόταν ότι ήταν μακρινός συγγενής του Προφήτη Μωάμεθ…) [Musulmanes, moros. 1. Damasco, 2. Bagdad.]

13 

PHOTO: 13. LA ALHAMBRA [Al-mocarnas, διακοσμητικά γράμματα, απαγόρευση προσωπογραφίας στο ισλάμ, ιβηρικά λιοντάρια, ρολόι, καταστροφή του Franco, βησιγοτθικά κιονόκρανα. Αραβικές λέξεις από al- στα ισπανικά.]

            Και πιο πέρα, στην Κόρδοβα, ο Εμίρης των Ομεϋαδών  από τη Δαμασκό, έχτισε ένα δάσος από 1.300 κολώνες μαρμάρινες, και το έκανε τζαμί. Φρόντισε, όμως, να φτιάξει μία και μοναδική κολόνα διαφορετική από όλες τις υπόλοιπες, για να μην τον τιμωρήσει ο Αλλάχ, επειδή τόλμησε ν’ αγγίξει την τελειότητα. Θρύλοι… Αλλά οι Καθολικοί βασιλείς (Ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα), δεν σεβάστηκαν εκείνη την ομορφιά, κι έκοψαν μέρος του “μαρμαρένιου δάσους”, για να υψώσουν έναν ολόχρυσο ναό…

PHOTO: 14. MEZQUITA CORDOBA

[Πεταλόσχημα τόξα, Dovelas < Βυζάντιο < Ρώμη.]

PHOTO: 15. TEMPLO DE ORO [Barroco: φόβος για κενές επιφάνειες, θρησκευτική φύση, εντυπωσιασμός, κυβερνητικό όργανο. Ισπανία:όχι καθαρή τέχνη.]

            Ο γερο-Αβερρόης, ο σοφός δικαστής, που γνώριζε βαθιά τα κείμενα του Αριστοτέλη, αλλά και αστρονομία και ιατρική κι όλες τις επιστήμες του 12ου αιώνα, ξεσήκωσε -με τις προοδευτικές ιδέες του- το φθόνο των φανατικών μουσουλμάνων ιεροδιδασκάλων. Κι όταν σε δημόσια συζήτηση τον ρώτησαν αν πίστευε ότι το Κοράνιο συμπεριλαμβάνει όλες τις επιστήμες, την ανθρώπινη σοφία αλλά και κάθε έρευνα, εκείνος απάντησε πωςτα ιερά βιβλία όλων των θρησκειών είναι οδηγοί υψηλής ηθικής και οι μη συμμορφούμενοι με τις διδασκαλίες είναι κοινοί υποκριτές, όμως, δεν θα πρέπει και η Βίβλος του Προφήτη να θεωρείται ως πανδέκτης όλων των ανθρωπίνων γνώσεων, αφού οι επιστήμες συνεχώς πλουτίζονται και διαρκώς προοδεύουν”

16

PHOTO: 16. ARISTO

            Έτσι, κάποια Παρασκευή, ημέρα προσευχής των Μουσουλμάνων, τον έσυραν στο τζαμί και τον ανάγκασαν να αποκηρύξει όλες τις επιστημονικές του αντιλήψεις. Και ενώ το έπραξε, συνέχισε να είναι δέσμιος και οι προσερχόμενοι πιστοί τον έφτυναν στο πρόσωπο. Στο τέλος πυρπόλησαν τη βιβλιοθήκη του. Ράκος πλέον, ο Αβερρόης έζησε σε απόλυτη φτώχεια και, όταν ο διάδοχος του ηγεμόνα τον ανακάλεσε στην πρότερη επίσημη θέση του, ήταν πλέον αργά. Λείψανα μόνο της άλλοτε διάνοιας είχαν επιζήσει, και το χειρότερο για τον ίδιο ήταν ότι ο σωματικός θάνατος άργησε πολύ μετά την πνευματική νέκρωσή του… [Όπως και με την περίπτωση του Γαλιλαίου, τελικά, όλοι ίδιοι είναι…]

            Ακόμη και σήμερα, στο Albaicín, στο λόφο γύρω απ’ την Αλάμπρα, οι τσιγγάνοι συνεχίζουν την παράδοση του flamenco [= νοοτροπία]. Πολλές οι πιθανές ερμηνείες αυτής της λέξης: “πουλί φλαμίνγκο” λένε κάποιοι τις κινήσεις των χεριών και των ποδιών, “τραγούδι των φτωχών φελάχων” λένε άλλοι, “μας ήρθε από τη Φλάνδρα, μαζί με τον Βασιλιά Κάρολο τον τον 5ο ” ισχυρίζονται μερικοί, ενώ οι τσιγγάνοι αυτοσαρκάζονται για το μελαχρινό τους δέρμα, που μόνο από τη Φλάνδρα δεν μπορεί να είναι…

17

            PHOTO: 17. FLAMENCO

            Ψάχνοντας τη λέξη “χορεύω” στο λεξικό, διαβάζουμε την ερμηνεία “κινούμαι στο ρυθμό της μουσικής.” Αυτή η φιλολογική ετυμολογία ξεθωριάζει τη στιγμή που ηχεί η τόσο ανθρώπινα ζεστή έκφραση που μας κάνει να σκεφτόμαστε ότι “χορεύω”, απλά σημαίνει “επικοινωνώ σ΄ ένα άγραφο γλωσσικό ιδίωμα”, όπως συμβαίνει με το flamenco.

VIDEO: FLAMENCO [καθημερινότητα]

https://www.youtube.com/watch?v=Il5DVZGVnD8

                        Δεν πρόκειται μόνο για τραγούδι, κιθάρα και χορό, αλλά για μία ολόκληρη πολιτισμική νοοτροπία. Ο πόνος ντύνει τον άνθρωπο στα μαύρα, ίσως επειδή συνήθως αφορά τον κυνηγημένο τσιγγάνο με την εκρηκτική πληθωρικότητα του flamenco, και τη μελαγχολική ευτυχία των “tientos” –που σημαίνει κι αυτό: “αργά (θλιβερά) αγγίγματα (των χορδών)”.  Το πεπρωμένο της περιπλάνησης στη μοναξιά ενός απομυθοποιημένου ονείρου της λιτανείας των ερωτικών σκηνωμάτων, που την ημέρα Των Ευχαριστιών, κανείς δε βρίσκεται να τους βγάλει το καπέλο και να προσευχηθεί ένα θλιβερό Πάτερ Υμών.’’

                        VIDEO: TIENTOS

[Aνάλογο μικρασιάτικου καημού = cante jondo, fandango = fado Πορτογαλίας.]

https://www.youtube.com/watch?v=Ez3UeB45U9c

            Λέει ο Federico García Lorca σ’ ένα ποίημά του:         

Su luna de pergamino                              Τη σελήνη της από περγαμηνή 
Preciosa tocando viene                             η Πολυτίμη (σαν τύμπανο) χτυπά
por un anfibio sendero                              σ’ ένα αμφίβιο μονοπάτι
de cristales y laureles.                               από κρύσταλλα και δάφνες.
El silencio sin estrellas,                             Η σιωπή χωρίς αστέρια,
huyendo del sonsonete,                            ξεγλιστρά απ’ τη φασαρία,
cae donde el mar bate y cantaπέφτει εκεί που η θάλασσα χτυπά και τραγουδά
su noche llena de peces.                           τη νύχτα της γεμάτη ψάρια.

[…]                                                                      […]

Y los gitanos del agua                                  Και οι τσιγγάνοι του νερού
levantan por distraerse,                                υψώνουν για να διασκεδάσουν,
glorietas de caracolas                                  πέργκολες από κοχύλια
y ramas de pino verde.                                 και κλαδιά από πεύκο πράσινο.

            Ανδαλουσία, λοιπόν! Χωνευτήρι πολιτισμών. Εκεί συναντά η Ελλάδα την Ισπανία. Εκεί ο Picasso εμπνεύστηκε από τον El Greco τον πίνακά του La muerte de Casagemas.

18

            PHOTO: 18. EL GRECO Y PICASSO

            Παλιότερα λεγόταν Río del Oro (Ποταμός του  Χρυσού) και ήταν αποικία της Ισπανίας.

            Σήμερα, η πιο αραιοκατοικημένη περιοχή της Γης είναι γνωστή ως Δυτική Σαχάρα και είναι μία από τις μη αυτόνομες περιοχές που μελετά η σχετική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών, από το 1976, όταν παράνομα παραχωρήθηκε στο Μαρόκο και στη Μαυριτανία.

SONY DSC

PHOTO: 19. DESIERTO SAHARAUÍ

            Το Απελευθερωτικό Μέτωπο POLISARIO της Saguia el Hamra, «ο κόκκινος ξεροπόταμος»), ονομάζει την πατρίδα των saharauíes As-Ṣaḥarā’ al-Ġarbiyya, ενώ έχει ήδη αναγνωριστεί από 84 χώρες ως República Árabe Saharauí Democrática (RASD), δηλαδή Λαοκρατική Αραβική Δημοκρατία της Σαχάρας. Παρ’ όλο ότι το ισλάμ είναι η θρησκεία αυτού του λαού, οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στα κινήματα.

20

PHOTO: 20. MUJERES SAHARAUÍES

            Οι κάτοικοι μιλούν αραβικά hassaniyya αλλά και την ισπανική διάλεκτο των Καναρίων με τα αρχαϊκά στοιχεία της Αναγέννησης. (Η ισπανική γλώσσα έχει επηρεαστεί έντονα από την αραβική, με 10.000 λέξεις.)

21

PHOTO: 21. BURCA

            Η peseta saharauí και το  μαροκινό ντιρχάμ (dirham, αραβικά: درهم, πληθυντικός darahim & dirahma: درهمان , دراهم ή درهما) -λέξη που παραπέμπει στην ελληνική δραχμή- είναι τα νομίσματα αυτής της χώρας.

            Η Μαροκινή κατοχή της Δυτικής Σαχάρας είναι σκληρή, και ο πληθυσμός έχει πολλές φορές βομβαρδιστεί με ναπάλμ, και οι γύρω περιοχές έχουν γεμίσει με καταυλισμούς προσφύγων. Και όλα αυτά, λόγω των κοιτασμάτων φωσφόρου, που βρίσκονται στα εδάφη των βερβερίνων Σαχαραουί. [Από εκεί προήλθαν οι μουσουλμάνοι κατακτητές της Ανδαλουσίας]

22

PHOTO: 22. REFUGIADOS

            Πρωτεύουσα είναι το El-Aayún (العيون), που σημαίνει: “Τα Μάτια”, δηλαδή πηγάδια της ερήμου.

23

PHOTO: 23. EL-AAYÚN

            Πολιτιστικά, οι saharauí διακρίνονται για την μουσική τους, με στοιχεία τουαρέγκ, ισπανικά και αραβικά:

VIDEO: CANCIÓN SAHARAUÍ. [1:52m’]

https://www.youtube.com/watch?v=2a_OTzRY0Nk

           Αυτή είναι η Ισπανία μου, της νεανικής μου ηλικίας. Σήμερα, πια… (βιαστικά) διπλώματα χωρίς αντίκρυσμα…

          Τις εκδόσεις μου με πολιτιστικά θέματα Λατινικής Αμερικής & Ιβηρικής θα τις βρείτε στα βιβλιοπωλεία και στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση Biblionet Ηλίας Ταμπουράκης.

https://www.youtube.com/watch?v=AmDGKB-VF4s

VIDEO: ANA SAHARAUÍA [Blues Ερήμου = υπνωτική gnaoua]

            Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Γέννηση ενός υβριδικού πολιτισμού

Ομιλία του Ηλία Ταμπουράκη στο Quito, Ecuador, 31/07/1996 & Santiago de Chile, 09/08/1996
3003241286_8234458688_m
Οι εκτενείς περιοχές της Νότιας Αμερικής, η μεγάλη ποικιλία των πολιτισμών και η πληθώρα των λαογραφικών στοιχείων, σε σύγκριση με τον περιορισμένο χρόνο που διαθέτω, με υποχρεώνουν να περιοριστώ σε επιγραμματικές αναφορές, σχετικές με τα ενδιαφέροντα του ταξιδιού μας. Παραθέτοντας παρενθετικά ορισμένα στοιχεία από την Κεντρική Αμερική, θα προσπαθήσω να διαμορφώσω μία σφαιρική αντίληψη γύρω από θέματα περιβαλλοντικά, ιστορικά, πολιτιστικά, όπως επίσης και ζητήματα κοινωνικά, πολιτικά και λογοτεχνικά.
tours_paquetes_turisticos_peru_2g   
http://www.hotelcuscotours.com/paquetes3.htm
    Στο ερώτημα των γεωλόγων και των παλαιοντολόγων, που αφορά το σχηματισμό της αμερικανικής ηπείρου, την απάντηση δίνουν -με λυρικό, βέβαια, τρόπο- οι ιθαγενείς της Κεντρικής Αμερικής, ονομάζοντας την τεράστια αυτή περιοχή Nolpopokayan, που σημαίνει: Γη όπου τα βουνά καπνίζουν. Απ’ αυτό εύκολα συμπεραίνουμε ότι η έντονη ηφαιστειότητα του Ειρηνικού Ωκεανού δημιούργησε αυτήν την ήπειρο. Μία άλλη θεωρία αναφέρεται στην ενιαία Παγγαία της λιθανθρακοφόρου περιόδου, και ορίζει την πλήρη αποκόλληση της Αμερικής κατά την Ηώκαινο περίοδο, πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια. Οι Άνδεις είναι μία από τις πρωτοδημιουργηθείσες περιοχές.
   217bb1472c10c3e312e96a3ffd61474e
Σε όλα τα μήκη και πλάτη αυτής της ηπείρου, υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα, που χρονολογούνται από το 11.000 π.Χ. και ανήκουν στην περίοδο που ονομάζεται Paleoindia. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο αρχαιολογικός χώρος Monteverde, στα δάση της νότιας Χιλής. Έχει αποδειχθεί ότι αυτές οι πρώτες φυλετικές ομάδες έφτασαν από την Κεντρικἠ Ασία στην Αμερική, είτε διασχίζοντας το Βερίγγειο Πορθμό (ανάμεσα στη Σιβηρία και στην Αλάσκα), είτε περνώντας με σχεδίες στον Ειρηνικό Ωκεανό, ακολουθώντας τα αρχιπελάγη της Πολυνησίας. Αυτές οι ομάδες αποτελούνταν από νομαδικές οικογένειες, που με τον καιρό εγκαταστάθηκαν σε συγκεκριμένες περιοχές, όπου καλλιεργούσαν κυρίως καλαμπόκι. Το βιοτικό πρότυπο των πρώιμων εκείνων ιθαγενών, αντιστοιχεί στην Παλαιολιθική περίοδο. Έτσι λοιπόν, πιστοποιείται ότι η φυλή των Mby’ a Tupí Guaraní -που θα συναντήσουμε στην Παραγουάη– προέρχεται από ομάδες αυστραλοειδείς, πρωτοσιβηριανές (μογγολοειδείς) και πρωτομαλαισιανές.
intro088   
Από το 500 π.Χ. -την κλασική περίοδο της Ελληνικής Ιστορίας- μέχρι και το 1492 -έτος της ανακάλυψης της Αμερικής από τον Χ. Κολόμβο- αυτές οι ομάδες με νεολιθικά πολιτισμικά στοιχεία μεταναστεύουν από τις βόρειες περιοχές της νότιας Αμερικής (δηλ. από τις περιοχές της Καραϊβικής, που κατοικούσαν οι ιθαγενείς Arwak), περνούν από την Αμαζονία και καταλήγουν στη δασώδη περιοχή Chaco, στην Παραγουάη.
    Victoria Regia Water Lily and Lily Pads
http://rioarttours.org/pantanal-chapada-dos-guimaraes/
    Με τον όρο Área Intermedia ορίζεται η πολιτισμική περιοχή που καλύπτει τις Άνδεις, αλλά και τμήματα της Κεντρικής Αμερικής. Οι εκτάσεις που βρίσκονται στην περιφέρεια αυτού του πυρήνα, ονομάζονται marginales, δηλ. περιθωριακές. Τέτοιες περιοχές είναι η Αμαζονία, η Pampa της Αργεντινής και το Chaco της Παραγουάης, που προανέφερα. Φυσικά, ο όρος “περιθωριακές περιοχές”είναι αυστηρά γεωγραφικός κι επ’ ουδενί πολιτισμικός. Είναι αυτονόητο ότι ο καθ’ ένας απ’ αυτούς τους χώρους παρουσιάζει ομοιογένεια σε θέματα:
            1. διατροφής
            2. αρχιτεκτονικής
            3. διοίκησης
            4. γλωσσολογίας
            5. τέχνης.
    did-andes-mountains-form_2dcbd6e49ec1171_f1haj2lrrzw83byq7begkw
https://www.reference.com/science/did-andes-mountains-form-2dcbd6e49ec1171
    Οι Ισπανοί ιστορικοί της Αναγέννησης χαρακτήριζαν τους ιθαγενείς ως κοινωνία της αφθονίας. Ίσως αυτός ο χαρακτηρισμός να μην ισχύει σήμερα στη Λατινική Αμερική, πάντως σίγουρα θα μπορέσουμε να δοκιμάσουμε mbojapé απó avati, δηλ. τις πίτες από καλαμπόκι, και να πιούμε  ka’ ayi, ή chicha -όπως ονομάζουν οι Ινδιάνοι Γουαρανί της Παραγουάης το οινοπνευματώδες ποτό τους.
    26118975940_c23efc35bd_m
Σημαντικά αρχιτεκτονικά μνημεία των ιθαγενών θα συναντήσουμε μόνο στις χώρες των Άνδεων (Περού & Βολιβία), αλλά και στην Κεντρική Αμερική, ενώ στις τροπικές περιοχές του Αμαζονίου και τις υποτροπικές της Παραγουάης θα δούμε καταυλισμούς των Γουαρανί που μοιάζουν μ’ εκείνους των Yagua του Αμαζονίου. Εφ όσον, λοιπόν, θα επισκεφτούμε τα μνημεία των Ίνκας -και θα μιλήσουμε γι’ αυτά επί τόπου, θα προτιμούσα να σας περιγράψω τα ινδιάνικα χωριά της τροπικής Αμερικής. Ο καταυλισμός αποτελείται συνήθως από καλύβες τοποθετημένες κυκλικά και ονομάζεται taba. Σύμφωνα με τη γενική νοοτροπία των Αμερινδών, τα πάντα στο σύμπαν είναι κυκλικά ή σφαιρικά. Ακόμη και τα αυγά των πουλιών, ή η κοιλιά της εγκύου είναι σφαιρικά. Και τα δύο αυτά γεννούν τη ζωή, που κατοικεί στη σφαιρική Γη, μέσα στα στρογγυλά taba.
Στο κέντρο του οικισμού υπάρχει μία κυκλική καλύβα -το opy- με ένα άνοιγμα στην ανατολική πλευρά. Μέσα υπάρχει μία αιώρα. Πρόκειται για το  ιερό της φυλής, όπου κατοικεί ο θρησκευτικός ηγέτης Karaí (Ο Μέγας). Αυτός, κρατώντας το yvyra-i, δηλ. ένα σκήπτρο στολισμένο με φτερά, διηγείται στην πολύ μελωδική γλώσσα ñe´e porá τη θρησκευτική μυθολογία της φυλής. Οι Γουαρανί δίνουν μεγάλη σημασία στο άκουσμα της μελωδικής τους γλώσσας, που μέσα στο ονειρικό περιβάλλον του τροπικού δάσους της βροχής, προσδίδει ηρεμία, γαλήνη. Σήμερα η Παραγουάη είναι κατά 95% δίγλωσση χώρα. Όλοι, σχεδόν, οι κάτοικοι μιλάνε ισπανικά και jo-para.
    bxk18428_itapecirica-10-800
Στην κοινωνία Γουαρανί υπάρχει και πολιτικός ηγέτης, ο Μburumbichá. Όπως προείπα, το αξίωμα του θρησκευτικού τους ηγέτη ονομάζεται Karaí. Σήμερα στην Παραγουάη αποκαλούν ειρωνικά τους δικτάτορες, γενικά τους στρατιωτικούς, αλλά και κάθε υπεροπτικό άνθρωπο Karaí guazú, δηλ. Μεγάλο Κύριο.
   64909954_ee122e6c49
    Εκτός, όμως, από την πολιτικο-θρησκευτική οργάνωση, οι ιθαγενείς της Αμαζονίας και του Chaco, έχουν και κοινωνικές διακρίσεις. Οι Γουαρανί θεωρούν οτι υπάρχουν τρία είδη γυναίκας: οι παρθένες, οι σεξουαλικά ώριμες και, τέλος, όσες διανύουν την κλιμακτήριο, ή την έχουν ήδη ξεπεράσει. Σύμφωνα με τα έθιμα της φυλής, κατά την περίοδο της εμμηνόρροιας, τα κορίτσια απομονώνονται από τον ανδρικό πληθυσμό και αποφεύγουν ακόμη και την οπτική επαφή. Εδώ επίσης συναντάται και το φρικτό έθιμο της κλειτοριδεκτομής, που ίσως μας θυμίσει την αντίστοιχη μουσουλμανική συνήθεια.

http://abretumente87.bligoo.com.ar/el-genocidio-de-los-guaranies-por-una-tierra-sin-mal  https://gr.pinterest.com/explore/indios-guarani-954574186256/
    Όπως προανέφερα, οι πολιτισμοί της επωνομαζόμενης “περιθωριακής” Αμερικής, δεν δημιούργησαν αρχιτεκτονικά μνημεία ανάλογα των Ίνκας, των Αζτέκων και των Μάγιας. Στη χειροτεχνία, όμως, ξεχωρίζει ένα περίπλοκο διακοσμητικό μοτίβο, το para mboi, που συμβολίζει δέρμα φιδιού. Αυτό το μοτίβο το συναντάμε κυρίως στα ψάθινα “θαυματουργά” καλάθια, που συνδέονται άμεσα με τη γυναικεία φύση και ανάγονται στην περίοδο του παλαιολιθικού ανθρώπου-τροφοσυλλέκτη, ενώ το τόξο θεωρείται κατ’ εξοχήν ανδρικό χρηστικό έργο λαϊκής τέχνης και μας φέρνει στο νου τους κυνηγούς της νεολθικής περιόδου. Πάντως, το σύμβολο του φιδιού αποτελεί συνδετικό κρίκο ανάμεσα στους πολιτισμούς της νότιας και της κεντρικής Αμερικής. Είναι γνωστές οι μεξικανικές πυραμίδες των Αζτέκων, αφιερωμένες στο θεοποιημένο ιστορικό πρόσωπο Quetzalcóatl, όπως και των Μάγιας, αφιερωμένες στον Kukulkan -θεότητες και οι δύο του Φτερωτού Φιδιού, που κατάγεται από τον κινέζικο δράκο.

Τελειώνοντας την αναφορά μου αυτή στον ομοιογενή πολιτισμό της τροπικής Αμερικής, που εκπροσωπείται -όπως εξηγήσαμε- κυρίως από τους Arwak της Κολομβίας, τους Yagua του Αμαζονίου και τους Guaraní της Παραγουάης, θα ήθελα να αναφερθώ επιγραμματικά στη μυθολογία αυτής της εκτενούς περιοχής, που αποτελεί συγχρόνως τη λογοτεχνία των Mby’ a Tupí Guaraní.
    ca-pora 
Το Πάνθεον των Γουαρανί είναι ένα σύστημα ταξινόμησης των δυνάμεων του σύμπαντος. Στην κορυφή της σχηματικής πυραμίδας αξιολόγησης των θεοποιημένων φυσικών φαινομένων βρίσκεται ο Πρώτος και Αληθινός Πατέρας, ο Ñanderú, δηλ. το πνεύμα της σοφίας. Αυτός δημιούργησε τη Γη με τους 5 αιώνιους φοίνικες, τον άνεμο, το χώρο και το χρόνο. Κατόπιν, τοποθέτησε εκεί 4 σημαδεμένα ξύλινα σκήπτρα, για να στηρίξει επάνω τους τους 7 Παραδείσους. Ως δευτερεύουσες θεότητες αναφέρονται οι εξής: ο Karaí -το πνεύμα της ιερής φωτιάς, που δανείζει το όνομά του ως αξίωμα στον εκάστοτε αρχιερέα-, ο Tupá -ο θεός των υδάτων- και ο Jacairá της ομίχλης του τροπικού δάσους. Τέλος, μας διηγείται ο μύθος Ñandé Jary´i, ότι η Μεγάλη Γιαγιά αρχέτυπο της φυλής- δεν είχε γονείς, αλλά γεννήθηκε από το άπειρο κενό, όπως συγκριτικά αναφέρει το ιερό βιβλίο Pópol Vuh των Μάγιας της Κεντρικής Αμερικής για τους αντίστοιχους θεούς Gucumatz και Tepeu. Αυτό ίσως μας θυμίσει και τις δοξασίες του Χριστιανισμού.

  https://gr.pinterest.com/pin/66991113178018064/  http://hernehunter.blogspot.gr/
    Οι Γουαρανί πιστεύουν επίσης ότι η παρουσία του ανθρώπου καθιστά τη Φύση “άρρωστη”, δηλ. μολυσμένη. Γι’ αυτόν το λόγο, η εκάστοτε νέα γενιά πρέπει να εγκατασταθεί σε νέα γη, “άσπιλη”. Αυτή, λοιπόν, η συνεχής μετακίνηση των ιθαγενών από την Yvy tenondé προς την  Yvy mara-e’y, καθιστά τις κοινωνίες νομαδικές και φιλοπόλεμες. Το τελευταίο δείγμα τελετουργικής ανθρωποφαγίας σημειώθηκε τη δεκαετία του 1970.
    yvy-vlaff-2014-valdivia-review1-600x250
    Ας περάσουμε τώρα στην περιοχή των Άνδεων, όπου ο αρχαιότερος γνωστός, αρχαιολογικά, πολιτισμός είναι αυτός των Uru Chipaya, αν και η παράδοση αναφέρει τους Aymara και τους Anti, που έδωσαν το όνομά τους στην οροσειρά των Άνδεων. Στην γλωσσολογική ομάδα των Jaq’aru, ανήκουν οι ιθαγενείς Aymara, που θα επισκεφτούμε στη λίμνη Τιτικάκα της Βολιβίας. Η ονομασία “Τιτικάκα”προέρχεται ετυμολογικά από τη γλώσσα quechua των Ίνκας, και σημαίνει Τα ιερά ύδατα απ’ όπου γεννήθηκε ο Ήλιος”. Ανάμεσα στη φυλή των Aymara υπερίσχυε μία κάστα αριστοκρατών, οι Qollana, οι οποίοι ασκούσαν πολιτικο-θρησκευτική εξουσία. Οι Aymaras, λόγω του υψηλού πολιτιστικού τους επιπέδου, απετέλεσαν την αρχηγική ομάδα ανάμεσα στους λοιπούς ιθαγενείς των Άνδεων. Ο Mallku Qhapaq, ο τελευταίος βασιλιάς των Aymara, συγκέντρωσε όλα τα πολιτιστικά στοιχεία του υψιπέδου των Άνδεων, και ίδρυσε την Αυτοκρατορία των Ίνκας, στο Cuzco του Περού, διατηρώντας το αξίωμά του και αποτελώντας τον πυρήνα  της αυτοκρατορικής οικογένειας των Yupanqui.

138526572-chipaya-uros-indian-village-tribe

Η λέξη Ίνκα δηλώνει σήμερα το όνομα ολόκληρου εκείνου του λαού. Εκείνη την περίοδο, όμως, σήμαινε βασιλιάς. Πάντως, ετυμολογικά προέρχεται από το ουσιαστικό inti, και σημαίνει “Λάτρης του Ήλιου”. Η αυτοκρατορία των Ίνκας ιδρύθηκε μόλις 100 χρόνια πριν από την κατάκτηση του Περού από τους Ισπανούς. Με το σύστημα της βίαιης μετακίνησης των διάφορων εχθρικών μεταξύ τους φυλών, απέφευγαν τις συχνές συρράξεις. Με την πάροδο του χρόνου, οι ευγενείς ανέλαβαν στρατιωτικά, διοικητικά και θρησκευτικά αξιώματα. Κατασκεύασαν ένα σημαντικό οδικό σύστημα, που διευκόλυνε το πρωτόγονο αλλά αποτελεσματικό ταχυδρομείο τους. Λένε, μάλιστα, πως ο βασιλιάς που κατοικούσε στο Cuzco, σε υψόμετρο 3.0000 μ., πάνω στις Άνδεις, έτρωγε καθημερινά φρέσκο ψάρι  από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Το οδικό αυτό δίκτυο, που εκτεινόταν από το Quito του Ισημερινού μέχρι την κεντρική Χιλή, χρησίμευε και για τη συγκέντρωση των φόρων. Η διοικητική οργάνωση των Ίνκας κατέρρευσε όταν στα 1525, που έφτασαν οι Ισπανοί κατακτητές, ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στον Ίνκα Ataw Huallpa και στον αδελφό του -και σφετεριστή του θρόνου- Huáscar Yupanqui.
    inca-religion
    http://www.machupicchuvirtual.org/2013/01/inca-culture.html
Η διοικητική αυτή οργάνωση, παρ’ όλο ότι βασιζόταν στο σύστημα της κληρονομικής βασιλείας και στον κοινωνικό θεσμό των οικογενειακών οικιστικών πυρήνων ayllu, λειτουργούσε στην πραγματικότητα βάσει συνταγματικής νομοθεσίας και μπορεί να συγκριθεί με τα σύγχρονα σοσιαλιστικά πρότυπα -όχι, όμως, με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Βάσει νόμου, ο λαός είχε το δικαίωμα να θανατώσει τον Sapa Inka, εάν αυτός δεν είχε μεριμνήσει για τη συγκέντρωση αγαθών και την ασφάλεια του λαού. Βέβαια, δεν έχει σημειωθεί ιστορικά κάποιο τέτοιο γεγονός λαϊκής εξέγερσης και θανατικής ποινής για κανέναν από τους 12 Ίνκας.  
Έτσι, συγκρίνοντας την Αυτοκρατορία των Άνδεων με τα αντίστοιχα βασίλεια της Κεντρικής Αμερικής, μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τους Αζτέκους, στο Μεξικό, ως αρχαίους “ναζί”.    moray-inca-ruins-near-maras-peru
http://www.agrotistravel.com/2016/09/02/featured-photo-moray-inca-ruins-near-  
    Συνεχίζοντας τον πολιτισμικό συσχετισμό, θα ήθελα να αναφέρω ελάχιστα στοιχεία για τη θρησκεία: Στην κορυφή του ινκαϊκού πανθέου βρισκόταν ο Wiraqh’ocha -“Ο Αφρός των Υδάτων”, που γεννήθηκε από τη λίμνη Τιτικάκα. Αυτός δημιούργησε τον κόσμο και δίδαξε στους ανθρώπους τον πολιτισμό. Αφού ολοκλήρωσε το έργο του, εξαφανίστηκε μέσα στα νερά του Ειρηνικού, έχοντας υποσχεθεί στο λαό του οτι μία μέρα θα επέστρεφε. Αυτή η ιστορία είναι ταυτόσημη μ’ εκείνη του μεξικανικού θεού Tloquenahuaque των Αζτέκων και του Kukulkan των Μάγιας. Ίσως αυτό το στοιχείο να εξηγεί γιατί οι ιθαγενείς δέχτηκαν στην αρχή τους Ισπανούς κατακτητές ως θεούς, που επέστρεφαν στη γη τους. Άλλες θεότητες ήταν:
ο Inti = Ήλιος, η Mama killa = η Σελήνη, αδελφή & σύζυγος του Ηλίου, η Pachamama = η Μητέρα Γη, η Mamaqh’ocha = η θεά της θάλασσας.
    Τέλος, οι Παρθένες του Ηλίου, τα ωραιότερα κορίτσια από την τάξη των πληβείων, λάμβαναν εξαιρετική παιδεία -βάσει κρατικής μέριμνας- και χρησίμευαν ως μαιτρέσες, ή ακόμη και για τις ανθρωποθυσίες, στη γιορτή του Ήλιου Intiqraymi, στα τείχη του Saqsaywamán.   
 virgenessol_5
    Έχοντας ολοκληρώσει – ήδη από την προηγούμενη ομιλία μας στο Quito του Ecuador- τα πολιτιστικά στοιχεία της προκολομβιανής περιόδου, που αφορούν το ταξίδι μας, θα προσπαθήσω να συνοψίσω και πάλι τα δρώμενα της Αναγεννησιακής περιόδου -όπως και των ακόλουθων εποχών της Ν. Αμερικής -σ’ αυτήν  την τελευταία ομιλία εδώ, στο Santiago της Χιλής.
    Κατά τον 15ο αι. κ.Π., αφού οι Ισπανοί είχαν ήδη ανακτήσει τις έως τότε μουσουλμανικές τους περιοχές, ανέκυψε η ανάγκη μίας νέας πολιτικής δομής, βασισμένης σε χριστιανικά πολιτισμικά στοιχεία.
    Όταν, όμως, ο Φερδινάνδος της Αραγωνίας και η Ισαβέλλα της Καστίλλης αποφάσισαν να εκδιώξουν από την Ισπανία ακόμη και τους τελευταίους εκχριστιανισμένους κρυπτομουσουλμάνους και τους Εβραίους, (πολλοί από τους οποίους έφτασαν ως τη Θεσσαλονίκη), η ισπανική γη έμεινε ακαλλιέργητη, και οι βιοτεχνίες χωρίς εργατικά χέρια. Αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό κόστος της απελευθέρωσης της Ισπανίας.
    Έτσι, η αναγκαιότητα ανακάλυψης και κατάκτησης νέας γης ήταν, πλέον, άμεση. Όχι τόσο για τη γεωργική εκμετάλλευση, όσο για την απόκτηση εργατικών χεριών σκλάβων, που θα εξαντλούσαν τους φυσικούς της πόρους.
Στο λεξιλόγιο των θαλασσοπόρων εκείνης της εποχής, υπήρχε ήδη μία μαγική λέξη: Antilha, που στα πορτογαλικά σημαίνει: “νησιά πριν από το μεγάλο νησί”. Πίστευαν, λοιπόν, τότε, ότι η Βραζιλία ήταν ένα νησί στο δρόμο πριν φτάσει κανείς στις Ινδίες.
    Ο Χριστόφορος  Κολόμβος -πιθανώς γόνος της οικογενείας των εκλατινισμένων Ιουστινιανών, των Giustiniani, όπως ήταν τότε γνωστοί στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου- ανέλαβε ν’ ανοίξει το δρόμο προς τις Ινδίες, ακολουθώντας όμως δυτική πορεία, για ν’ αποφύγει τους μουσουλμάνους που λυμαίνονταν τα θαλάσσια μονοπάτια της Ανατολής. Έτσι, στις 3 Αυγούστου του 1492, στις 8:00 το πρωί, σαλπάρισε από την Barra de Saltes του Cádiz, στην Ανδαλουσία.
    Όπως γράφει ο ίδιος στο ημερολόγιο του καραβιού του: “Αφού έπεσε ο Ήλιος, συνέχιζα την ίδια πορεία προς τα δυτικά. Η καραβέλα Pinta, που ήταν πιο γρήγορη και προπορευόταν, συνάντησε γη και μου έκανε σινιάλο.”
    Αυτήν τη ξηρά την είδε πρώτος ο Rodrigo de Triana. Πάντως ο πλοίαρχος, στις 10:00 το βράδυ βρισκόταν στο παρατηρητήριο του δικού του καραβιού, και είδε κι εκείνος τα φώτα. Έτσι τουλάχιστον έπρεπε να ισχυριστεί για να βγεί ασπροπρόσωπος, σύμφωνα με τον μεσογειακό του χαρακτήρα.
    Τα ξημερώματα, λοιπόν, μεταξύ Πέμπτης 12 και Παρασκευής 13 Οκτωβρίου του 1492, κάρφωσαν στη λευκή παραλία το σταυρό του καθολικισμού, και ονόμασαν το νησί San Salvador, δηλ. Σωτήρα, επειδή όπως πίστευαν, ο Χριστός τους είχε σώσει από εκείνο το εφιαλτικό ταξίδι των 2 1/2 μηνών προς το άγνωστο. Ο Κολόμβος, βέβαια, πίστευε ότι βρισκόταν στις Ινδίες, ενώ στην πραγματικότητα είχε ανακαλύψει το νησί Guanahaní, των Bahamas.
carabelasdenoche
    Πριν φτάσουν , όμως, οι Ισπανοί σ’ αυτά τα μέρη, οι ιθαγενείς προέβλεπαν την καταστροφή των πολιτισμών τους. Από την άλλη πλευρά της ηπείρου, στην Κορδιλλιέρα των Άνδεων, και πιο συγκεκριμένα στην Αυτοκρατορία των ΄Ινκας, ένα μαύρο ουράνιο τόξο διέσχισε τον ουρανό. Ο Ίνκα Ataw Huallpa δεν θέλησε να του δώσει σημασία. Κατά τη διάρκεια της γιορτής του Ἠλιου Intiqraymi, ένας νεκρός κόνδορας έπεσε στην Πλατεία της Χαράς, μπροστά στα πόδια του Αυτοκράτορα. Ο Ataw Huallpa, όμως, και πάλι δεν θέλησε να πιστέψει ότι επρόκειτο για κακό οιωνό. Έστειλε, μάλιστα να σκοτώσουν τον μαντατοφόρο chaski, που του έφερε τα κακά νέα. Και ο ίδιος, με το σπαθί του, πήρε το κεφάλι του σοφού γέροντα της φυλής, που προέβλεψε τη μήνιν των θεών. Ακόμη κι όταν τελικά, το ίδιο του το παλάτι μετατράπηκε σε φυλακή του, πάλι δεν ήθελε να το πιστέψει. Ίσως αυτή η ιστορία με τον σοφό γέροντα να μας θυμίσει τη ρήση του Οιδίποδα προς τον μάντη Τειρεσία: “Τυφλός τα τ’ ώττα, τον τε νουν, τα τ’ όμματ’ εί!”
atahuallpa_1
    Η κατάκτηση των Άνδεων από τους Ισπανούς, οφείλεται κυρίως στις ίντριγκες μεταξύ των ιθαγενών. Ο Ισπανός χρονικογράφος της Αναγέννησης Pedro de Cieza de León, μιλά για το πώς άρχισε η διένεξη ανάμεσα στον Ίνκα Ataw Huallpa και στον αδελφό του Huáscar Yupanqui: Στα 1542, αφού είχε πια πεθάνει ο Wayna Qhápaq, -ο Νεώτερος- και η σύζυγός του Chimpu Ocllo, δύο από τα 12 παιδιά τους, ο Ataw Huallpa και ο Huáscar, μάχονταν μεταξύ τους για την απόκτηση της εξουσίας. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, ο πατέρας τους τους είχε αφήσει δύο διαθήκες. Στη μία όριζε ότι οι περιοχές βόρεια του Quito ανήκαν στη δικαιοδοσία του αγαπημένου του Ataw Huallpa, που τον είχε συνοδεύσει σε τόσες μάχες, ενώ στην δεύτερη διαθήκη όριζε ότι ολόκληρη η Αυτοκρατορία θα περνούσε στα χέρια του Huáscar. Οι Ισπανοί, εκμεταλλευόμενοι αυτήν την ίντριγκα, αφού υποστήριξαν τον Huáscar, συνέλαβαν και φυλάκισαν τον Ataw Huallpa στο ίδιο του το παλάτι, ενώ πήραν ως λύτρα ένα δωμάτιο γεμάτο ως τη μέση με χρυσάφι και ασήμι για να τον απελευθερώσουν. Τελικά, εκτέλεσαν και τους δύο αδελφούς.
    Στην οργάνωση αυτής της ίντριγκας βοήθησε ο Pedro de Candía, δηλ. ο Πέτρος ο εκ Χάνδακος, ένας Κρητικός απ’ το Ηράκλειο, που σ’ εκείνα τα χρόνια της Λατινοκρατίας στον Ελλαδικό χώρο, είχε εύκολα περάσει στον ισπανικό στρατό, που αποτελείτο από άτομα της κατώτατης κοινωνικής στάθμης: αποφυλακισμένους, αλκοολικούς, νόθα παιδιά -προϊόντα βιασμών, και γενικά απόκληροι περιθωριακοί τύποι. Ένας απ’ αυτούς ήταν και ο Francisco Pizarro, που κατέληξε να δολοφονηθεί στις σκάλες του παλατιού, όπου πριν λίγα χρόνια είχε δολοφονήσει τον Ίνκα Ataw Huallpa Yupanqui.
%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b5%ce%af%ce%bf-%ce%bb%ce%ae%cf%88%ce%b7%cf%82-1
    Οι πεινασμένοι για χρυσάφι και φωτιά καθολικοί ιερείς και βασιλείς της Ισπανίας -μη εξαιρώντας, βέβαια, και τους Πορτογάλους στη Βραζιλία- αφού έκαψαν τις περγαμηνές με τη σοφία της επιστήμης και της λογοτεχνίας των πολιτισμών εκείνων, οπλισμένοι μετάνιωσαν και προσπάθησαν να συγκεντρώσουν ότι απέμενε πλέον. Έτσι, ακόμη και σήμερα, ο λαός προσπαθεί να διατηρήσει την πολιτισμική του κληρονομιά. Στους δρόμους των Άνδεων, ακούγεται ακόμη η μελαγχολική zampoña, το μουσικό όργανο που μοιάζει με τη σύριγγα του Πάνα και μιμείται τον άνεμο των υψιπέδων:   
Inti tutayan                                                Ο ήλιος σκοτεινιάζει
    Ataw Huallpa ayachaspa                      ο Αταουάλπα είναι πλέον νεκρός
    yawar mayu purisqanña                      και το αίμα πλυμμύρισε τα ποτάμια…
Αυτοί οι μελωποιημένοι στοίχοι, τα huayño, αποτελούν το κύριο μουσικό είδος των Άνδεων σήμερα.
   c00153578da38933fa6c97ef4f51c427
Πλησιάζοντας στο τέλος, θα αρκεστώ μόνο στο να αναφέρω ότι οι επαναστάσεις για την ανεξαρτησία της Αμερικής ξεκίνησαν στη Βενεζουέλα, το έτος 1807, με τον Simón Bolívar, για τον οποίον ήδη μιλήσαμε κατά την παραμονή μας στην Bogotá της Κολομβίας.
    Το 1811, ξεκινά η Μεξικάνικη επανάσταση, επιρρεασμένη κι αυτή από τη Γαλλική του 1789. Το 1821, απελευθερώνεται η Κόστα Ρίκα και ολόκληρη η Κεντρική Αμερική. Τελευταία απελευθερώθηκε η Βολιβία, το έτος 1824.
4f1646399fb31ca2477671c50d6e55b0
    Οι λευκοί ισπανικής καταγωγής, γεννημένοι στη Λατινική Αμερική, ονομάζονται criollos. Οι μιγάδες από λευκούς και Αφρικανούς, είναι οι mulatos. Οι μιγάδες από Ισπανούς και ιθαγενείς λέγονται mestizos. Οι guajiros είναι οι μιγάδες από Αφρικανούς και ιθαγενείς. Υπάρχουν, επίσης, οι zambos, δηλ. οι μιγάδες μεταξύ Αφρικανών και  Ασιατών.
    Η νοοτροπία των mestizos τους καθοδηγεί να ελέγχουν τις κινήσεις της ζωής τους, ενώ οι ιθαγενείς αποδέχονται στωικά το πεπρωμένο τους. Οι μιγάδες προσπαθούν να κυριαρχούν των καταστάσεων, ενώ οι ιθαγενείς προσανατολίζονται σε μία αυστηρά οργανωμένη κοινωνία. Οι μιγάδες είναι επιθετικά ατομικιστές, ενώ οι ιθαγενείς καταπνίγουν το Εγώ τους. Οι μιγάδες μεθούν με τη φαλλοκρατία τους. Ίσως να έχουν καταλάβει ότι η νοημοσύνη είναι υποκειμενική και ισομερώς κατανεμημένη στα δύο φύλλα, κι έτσι χρησιμοποιούν τη φαλλοκρατία ως σανίδα σωτηρίας, ενάντια στον καταποντισμό του εγωισμού τους…

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα & τους πολιτισμούς τουςεπικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménezιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

Ταχυδρόμος του πολιτισμού: Σημαντικές Γυναίκες της Λατινικής Αμερικής

767dcb3a8b9421136a9b90fa6953df54

https://gr.pinterest.com/vintagegoodness/vintage-prints-illustrations/

Mujeres importantes de América Latina

Μάνα-Γη, θεά κι ερωμένη, ηρωίδα, καλλιτέχνις κι επιστήμων, η Γυναίκα, από τις πιο απόμακρες εποχές της (προ)ιστορίας μέχρι και σήμερα, έχει κακοποιηθεί κι έχει απομονωθεί, παρ’ όλη την κοινωνική της προσφορά στην Ανθρωπότητα.

          Madre-Tierra, diosa y amante, heroína, artista y cintífica, la Mujer, desde las épocas más remotas de la (pre)historia hasta hoy, ha sido maltratada y aislada, a pesar de su oferta social a la Humanidad.

dsc_0784

http://unavidaenlosaromos.blogspot.gr/2014/06/la-malinche-segun-norita.html

Στο Μεξικό του 16ου αι. Κ.Π., μία γυναίκα ιθαγενής, η Μαλίντσε -ευγενής από τον πολιτισμό των Νάουα-, διερμηνέας του λαού της στους Ισπανούς κατακτητές, ήταν η μάνα του πρώτου μιγά στη Λατινική Αμερική. Σύμβολο αμφίσημο, σήμερα, της προδοσίας αλλά και του δυνατού έρωτα, της σεξουαλικής κακοποίησης και του πολιτισμικού υβριδισμού, έχει ταυτιστεί με την έννοια της Γιορόνα -του φαντάσματος που αναζητά το χαμένο της παιδί- αλλά και με την εικόνα της Παναγίας -με το ινδιάνικο πρόσωπο. Είναι -για τη σύχγρονη Γυναίκα του Μεξικού- μία από τις “Σολδαδέρας”, που αγωνίστηκαν για την Ανεξαρτησία της χώρας τους και συνεχίζουν να αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους!

          En México del siglo XV E.C., fue la Malinche -una mujer indígena, noble de la cultura nahua- intérprete entre su pueblo y los conquistadores españoles, ha sido la madre del primer mestizo en América Latina. Símbolo ambiguo de la traición y del amor ardiente, del abuso sexual y del hibridismo cultural, ha sido sincretizada tanto con la Llorona -el espíritu que anda buscando a su niño perdido-, como también con la Virgen María del rostro indio. Es -para la Mujer contemporánea de México- una de las Soldaderas, que lucharon por la Independencia de su país, y siguen luchando por sus derechos humanos.

nf-obits-kahlo-2-jumbo

https://www.nytimes.com/interactive/projects/cp/obituaries/archives/frida-kahlo

Η Φρίντα Κάλο, η κατ’ εξοχήν Μεξικανή Γυναίκα του 20ου αι. -γερμανοεβραϊκής καταγωγής από την Ουγγαρία-, ταλαιπωρημένη από τις ασθένειες και την ατυχία στη ζωή, βρίσκεται πλέον -μετά το θάνατό της- στην κορυφή της παγκόσμιας ζωγραφικής (μαζί με το σύζυγό της Διέγο Ριβέρα -ο οποίος χρησιμοποίησε το μοντέλο της Μαλίντσε) και συγκεκριμένα του λατινοαμερικανικού σουρρεαλισμού, και αποτελεί σύμβολο της διπλής ερωτικής ζωής. Ο γάμος της ήταν ένας τυφώνας περιπετειών, ερώτων, δημιουργίας, προδοσίας και μίσους.

          Frida Kahlo, la Mujer mexicana por excelencia, nacida en el siglo XX de padre alemán de descendencia judeo-húngara, había sido torturada por las enfermedades y el sufrimiento en la vida, pero hoy se encuentra -ya después de su muerte- en la cumbre de la pintura mundial (junto con su esposo Diego Rivera -quien usó el modelo de la Malinche) y especialmente del surrealismo latinoamericano, y es símbolo de la doble vida sexual. Su matrimonio fue un huracán de aventuras, amores, creaciones, traiciones y odio.

rigoberta_4866f900

http://www.keyword-suggestions.com/aSByaWdvYmVydGEgbWVuY2h1/

Την μάνα της -παραδοσιακή μαία των ινδιάνων Κ’ιτσέ Μάγια, σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου το κράτος δεν παρέχει γιατρούς- την έκαψε ζωντανή η δικτατορία της Γουατεμάλας, ενώ η ίδια, γνώρισε από την παιδική της ηλικία την αδικία, το ρατσισμό και την εκμετάλλευση των αφεντικών στις φυτείες καφέ. Αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό, και κατάφερε να μιλήσει στον ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα που καταπατώνται στην πατρίδα της. Σήμερα, πλέον, η Ριγομπέρτα Μεντσού, Πρέσβειρα Καλής Θέλησης στην ΟΥΝΕΣΚΟ, έχει λάβει το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης και συνεχίζει να καταγγέλλει την αδικία και να αγωνίζεται για τη θέση της Γυναίκας στην κοινωνία και για τα κοινωνικά δικαιώματα της Γουατεμάλας και όλων των εθνών.

          A su madre -una partera tradicional de los indios k´iché maya, en regiones remotas, donde el gobierno no manda personal médico- la quemó viva la dictadura de Guatemala, mientras que ella misma conoció desde su infancia la injusticia, el racismo y la explotación de los terratenientes y miembros del ejército de Guatemala en las plantaciones de café. Autoexiliada en México, logró hablar en la ONU sobre los derechos humanos que se están oprimiendo en su país. Hoy, Rigoberta Menchú -Embajadora de Buena Voluntad de la UNESCO, ha recibido el premio Nobel de la Paz, y sigue denunciando las injusticias y luchando por la posición de la Mujer en la sociedad, y por los derechos humanos en Guatemala y en todas las naciones del mundo.

domitila2-2ejtnra

http://u.osu.edu/kigerdomitila/files/2015/04/domitila2-2ejtnra.jpg

Το 1977, τέσσερις γυναίκες μεταλλωρύχων, μεταξύ των οποίων και η Δομιτίλα Μπάρριος δε Τσουνγκάρα, από το Ποτοσί, ξεκίνησαν απεργία πείνας απαιτώντας πολιτική αμνηστία και δημοκρατικές εκλογές. Μέσα σε λίγες μέρες, χιλιάδες Βολιβιανών συμμετείχαν στην απεργία, σηματοδοτώντας, έτσι, το τέλος της δικτατορίας στη χώρα τους.

          En 1977, con cuatro esposas de trabajadores mineros, la potosina Domitila Barrios de Chungara inició una huelga de hambre demandando amnistía política y elecciones democráticas. A los pocos días, miles de bolivianos se sumaron al ayuno, marcando así el fin de la dictadura de Bolivia.

guerra-del-chaco-chacore-fotografia-enfermeras-ra-258-portalguarani

http://www.portalguarani.com/1962_ana_montserrat_barreto_valinotti/14484_mujeres

Οι Νοσοκόμες του Τσάκο, στην Παραγουάη, τελούσαν σημαντικό ανθρωπιστικό έργο, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους, προκειμένου να σώζουν τους πληγωμένους στρατιώτες από το θάνατο, κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Παραγουάης και Βολιβίας (1932-1935). Εργάζονταν σε επικίνδυνες συνθήκες, ενώ πολλές δεν επέστρεψαν ποτέ στην οικογένειά τους.

          Las enfermeras del Chaco paraguayo cumplieron un rol humanitario esencial, poniendo en riesgo sus propias vidas para salvar las de los combatientes heridos durante la Guerra del Chaco entre Paraguay y Bolivia (1932-1935). Hacían su trabajo en condiciones sumamente precarias y muchas nunca regresaron a sus hogares.

enhanced-15662-1425680715-15

https://www.buzzfeed.com/danielacadena/mujeres-historia?utm_term=.suD0BXzXW#

Ο Σύνδεσμος Γιαγιάδων της Πλατείας Μαΐου είναι μία οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Αργεντινή, του οποίου σκοπός είναι ο εντοπισμός και η αποκατάσταση στις νόμιμες οικογένειές τους, όλων των ανηλίκων που απήχθησαν κι εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας δικτατορίας (1976-1983). Μέλημα του Γυναικείου αυτού Συνδέσμου είναι να τιμωρηθούν οι υπαίτιοι εκείνης της ειδεχθούς πράξης. Οι Γιαγιάδες αυτές της Αργεντινής έχουν κατορθώσει να αποκαταστήσουν 1.151 “εγγόνια τους” στις οικογένειές τους κι έχουν προταθεί πέντε φορές για το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης, από το 2008 έως το 2012.

          La Asociación Civil Abuelas de Plaza de Mayo es una organización de derechos humanos argentina, que tiene como finalidad localizar y restituir a sus legítimas familias todos los niños secuestrados-desaparecidos por la última dictadura militar (1976-1983), y obtener el castigo correspondiente para todos los responsables. Las Abuelas han recuperado la identidad original de 1151 nietos. Han sido nominadas en cinco ocasiones al Premio Nobel de la Paz entre los años 2008 y 2012.

220px-isabel_allende_-_001

https://es.wikipedia.org/wiki/Isabel_Allende

Η Ισαμπέλ Αγέντε (Αλιέντε) είναι η περισσότερο δημοφιλής Γυναίκα συγγραφέας στην ισπανική γλώσσα, με πορτογαλική, βάσκικη και καστιλιάνικη καταγωγή από πλευράς της μητέρας της. Έχει βραβευτεί με την Εθνική Διάκριση Λογοτεχνίας της Χιλής, το 2010.

          Isabel Allende es la escritora viva de lengua española más leída del mundo, de ascendencia portuguesa, vasca y castellana por parte materna. Obtuvo el Premio Nacional de Literatura de su país, Chile, en 2010. 

http://www.yes.fm/artista/Celia-Cruz http://www.trabajadores.cu/20150204/celina-es-cu

Έξω από τη χώρα της η μία και μέσα σ’ εκείνη η άλλη, η Σέλια Κρους και η Σελίνα Γκονσάλες -δύο θρυλικές τραγουδίστριες, όχι μόνο της Κούβας, αλλά ολόκληρης της (Λατινο)αμερικανικής ηπείρου- με τη δυνατή φωνή τους και τη μεγαλειώδη ερμηνεία τους μετέδωσαν τη μαγική χαρά της πατρίδας τους, την τόσο μεταδοτική ως τις πιο μακρινές περιοχές, ανοίγοντας έτσι δρόμους στις υπόλοιπες καλλιτεχνικές παρουσίες της Λατινικής Αμερικής σε γεωγραφικές συντεταγμένες, όπου εκείνες πρώτες ξεσήκωσαν το κοινό σ’ ένα παραλήρημα μουσικών αισθήσεων. Γι’ αυτό αποτελούν σήμερα σύμβολο της λατινοαμερικάνικης κουλτούρας, με την κουβανέζικη απόχρωση της έννοιας.

          Fuera y dentro de su país, Celia Cruz y Celina González -dos cantantes legendarias, no solo de Cuba, sino de todo el continente (latino)americano- con sus potentes voces y magistral interpretación trasmitieron su mágica alegría, contagiosa en los territorios más lejanos, abriendo el camino a las demás artistas latinas en latitudes, donde ellas fueron quienes primero expusieron y despertaron sensacionalmente el interés del público a la música de Latinoamérica, por lo que se le consideran como el símbolo auténtico de la cultura latina en el mundo, en su esencia cubana.

repor_100-210x300

http://hominidas.blogs.quo.es/2015/09/24/10-cientificas-espanolas-de-alto-nivel

Έκανε τη διδακτορική της διατριβή για τη σταθερότητα των ρομπότ βαδίσματος. Σήμερα,  η Έλενα Γκαρσία είναι η κύρια ερευνήτρια του CSIC και ιδρύτρια της Marsi Bionics. Η σημαντική της ιστορία αρχίζει όταν οι γονείς ενός εξάχρονου κοριτσιού -της Δανιέλα- που έπασχε από τετραπληγία μετά από ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα, ζήτησαν τη βοήθεια της Έλενας Γκαρσία, ώστε η κόρη τους να μπορούσε να περπατήσει. Εκείνη, τότε, θεώρησε αυτό το κάλεσμα ως σκοπό της ζωής της. Το αποτέλεσμα της επιστημονικής της έρευνας ήταν η κατασκευή του εξωσκελετού Atlas 2020, ο οποίος ζυγίζει περίπου εννέα κιλά και ανιχνεύει την ελλειμματική κίνηση ασθενών με νευρομυϊκές παθήσεις. Το ρομπότ Άτλας ερμηνεύει αυτό που ο ασθενής θέλει να κάνει, και γι’ αυτόν το λόγο αποτελεί ορόσημο στην ιατρική επιστήμη.

          Hizo su tesis doctoral sobre la estabilidad de robots caminantes. Hoy, Elena García es investigadora principal del CSIC y fundadora de Marsi Bionics. Su gran historia comienza cuando los padres de una niña, Daniela, de seis años, con tetraplejia después de sufrir un accidente de tráfico, pidieron ayuda para que su hija pudiera caminar. Elena García se puso a ello. El resultado fue el exoesqueleto Atlas 2020, un complejo armazón de unos nueve kilos de peso que detecta el movimiento residual de enfermos neuromusculares. El robot interpreta lo que la persona quiere hacer. Es el primer exoesqueleto pensado para niños y ha marcado un hito en la ciencia de la medicina.

enhanced-15015-1453384335-9

https://www.buzzfeed.com/alexandreorrico/nomes-mulheres-brasileiras

Πίσω από ένα απλό όνομα βρίσκεται μία από τις πιο σημαντικές γυναίκες της πρόσφατης ιστορίας της Βραζιλίας. Η Μαρία ντα Πένια Μάια Φερνάντες καθοδηγεί τα κινήματα για τα δικαιώματα των γυναικών και των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας. Έμεινε παραπληγική όταν πυροβολήθηκε από τον άντρα της ενώ κοιμόταν. Το όνομά της έγινε αφορμή δημιουργίας νόμου το 2006, για την αύξησης των ποινών για επιθέσεις εναντίον γυναικών και για μία σειρά μέτρων για την προστασία της σωματικής και ψυχολογικής ακεραιότητας των γυναικών-θυμάτων βίας.

          Por trás de um nome simples está uma das mulheres mais importantes da história recente do Brasil. Maria da Penha Maia Fernandes é líder de movimentos de defesa dos direitos das mulheres e vítima de violência doméstica — ficou paraplégica ao levar um tiro do marido enquanto dormia. O nome dela virou Lei em 2006, estabelecendo o aumento das punições às agressões contra a mulher e uma série de medidas para proteger a integridade física e psicológica de mulheres vítimas de violência.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα και τον πολιτισμό τους, επικοινωνήστεΗλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez , ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Ταχυδρόμος του Πολιτισμού: Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας.

international-language-day
https://thenorwichradical.com/2016/02/21/identity-politics-and-the-mother-tongue/
Ο όρος «μητρική γλώσσα», που συχνά ακούμε τον κόσμο να χρησιμοποιεί απερίσκεπτα, έχει –σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες της γλωσσολογίας- βιολογική έννοια. Μητρική θεωρείται η γλώσσα, της οποίας τους ήχους ακούει το έμβριο μέσα από την κοιλιά της μητέρας του. Είναι η γλώσσα, στην οποία μας νανούρισε η μητέρα μας, όταν ήμασταν βρέφη (κυρίως από το 5ο έτος της ζωής μας). «Γλώσσα διαβίωσης» ονομάζεται η δεύτερη γλώσσα –που ίσως να μιλιέται σε μία οικογένεια, όταν ο πατέρας είναι διαφορετικής εθνικότητας από τη μητέρα. Επίσης δεύτερη θεωρείται και η γλώσσα του τόπου στον οποίον διαβιώνουμε ως ξένοι μόνιμοι κάτοικοι. Τέλος, «τρίτη» ονομάζεται η ξένη γλώσσα στην οποία ολοκληρώσαμε τις πανεπιστημιακές μας σπουδές, ή ακόμη και εκείνη που μάθαμε σε επίπεδο C2 ως ξένη, σε κάποια σχολή της χώρας μας, με την προϋπόθεση ότι διατηρούμε αυτήν τη γνώση ενεργή.
            Οι λέξεις lengua (γλωσσική ομάδα), idioma (φυσική γλώσσα), dialecto (διάλεκτος), modismo (τοπικό ιδίωμα) & lenguaje (ιδιόλεκτο), που χρησιμοποιούσαμε παλαιότερα στα ισπανικά, αποτελούν –πλέον- παρωχημένη ορολογία. Όλες αυτές οι έννοιες συνοψίζονται σήμερα στον όρο: «γλωσσική ποικιλία», κι έτσι αποφεύγονται περιστατικά φυλετικού διαχωρισμού και κοινωνικών διακρίσεων. Τι σημαίνει, άλλωστε: «διάλεκτος»; Η «επίσημη» γλώσσα μίας χώρας εξαρτάται από τα ιστορικά γεγονότα και οφείλεται σε πολιτική επιβολή. (Εάν, π.χ., η νεώτερη ιστορία της Ελλάδας είχε ακολουθήσει διαφορετική πορεία, και ήταν σημερινή πρωτεύουσα της χώρας η Τραπεζούντα, τότε επίσημη γλώσσα των Ελλήνων θα ήταν η Ποντιακή…)

international-mother-language-day

http://www.khaama.com/international-mother-language-day-and-its-relevance-to-us

            Θεωρείται λάθος να λέμε ότι «η γλώσσα είναι ζωντανός οργανισμός». Αντίθετα, είναι ανεξάρτητη από τη γενική νοημοσύνη, ενώ η εκμάθησή της ως ξένης στη νηπιακή ηλικία, αναπτύσσει την εκφραστική και γνωστική (ως προς τον τοπικό πολιτισμό) ικανότητα του παιδιού.
            Επίσης, η γλώσσα δεν διέπεται από μαθηματική λογική.
Είναι γνωστός στους γλωσσολόγους ο Christopher, ένας σύγχρονός μας πενηντάρης στην ηλικία Άγγλος, με δείκτη νοημοσύνης 40-60, ο οποίος πάσχει από βαριάς μορφής αυτισμό με ψυχο-κινητικά προβλήματα, και παρ’ όλα αυτά έχει κατορθώσει μόνος του να μάθει να μιλάει και να γράφει άριστα γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ιταλικά, ελληνικά και και πολωνικά, ενώ γνωρίζει επίσης τουρκικά, φινλανδικά, ουαλικά και βερβερικά της Σαχάρας σε ικανοποιητικό επίπεδο.

2

https://www.mtholyoke.edu/~mahbo22d/classweb/bengali_language_movement/intlmot

Σήμερα, υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο 6.912 γλώσσες & ποικιλίες. Η γλώσσα, όμως, δεν ταυτίζεται με τη λεκτική επικοινωνία: η νοηματική (για τα άτομα με προβλήματα ακοής) θεωρείται «φυσική γλώσσα», και γι’ αυτόν το λόγο υπάρχει διαφορετική νοηματική για κάθε γλώσσα (ελληνική, ισπανική, κλπ…)
            Τα γλωσσικά δάνεια, όταν αφομοιώνονται σωστά –με καταλήξεις, όπως ο νεολογισμός «γκουγκλάρω», βοηθούν μία γλώσσα να επιβιώσει, σύμφωνα με τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας που τη χρησιμοποιεί, κι αυτό συμβαίνει επειδή τα μορφήματα είναι ισχυρότερα από τις ρίζες. Από την άλλη πλευρά, η καταναγκαστική χρήση αρχαιοπρεπών (κατασκευασμένων) λέξεων, όπως π.χ.: ο «τηλεδιαυλοεπιλογέας», αντί του κοινού «κοντρόλ», δείχνουν μία νοσηρή αρχαιολαγνεία/καπηλεία. Είναι λέξεις και κείμενα γκροτέσκα αγκυλωμένα, αλλόκοτα συναρμοσμένα και με αδέξιες φραστικές συστροφές –ακόμα και για τα δεδομένα μιας τεχνητής ποικιλίας, όπως η καθερεύουσα, ή εκείνο το αγγλικό κείμενο με τις ελληνικές λέξεις: Kyrie, I eulogize the archons of the Panethnic Numismatic Thesaurus and the Oecumenical Trapeza for the orthodoxy of their axioms methods and policies, although there is an episode of cacophony of the Trapeza with Hellas…
Όλα αυτά είναι κοινά αποδεκτές (ή μη) κοινωνικές συμβάσεις.

native-speaker

http://www.teflone.com/blog/posts/how-mother-tongue-influence-affects-english

            Δεν υπάρχει, λοιπόν, «πλουσιότερη» ή «απλούστερη» γλώσσα. Οι ιθαγενείς Wulla της Παταγονίας, έχουν στη γλώσσα τους τη yagha την πιο λακωνική έκφραση που έχει δημιουργηθεί σε ολόκληρη την ιστορία της γλωσσολογίας, με μία μόνο λέξη: “Mamihlapinatapai”, που σημαίνει: “Μία ματιά, που την μοιράζονται δύο άνθρωποι, επιθυμώντας ο καθένας τους να προσφέρει ο συνομιλητής τους αυτό που εκείνοι επιθυμούν, επειδή οι ίδιοι είναι απρόθυμοι να το κάνουν ή και να προτείνει ο ένας στον άλλον μία ανείπωτη, μύχια, προσωπική του στιγμή, την οποία και οι δύο -αντίστοιχα- γνωρίζουν και συμφωνούν σιωπηλά.” Αυτή η σχετικά μικρή λέξη με το τεράστιο νόημα -λεκτικό & ψυχο/κοινωνικό- έχει καταγραφεί στο βιβλίο Guiness, επειδή εμπεριέχει συγχρόνως: αυτοπαθή τύπο & παθητική φωνή της κατάστασης σε μορφή προσωδιακού προσφύματος, επιρρηματικά μορφήματα στατικότητας & μεσένθημα αλληλουχίας, φώνημα που δηλώνει ολοκλήρωση πράξης και λέξημα που λειτουργεί ως ρίζα ρήματος. Αυτή η έννοια της “σιωπής με νόημα” συναντάται και στα ιαπωνικά, ως: ishin denshin 以心伝心 της οποίας το δεύτερο & το τελευταίο ιδεόγραμμα σημαίνει: “καρδιά”. Είναι γνωστή, άλλωστε η κοινή μογγολική & μαλαιοπολυνησιακή καταγωγή των Ιαπώνων & των Ινδιάνων!…
            Οι σύγχρονοι δάσκαλοι παραπονιούνται για τη «λεξιπενία» της νεώτερης γενιάς. Αυτό, όμως, είναι ένα λάθος τους, γιατί το εκπαιδευτικό πρόβλημα είναι ο ελλιπής γραμματισμός. Πρέπει, βέβαια, να προσέχουμε και την «υπερδιόρθωση», που καταλήγει –όπως είδαμε και προηγουμένως- σε μία πιεσμένη μορφή καθαρεύουσας. Η έννοια της γλώσσας διαχωρίζεται σαφώς από την έννοια του γλωσσικού ύφους. Σε κάποιες γλώσσες μπορεί να μην υπάρχει μία λέξη, αλλά υπάρχει η έννοιά της, κι εκφράζεται με ποικίλους τρόπους.
Η γραμματική –όπως αναφέρει και ο γλωσσολόγος Chomsky, είναι υπόρρητη, κι εξαρτάται ψυχολογικά από τον κοινωνικό μας περίγυρο.
            Επομένως, δεν υπάρχει η «τέλεια γλώσσα» που επί αιώνες αναζητά ο Άνθρωπος (όπως αναφέρει ο Umberto Eco).

Πολύ ευχαρίστως θα επικοινωνούμε μαζί σας για αυτά  τα θέματα, όπως επίσης και για ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών στον χώρο σας, Ηλίας Ταμπουράκης, κιν.:6951614346 & Maricela Jiménez, 6939777085

Συγκριτική Μυθολογία: Ένα παραμύθι παγκόσμιο, αλλά όχι παγκοσμιοποιημένο.

Κείμενο του Ηλία Ταμπουράκη στο VI Πολυεθνικό Πολιτιστικό Φεστιβάλ που οργάνωσε ο Όμιλος UNESCO Νομού Πειραιώς και Νήσων στις 15 Ιουνίου 2004, 
στα πλαίσια των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας.

1404237951
    «Η αλήθεια που εμπεριέχεται σε οποιοδήποτε θρησκευτικό δόγμα είναι τόσο παραλλαγμένη και συγκαλυμμένη συστηματικά», λέει ο Sigmund Freud, «έτσι ώστε το μεγαλύτερο μέρος της Ανθρωπότητας να μην μπορεί να την αναγνωρίσει.» Αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν εξηγούμε σ’ ένα παιδί ότι ένας πελαργός φέρνει τα μωρά στον κόσμο. Μαθαίνοντας να αποκρυπτογραφούμε τα συμβολικά γλωσσικά ιδιώματα, θα είναι ευκολότερο να κατανοήσουμε και να διαδώσουμε την αρχαία σοφία. «Μία είναι η Αλήθεια, όμως οι σοφοί της δίνουν πολλά ονόματα», γράφουν οι Βέδδες. Η θρησκεία, η φιλοσοφία, οι τέχνες, η κοινωνική δομή του ανθρώπου όλων των εποχών, κάθε τεχνολογική κι επιστημονική εφεύρεση ή ανακάλυψη, αλλά και τα όνειρα, πηγάζουν από το μαγικό κύκλο των μύθων, και είναι οι ψυχολογικές βάσεις των γλωσσών. Οι σύγχρονοι ψυχίατροι είναι οι κυρίαρχοι του βασιλείου της μυθολογίας, του μυστικισμού και της δύναμης του λόγου, λέει ο Joseph Campbell, ενώ ο Ιωάννης Κακριδής διδάσκει ότι ο μύθος είναι μία αξία που δε χρησιμεύει, βέβαια, ως αποδεικτικό στοιχείο, αλλά ως καθαυτό ουσία και βαθμίδα της ανθρώπινης συνείδησης, η οποία τον δημιουργεί για την ολοκλήρωση και την πληρότητά της.
964390_329719203820336_925162630_o
Σε αυτήν την προσέγγιση των συμβόλων του συλλογικού ασυνείδητου των προκολομβιανών πολιτισμών, δεν θα προσπαθήσουμε να εξομοιώσουμε απλοϊκά τις σκεπτομορφές της πανανθρώπινης διανόησης· δεν υποστηρίζουμε, άλλωστε, τις ψυχαναγκαστικές κραυγές ορισμένων υπερεθνικιστών που διατείνονται ότι… «Ἐν ἀρχῆ ἦν ἡ Ἑλλάς». Οι πολιτισμοί ακολουθούν –κατά κάποιον τρόπο- παράλληλες πορείες. Αυτή η ανάλυση προτείνει την πιθανότητα μίας παρόμοιας σκέψης ανάμεσα στους λαούς, η οποία τους οδηγεί σε συγκεκριμένους κοινωνικοπολιτικούς σχηματισμούς, ακολουθώντας, όμως, διαφορετικούς δρόμους· δρόμους που ανοίγονται μέσα στη Φύση που τους τρέφει: ζούγλες και πάγους, ερήμους, βουνά και θάλασσες. Αυτή είναι η κύρια λειτουργία της μυθολογίας: να εκφράζει με γραφικό τρόπο τις κοινωνικές και πολιτικές δομές, συνήθως στα πλαίσια κάποιας θρησκείας. Στην αρχαιότητα, η φιλοσοφία συμπορεύτηκε με το μύθο. Η μέθοδος αυτής της σύγκρισης θα είναι «ολιστική»: αποφεύγοντας τις γλωσσολογικές παγίδες των συμπτώσεων –τα επονομαζόμενα “faux amis” ή “false cognates”, μία προσφιλή μέθοδο των ομόηχων λέξεων που χρησιμοποιούν ορισμένοι για να αποδείξουν ότι οι Αμερινδοί μιλούν… ελληνικά (!)- θα εστιάσουμε την προσοχή μας [κατά τον Georges Dumézil, (1898-1986), τον Γάλλο πρωτοπόρο της συγκριτικής μυθολογίας] στην τυπολογία των λειτουργιών και στα πρότυπα συμπεριφοράς των μυθικών προσώπων. Συγχρόνως, όμως, θα συγκρίνουμε μεταξύ τους τους θεούς, τους δαίμονες και τους ήρωες, αλλά και ολόκληρο το πάνθεον του κάθε πολιτισμού ως ένα σύνολο, ένα δομημένο σύστημα, έτσι ώστε να εμφανιστεί ο οιοσδήποτε πιθανός ισομορφισμός. Βέβαια, ο περιορισμένος χώρος που διατίθεται για οποιοδήποτε εισαγωγικό σημείωμα, δεν επιτρέπει την εμβάθυνση, αλλά αυτό δεν εμποδίζει την προσεκτική αναφορά κάποιων στοιχείων.
GREECE OLYMPIC BEIJING FLAME

http://www.huffingtonpost.gr/alexandra-simeonidou/-_162_b_6158942.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε διαδοθεί η ιδέα ότι οι Αμερινδοί λαοί ήταν «πρωτόγονοι ευγενείς» και αθώοι, που ζούσαν σε μία Εδέμ, και που μπορούσαν να εξαπατηθούν ανταλλάσσοντας τα χρυσοφόρα βουνά τους για μία χούφτα ψευδοκοσμημάτων με καθρεφτάκια. Εκείνοι οι αρχαίοι πολιτισμοί, όμως, που είχαν τους πυρήνες τους στις εκτενείς περιοχές που σήμερα ονομάζουμε «Μέση Αμερική» και ειδικότερα Μεξικό και Γουατεμάλα, ή στις περουβιανές και βολιβιανές εκτάσεις των Άνδεων, ήταν συγκρίσιμοι με τα Ευρωπαϊκά βασίλεια της εποχής τους: ήταν οργανωμένοι σε αντίστοιχες κοινωνικές τάξεις, είχαν στρατοκρατούμενη και επεκτατική πολιτική, και διέθεταν γνώσεις αρχιτεκτονικής, αστρονομίας, ναυσιπλοΐας, μαθηματικών και άλλων επιστημών και τεχνών. Κατά την πολιτισμική σύγκρουση που επιτελέστηκε το 15ο και 16ο αι. κ.Π., το μοναδικό πλεονέκτημα των Ισπανών και Πορτογάλων κατακτητών ήταν η οπλική τους υπεροχή έναντι των ιθαγενών.
18528_mineria-joyeria-artesanias-colombia-2015
http://www.artesaniasdecolombia.com.co:8080/PortalAC/

Για να προσεγγίσουμε καλύτερα τους εναπομείναντες Μάγια (mayas) στο νότιο Μεξικό και στη Γουατεμάλα, τους Αζτέκους (aztecas) στο Μεξικό, τους Αϋμάρα (aymaras) στη Βολιβία, τους Ίνκα (incas) στο Περού και σ’ άλλες χώρες των Άνδεων, τους Γουαρανί (mby’a tupí-guaraní) στην Παραγουάη, τους Τσίμπτσα (chibchas) στην Κολομβία και τους άλλους προκολομβιανούς λαούς της Μέσης Αμερικής, της Ζώνης της Πανανδικής Παράδοσης και των περιοχών του Αμαζονίου και της Καραϊβικής, που βρίσκονται στο περιθώριο αυτών των πολιτισμών, πρέπει να διερευνήσουμε τη μυθολογία τους, στην οποία η μοναδική ουσιαστική διαφορά από τη «Δυτική» θεώρηση επικεντρώνεται στο γεγονός ότι ο Άνθρωπος δεν αποτελεί το μέτρο των πάντων, σε αντίθεση με τον Κλεόβουλο, που δίδασκε το ρητό: «Μέτρον ἂριστον».
3068698146_204e1df7f7_b-1
   https://www.flickr.com/photos/bailemoselbimbo/3068698146/sizes/l

Η επιστήμη της Ανθρωπολογίας μιλάει για παράλληλη ανάπτυξη διαφορετικών πολιτισμών. Ο Claude Lévi-Strauss, (1908-2009), ο γαλλόφωνος ανθρωπολόγος, στο έργο του Race et histoire (1952) -Φυλή και Ιστορία, προκειμένου να αποδείξει ότι η πολιτιστική και η βιολογική διαφορετικότητα είναι δύο διακριτά πράγματα, αναφέρει ότι δύο κουλτούρες που δημιουργούν άνθρωποι, οι οποίοι ανήκουν στην ίδια φυλή, μπορεί να διαφέρουν περισσότερο μεταξύ τους από ότι δύο κουλτούρες, οι οποίες αντιστοιχούν σε ομάδες που διαφέρουν φυλετικά.
maxresdefault

https://www.youtube.com/watch?v=TpvoNkSgElQ

Η Κεντρική Αμερική περιλαμβάνει οκτώ χώρες: το Μεξικό –από την πρωτεύουσα, έως τα νότια σύνορά του, τη Βρετανική Ονδούρα (Belize), τη Γουατεμάλα –όπου δημιουργήθηκε το Πόπολ Βουχ (Pópol Vuh)-, το Σαλβαδόρ, την Ονδούρα, τη Νικαράγουα την Κόστα Ρίκα και τον Παναμά –από τα βόρεια σύνορά του, έως και την Πρωτεύουσα. Πρόκειται για μία εντυπωσιακής ομορφιάς περιοχή της Λατινικής Αμερικής, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος κοραλλιογενής ύφαλος του δυτικού ημισφαιρίου (Μπελίζ) και οι περισσότεροι και πιο καλοδιατηρημένοι τροπικοί εθνικοί δρυμοί του κόσμου (Κόστα Ρίκα). Μέση Αμερική ονομάζεται σύμφωνα με την αρχαιολογική ορολογία.

15f6bb2cadec15687ad11cfd7c301868

https://gr.pinterest.com/pin/183381016048001797/

Πολιτισμοί που στηρίζουν την πίστη ότι πριν τη Δημιουργία τους υπήρχε το Χάος, ή διαδοχικοί Κόσμοι παρελθόντων, παρόντων ή μελλοντικών χρόνων, έχουν εμφανιστεί κι από τις δύο πλευρές του «βάλτου» -όπως κάποιοι μιγάδες της Αμερικής συνηθίζουν ν’ αποκαλούν τον Ατλαντικό Ωκεανό: «el otro lado del charco». Οικουμενικές καταστροφές που προκαλούνται από τα θεμελιώδη στοιχεία της Φύσης, έχουν διεγείρει το θεϊκό νου –που δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον ανθρώπινο- να πειραματιστεί με τις ζωτικές ουσίες, για να κατορθώσει υλικές και πνευματικές αναγεννήσεις της Ανθρωπότητας.

    Οι δημιουργοί και ιδρυτικοί πυρήνες δίνουν σχεδόν πάντα τη θέση τους σε θεϊκούς αυτοκράτορες, που εκπροσωπούν τις συντηρητικές δυνάμεις του σύμπαντος. Πρόκειται για πνεύματα που μετουσιώνονται σύμφωνα με την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου που τα διατηρεί. Οι θεοί είναι αυτοί που ρίχνουν τους Ήρωες στην πορεία των δοκιμασιών, τους οδηγούν στο κατώφλι του Κάτω Κόσμου, και τους ενθαρρύνουν ν’ αποτολμήσουν μία εποικοδομητική επάνοδο στο γήινο Κόσμο του λαού τους.

    Ο διαπολιτισμικός Ήρωας είναι ο ομφαλός του μικρόκοσμού του. Είναι ο διαμεσολαβητής ανάμεσα σε δύο Κόσμους και δωρητής αγαθών στην Ανθρωπότητα. Πολεμιστής, εραστής, τύραννος και σωτήρας, είναι ταυτόσημος με όλα τα άτομα κάθε κοινωνικού συνόλου. Ολόκληρο αυτό το κοσμογονικό/θεογονικό και ηρωικό σύστημα, έχει τις ρίζες του στη μετουσίωση της υλικής και πνευματικής θυσίας.
2649131-ancient-greek-heroes-statue-on-the
https://www.colourbox.com/image/ancient-greek-heroes-statue

Στις μυθολογίες του κόσμου, συνήθως η Κοσμογονία και ο Κατακλυσμός αποτελούν δύο αλληλένδετους αλλά διακριτούς κύκλους. Σε αυτήν την σύντομη ανάλυση, τοποθετούμε αυτά τα δύο στοιχεία μαζί, εφ’ όσον ο Κατακλυσμός συμβολίζει την αναδημιουργία.
Ο συμβολισμός του δωδεκάθεου απορρέει από τα αστρολογικά πρότυπα του ηλιακού ημερολογίου, που θεωρούνται σταθεροί παράγοντες για την οργάνωση των κοινοτήτων σε συγκεκριμένες χρονικές ενότητες. Ο αριθμός 12 συναντάται στη λατρεία, στο μύθο και στην τέχνη. Εκτός από την αρχαία Ελλάδα, υπήρχαν δωδεκάθεα στην Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα, την Ασσυρία, στη Χαλδαία και στο Βαβυλωνιακό Ελάμ (Elam) -το σημερινό Χουζιστάν ( خوزستان Khūzestān) του νοτιοδυτικού Ιράν, όπως επίσης και στους Χετταίους, στους Ετρούσκους, στους Ρωμαίους και στα γερμανικά φύλλα. Ακόμη και στο Χριστιανισμό, οι μαθητές του Ιησού ήταν 12. Οι θεοί έδιναν με τη στάση ζωής τους το παράδειγμα της ενότητας και της ακεραιότητας στις κλασικές κοινωνίες. Οι θεότητες εμφανίζονται σε ζεύγη ετερώνυμων στοιχείων ή αλληλοσυμπληρούμενων μορφών, κι ενσωματώνονται μ’ αυτόν τον τρόπο στις δραστηριότητες της Ανθρωπότητας. Ο Πλάτων ταξινομεί την πολιτική του σκέψη βασιζόμενος στον αριθμό 12. Το Ελληνο-ρωμαϊκό Πάνθεο αντιστοιχούσε στα 12 μηνιαία σύμβολα του ωροσκοπίου, στους Μάγια όμως, ο ζωδιακός κύκλος είχε 13 μήνες (των 20 ημερών):

 quetzalcoatl-svg

https://en.wikipedia.org/wiki/Quetzalcoatl

Ο κεντρικός ρόλος του διαπολιτισμικού Ήρωα είναι η ανάπτυξη του πολιτισμού, δηλαδή το κοινό αγαθό της λύτρωσης της κοινωνίας από τέρατα, κατάρες και εισβολές, με απώτερο σκοπό να φτάσει στην πνευματική και υλική κατάκτηση ενός αναγεννημένου κόσμου.

    Τα στάδια της ηρωικής ζωής είναι τα εξής: 

  1. Ο Ήρωας είναι ημίθεος και αποτελεί τον ομφαλό του Κόσμου.
  2. Λαμβάνει τη θεϊκή πρόκληση στην περιπέτεια και στη γνώση.
  3. Απορρίπτει αυτήν την πρόκληση.
  4. Συναντά υπερφυσική βοήθεια σε ένδειξη προτροπής.
  5. Περνά το κατώφλι του Κάτω Κόσμου, και:
  6. συνεχίζει την οδό των δοκιμασιών, όπου:
  7. συναντά τη θεά-μητέρα-ερωμένη.
  8. Καθιερώνεται σε σημείο θεοποίησης, αλλά:
  9. πρέπει να επιστρέψει στο λαό του για να του μεταδώσει τα θεϊκά αγαθά, όμως:
  10. αρνείται και πάλι, και:
  11. κατορθώνει να διαφύγει ως δια μαγείας.
  12. Λαμβάνει και πάλι άνωθεν σωτηρία, και:
  13. ξαναπερνά το κατώφλι –της αναγέννησης, αυτήν τη φορά.
  14. Μετουσιώνεται σε Κύριο των Δύο Κόσμων, και ως:

 Α. άνθρωπος,

 Β. θεός,

 Γ. πολεμιστής,

 Δ. εραστής,

 Ε. αυτοκράτορας,

 ΣΤ. τύραννος,

 Ζ. σωτήρας, ή:

 Η. άγιος,

  1. μεταδίδει στην Ανθρωπότητα τη γνώση των νέων αγαθών,
  2. για να γκρεμίσει τις παλιές και σάπιες δομές, και:
  3. να δημιουργήσει νέες αξίες και αρετές,
  4. περιμένοντας πάντα το νέο Ήρωα, που θα επιτελέσει τον ίδιο κοσμικό κύκλο.

    Η ταύτιση των μεμονωμένων ατόμων με τον Ήρωα επιδέχεται μία βαθιά ψυχολογική ερμηνεία της κοινωνικής δραστηριότητας. Στην εποχή μας, ο Ήρωας υπερβαίνει τα όρια των καιρών και ξεσηκώνει τα πλήθη για ν’ αγωνιστούν ενάντια σε σύγχρονους δράκους, όπως είναι η παγκοσμιοποίηση. Αυτό, όμως, ακούγεται ουτοπικό. Οι νευρώσεις του σημερινού ανθρώπου είναι το αποτέλεσμα της απομάκρυνσής του από τον παραδοσιακό πολιτισμό.

50606-dionysos

http://5465.pblogs.gr/2007/09/dionysos-o-dithyrambos.html 

Διθύραμβος –ένα από τα χαρακτηριστικά του Διόνυσου που ανασταίνεται μετά το θάνατό του- σημαίνει για τους αρχαίους Έλληνες «αυτός που έχει δύο πόρτες», δηλαδή «κάποιος που βιώνει το θαύμα της δεύτερης γέννησης». Είναι γνωστό ότι τα θεατρικά χορικά –που ονομαζόταν διθύραμβοι, και οι μυστικιστικές τελετουργίες της αιματηρής λατρείας του Διόνυσου, σηματοδοτούσαν την έναρξη της τραγωδίας στην Αττική, δεδομένου ότι ο Διόνυσος συσχετιζόταν με την αναγέννηση της Φύσης, της Σελήνης και του Ηλίου και με την ανάσταση της ψυχής, που γιορταζόταν κάθε Άνοιξη –την εποχή της αναγέννησης της Φύσης και του Χρόνου.

    Ο Ήρωας, μετά την κάθοδό του στον Κόσμο των νεκρών και την επάνοδό του στη Γη, ξεπερνά τα εμπόδια της ζωής και φτάνει στο σημείο ν’ αντικρίσει τη λάμψη της πατρικής εικόνας, να την κατανοήσει και να ταυτιστεί με αυτήν.

    Σε ορισμένες σύγχρονες κοινωνίες κανιβάλων της Αυστρονησίας, οι νέοι μυηθέντες πρέπει να επιβιώνουν για κάποια περίοδο με το αίμα από το ρινικό οστό ή από τα γεννητικά όργανα των ενηλίκων της κοινωνίας τους. Η περιτομή σημαίνει γι’ αυτούς ένα είδος ελαφρύ ευνουχισμού. Τέτοιες σπονδές αίματος από τα γεννητικά όργανα γινόταν και ανάμεσα στους ιθαγενείς της Μέσης Αμερικής, όπως π.χ., στους Μάγια. Η προσφορά αίματος φανερώνει το αρχέτυπο της αυτοθυσίας που συμβολίζει το ευεργετικό πατρικό πρόσωπο.

index_05_02

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-C112/347/2321,8891/

Η Αμερική, σε σύγκριση με τις άλλες ηπείρους, έχει δεχτεί τις σκληρότερες πιέσεις από τους «δυτικούς» που, ως μοναδικοί αποικιοκράτες της Ιστορίας, ανέπτυξαν απάνθρωπες μεθόδους, προκειμένου να αλλάξουν ριζικά την προσωπικότητα των λαών της, και κατόπιν τη Φύση της.  Παρ’ όλα τα πεντακόσια χρόνια που κράτησε ο εξαγνισμός των ευγενών της στην ιεροεξεταστική πυρά, η υλοτομία των πρωτογενών δασών της βροχής, το λιώσιμο των χρυσών θεών της για τους πολέμους του άπληστου Ισπανικού στέμματος, και το πότισμα των παιδιών της με αναψυκτικά «Cola», η Mama Grande, η «Μεγάλη Γιαγιά», η Ñande Jaryi, ξαναγεννιέται μες’ από τις στάχτες των θρυμματισμένων της οστών, κι επιβιώνει με το αίμα των ίδιων της των παιδιών που συνεχίζει να θυσιάζει.  Το αμιγώς ινδιάνικο υποσυνείδητό της ίσως να μην υφίσταται πλέον.  Αλλά κι εκείνη, με τη σειρά της, έχει μεταλλάξει τον κατακτητή της, έτσι ώστε το νεόφερτο αυτό στοιχείο να μην τρέφεται  παρασιτικά.  Το υποσυνείδητο του λευκού επίσης δεν υφίσταται.  Η νοοτροπία του μιγά έχει διαποτίσει τα πάντα. Σαν προνύμφη, η Αμερική, έχει μεταμορφωθεί εξωτερικά σε πεταλούδα, αλλάζοντας τις αυτόχθονες γλώσσες της σε υβριδικά ιδιώματα, ξανοίγοντας την επιδερμίδα τής χάλκινης φυλής της, εγείροντας τις πυραμίδες της σε πολυεθνικά ξενοδοχεία και υιοθετώντας ξένο Θεό Καθολικό κι ορδές καλοσυνάτων Αγίων Αποστολικών, που τροφοδοτούν τους απλοϊκούς ντόπιους με «εγχειρίδια των ηλιθίων» –όπως θα ‘λεγε κι ο Περουβιανός συγγραφέας και πολιτικός Mario Vargas Llosa, (1936-), για να τους μετατρέψουν με τη σειρά τους σε βορά των μεγαλόσχημων της πολιτικοθρησκευτικής ηγεσίας.  Κατά βάθος όμως, η Γιαγιά Αμερική παραμένει προνύμφη. 

parkinsons-disease-31

http://www.pdtrials.org/en/clinical_research_news/release/pr_1236702300

    Οι μνήμες της θρησκείας της έχουν πάρει δύο δρόμους:  το μυθολογικό στα βιβλία των Ευρωπαίων, και το μαγικό στις καθημερινές γειτονιές της, απ’ το Μεξικό ως την Παραγουάη, κι απ’ τη Βραζιλία ως τη Βολιβία. Κι αυτό συμβαίνει γιατί η μοίρα των θρησκειών του Κόσμου είναι κοινή: μετά από πολέμους ή μεγάλες φυσικές καταστροφές, κάθε δόγμα, αφού διαρραγεί ο κοινωνικός ιστός που το εμπεριέχει ως συστατικό του, μετατρέπεται σε μύθο, ο οποίος, με τη σειρά του, πλάθεται με τα στοιχεία της λαϊκής υπερβολής των τοπικών ηρώων, και γίνεται θρύλος, βασισμένος στην πραγματικότητα· με την πάροδο του χρόνου, κι όταν οι πληγές επουλωθούν κι η κοινωνία γνωρίσει νέους δρόμους, ο θρύλος μεταμφιέζεται σε μάγισσα –θεραπαινίδα των φτωχών και των πτωχν τ πνεύματι.  

    Τέτοιες μνήμες ζωντανές θα ήθελα να διηγηθώ, απ’ την αρχαία αυτή ήπειρο με τα γενετικώς τροποποιημένα γονίδια, κι απ’ τα ταξίδια περασμένων δεκαετιών που με το παραμικρό ανασταίνονται όταν το άγχος χτυπάει το συναγερμό…

1317162137_vela

http://www.queretaro.travel/contenido.aspx?q=pvp1bOtJyj2IMBAINBJ6SLKw68iYc005

Το πεπρωμένο της Λατινικής Αμερικής έχει καθοριστεί από τα ιστορικά γεγονότα. Τα προσωποποιημένα στοιχεία της Φύσης, που βρίσκονται πέρα από κάθε ανθρώπινη πρόσβαση, ή κατανόηση, συνυπάρχουν με την αναζήτηση του Χριστιανισμού. Μάγιας, Αζτέκοι, Σαποτέκοι (zapotecas), Ουιτσόλ (huichol) και άλλοι, πολύ λιγότερο γνωστοί πολιτισμοί της αρχαίας Αμερικής –που αποτελούν τον αντικατοπτρισμό του «Δυτικού» Κόσμου-, προσπαθούν στις μέρες μας ν’ ανασυγκροτήσουν τα θραύσματά τους, που τα σκόρπισε το δαιμονικό πνεύμα των Λατινόφωνων κατακτητών καλογήρων, γνωστό ως Σατανάς. Οι πολύχρωμες κοινότητες των ιθαγενών, των μιγάδων, των Αφρικανών, ακόμη και των Κινέζων, που ζουν στη Λατινική Αμερική, αλλά και των λευκών, διατηρούν την ταυτότητά τους –ή τουλάχιστον προσπαθούν- ως ανεξάρτητα κεφάλαια ενός ενιαίου λογοτεχνικού έργου. Προϊστορικά κατάλοιπα ανιμιστικών θρησκειών συμπληρώνουν σήμερα με πολύ χαμηλό οικονομικό κόστος το κενό που εξακολουθεί να αφήνει η επιστήμη. Άλλωστε, τι σημαίνει «μαγεία»; Ότι και «μυθολογία», δηλαδή θρησκεία μετά την ημερομηνία λήξης της…

    Σε αυτά τα πλαίσια μπορούμε να παρατηρήσουμε την εξέλιξη του πολιτισμού –ανοδική στις αρχικές του φάσεις και καθοδική στις μετέπειτα· τα αρχαία, μυστικ(ιστικ)ά κείμενα των Μάγιας, περιέπεσαν πλέον στα χέρια έμπειρων στην πονηριά ή/και στην ανοησία ανθρώπων, οι οποίοι, εκμεταλλευόμενοι τη εκτεταμένη άγνοια των λαϊκών μαζών, αποσκοπούν στο ίδιον όφελος μέσω της παρερμηνείας των ιερών γραφών –όχι μόνον της Μέσης Αμερικής, αλλά και ολόκληρης της υφηλίου: στα χειρόγραφα Chilam B’alam των Μάγια στο Yucatán του Μεξικού, αναφέρονται επτά προφητείες, οι οποίες προμηνύουν ριζικές, εντυπωσιακές, τρομακτικές αλλαγές στον πλανήτη μας:

brujos_bolivia

https://damasyvagabundos.wordpress.com/2010/07/10/curanderia-10072010/

Η πρώτη από αυτές, αναφέρει ότι «ο κόσμος του μίσους και του υλισμού θα φτάσει στο τέλος του στις 21 Δεκεμβρίου του έτους 2012» (κ.Π.), σύμφωνα, πάντα με τους μαθηματικούς υπολογισμούς του ημερολογίου tzol’kin. «Εκείνην την ημέρα, ο φόβος του ανθρώπου θα εξαφανιστεί και το γένος μας θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο να εξαφανιστεί ως σκεπτόμενο είδος που απειλεί τον πλανήτη Γη με καταστροφή, ή να αναπτυχθεί με απώτερο σκοπό την αρμονική ολοκλήρωσή του με ολόκληρο το Σύμπαν, συνειδητοποιώντας ότι όλοι μας ανήκουμε σε μία έμβια ολότητα, μέσα και μέσω της οποίας μπορούμε να υπάρχουμε σε μία νέα εποχή του φωτός.»

    Βέβαια, οι αστρονομικές γνώσεις των Μάγια τους επέτρεπαν να γνωρίζουν και να προβλέπουν κάποιες φυσικές καταστροφές, όπως τους κατακλυσμούς, τις ηλιακές εκρήξεις και τους σεισμούς. Αυτή είναι η επιστημονική απάντηση στο ζήτημα. Όμως, μία άλλη, πνευματική ερμηνεία του θέματος αναφέρει ότι τότε ο Κόσμος θα ακολουθήσει μία νέα θεώρηση της ζωής, μία αναδιοργάνωση της εξουσίας στον κόσμο, κι έτσι θα ξεκινήσει ένας νέος ημερολογιακός κύκλος. Βέβαια, γεγονότα σαν κι αυτά, δεν συμβαίνουν απ’ τη μια μέρα στην άλλη, αλλά σταδιακά. Πρόκειται, λοιπόν, για μυθολογικές προσεγγίσεις κάποιων φυσικών και κοινωνικών φαινομένων, που διαδίδονται με γλαφυρό τρόπο στις λαϊκές μάζες, έτσι ώστε να διατηρούνται κάποιες ισορροπίες…

    Καμία ανάλυση, όμως, δεν μπορεί να αγγίξει την ομορφιά του πρωτότυπου κειμένου. Ακόμη και η μετάφρασή του, με όση προσοχή κι αν έχει γίνει, περνάει το έργο σ’ έναν άλλον πολιτισμό, θετό κι όχι φυσικό. Αυτή η συνάντηση των πολιτισμών, όμως, είναι κάποιες φορές σκοπός ζωής. Το κάθε λογοτεχνικό έργο –ακόμη κι αν αναφέρεται σε μυθικά/ιστορικά ή πνευματι(στι)κά γεγονότα, θα πρέπει ν’ αφήνει στον αναγνώστη την ελευθερία της προσωπικής ερμηνείας. –«Literature, in which everything is explicit, is no fun to read», λέει ο Felipe Fernández Armesto, του Παν/μίου της Οξφόρδης. Αν δεν το κατορθώσει αυτό, τότε δεν μπορεί να θεωρείται «τέχνη».

    Αυτό είναι το Πόπολ Βουχ, η «Βίβλος» των Μάγια της Γουατεμάλας.

e8b64a805085aa25d4b49e89df6c790f-1

https://gr.pinterest.com/mparlanti/spanish-aztec-inca-maya/

Πολιτισμός· civilización ή cultura; Ο O. Spengler διατύπωσε τον πολιτισμό με την έννοια “civilisation” ως το πεπρωμένο μίας κουλτούρας. Ο V. Childe τον θέτει μεταξύ δύο «επαναστάσεων»: της αγροτικής του νεολιθικού ανθρώπου (με την αγροκαλλιέργεια και την κτηνοτροφία), και της αστικής (με τον τροχό). Αργότερα πρόσθεσε και το κριτήριο της γραφήςΟ A. Toynbee μίλησε για μεταλλαγή ή μετατυπία του ενός όρου μέσα στον άλλον. Ο F. Braudel εξισώνει έναν «αληθινό» πολιτισμό με μία «γνήσια» κουλτούρα. Ο F. F. Armesto, του Παν/μίου της Οξφόρδης –νέο αίμα στον τομέα της εθνολογίας- διατείνεται ότι οι κοινωνίες μπορούν να κριθούν στο κατά πόσον είναι πολιτισμένες, μόνο ερευνώντας την αλληλεπίδρασή τους με το φυσικό τους περιβάλλον.  Ο K. Clark, πάντως, λέει ότι μετά από μελέτες μιας ολόκληρης ζωής, δε γνωρίζει τι είναι πολιτισμός, αλλά τον αναγνωρίζει όταν τον βλέπει ή τον αισθάνεται με μία από τις πέντε ανθρώπινες αισθήσεις.

    Αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και ο πολιτισμός των Μάγια, ο νομικός μας πολιτισμός, θαλάσσιοι πολιτισμοί, βουδιστικός πολιτισμός και ο διατροφικός πολιτισμός του καλαμποκιού στη Μέση Αμερική, μπορούν να στηρίξουν την οντότητα της κουλτούρας –με τη σημασία και τη δημιουργική σπουδαιότητα του καθημερινού modus vivendi, του αρχέγονου αλλά και σύγχρονου.

    Κουλτούρα και πολιτισμός: υποσύνολα τα μεν των δε, προϊόντα της Φύσης, αλλά και της ανθρώπινης διανόησης, αποτελούν ιδρυτές λαών αζτεκικών, ινκαϊκών, γουαρανικών και των Μάγια, και σχηματίζουν τη φιλοσοφία της ινδιάνικης Αμερικής.

267px-wikijunior_ancient_civlizations_ii
https://en.wikibooks.org/wiki/Wikijunior:Ancient_Civilizations

Σ’ ένα μεγάλο ταξίδι ζωής ανάμεσα στις χώρες του πλανήτη μας, διαπιστώνουμε, όμως, ότι –δυστυχώς- ο πολιτισμός (κάθε είδους) εδραιώνεται σε αλήθειες συγκαλυμμένες, σε γλώσσες δυσνόητες και γραφές ιερογλυφικές, για τους λίγους· οι φιλοσοφίες στηρίζονται σε θεολογίες που ευνοούν τον άνδρα και υποβιβάζουν τη γυναίκα· σε θρησκείες (βασικό στοιχείο κάθε πολιτισμού), που απαιτούν μετάνοια μέσω της τιμωρίας του σώματος με νηστεία ή διάτρηση των γεννητικών οργάνων και με ανθρωποθυσίες· θρησκείες που αποτάσσουν το σώμα, αυτό το δώρο (;) της Φύσης, που πενθούν τη ζωή με μπούρκα, που αφαιρούν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης στα μοναστήρια και της επαφής κάθε ανθρώπου με τη Φύση.

    Σε όλα τα θεολογικά ρεύματα –μονοθεϊστικά, μονολατρικά, ενοθεϊστικά ή πολυθεϊστικά –ακόμη και στο συγκρητισμό των Χριστιανών Ισπανών κατακτητών με τους σταυρούς/σπαθιά και το φαλλό του βιασμού στα χέρια-, ο Θεός ή οι θεοί από πέτρα ή ξύλο, τρέφονται με λιβάνι κοπάλ και με την πίστη και τη λατρεία της Ανθρωπότητας.

    Οι άνθρωποι, ανάλογα με το διανοητικό τους επίπεδο, πλάθουν τους θεούς τους, είτε κατ’ εικόνα, είτε καθ’ ομοίωσιν, είτε –ούτε κατά διάνοια-, με τερατόμορφη εμφάνιση.

    Ήδη από την παλαιολιθική εποχή, οι σαμάνοι –οι μάγοι/θεραπευτές- κλείνονταν στην ασφάλεια των σπηλαίων τους και ζωγράφιζαν μαγικο-θρησκευτικές εικόνες θηραμάτων, για να… «βοηθήσουν» τους κυνηγούς στο επικίνδυνο έργο τους. Η πρώτη εκμετάλλευση του Ανθρώπου από άνθρωπο γεννήθηκε στους εκκλησιαστικούς κόλπους.

    Και οι μετέπειτα ιερείς (τα παράγωγα των σαμάνων, που καπηλεύονται το ρόλο του ψυχαναλυτή της φυλής τους), προσηλυτίζουν νεοφώτιστους υποτελείς των αυτοκρατόρων, τους οποίους κι εκείνοι υπηρετούν, όταν τυγχάνει να μην έχουν οι ίδιοι το διττό ρόλο του θεοποιημένου Ήρωα-ηγέτη.

    Ρυθμίζουν τη συλλογική μνήμη από την πρωταρχική ύπαρξη του Χάους (για να μην υπάρχει πρότερη αναφορά κι έρευνα), και θέτουν ως Πρωτόπλαστο Ήλιο, δίχως γονείς και προγόνους και λαμπρό, τον εαυτό τους. Και τιμωρούν με θάνατο τους άπιστους ή όσους παρεκκλίνουν από την «ορθή» πίστη.

    Διακηρύσσουν ότι ο «περιούσιος» λαός τους δε θα εξαλειφθεί ποτέ από προσώπου Γης και θα κυριεύσει όλους τους άλλους λαούς. Γεννιούνται έτσι, οι αντι-ήρωες: απαξιώνουν τον «Άλλο» και του «Αλλού», όπου εκείνος κατοικεί. Αλλά επιθυμούν τον «Άλλο» ως υπηρέτη τους και τη γη τού «Αλλού» για τα δικά τους συμφέροντα. Εκδίκηση, μίσος και πόλεμος είναι το ουσιαστικό νόημα των θρησκειών, υπό την επίφαση της αγάπης για τον πλησίον. 

world_religions_icn
http://blog.world-mysteries.com/science/what-are-major-religions-of-the-world/

Αυτοκράτορες και ιερείς αναγκάζουν τους ανθρώπους να καλλιεργούν «θεϊκές υπερτροφές» σε γη χέρσα, προς όφελος του κοινού καλού και κρατούν για τους εαυτούς τους τη μερίδα του λέοντος, διανέμοντας στους πληβείους πινάκια φακής. Και μαστιγώνουν είλωτες για να σείουν τα βουνά, ν’ αλλάζουν το ρου των ποταμών και να χτίζουν τείχη κυκλώπεια και πυραμίδες βαθμιδωτές (που συμπτωματικά –σκανδαλιστικά συμπτωματικά- [συν]υπάρχουν σε διάφορα γεωγραφικά μήκη και πλάτη), από την κορυφή των οποίων, τελικά, θα προσφέρουν την καρδιά τους ως θυσία σε Φίδια Φτερωτά για να μη σβήσει ο Ήλιος, και στις οποίες θα θανατώσουν χιλιάδες σκλάβους για να μη μαρτυρήσουν την είσοδο στον Κάτω Κόσμο και –κυρίως- στους θησαυρούς. Κι οι άλλοι, από κάτω, θα κοινωνήσουν τη σκόνη απ’ τα κόκαλα των θυσιασμένων μες την ομίχλη της ζούγκλας.

    Τα κοσμήματα, τα λαμπερά σαν τ’ άστρα -που μελετά η αρχαία αστρονομία-, τ’ αγάλματα με την τρομακτική (στη χειρότερη περίπτωση) ή και τη λάγνα τους όψη (στην καλύτερη των περιστάσεων), οι τελετουργικοί χοροί με τ’ αλφάβητα στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών, η (προφορική) λογοτεχνία, οι μάσκες του θεάτρου των θεών και οι μουσικές που αφηγούνται τα κατορθώματά τους, τα μαθηματικά κι οι άλλες επιστήμες, η ναυσιπλοΐα κι άλλες τεχνικές, το μέλι που συμβολίζει τη γυναίκα –τη γλυκιά μα και δηλητηριώδη-, όλα αυτά κι άλλα πολλά σύμβολα κι όμορφα ονόματα των Ιαγουάρων της Σελήνης, είναι προϊόντα του πολιτισμού -της civilización- της άρχουσας τάξης. Η εντυπωσιακή βιτρίνα του πολιτισμού.

bayon-lokeshvara
http://www.visit-angkor.org/blog/2012/12/23/bayon-the-heart-of-angkor-thom

Όμως, υπάρχει και η λαϊκή κουλτούρα· εκείνη του ζωδιακού κύκλου, του εσωτερισμού, της οικολογικής θρησκείας, της μαγείας κι άλλων απορριμμάτων που η άρχουσα τάξη πετά μετά την ημερομηνία λήξης τους, ενώ ο λαός γιορτάζει την εύρεσή τους με παραδοσιακούς χορούς. Για το λαό, οι θεοί έχουν ανθρώπινες (σεξουαλικές) αδυναμίες· κι επιδίδονται στην αιμομιξία υπό την επήρεια της οινοπνευματώδους chicha. Παράδειγμα προς μίμησιν, για να μην κατηγορηθούν οι άρχοντες που την εφαρμόζουν για… να συνεχίσουν τη ζωή τους ως κατώτεροι θεοί στο ουράνιο στερέωμα. Διπλή και πρακτική η εφαρμογή του μέτρου. Η άλλη βιτρίνα του «πολιτισμού» είναι αυτή. «Η γνήσια», όπως την αποκαλούν οι σύγχρονοι ταξιδευτές που θέλουν να ξεχωρίσουν τον εαυτό τους από τους «κοινούς τουρίστες των μουσείων και των πλαζ».

    Κι ανάμεσα στους δύο πολιτισμούς, στη civilización και στην κουλτούρα, διεξάγεται μία σφοδρή μάχη, ανάμεσα στο «Καλό» και στο «Κακό» · όμως δεν έχει γίνει ακόμη σαφές ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό. Ή, αν υπάρχει, εν τέλει, το καλό… Ένας πόλεμος πολύπλοκος: εμφύλιος, από πλευράς της άρχουσας τάξης, μέσα στην οποία αντιμάχονται οι Ήρωες με τους θεούς για να τους πάρουν τη βασιλική τους εξουσία, επιθετικός έναντι της τάξης των πληβείων για να μη σηκώσουν κεφάλι, κι αμυντικός από πλευράς των λαϊκών στρωμάτων για να διατηρήσουν τη γνησιότητά τους, για να μη χαθούν σ’ ένα λαβύρινθο που δεν κατανοούν. Αυτή είναι η μία όψη της ζωής.

moon-beautiful-hd-free-wallpapers

http://hdfreewallpaper.net/beautiful-night-moon-photos-hd-wallpaper-free/   

Η άλλη πλευρά της Σελήνης, ο δεύτερος των Διδύμων, το άλλο μισό χείλι αυτού που γεννήθηκε με λαγωχειλία, είναι αντιφατικό: ο «Άλλος», η κοινωνικά χαμηλή τάξη, κάνει άλματα προς την ανάπτυξη, παράγοντας κακέκτυπα της «ακαδημαϊκής» δημιουργίας. Κι αυτό προσάπτει στον άνθρωπο την υπεροψία του παπαγάλου Vukub Kaquix.

    Ώσπου επέρχεται ο κορεσμός, η αυτοοργανωμένη κρισιμότητα και ο αγώνας για την κοινωνική ανανέωση, για νέους ημερολογιακούς κύκλους tzol’kin, για νέες τέχνες και τεχνολογίες, για νέα κοινωνικά συστήματα καταπίεσης των μεν από τους δε, που –ως «πολιτισμένοι»- πάντα θα κατακρίνουν ως «απολίτιστη» τη μοναχική, ανεξάρτητη ζωή του προϊστορικού Ανθρώπου πάνω στα δέντρα…

    Οι Μάγια κατόρθωσαν να επιβιώσουν –βιολογικά και πολιτισμικά- έως τις μέρες μας, χάρη στους στενούς δεσμούς που διατηρούν με τη Γη και στην αφοσίωσή τους στην ιθαγενή κοινότητα και στον τρόπο ζωής της. Είναι, ίσως, ο τρίτος ηρωικός κύκλος της μυθολογίας τους.

Πολύ ευχαρίστως θα επικοινωνούμε μαζί σας για αυτά  τα θέματα, όπως επίσης και για ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών στον χώρο σας, Ηλίας Ταμπουράκης, κιν.: 6951614346 & Maricela Jiménez, 6939777085

Βραζιλία-Κούβα: Μαύρο θέατρο Orixá!

      Το candomblé και η santería, η θρησκεία με μεικτά αφρο-βραζιλιάνικα/κουβανέζικα και χριστιανικά στοιχεία έχει δημιουργηθεί από τους Νιγηριανούς σκλάβους Yorubá στο Salvador da Bahia de Todos os Santos, Β.Α. Βραζιλία και στη γειτονιά της Παναγίας Regla, στην Αβάνα (Κούβα), στην Καραϊβική.

c27cc02e167b7ce87f9ba7aecec7f871 

https://gr.pinterest.com/augustotmw/axe/ https://gr.pinterest.com/augustotmw/axe/     

    Στις τελετουργίες αυτές λατρεύονται οι Orixás, οι θεοί των δυτικοαφρικανών σκλάβων, αλλά και το axé, η ενέργεια της ζωής, που αποτελεί την κεντρική έννοια του καντομπλέ. Ο κάθε Ορισά ενσαρκώνει και ενοποιεί τα τρία επίπεδα της ύπαρξης: τα στοιχεία και τις δυνάμεις της φύσης, όπως τον άνεμο και την αστραπή, δηλαδή τη θεότητα Xangô, ή τη γη και τον ωκεανό, ιστορικά πρόσωπα που έζησαν κάποτε στη γη, όπως τον βασιλιά Obá των Yorubá από τη Νιγηρία, τον Ιησού ή το Βούδα, και ψυχολογικά αρχέτυπα, όπως έναν πολεμιστή, έναν απατεώνα, έναν ερωτευμένο, κ.λπ….

https://www.youtube.com/watch?v=sgCDPOoeHQU

      Στα terreiros -τους τόπους λατρείας-, που βρίσκονται μέσα στις fazendas, δηλαδή στις απέραντες φυτείες, συγκεντρώνονται και τελετουργούν οι παραθρησκευτικές αδελφότητες, όπως οι Γιοί του Γκάντι (Filhos de Gandi), που πιστεύουν στο θεοποιημένο Ινδό ηγέτη Μαχάτμα Γκάντι. Το Gantois είναι το σημαντικότερο κέντρο του καντομπλέ στο Σαλβαντόρ. Εκεί γίνονται τα kermis, οι μαγικοθρησκευτικές τελετές, με κύριο καθοδηγητή τον Pai de Santo, δηλαδή τον αρχιερέα. 

11fev2013-afoxe-filhos-de-gandhy-desfila-em-salvador-o-grupo-e-constituido-apenas-de-homens-e-tem-inspiracao-nos-ensinamentos-do-indiano-mahatma-gandhi-com-raizes-afro-brasileiras-um-1360616161528_9

http://carnaval.uol.com.br/2013/album/2013/02/11/afoxe-filhos-de-gandhy-desfila

Ο Obatalá, ή Orishanlá, ή Oshanlá, είναι ο μεγάλος Orisha (Ορίτσα), ο θεός της Δημιουργίας του Ανθρώπου, που έφεραν στην Καραϊβική οι μαύροι σκλάβοι της εθνικής ομάδας των Γιορουμπά από τη σημερινή Ισπανόφωνη και την Πορτογαλόφωνη Δυτική Αφρική, και που καθοδηγεί τον πληθυσμό της Γης. Εκπροσωπεί το καλό, τη σοφία και την υπομονή που χρειάζεται ο Άνθρωπος για να καθορίζει τις πράξεις του. Λατρεύεται ως διπλή φύση, ανδρική και γυναικεία, πατέρας, μητέρα και ανδρόγυνο. Φημίζεται για την ηρεμία του. Χορεύει κρατώντας μία ουρά αλόγου, και στον πόλεμο χρησιμοποιεί τόξο. Ντύνεται στα λευκά με κόκκινες ή μοβ μπορντούρες, σύμφωνα με τις δύο φάσεις της πορείας του, που ονομάζεται patakí: της νεότητας και των γηρατειών. Παρ’ όλα αυτά, οι ύμνοι lukumíes δεν αναφέρονται στα γηρατειά, αλλά στη δύναμη και στην ευφυΐα του, με την οποία διοικεί τον Κόσμο.

    -«Mobalé-mobalé. Wini-wini mobalé.

Στη σοφία του, στη σοφία του, ας αφιερώσουμε τη λατρεία μας.»,

ψέλνουν ακόμη και σήμερα στην Κούβα.

Η μυθολογία patakí -που σημαίνει «δρόμος»- λέει ότι εμφανίζεται με δύο μορφές: τη νεανική και τη γερασμένη. Δέχεται τις πιο συχνές παρακλήσεις από τους ανθρώπους, για να τους χαρίζει υγεία ως το θάνατο. Παρ’ όλο που υπερισχύει κατά κάποιον τρόπο η ανδρική του υπόσταση, οι Καθολικοί ιεραπόστολοι τον έχουν εξομοιώσει με την Παναγία της Χάριτος.

5c60085e30b6d803f6cd4e9c6fb36725
https://taginstant.com/pinterest/obatala/

    Λέει η αφροκουβανέζικη θρησκευτική μυθολογία, ότι κάποτε ο Ομπαταλά αποφάσισε να παραδώσει τον Κόσμο στον Orunla, όμως εκείνος ήταν πολύ νέος για μια τόσο σημαντική αποστολή. Μία μέρα, λοιπόν, τον διέταξε να ετοιμάσει το καλύτερο γεύμα που μπορούσε να μαγειρέψει. Ο Ορούνλα αγόρασε μία γλώσσα ταύρου. Ο Ομπαταλά, ικανοποιημένος από τη γεύση, ρώτησε τον Ορούνλα γιατί η γλώσσα ήταν το καλύτερο έδεσμα. Εκείνος του απάντησε ότι η γλώσσα παρέχει το πνεύμα ατσέ (aché), με το οποίο εξισορροπούνται τα πάντα, προωθείται η αρετή, εξυψώνονται τα έργα και οι τρόποι του Ανθρώπου, ο οποίος με τη σειρά του εξυψώνεται κι αυτός.

    Κάποια άλλη μέρα, ο Ομπαταλά ζήτησε απ’ τον Ορούνλα το χειρότερο φαγητό που μπορούσε να σκεφτεί. Εκείνος τότε, του προσέφερε και πάλι γλώσσα, εξηγώντας του ότι μ’ αυτήν πουλιούνται οι λαοί, συκοφαντούνται οι άνθρωποι, και διαπράττονται τα χειρότερα εγκλήματα. Τότε ο Ομπαταλά, μαγεμένος από τη σοφία του Ορούνλα, του παρέδωσε τη διακυβέρνηση του Κόσμου.

Ένα από τα μεγαλύτερα φυλαχτά -αντικείμενα λαϊκής τέχνης– που λαμβάνει ο νεοφώτιστος μετά τη «βάπτισή» του στη θρησκεία των Orixás είναι το Mano de Orunla.

maxresdefault

      Η Yemayá/Iemanjá, η μέγιστη των Ορί(τ)σας, είναι η θεά της θάλασσας, η μητέρα όλων των μανάδων, και σύζυγος του Ομπαταλά. Χαρακτηρίζεται για την ομορφιά την εξυπνάδα και τη δύναμή της. Ντύνεται στα μπλε, με λευκές ρίγες στο τελείωμα. Έχει εξομοιωθεί με την Παναγία «Regla», δηλ. της Εμμηνόρροιας, στην οποίαν προσεύχονται οι έγκυες κι όσες θέλουν ν’ αποκτήσουν παιδί μα δεν μπορούν, ή ακόμη κι όσες έχουν παιδί μέσ’ τα σπλάχνα τους, μα δεν το θέλουν !

https://www.flickr.com/photos/shaktiwomyn/galleries/72157645718627961/  http://www.mp3tunes.tk/download?v=x8la-kKRaMQ

      «Τσανγκό Καβοσιλέ Ολούο Οσάιν Ολουκοσό Ομπάρα Λούμπε Κισιέκο Ογκόντο Μακουλένκουε Ελουφίνα Κοκέ Ομπά Μπι Ογιό Αλάφι Αρο Κοματίτι» (Shangó Kawosilé Oluo Osain Olukosó Obara Lube Kisieko Ogodo Makulenkue Elufina Koké Obá Bi Oyó Alafi Aro Komatiti) είναι ολόκληρο το όνομα του Βασιλιά των Βασιλέων, που είναι γιος του Δημιουργού Ομπαταλά και της θεάς της θάλασσας Γιεμαγιά. Ο Τσανγκό είναι ο Κύριος της φωτιάς και του κεραυνού. Είναι, επίσης, ο κυρίαρχος του τυμπάνου batá. Εκφράζει την ίδια την ουσία της ζωής. Συμβολίζει την αρρενωπότητα και τον έρωτα. Χαρακτηρίζεται ως γυναικάς –όπως και ο Δίας των αρχαίων Ελλήνων. Μαγεύει τις γυναίκες ερωτικά με τους λάγνους χορούς του –όπως συνέβαινε και με το Διόνυσο. Φοράει κόκκινα ρούχα με λευκή μπορντούρα και μια ζώνη από φύλλα φοίνικα. Κρατάει πάντα τον πέλεκυ του πολέμου. Σ’ αυτόν το θεό έχουν αφιερωθεί οι περισσότεροι ύμνοι, οι οποίοι δεν αποτελούν επικλήσεις, αλλά αλληγορικές ιστορίες –σαν τις απαρχές του ελληνικού θεάτρου. O συγκρητισμός τον έχει εξισώσει με την Αγία Βαρβάρα, που κρατά την κούπα (της ισπανικής μέθης) και το σπαθί (του ισπανικού τρόμου). Αυτές οι εναλλαγές γένους αποτελούν στοιχείο δυαδικότητας ανάμεσα στο αρσενικό και στο θηλυκό.  

https://www.youtube.com/watch?v=q2iUVZ11-Co

Λιτανείες και πρώτες Κοινωνίες συμπαρελαύνουν στις γειτονιές της Αβάνας, με τα γκρεμισμένα, πλέον, ενάλια τείχη, με το iyabó –το τελετουργικό μύησης: στη γειτονιά της Regla, σ’ ένα σπίτι της δεκαετίας του 1950, μ’ εφτά δωμάτια γύρω απ’ την κεντρική αυλή, που φιλοξενεί γύρω στους εκατό ανθρώπους με τις επιδερμικές και θρησκευτικές τους αποχρώσεις, ένας υπερήλικας νέγρος, ντυμένος στα λευκά, δίπλα σ’ έναν μικρό βωμό, υμνεί τον Elegba-Eleguá. Εκτός από τύμπανα congas & timbales, τρία μικρά αντικείμενα: ένα ασημένιο καμπανάκι agogô –το μουσικό όργανο του Ομπαταλά- κι ένα ξύλινο acheré για τους υπόλοιπους θεούς. Κάποιος από την ομήγυρη κινείται αποπνέοντας πολλή ενέργεια, κάνει παράξενους μορφασμούς, αναπνέει βαθιά, και τα μάτια του γίνονται κάτασπρα. Ο Ορίτσα που επικαλείται ο ιερέας ανακοινώνει την παρουσία του. Οι ύμνοι παίρνουν και δίνουν ανάμεσα στο πλήθος: 

«Iyalode tenite / ofe iko eri ma…»

http://www.ibtimes.co.uk/photo-report-santeria-animal-sacrifice-cult

Οι ύμνοι αυτοί έχουν τις ρίζες τους στα βάθη της Αφρικής και των αιώνων. Τα φωνητικά λάθη που είναι φυσικό να προκύπτουν σε μία προφορική παράδοση που επιβιώνει υπό καταπίεση, μεταδίδονται από στόμα σε στόμα, δημιουργώντας έτσι, μία σύγχρονη υβριδική κουλτούρα. Αυτό το μελωδικό φολκλόρ των Γιορουμπά επιτελεί το λειτούργημα της διατήρησης της ανάμνησης των νεκρών, της συνειδητοποίησης της ζοφερής πραγματικότητας της ζωής και της επίκλησης των άστρων και των λοιπών ουράνιων (θεϊκών/θεοποιημένων) σωμάτων. Προαναγγέλλει το πεπρωμένο του ανθρώπου στη Γη, από τη γέννησή του, μέχρι τον θάνατό του. Είναι μία αλληγορική αναφορά στο Πάνθεον των Ορίτσα, της άγραφης ιστορίας των Αφρικανών σκλάβων. Ένας μαγικός εξορκισμός ανεπιθύμητων γεγονότων του παρελθόντος και του μέλλοντος. Μία προφορική διατήρηση της γλώσσας, της θρησκείας, της φιλοσοφίας και της ιστορίας της Μαύρης ηπείρου. Οι akpom –οι ερμηνευτές- αυτής, έχουν βαθιά γνώση αυτής της μουσικής κουλτούρας.

agogo-bell-web

http://www.africandrumming.com.au/cart/agogo-bells/http://www.africa

Ο Elegba Eleguá, είναι ο Ορίτσα της αφρο-κουβανέζικης santería -δηλαδή της θρησκείας με τα ανάμεικτα αφρικανικά και ισπανικά στοιχεία-, που εμφανίζει τρεις Αποκαλύψεις, αλλά εν τέλει είναι ένας και μοναδικός.
Στην πρώτη του μεταμόρφωση, αναπαριστά το διάβολο Olosi.
    Στη δεύτερη εμφάνισή του είναι ο Eshú -το ον που δεν ελέγχεται.
Στην τρίτη αναπαράστασή του, φέρει το όνομα Ελεγουά κι εκπροσωπεί την οντότητα που ελέγχεται.
    Στον Ετσού –που ταυτίζεται με τον Ελεγουά- αποδίδεται η ιδιότητα της πρωταρχικότητας και της τελικής φάσης, και αυτό συμβολίζεται από την ενδυμασία του: το κόκκινο χρώμα αναπαριστά τη ζωή, και το μαύρο το θάνατο. Έχει τη δύναμη να ευνοεί το εμπόριο και οι πιστοί τού απευθύνουν προσευχές πριν από κάθε εμπορική διαπραγμάτευση, αλλά είναι γνωστός και με το όνομα του Μεγάλου Μάντη, αφού διατηρεί άμεση επικοινωνία με τ’ άστρα

https://www.youtube.com/watch?v=Jb0Ql3biTM8

Η Κούβα διατηρεί έντονα το αφρικανικό στοιχείο στις τελετές και στη μουσική της. Δείτε στους παρακάτω στίχους του τραγουδιού Elegba Eleguá της Celina González το υβριδικό ιδίωμα της Καραϊβικής, με τη λανθασμένη αφομοίωση της ισπανικής γραμματικής:

         Yo soy el hijo de Eleguá / yo soy el hijo de Ogún / yo soy el negrito guapo / chambelé / que rompo piedra con los pies. / Me llaman el rompe-monte, / me dicen el invasor, / yo soy el negrito bueno, / el hijo del Salvador, yo trabaja con ito onobba cunu, / sarayeyé onobba cunu / que yo vence lo malo onobba cunu, / yo trabajo en candela onobba cunu, aago Oyum Eleguá, oyum Ochosi, / Oyum Ongún, Laroye…

1575-24

http://www.historical-museum.org/exhibits/orisha/english/24.htm
    
    Ο Ogún -ο θεός του πολέμου- αντιστοιχεί στην ανθρώπινη απόφασιστικότητα κατά την κατάλληλη στιγμή της δράσης για την τέλεση οποιουδήποτε έργου. Είναι κυρίαρχος των μετάλλων, –όπως ίσως ο Ήφαιστος της κλασικής Ελλάδας. Είναι για το λαό των Γιορουμπά της δυτικής Αφρικής, ο θεός του πολέμου και της αγροκαλλιέργειας. Ντύνεται στα κόκκινα και στα μοβ ή στα πράσινα και στα μαύρα (ανάλογα με την ιδιότητά του), ενώ στη μέση φορά το mariwó –τους θυσάνους από φοίνικα-, και στο κεφάλι ένα διάδημα από δέρμα τράγου με ραμμένα κοχύλια. Κρατά ένα παγούρι. Ο τελετουργικός χορός που του αφιερώνουν οι πιστοί, εκτελείται μ’ ένα γιαταγάνι του ζαχαροκάλαμου. Είναι αλαζόνας και εύθικτος, και είναι συνηθισμένος να αντικρίζει αίμα, ενώ τίποτα δεν τον συγκρατεί, προκειμένου να επιτελέσει ένα σκοπό. Έτσι δίδασκε ο Ogún Tolá Lázaro Pedroso –ο σύγχρονος ιερέας της santería- που φέρει το όνομά του. Αλλά, όπως πιστεύει ο εθνολόγος Leo Viktor Frobenius και ο Fernando Ortiz στο δοκίμιό του με τίτλο: La tragedia de los Ñáñigos, τα ιερά μυστήρια της Αφρικής συσχετίζονται με εκείνες τις μακρινές αντιλήψεις και τις μυστικιστικές λειτουργίες της Αιγύπτου, της μινωικής Κρήτης και της αρχαϊκής Θράκης, της κλασικής Ελευσίνας, της Αθήνας και άλλων περιοχών του αρχαίου Αιγαίου.

http://ooduarere.com/news-from-nigeria/breaking-news/ogun  http://www.remue-menage.net/orixas  https://gr.pinterest.com/itayshhigger/fon-vodun-ogun

      Η Oyá-Iansá -η ικανή πολεμίστρια- ζει με τον Τσανγκό και τον Ογκούν, και νικά τους πάντες. Κυρίαρχη του θανάτου, κατοικεί στα νεκροταφεία, λόγος για τον οποίον οι πιστοί τρέμουν την εμφάνισή της. Παρ’ όλ’ αυτά, η ενδυμασία της είναι πολύχρωμη. Ο θρησκευτικός συγκρητισμός την έχει μετουσιώσει με την Αγία Τερέζα του καθολικισμού.

https://www.youtube.com/watch?v=p8ppODbYWPs

      Η Oshún είναι η Κυρία του Χρυσού. Είναι το πνεύμα της πειθούς, την οποία επιτυγχάνει με ερωτικά τεχνάσματα, αλλά και με σοφία. Κατέχει επίσης τα μαγικά φίλτρα του καλού και του κακού. Θεά του αισθησιασμού, διατηρεί σχέσεις με τον Τσανγκό, τον Ογκούν και τον Oshosi. Με αυτόν τον τελευταίο απέκτησε ένα παιδί με μία ιδιαιτερότητα: για έξι μήνες είναι αγόρι και ζει με τον Οτσόσι, και γι άλλους έξι είναι κορίτσι, και ζει με την Οτσούν. Η Οτσούν, λοιπόν, ντύνεται στα κίτρινα και στολίζεται με χρυσά κοσμήματα. Για τον χορό της, οι πιστοί χρησιμοποιούν βεντάλιες και κρίκους στους αστραγάλους.

https://gr.pinterest.com/venusiangold/oshun/  http://georgeklauba.com/artwork/3834481

      Ο Oshosi -θεός του κυνηγιού- εξασφαλίζει στον άνθρωπο την τροφή του. Επίσης, τον γιατρεύει με τα βότανά του. Συσχετίζεται με τη δικαιοσύνη, και χαρακτηρίζεται ως άκρως δύσπιστος. Το aché -η ισχύς του- είναι αλάθητη. Η ενδυμασία του είναι μπλε ή μοβ, και φέρει σκούφο από δέρμα ελαφιού με κοχύλια, ενώ κρατάει ένα τόξο, με το οποίο χορεύουν οι πιστοί του.  

oshosi-shrine

http://santeriachurch.org/the-orishas/ochosi/http://santeriachurch.org/the-orishas/

            Το Egún είναι το πνεύμα που καθορίζει τις επαφές των ζωντανών με τους νεκρούς. Στη φιλοσοφία lukumí των Δυτικοαφρικανών Yorubá της Κούβας και της Βραζιλίας, υπάρχει η ρήση: «ikú lobi osha», που σημαίνει: «ο νεκρός γέννησε τον Άγιο».

egun-1

https://sites.google.com/site/magiadosorixas/egungun—baba-egun

      Στη διαδρομή των σκλαβοκάραβων, η Κούβα, μέσ’ τη μέση της Καραϊβικής, με το ευνοϊκό της κλίμα, την τροπική βλάστηση, τους ήχους και τις καταιγίδες˙ νησί με μοναδικά στοιχεία, φιλοξένησε τους ταλαιπωρημένους δυτικοαφρικανούς, σα να ‘ταν πατρίδα τους, και τους ένωσε με το τοπικό στοιχείο, σε μία αργή διαπολιτισμική διεργασία που διήρκησε πάνω από τρεις αιώνες. Εκεί, αλλά και στο Nordeste της Βραζιλίας, το αφρικανικό πνεύμα του Κυρίαρχου των Κεφαλών ταυτίστηκε με την Virgen del Blanco –την Παναγία του Λευκού (κατακτητή)-, η Oshún του ποταμού με τη μουλάτα Caridad del Cobre –την μιγάδα Παναγία του Ελέους-, η όμορφη Yemayá/Iemanjá συνενώθηκε με την Virgen de Regla –την Παναγία της Εμμηνόρροιας- και ο Shangó/Xangô -ο θεός του πολέμου- μετουσιώθηκε στη Santa Bárbara. Όλα σε μία γη κοινή. Στις αχυρένιες καλύβες, ανάμεσα στα τύμπανα και στα καμπανάκια, τα μουσικά τους agogó και τα obá kukú και τ’ άλλα λατρευτικά αντικείμενα, που η φύση απλόχερα τους προσφέρει, τα πνεύματα των Orisha πέφτουν σε εκστατικό χορό:  

    «koko odasheleyó
    ko ko…
    arere modasheleyó
    koko modasheleyó…»

http://portal.iphan.gov.br/noticias/detalhes/3272/iphan-promove-eventos  https://infogalactic.com/info/Yoruba_people  http://www.diegodeoxossi.com.br

 Η σύγχρονη πολιτική και οικονομική κατάσταση της Λατινικής Αμερικής επιρρεάζει συνεχώς την εξέλιξη της λαϊκής θρησκείας των μιγαδικών λαών: Όταν ο πρώην πρόεδρος της Βενεζουέλας Hugo Chávez είχε προσφέρει στην κυβέρνηση της Κούβας πετρέλαιο, ο Fidel Castro έστειλε σε αντάλλαγμα Κουβανούς γιατρούς στη Βενεζουέλα, οι οποίοι -παρά την επιστημονική τους κατάρτιση- επιρρέασαν το λαό με στοιχεία της santería, η οποία, μαζί με το τοπικό μαγικο-θρησκευτικό τελετουργικό της María Lionza, έχουν αγιοποιήσει τον… Πρόεδρο Chávez! 

santeria-venezuela-1

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα, τις χώρες που τις μιλούν και τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346