ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑ / ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ, ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΜΕΣΕΝΘΗΜΑΤΑ

File0038

(Φωτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Pisaq, Περού)

Το μεσένθημα –naku- δηλώνει αλληλουχία, αλληλεπίδραση του ρήματος. Τοποθετείται πριν την κατάληξη:

Rimanakusunchis = θα μιλήσουμε ο ένας στον άλλον.

Άσκηση: 
Δημιουργήστε αυτό το φαινόμενο με τα ρήματα: reqsiy (γνωρίζω), rikuy (βλέπω), munay (αγαπώ), tupay (συναντώ).

Τα ρήματα κλίνονται με προσωπικά μεσενθήματα, προκειμένου να εκφράσουν τη μεταβίβαση της πράξης από τον έναν άνθρωπο στον άλλον.

To –wa- δείχνει πράξη δείχνει πράξη που κάνει κάποιος για εμένα:

Rimawanki                εσύ μιλάς σε εμένα (μου μιλάς)
Rimawan                   αυτός, -ή μου μιλάει
Rimawankichis          εσείς μου μιλάτε
Rimawanku               αυτοί, -ές μου μιλάνε

Και στον πληθυντικό δείχνει πράξη που κάνει κάποιος για εμάς:


Rimawankiku           εσύ μιλάς σε εμάς (μεριστικό)
Rimawanku              αυτός, ή / -οί, -ές μας μιλάει, -άνε (μεριστικό)
Rimawankichis         εσείς μας μιλάτε (μεριστικό)
Rimawanchis            αυτός, -ή / -οί, -ές μιλάει / -άνε σε εμάς (συνολικό)

Άσκηση: Κλίνετε τα ρήματα reqsiy (γνωρίζω), rikuy (βλέπω), munay (αγαπώ), tupay (συναντώ).

Αντίθετα, τα ακόλουθα δηλώνουν πράξη που κάνει κάποιος σε εσένα:

Rimayki                     εγώ μιλάω σε εσένα (σου μιλάω)
Rimasunki                 αυτός σου μιλάει
Rimaykiku                 εμείς σου μιλάμε (μεριστικό)
Rimasunkiku             αυτοί, -ές σου μιλάνε

Και στον πληθυντικό (σε εσάς):

Rimaykichis              εγώ μιλάω σε εσάς
Rimasunkichis          αυτός, -ή σας μιλάει
Rimaykiku                 εμείς σας μιλάμε (μεριστικό)
Rimasunkichis          αυτοί, ές σας μιλάνε

Επομένως, συνοπτικά υπάρχουν οι τύποι:

Εγώ, αυτός, εμείς, αυτοί σε εσένα & σε εσάς,
Εσύ, αυτός, εσείς, αυτοί σε εμένα & σε εμάς.

(Τα εμείς & εμάς διακρίνονται σε σύνολα & μέρη συνόλων. Οι λαοί της Ασίας -όπως οι Ιάπωνες- αλλά και όσοι κατάγονται από εκείνους, όπως οι κέτσουα [Ίνκας], είναι -αντίθετα από ότι συμβαίνει στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο- προσανατολισμένοι στην ομαδικότητα. Όταν ένα άτομο απορριφθεί -για οποιονδήποτε λόγο- από το κοινωνικό σύνολο, στο οποίο ανήκει, τότε είναι πολύ δύσκολο να ενταχθεί σε άλλο και να επιβιώσει. Έτσι, οι λαοί αυτοί χρησιμοποιούν διπλό αντωνυμικό τύπο για την έννοια “εμείς”, προκειμένου να δηλώσουν στενότερα ή ευρύτερα όρια.)

Άσκηση: Κλίνετε τα ρήματα reqsiy (γνωρίζω), rikuy (βλέπω), munay (αγαπώ), tupay (συναντώ), qhaway (κοιτάζω).

Μικροί διάλογοι:

Μεταφράστε:

Kayllapichu, yaw, sipas.
Kayllapin, urpillay.
Imatataq ruwashankiri,
Chaymi kaypi tiyakushani, kaywan llank’aq.
Allinyá riki. Hakuyá reqsinakusunchis.
Reqsinakusunchisyá, urpillay. Imataq sutiykiri.
Amarun sutiyqa. Pitaq qanri kashanki.
Noqaqa Pankaritan kani.
Qayninpaqa llaqtapi rikuykin. Yuyashankichu.
Yaqaspachá. Manan yuyanichu.
Kayqa t’anta. Munankichu.
Achachaw. Noqapaq. Yusulpaykisunki, urpicha sonqocha.
Hinallatapis. Usqaymi rinay kashan. Hoq kutinña astawan rimasunchis.
Chay urpillay. Tupananchiskama.

Machu Piqchuta qhawayta munaywan = Το Μάτσου Πίκτσου να δω θέλω.
Allichu, photota qorqoykimanchu. = Παρακαλώ, φωτογραφία μπορώ να σε βγάλω;
Allichu, photota, qorqokuwankimanchu. = Παρακαλώ, φωτογραφία με βγάζεις;
Sinchi allin. = Ενδιαφέρον.
Hoq rikch’aq = Παράξενο.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σαςκιν. 6951614346 & 6939777085

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s