Το Αλφάβητο των Ίνκας

File0019

(Φωτο.: Ηλίας Ταμπουράκης, Arequipa, Perú)

Qhechua runasimi σημαίνει: “Το στόμα (γλώσσα) των ανθρώπων που καλλιεργούν τη γη σε μεγάλο υψόμετρο”. Πρόκειται για την προφορική γλώσσα των Ίνκας, η οποία, μετά την ισπανική κατάκτηση του 16ου. αι. μ.Χ., έχει καταγραφεί με το εξής λατινικό αλφάβητο: 

A, CH, CH’, CHH, E, H, I, K, K’, KH, L, LL, M, N, Ñ, O, P, P’, PH, Q, Q’, QH, R, S, SH, T, T’, TH, U, W, Y.

Η γλώσσα χαρακτηρίζεται κυρίως από ουρανικούς και λαρυγγικούς ήχους. 

Τα γράμματα που ακολουθούνται από απόστροφο ή από H, αντιστοιχούν σε φθόγγους με διαβαθμισμένη παύση του λάρυγγα και ελαφρά προφορά του φθόγγου Χ. (Βλ. youtube videos 1 & 2 στο τέλος αυτής της παραγράφου.)

Τα γράμματα CH, CH’, CHH προφέρονται σαν το αγγλικό child, ή το ισπανικό charla.

Το διπλό LL έχει τον ήχο του ΛΙ, στη λέξη “λιώνω”.

Το Ñ έχει τον ήχο του ΝΙ στη λέξη “χιόνια”.

Το Ο προφέρεται κλειστό, σχεδόν σαν U. (Ανάλογο του αιολικού Ο της Λέσβου).

Διάφορες εκδόσεις σε τοπικές διαλέκτους έχουν υιοθετήσει και τα γράμματα: B, C, D, G, J, X, ενώ τα 2 τελευταία έχουν την προφορά του ελληνικού Χ στη λέξη “χαρά”.

Η Κέτσουα / Ρουνασίμι είναι κυρίως παροξύτονη γλώσσα.

Κατά τη διάρκεια της Αυτοκρατορίας των Ίνκας (13ος-16ος αι. μ.Χ.), η γλώσσα αυτή αποτελούσε το κοινό μέσον συνεννόησης σε περιοχές του σημερινού Περού και της Βολιβίας, του Ισημερινού, της βόρειας Χιλής & Αργεντινής και της νοτιοδυτικής Κολομβίας. Σήμερα μιλιέται στις ίδιες χώρες, από περίπου 7.000.000 αυτόχθονες.

Χωρίζεται σε 4 διαλέκτους:
Quechua I Ancash, η οποία μιλιέται στη Λίμα του Περού (βλ. ταινία La teta asustada).
Quechua II-A Yungay, που χρησιμοποιείται στην Cajamarca του Περού.
Quechua II-B, του Ισημερινού.
Quechua II-C Ayacucho, από την ομώνυμη πόλη του Περού, η οποία αποτελεί και την καθαρή μορφή της γλώσσας των Ίνκας, και εξακολουθεί να υπάρχει (με ισπανικές επιρροές) στο Cuzco του Περού, στο Santiago del Estero της Αργεντινής, και σε περιοχές της Βολιβίας, όπως το Potosí, to Oruro και η Cochabamba.

Τα λεξικά (Κέτσουα-Ελληνικά-Ισπανικά) που προτείνονται για την παρακολούθηση των 30 μαθημάτων αυτής της ιστοσελίδας, είναι τα εξής:
http://el.glosbe.com/el/qu/
http://webs.satlink.com/usuarios/r/rory/vocabu.htm

https://youtu.be/6AjTi4q_kIo

https://youtu.be/eQRvcBq3XMc

7602638_orig

Οι Ινκας μας δείχνουν τα ποιήματά τους

Από την Σταυρούλα Γ. Τσούπρου, Πέμπτη 23 Δεκεμβρίου 2010


Ανθολογία ποίησης των Ινκας, Eισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις, εκτεταμένα σχόλια: Ηλίας Ταμπουράκης,
εκδόσεις Ροές, σειρά: Ποιητές του κόσμου
(συνοδεύεται από CD με παραδοσιακά τραγούδια των Ανδεων)

«Με συγκινεί πάντα το πώς βλέπουν τον κόσμο οι γηγενείς πληθυσμοί της Λατινικής Αμερικής. Οπως οι φυλές του Αμαζονίου ή οι Κέτσουα και οι Αϊμάρα στις Ανδεις. Στην κοσμοθεωρία τους βλέπεις τη βαθιά σοφία αρχαίων λαών, που συνέδεσαν την ύπαρξή τους με την ύπαρξη του φυσικού τους περιβάλλοντος και το κοινό καλό… Που μέχρι πρότινος δεν γνώριζαν το χρήμα, τη λέξη “φτωχός” και “κέρδος προσωπικό μου”»: αυτά δήλωνε σε μια συνέντευξή του ο Γιώργος Αυγερόπουλος, ο cinema activist δημιουργός (μαζί, βεβαίως, με τους συνεργάτες του) των ντοκιμαντέρ τού Εξάντα, τα οποία έχουν «σαρώσει» τα διεθνή βραβεία. Και είναι, φυσικά, αναμενόμενο τα παραπάνω να διαλέγονται με όσα καταθέτει στον «Πρόλογό» του ο μεταφραστής τού ανά χείρας τόμου, δραστήριος συγγραφέας και ταξιδευτής Ηλίας Ταμπουράκης: «Καμιά φορά, συμβαίνει να μη μας φαίνεται πια αρκετά εύφορη για τον ψυχισμό και τη νοοτροπία που μεταφέρει το DNA μας η γη στην οποία έχουμε γεννηθεί. Ετσι, μπορεί να ερωτευτούμε κάποια άλλη γη, μια γη πλούσια και μακρινή στον χώρο και τον χρόνο, μια γη στην οποία θα ήταν ανέφικτο να κατοικήσουμε για πάντα. Ομως, συνεχίζουμε στη σκέψη μας να ζούμε πάντα κοντά της, όπως συμβαίνει και με τους εμποδισμένους έρωτες, μαθαίνοντας τη γλώσσα της και προσεγγίζοντας τη σκέψη της μέσα από την ποίηση και τη μουσική της». Βάζοντας, λοιπόν, άμεσα σε εφαρμογή όσα προϋπέθεταν την ποθητή προσέγγιση, ο Ηλίας Ταμπουράκης κατέληξε να μπορεί να μας προσφέρει, μεταξύ άλλων, και τα παρόντα περίπου 50 ποιήματα, συγκεντρωμένα από προφορικές και γραπτές πηγές των ιθαγενών, τους οποίους συνάντησε στα ταξίδια του στις Ανδεις. Εξηγεί πως τα περισσότερα μεταφράστηκαν (και εμείς τον ζηλεύουμε γι’ αυτό το προνόμιό του, το οποίο αναμφίβολα κατέκτησε με κόπο αλλά και αληθινή χαρά) από τη γλώσσα runasimi των Quechua (Ινκας), ενώ τα ποιήματα στη γλώσσα jaqaru των Aymara μεταφράστηκαν με τη βοήθεια ιθαγενών Quechua. Αλλά το μαγικό (ή μαγεμένο;) αυτό βιβλίο δεν περιλαμβάνει μόνο τα ποιήματα.

Ο Ταμπουράκης ξεκινά με μια Εισαγωγή, όπου, κατ’ αρχάς, κάνει μια «Ανθρωπογεωγραφική αναδρομή στον πολιτισμό των Ανδεων», στηριγμένη στην αντίστοιχη βιβλιογραφία. Ετσι πληροφορούμαστε, μεταξύ άλλων, τόσο σχετικά με την, άγνωστη σε πολλούς, ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή ρίζα των κατοίκων των Ανδεων όσο και σχετικά με τη συγκεχυμένη σημερινή πολιτισμική ταυτότητα γενικότερα των Λατινοαμερικανών: «ιθαγενείς απόγονοι των Ινκας στο Περού, των Aymara στη Βολιβία, των Αζτέκων στο Μεξικό, των Μάγιας στη Γουατεμάλα και το Μεξικό, των Γουαρανί στην Παραγουάη και άλλων τριών χιλιάδων φυλών, σε μια Βαβέλ γλωσσών, διαλέκτων και ιδιωμάτων». Ο συντάκτης της Εισαγωγής προχωρεί, μέσω και των εκτενών Σημειώσεών του, και σε μια κοινωνιολογική και πολιτισμική περιγραφή, ειδικότερα της αυτοκρατορίας των Ινκας, η οποία συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα, διαμορφώνοντας παράλληλα ένα είδος αρχετυπικής παγκοσμιοποίησης. Ιδιαίτερη εντύπωση κάνει και η μέθοδος καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu – συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων. Η αναδρομή φτάνει μέχρι τη σημερινή εποχή, περνώντας μέσα από εμφύλιες διενέξεις, κατακτήσεις και προσπάθειες αναγέννησης (δυστυχώς, το «καλό» κάποιων δεν είναι και «καλό» για όλους – έτσι, για παράδειγμα, η απελευθερωτική προσπάθεια του Simόn Bolίvar κατέφερε πλήγμα στις ιθαγενείς κοινότητες), για να βρει τους ιθαγενείς των Ανδεων, παρά τη διαβρωτική επίδραση του τουρισμού, να προσπαθούν να ζήσουν τηρώντας τις βασικές αρχές του αρχαίου πολιτισμού τους. Στη συνέχεια, γίνεται μια αναλυτική περιγραφή της «γλώσσας runasimi των Quechua (Ινκας)», περιγραφή η οποία λαμβάνει, σε ορισμένα σημεία, συγκριτολογικές (αυτή η οπτική χαρακτηρίζει γενικότερα το συγκεκριμένο βιβλίο) αλλά και φιλοσοφικές διαστάσεις (θαυμάζουμε τις γνώσεις του Ηλία Ταμπουράκη, ο οποίος, σύμφωνα με το σύντομο βιογραφικό του, γεννημένος το 1965, έχει προλάβει να διδάξει στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ, να συνεργαστεί, μεταξύ άλλων, με το διπλωματικό σώμα ως μεταφραστής και να ταξιδέψει σε 68 -ο αριθμός τώρα μπορεί να έχει αυξηθεί- χώρες του κόσμου, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας μουσικά ακούσματα και παράξενα αντικείμενα). Η Εισαγωγή κλείνει με τις αναφορές, αφ’ ενός, στην «προφορική λογοτεχνία των Ανδεων» (εδώ ο Ηλίας Ταμπουράκης συμπληρώνει τις σχετικές πληροφορίες με στοιχεία από το άλλο βιβλίο του στις ίδιες εκδόσεις, Ημερολόγια ταξιδιών σε φύλλα μπανανιάς) και, αφ’ ετέρου, στην «Ποίηση και Πεζογραφία των Ανδεων στην ισπανική και μιγαδική γλώσσα»· σε οτιδήποτε καταγράφει ο Ταμπουράκης συνδυάζει τις πλούσιες γνώσεις του με τις επίσης πλούσιες προσωπικές εμπειρίες του.

Ακολουθούν τρία μεγάλα κεφάλαια, τιτλοφορούμενα κατά σειράν: «Προαποικιακή ποίηση (1200-1533 μ.Χ.)», «Ποίηση της αποικιακής περιόδου και της ανεξαρτησίας (1533-1824)» και «Ποίηση από τη Δημοκρατική περίοδο (ΧΙΧ αι.) μέχρι σήμερα». Κάθε κεφάλαιο χωρίζεται εσωτερικά σε δύο ενότητες, όπου παρατίθενται χωριστά (αφού προηγηθεί σχετική εισαγωγή), και πάντα και στο «πρωτότυπο» και σε μετάφραση, τα αντίστοιχα ποιήματα των Aymara (των οποίων η ποίηση σε μεγάλο ποσοστό «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας των Ινκας) και τα ποιήματα των Ινκας. Τα ίδια τα ποιήματα υπομνηματίζονται από τον μεταφραστή, ο οποίος ενσωματώνει αυτόν τον υπομνηματισμό στις υπόλοιπες Σημειώσεις του, αφήνοντάς μας γι’ άλλη μια φορά άφωνους, αφού φαίνεται να μπορεί ο ίδιος να μεταφράζει, προκειμένου να μας δώσει τις πληροφορίες που θέλει, ακόμα και από τα ιαπωνικά! Στις Σημειώσεις, όπως και σε άλλα σημεία του βιβλίου, δίνονται, επιπλέον, λεπτομερή στοιχεία για τη μουσική και τα μουσικά όργανα των κατοίκων των Ανδεων, με τα τελευταία να επιβιώνουν απαράλλαχτα από την αρχαιότητα. Τέλος, τις σελίδες της Ανθολογίας στολίζουν γεωμετρικά σχέδια και παραστάσεις βασισμένα στις διακοσμήσεις που εμφανίζονται στα κτήρια των Ανδεων και στα κεραμικά σκεύη των Ινκας, των Aymara και του πολιτισμού τής Nazca του νότιου Περού.

Ο Ηλίας Ταμπουράκης, ο μόνος Ελληνας που γνωρίζει τη γλώσσα κέτσουα, φέρνει κοντά μας τον πολιτισμό των Ινκας [με τρόπο, βέβαια, πολύ διαφορετικό από εκείνον με τον οποίο είχε πλησιάσει τους ιθαγενείς, πολύ παλαιότερα, ένας άλλος Ελληνας, ο Πέτρος ο εκ Χάνδακος (Pedro de Candίa), το 1533, σύμμαχος τότε του Francisco Pizarro – αν και ο Μανώλης Γιαλουράκης, στην Κρήτη του, αποδίδει, τελικά, και κάποια «ευγενικά» κίνητρα στον συμπατριώτη του], προσπαθώντας να μας μεταδώσει κάτι, έστω, από την πνευματικότητα, την υψηλή αισθητική και την ευαισθησία της ποίησής τους. Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το μήνυμά της -ο άχρονος Χρόνος, η επαφή με τη Φύση, ο έρωτας, η ειρήνη είναι, εξάλλου, θέματα διαχρονικά-, το δύσκολο είναι να το ενστερνιστούμε, τουλάχιστον στο σύνολό του. Ο «δυτικός» άνθρωπος καταδιώκεται από την κατάρα τού πολιτισμού του και στο όνομα της ίδιας αυτής κατάρας θυσιάζονται και όσοι έρχονται σε επαφή, βίαιη ή και ειρηνική (τουριστική), μαζί του.

Ο Dr. Andreas Lommel, πρώην διευθυντής του Εθνολογικού Μουσείου του Μονάχου, υποστηρίζει, όπως μας επισημαίνει ο Ηλίας Ταμπουράκης, ότι, για να κατανοήσουμε τους λαούς της αρχαιότητας, θα πρέπει να μελετήσουμε τους σύγχρονους ιθαγενείς. Αλλά στην προοπτική αυτής της «μελέτης» πάντα ενυπάρχει μια τρομακτική απειλή, η ίδια που επικρέμαται, παρ’ όλα τα πιθανά οφέλη, όταν γυρίζονται ντοκιμαντέρ, όπως αυτά της Σειράς Λησμονημένες φωνές. Μήπως θα ήταν ορθότερο να άφηνε η καταστροφική «Δύση», ακόμα και οι επιστήμονές της, τους λησμονημένους στην ησυχία τους; Από την άλλη, αν αυτό είναι το ορθότερο, όντως τότε μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η «Δύση» δεν θα το πράξει. *

Θλιμμένη είσαι τώρα,
σαν λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια
δεν μπορείς να στηριχτείς.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085