ΑΛΛΗΛΟΥΧΙΑ / ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ, ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΜΕΣΕΝΘΗΜΑΤΑ

File0038

(Φωτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Pisaq, Περού)

Το μεσένθημα –naku- δηλώνει αλληλουχία, αλληλεπίδραση του ρήματος. Τοποθετείται πριν την κατάληξη:

Rimanakusunchis = θα μιλήσουμε ο ένας στον άλλον.

Άσκηση: 
Δημιουργήστε αυτό το φαινόμενο με τα ρήματα: reqsiy (γνωρίζω), rikuy (βλέπω), munay (αγαπώ), tupay (συναντώ).

Τα ρήματα κλίνονται με προσωπικά μεσενθήματα, προκειμένου να εκφράσουν τη μεταβίβαση της πράξης από τον έναν άνθρωπο στον άλλον.

To –wa- δείχνει πράξη δείχνει πράξη που κάνει κάποιος για εμένα:

Rimawanki                εσύ μιλάς σε εμένα (μου μιλάς)
Rimawan                   αυτός, -ή μου μιλάει
Rimawankichis          εσείς μου μιλάτε
Rimawanku               αυτοί, -ές μου μιλάνε

Και στον πληθυντικό δείχνει πράξη που κάνει κάποιος για εμάς:


Rimawankiku           εσύ μιλάς σε εμάς (μεριστικό)
Rimawanku              αυτός, ή / -οί, -ές μας μιλάει, -άνε (μεριστικό)
Rimawankichis         εσείς μας μιλάτε (μεριστικό)
Rimawanchis            αυτός, -ή / -οί, -ές μιλάει / -άνε σε εμάς (συνολικό)

Άσκηση: Κλίνετε τα ρήματα reqsiy (γνωρίζω), rikuy (βλέπω), munay (αγαπώ), tupay (συναντώ).

Αντίθετα, τα ακόλουθα δηλώνουν πράξη που κάνει κάποιος σε εσένα:

Rimayki                     εγώ μιλάω σε εσένα (σου μιλάω)
Rimasunki                 αυτός σου μιλάει
Rimaykiku                 εμείς σου μιλάμε (μεριστικό)
Rimasunkiku             αυτοί, -ές σου μιλάνε

Και στον πληθυντικό (σε εσάς):

Rimaykichis              εγώ μιλάω σε εσάς
Rimasunkichis          αυτός, -ή σας μιλάει
Rimaykiku                 εμείς σας μιλάμε (μεριστικό)
Rimasunkichis          αυτοί, ές σας μιλάνε

Επομένως, συνοπτικά υπάρχουν οι τύποι:

Εγώ, αυτός, εμείς, αυτοί σε εσένα & σε εσάς,
Εσύ, αυτός, εσείς, αυτοί σε εμένα & σε εμάς.

(Τα εμείς & εμάς διακρίνονται σε σύνολα & μέρη συνόλων. Οι λαοί της Ασίας -όπως οι Ιάπωνες- αλλά και όσοι κατάγονται από εκείνους, όπως οι κέτσουα [Ίνκας], είναι -αντίθετα από ότι συμβαίνει στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο- προσανατολισμένοι στην ομαδικότητα. Όταν ένα άτομο απορριφθεί -για οποιονδήποτε λόγο- από το κοινωνικό σύνολο, στο οποίο ανήκει, τότε είναι πολύ δύσκολο να ενταχθεί σε άλλο και να επιβιώσει. Έτσι, οι λαοί αυτοί χρησιμοποιούν διπλό αντωνυμικό τύπο για την έννοια “εμείς”, προκειμένου να δηλώσουν στενότερα ή ευρύτερα όρια.)

Άσκηση: Κλίνετε τα ρήματα reqsiy (γνωρίζω), rikuy (βλέπω), munay (αγαπώ), tupay (συναντώ), qhaway (κοιτάζω).

Μικροί διάλογοι:

Μεταφράστε:

Kayllapichu, yaw, sipas.
Kayllapin, urpillay.
Imatataq ruwashankiri,
Chaymi kaypi tiyakushani, kaywan llank’aq.
Allinyá riki. Hakuyá reqsinakusunchis.
Reqsinakusunchisyá, urpillay. Imataq sutiykiri.
Amarun sutiyqa. Pitaq qanri kashanki.
Noqaqa Pankaritan kani.
Qayninpaqa llaqtapi rikuykin. Yuyashankichu.
Yaqaspachá. Manan yuyanichu.
Kayqa t’anta. Munankichu.
Achachaw. Noqapaq. Yusulpaykisunki, urpicha sonqocha.
Hinallatapis. Usqaymi rinay kashan. Hoq kutinña astawan rimasunchis.
Chay urpillay. Tupananchiskama.

Machu Piqchuta qhawayta munaywan = Το Μάτσου Πίκτσου να δω θέλω.
Allichu, photota qorqoykimanchu. = Παρακαλώ, φωτογραφία μπορώ να σε βγάλω;
Allichu, photota, qorqokuwankimanchu. = Παρακαλώ, φωτογραφία με βγάζεις;
Sinchi allin. = Ενδιαφέρον.
Hoq rikch’aq = Παράξενο.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σαςκιν. 6951614346 & 6939777085

Advertisements

ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ, ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ ΑΠΛΟΣ & ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ, ΘΕΤΙΚΟΣ & ΑΡΝΗΤΙΚΟΣ, ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ ΡΗΜΑΤΑ, ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ

File0078

(Φωτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Περού)

Προσωπικές αντωνυμίες:

noqa, ñuqa = εγώ
qan = εσύ
pay = αυτός, -ή, -ό
nuqanchis = εμείς (περιλαμβάνει όλους)
nuqayku = εμείς (περιλαμβάνει μέρος του συνόλου)
qankuna = εσείς (πολλοί, όχι ευγένεια)
paykuna = αυτοί, -ές, ά (Η κατάληξη -kuna δηλώνει πληθυντικό επίσης των ουσιαστικών & επιθέτων.)

Ρήματα: Απλός Ενεστώτας

rima = αποτελεί το “θέμα” του ρήματος “μιλώ”
rimay = απαρέμφατο (ομιλείν)
rimani = μιλάω
rimanki = μιλάς
riman = μιλάει
rimanchis μιλάμε (όλοι)
rimayku = μιλάμε (μερικοί)
rimankichis μιλάτε (όχι ευγένεια)
rimanku μιλούν

Οι καταλήξεις -ni, -nki, -n, -nchis, -yku, -nkichis, -nku ισχύουν για όλα τα ρήματα.

Άσκηση: Κλίνετε τα ρήματα: riy (πηγαίνω), llank’ ay (δουλεύω), ruway (κάνω), tiyay (κάθομαι, μένω).

Ενστώτας διαρκείας (πράξη που πραγματοποιείται τη στιγμή που την περιγράφουμε).
Ανάμεσα στο θέμα και στην κατάληξη μπαίνει η συλλαβή -sha-:

rimashani = (αγγλικά: I am speaking, ισπανικά: estoy hablando)
rimashanki
rimashan
rimashanchis
rimashayku
rimashankichis
rimashanku

Άσκηση: Κλίνετε τα προηγούμενα ρήματα σε αυτόν τον χρόνο.

Άρνηση:

Και οι δύο αυτοί χρόνοι έχουν έναν κοινό αρνητικό τύπο, ο οποίος σχηματίζεται από τη λέξη manan και από την κατάληξη -chu. Οι ιθαγενείς των Άνδεων πιστεύουν οτι η μη ύπαρξη πράξης δεν αποτελεί πραγματικότητα, επομένως δεν δηλώνεται σε παροντικό χρόνο. Επομένως, η συλλαβή -sha- χάνεται:

manan rimanichu
manan rimankichu
manan rimanchu
manan rimanchischu
manan rimaykuchu
manan rimankichischu
manan rimankuchu

Άσκηση: Κλίνετε τα προηγούμενα ρήματα σε αυτόν τον τύπο.

Το ρήμα “είμαι” εμφανίζεται με 2 τρόπους:

nuqa kani = εγώ είμαι = αντίστοιχο του αγγλικού: I am
qan kanki = εσύ είσαι = you are

στο 3. πρόσωπο, όμως, δηλώνεται με την κατάληξη -n (μετά από φωνήεν) και -mi (μετά από σύμφωνο):

allin = είναι καλό
sumaqmi = είναι ωραίο

Και στις προσωπικές αντωνυμίες:

noqa kani = noqan = εγώ είμαι = αντίστοιχο του αγγλικού: I’m
qan kanki = qanmi = εσύ είσαι = you’re
pay — = paymi = αυτός, ή είναι = he’s

Σε αυτό το σημείο υπογραμμίζουμε οτι ο ρηματικός τύπος kan (3ο. πρόσωπο ενικού οριστικής του ρήματος είναι) δεν χρησιμοποιείται καθόλου. Στη θέση του σημειώνεται το τελικό -n ή -mi, ανάλογα με την κατάληξη του ουσιαστικού: όχι: kay wasi kan, αλλά: kay wasin, ή kaymi wasi = αυτό σπίτι είναι, ή αυτό είναι σπίτι.

Ο ρηματικός τύπος του “είμαι” kan (3ο πρόσωπο ενικού ενεστώτα οριστικής) σημαίνει: υπάρχει.
Iman kay. = Τι υπάρχει;

Οι καταλήξεις -n και -mi, που δηλώνουν την ύπαρξη του ρήματος “είναι”, λειτουργούν και ως επιβεβαιωτικά μόρια σε προτάσεις που απαντούν σε προηγούμενες ερωτηματικές, αλλά και ως εγκλητικά, και συντάσσονται με ουσιαστικά, επίθετα και επιρρήματα. Αντικαθιστώνται από το μόριο -táq. Και τα τρία θεωρούνται συντακτική ως κατηγορούμενο, και δεν συντάσσονται με Αιτιατική.
Pankaritan sutiyqa = Pankaritatáq sutiyqá.
Qanmi kanki allin runa. (Όχ: allinta, ούτε: runata)

Η συλλαβή -chu δηλώνει επίσης ερώτηση:

rimankichu (μιλάς;)

και το ερωτηματικό δεν γράφεται.

Παραδειγματικές φράσεις:

allichu = παρακαλώ
allillanchu = είσαι καλά;
allillanmi = είμαι καλά
allin runa kanki = είσαι καλός άνθρωπος

Άσκηση: Κάντε ερωτήσεις με τα 4 προηγούμενα ρήματα και χρησιμοποιείστε τα επίθετα & ουσιαστικά sumaq (ωραίος, -α, -ο), llaqta (πόλη, χωριό, πατρίδα), suni (ψηλός, -η, -ο), orqo (βουνό).

Προθέσεις:
(Συντάσσονται ως καταλήξεις ουσιαστικών ή επιθέτων.)

-pi = σε, στον, στην, στο (δηλώνει στάση)
-wan = με
-ta = τον, την, το (δηλώνει άμεσο αντικείμενο στην αιτιατική)
-man = προς (δηλώνει κίνηση)
-manta = από

Tawantinsuyumanta = από την Αυτοκρατορία των Ίνκας
Qosqoman = προς το Cuzco (πρωτεύουσα των Ίνκας)
Qh’ollasuyuta = (προς)την Βολιβία
Qhechuawan = με τη φυλή των Κέτσουα
Chuqiapumarkapi = (μέσα) στην La Paz (πρωτεύουσα Βολιβίας)

Ερώτηση, κατάφαση, άρνηση:

Marineratachu takishanki. = Τραγουδάς “Μαρινέρα”; (=Περουβιανός χορός με ισπανικές επιρροές)
Arí, marineratan takishani. = Ναί, τραγουδάω Μαρινέρα.
Manan marineratachu takini. = Όχι, δεν τραγουδάω Μαρινέρα.

Άσκηση: Με τα ακόλουθα στοιχεία, δημιουργήστε ερωτηματικές, αρνητικές και καταφατικές προτάσεις:
tusuy (χορεύω), noqa, wayñu (είδος παραδοσιακής χορευτικής μουσικής), Qhochapanpa (όνομα πόλης της Βολιβίας), -nki, -ni, -n, -pi, -sha-, -ta, -chu, -wan, arí, mana, Pancarita (όνομα λουλουδιού και γυναικείο κύριο όνομα).

Βοηθητικά ρήματα: (Βλ. θεωρία στην εισαγωγική σελίδα αυτού του ιστότοπου.)

-ku- = με πλήρη συνείδηση και ασκώντας την πράξη ελεύθερα
-yku- = διπλωματική έκφραση τιμητικής προσοχής
-yu- = τελετουργική πράξη
-yukusayki = συνδυασμός των προηγούμενων με την έννοια: “εγώ σε εσένα”.

Άσκηση: Δημιουργήστε ανάλογους τύπους με το ρήμα kawsay (ζω).

Μικροί διάλογοι:

Runasimita rimankichu. = Μιλάς Κέτσουα;
Arí, pisillata rimanin. = Ναι, μιλάω λίγο.
Allillamanta rimaykunkimanchu. = Μπορείς να μιλάς πιο αργά;
Yapamanta chayta rimaykunkimanchu. = Μπορείς να το επαναλάβεις αυτό;
Allichu qilqay. = Παρακαλώ, γράψτε το!
Imaninchismi kayta runasimipi. = Πώς λέγεται αυτό στα Κέτσουα;
Ima ninanchismi —. = Τι σημαίνει —;
Allillanchu. / Imaynallan kashanki. = Είσαι καλά; / Πώς είσαι;
Allillanmi. Qanri. = Καλά είμαι. Κι εσύ;
Iman sutiyki. = Πώς λέγεσαι;
—n sutiy. = Λέγομαι —
—wan riqsinakuychis. = Να σου συστήσω τον, την —
Anchatan kusikuni riqsispayki. = Χαίρω πολύ.
Hayk’a watayoqmi kanki. = Πόσων ετών είσαι;
— watayoqmi kani = Είμαι — ετών. (Βλ. αριθμούς στο προηγούμενο μάθημα.)
Sumaq p’unchaw, riki. = Ωραία μέρα σήμερα, έτσι δεν είναι;
Anchata chirishan. = Πολύ κρύο κάνει.
Imataq kaypa sutin. = Πώς λέγεται αυτό;
Allichu, photota horqoykimanchu. = Παρακαλώ, μπορώ να σε βγάλω μία φωτογραφία;
Añañaw. Ima sumaq llaqta.  = Πω πω! Τι ωραίο χωριό!
Ancha allinmi kaypi. = Είμαι (αισθάνομαι) καλά εδώ.

Hayk’aqkaman kaypi kanki. = Πόσον καιρό θα μείνεις εδώ;
— p’unchay kaypi kasaq = — μέρες θα μείνω.
Noqa Greciamantakani. = Είμαι από την Ελλάδα.
Noqa — hotel —pi tiyani. = Μένω στο ξενοδοχείο —, στο χωριό —
Manan tusuyta yachanichu. = Δεν ξέρω να χορεύω.
Manan allinchu kashani. = Δεν αισθάνομαι καλά.
Chiriwashanmi, sayk’usqa, yarqawashanmi ch’akiwashanmi, puñuymi. = Κρυώνω, είμαι κουρασμένος, πεινάω,
διψάω και νυστάζω.
Anchatan llakipayki. = Μην ανησυχείς! (Λυπάμαι γι’ αυτό.)

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σαςκιν. 6951614346 & 6939777085

Πρώτα βήματα επικοινωνίας στην quechua

File0066

(Φωτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Titicaca, Bolivia)

Φτιάξτε μικρούς διαλόγους με το παρακάτω λεξιλόγιο:

Arí = ναι
mana = όχι
panpachayuway = με συγχωρείτε
allinmi, ama llakikuychu = εντάξει, μην ανησυχείτε
allichu = παρακαλώ (για να ζητήσουμε/ ρωτήσουμε κάτι)
(yu)sulpayki, yusulpaykisunki, yuspagarasunki, añaychayki, urpi sonqo, anchata agradisiyki = ευχαριστώ
imamanta, mana imamantapas = παρακαλώ (απάντηση στο ευχαριστώ)
allin p’unchay, allin p´unchaw = καλημέρα
allin tuta = καλησπέρα, καληνύχτα
napaykullayki = χαίρετε
rimaykullayki = γειά σου (=να σου πω κάτι!)
hoq kutinkama, tupananchiskama = εις το επανειδείν
mama, mamay, mamallay, mamitay = κυρία
tayta, taytay, taytallay, papay, wiraqocha = κύριος
sipas, sipascha, p’asña, p’asñacha = δεσποινίς, κοπέλα
maqt’a, maqt’acha, qhari = νεαρός, παλικάρι, άντρας
warmi = γυναίκα
warmacha = κορίτσι
wayna νεαρός, -ή

Η λέξη urpi sonqo σημαίνει: “καρδιά περιστεριού” και αποτελεί έναν πολύ συναισθηματικό τρόπο για να πούμε “ευχαριστώ”. Λέγεται και urpicha sonqocha, δηλαδή: καρδούλα μικρού περιστεριού. Γενικά, στους πολιτισμούς των Άνδεων, η ευγένεια είναι απαραίτητο στοιχείο, προκειμένου το άτομο να μην περιθωριοποιηθεί από το κοινωνικό του σύνολο.

Η λέξη agradisiyki, είναι ισπανική επιρροή, από το ρήμα agradecer και την ινδιάνικη κατάληξη -yki, που σημαίνει: “εγώ σε εσένα”.

Αριθμητικά:

0 ch’usaq
1 hoq
2 iskay
3 kinsa
4 tawa
5 pisqa
6 suqta
7 qanchis
8 pusaq
9 isqun
10 chunka
11 chunka hoqniyoq
20 iskay chunka
21 iskay chunka hoqniyoq
30 kinsa chunka
100 pachak
1000 waranqa
1.000.000 hunu

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σαςκιν. 6951614346 & 6939777085

Ανθρωπογεωγραφική αναδρομή στον πολιτισμό των Άνδεων

File0010

(Φώτο: Ηλίας Ταμπουράκης, Περού)

https://el.wikipedia.org/Ρουνασίμι, άρθρο Ηλία Ταμπουράκη
    Πολύ λίγα σημεία στην υδρόγειο έχουν τόσο ευρεία γεωγραφική βιοποικιλότητα όσο η Aμερικανική ήπειρος με τα πολλαπλά ονόματα, η οποία περιλαμβάνει σχεδόν κάθε οικολογικό μικρόκοσμο μέσα στο μακρόκοσμό της, από τις καλυμμένες με χιόνι ημιέρημες εκτάσεις των υψιπέδων των Άνδεων στο Περού και στο Altiplano της Βολιβίας με τα μοβ παστέλ, ανοιχτοπράσινα και ζαχαρί έως και κοκκινωπά χρώματα πάνω στο μολυβί ανδεσίτη, της Sierra Madre στο Μεξικό και της Roraima στη Βραζιλία και στη Βενεζουέλα με τους υψηλότερους καταρράκτες στον κόσμο, μέχρι τις ερήμους στο Trujillo του Περού δίπλα στη θάλασσα, ή στην Arizona των Ηνωμένων Πολιτειών,  από τα φαράγγια της Colca με τους κόνδορες –τους ιερούς καθοδηγητές των προσκυνητών του Ήλιου στο Περού και του Χαλκού -(Cañón del Cobre) στο Μεξικό, ως τις ζούγκλες με τα μαύρα, στιλπνά πούμα και τα χρυσοπράσινα παραδείσια πτηνά quetzal –από τα οποία έφτιαξαν το στέμμα του Moctezuma Xocoyotzin του Δεύτερου- στην Κεντρική αλλά και στη Νότια Αμερική, στην Κόστα Ρίκα ή στην Κολομβία με τις καταρρακτώδεις βροχές, τα βραχώδη νησιά Ballestas με τους θαλάσσιους λέοντες του Ειρηνικού  στο Περού, ή τις λευκές παραλίες της Καραϊβικής με τα μαύρα κορμιά -τα ερωτικά- στη Τζαμάικα,  και τον Αμαζόνιο –που πηγάζει απ’ το Περού- με τις πολύχρωμες, πολύσχημες ορχιδέες, ή τους μπλε παγετώνες Torres del Paine της Παταγονίας και της Γης του Πυρός.

Οι καταβολές του ανθρώπου χάνονται στην καταχνιά των Apu Achachila -των Υψηλών Νεφελωδών Κορυφών των Άνδεων -που για τους γηγενείς είναι θεοί-παππούδες.  Ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή η ρίζα τους!  Από ΄κεί ταξίδεψαν –οδοιπόροι και θαλασσοπόροι- για να φτάσουν απ’ τ’ ανοιχτό πέλαγος στην υψηλή γη.  Όμως κι η σημερινή πολιτισμική ταυτότητα (γενικότερα των Λατινοαμερικανών) είναι συγκεχυμένη:  ιθαγενείς απόγονοι των Ίνκας στο Περού, των Aymara στη Βολιβία, των Αζτέκων στο Μεξικό, των Μάγιας στη Γουατεμάλα και στο Μεξικό, των Γουαρανί στην Παραγουάη κι άλλων τριών χιλιάδων φυλών σε μια Βαβέλ γλωσσών, διαλέκτων και ιδιωμάτων:  runasimi και aymara για τη θρησκευτική και κοσμική ποίηση στις Άνδεις, náhuatl για τους κώδικες της Μέσης Αμερικής σε φυτικό χαρτί ámatl, k’iché για τη Βίβλο των Μάγιας, mby’á για την οικολογική μυθολογία των θεολόγων του Chaco στην Παραγουάη.  Λευκοί άνθρωποι, δισέγγονα των Ισπανών και Πορτογάλων κατακτητών και των Άγγλων και Γάλλων αποικιοκρατών (χωρίς να εξαιρέσουμε και τους λιγοστούς Ολλανδούς και Δανούς της Καραϊβικής, τους Γερμανο-Ελβετούς της Βραζιλίας και της Αργεντινής και τους Εβραίους, Ιταλούς και Κινέζους μετανάστες), αφρικανοί -παιδιά των σκλάβων από τις περιοχές των Yorubá -και μιγάδες:  mestizos –γεννήματα από έρωτες αλλά και από βιασμούς  ινδιάνων από λευκούς.  Λευκών κι αφρικανών παιδιά οι mulatos, αφρικανών και ινδιάνων οι guajiros, κινέζων και αφρικανών οι zambos.

Εξήντα πέντε εκατομμύρια χρόνια[2] χρειάστηκε η Γη για να δημιουργήσει την Cordillera των Άνδεων με το αχανές Altiplano –το βολιβιανό Υψίπεδο -την Κοιλάδα της Σελήνης με τις βραχώδεις απολήξεις σαν γοτθικούς ναούς-, το Uyuni με τις γαλανόλευκες αλυκές του πάνω στα βουνά, και την Aconcagua, την αργεντινή κορυφή των επτά χιλιάδων μέτρων.  Κι άλλα εικοσιπέντε χιλιάδες χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση της Titicaca –της Inti Kjarkas- των Ιερών Υδάτων του Ηλίου με τα οκτώ χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε υψόμετρο τεσσάρων χιλιάδων μέτρων!

Λαμπερά τα ασημοντυμένα μνημεία του Tiwanaku στη Βολιβία με φόντο το μπλε-κοβάλτιο του ουρανού, όμως σκοτεινή η προέλευση των Aymara και των προγόνων τους που το κατασκεύασαν.  Ιριδίζοντα τα χρυσά κοσμήματα στο Μουσείο Larco Herrera του Περού, αλλά θολή η καταγωγή των Ίνκας, που ένωσαν τους λαούς του πανανδικού πολιτισμού σε μία δική τους, παγκοσμιοποιημένη Pax Incaica.

Δεκαπέντε χιλιάδες χρόνια παρεμβάλλονται ανάμεσα σ’ εμάς, τους αναγνώστες της ινκαϊκής ποίησης, και σ’ εκείνους τους νομάδες που έχοντας περάσει τον Βερίγγειο Πορθμό, ή έχοντας διασχίσει τον Ειρηνικό Ωκεανό, έγιναν οι πρώτοι Ασιάτες αναρριχητές των Άνδεων, γυρεύοντας στην αρχή βολβούς και θηράματα, κι ύστερα, εκτρέφοντας τις προβατοκαμήλους llamas, καλλιεργώντας δημητριακά quinoa και καλαμπόκι και φτιάχνοντας τα πρωτόλεια εργαλεία τους από οψιδιανό.

Η φύση στη yunga, στα 1000 με 2000 μέτρα υψόμετρο, στη ceja de la selva –το φρύδι του δάσους, όπως ονόμασαν αργότερα οι Ισπανοί το kishwar, την καλλιεργήσιμη περιοχή ανάμεσα στα 2 με 3 χιλιάδες μέτρα -που έδωσε το όνομά του στους Quechua, τους καλλιεργητές της γης που λάτρευαν τον Ίνκα, τον άρχοντα και προσκυνητή του θεού Ήλιου -στο suni και στην puna, την τούνδρα που φτάνει μέχρι τα 4800 μέτρα ψηλά, μέσα στη ζάλη της δύσπνοιας του υψομέτρου, παρακίνησε απ’ το έτος 1000 π.Χ. μέχρι το 1200 μ.Χ. τον πρωταρχικό άνθρωπο στο σημερινό κεντρικό Περού, να δημιουργήσει στο Chavín de Huántar, έναν πολιτισμό τριών οικολογικών επιπέδων σε διαδικασία σταδιακής αστικοποίησης και δείγματα κατασκευών τελετουργικού χαρακτήρα, με αρχαιότερα εκείνα του Kotosh, από το 2500 π.Χ.  Η γλυπτική ήταν το όχημα έκφρασης εκείνου του λαού χωρίς γραφή.

Την ίδια εποχή περίπου και μέχρι το 200 μ.Χ., στο Paracas και στη Nazca του νότιου Περού, (μέχρι το 600 μ.Χ.), ο άνθρωπος των Άνδεων χάραξε δρόμους στην ορεινή έρημο για να τον βοηθούσαν οι θεοί με τα φυσικά τους φαινόμενα να καλλιεργεί έγκαιρα τη γη, ντυμένος με μάλλινα ponchos σε χρώματα γήινα.

Σχεδόν συγχρόνως, οι Moche (200 π.Χ.-700 μ.Χ.) συνδύασαν δύο τέχνες, την κεραμική με τη γλυπτική, δημιουργώντας huacas-retrato, δηλαδή αμφορείς με ανάγλυφα πορτραίτα υπαρκτών προσώπων, που σήμερα φυλάνε τα μυστικά της πολιτισμικής τους νοοτροπίας στ’ άλαλα πρόσωπά τους.

Για μισή χιλιετηρίδα, από το 1000 έως το 1470 μ.Χ., οι Chimú, στο Chanchán του βόρειου Περού, έχτιζαν τον «υδραυλικό» τους πολιτισμό, οδηγώντας το γλυκό νερό από τα γύρω βουνά στην άγονη έρημο και καθιστώντας την έγκυο στα θεϊκά προϊόντα διατροφής που έθρεψαν την κουλτούρα τους, και στολίζονταν με χρυσάφι και φτερά τροπικών πουλιών.

Από την άλλη πλευρά των Άνδεων, στο Tiwanaku της Βολιβίας, κοντά στη ζωογόνο λίμνη Titicaca, στην Πόλη-Ιερό την προσανατολισμένη στ’ άστρα, οι Aymara, από το 200 π.Χ. μέχρι το 600 μ.Χ. –για μία περίοδο που αντιστοιχεί αμυδρά με τη Ρωμαϊκή και την Πρωτοβυζαντινή του «δυτικού» μας κόσμου- τρέφονταν με chuño -κατεψυγμένες πατάτες του χιονιού- εξέτρεφαν προβατοκαμήλους guanaco, εξόρυσσαν από τη Μάνα τους τη Γη βωξίτη, κατασκεύαζαν πέτρινους μονολιθικούς θεούς, έχτιζαν πυραμίδες διακοσμημένες με ανάγλυφα σύμβολα και ταξίδευαν στις νεφέλες της ορεινής φύσης του Qh’ollasuyu και του νου τους καταναλώνοντας φύλλα κόκας.  Η πρωτοποριακή τους τέχνη εκφράζει τους θρησκευτικούς μύθους και την πολιτιστική ιστορία του τόπου.  Είναι ο θεματοφύλακας της ιδιοσυγκρασίας αυτού του ιδιότυπου νοτιοαμερικανικού πολιτισμού.  Οι πρόγονοί τους, της ομογλωσσίας jaqaru, από το 1.200 π.Χ., αλλά και οι απόγονοί τους και ιδρυτές της αυτοκρατορίας των Ίνκας, που κρατήθηκε στο θρόνο των Άνδεων μέχρι και την ισπανική κατάκτηση του δέκατου έκτου αιώνα, άφησαν σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς του σύγχρονου κόσμου, την ποίησή τους αλλά και τη γλώσσα τους την ποιητική.

Από το έτος 500, έως το 1000 μ.Χ., η αυτοκρατορία Wari, γέννημα-θρέμμα του Tiwanaku, επεκτείνει την ενοποιητική πολιτική και την πολιτιστική εξουσία που θα ολοκληρωθεί με την άνοδο των Ίνκας.

Τέλος, οι Ίνκας[3], στα περίπου εκατό μοναδικά χρόνια της ύπαρξής τους από το 1438 έως το 1533, μ.Χ. φυσικά, ίδρυσαν την Αυτοκρατορία τους στο Tawantinsuyu –«Τα Τέσσερα Σημεία του Ορίζοντα»- που κάλυπτε τις αντίστοιχες εκτάσεις της σημερινής Νότιας Κολομβίας, του Ισημερινού (Ecuador),  του Περού, της ορεινής Βολιβίας, της βόρειας Αργεντινής και της Χιλής (ως το Santiago), κι έχτισαν την πρωτεύουσά τους στο Cuzco (Qosqo), που σημαίνει Ομφαλός της Γης.  (Από το 1200 έως το 1400 διανύουν μία μυθική περίοδο της ύπαρξής τους, χωρίς καταγραφές ιστορικών γεγονότων.)  Στο Cusco, λοιπόν, οργανώνουν μία μεταβατική κρατική δομή με πρωτογενή σοσιαλιστικά πρότυπα επαναδιανομής των αγαθών, αλλά και έντονα θεοκρατικά στοιχεία λατρείας του Ήλιου στο πρόσωπο του Ίνκα, βασιζόμενοι στη mita –ένα σύστημα εκ περιτροπής προσφοράς δωρεάν εργασίας και γνώσεων για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την κατασκευή αντικειμένων και –φυσικά- την πολιτισμική νοοτροπία, για «το κοινό όφελος».  Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος αρχαίας παγκοσμιοποίησης.  Γι’ αυτόν το σκοπό, διενεργούν με στρατιωτικά μέσα μετακινήσεις μεταναστευτικού χαρακτήρα ολόκληρων ayllu[4] –οικογενειακών πρωτοαστικών πυρήνων- με  αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός υβριδικού πολιτισμού στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης τους αυτοδιοικούμενης «συμπολιτείας».  Αναπτύσσουν την αστρονομία, τα μαθηματικά και τις αυτοκρατορικές τους τέχνες (κεραμική, υφαντουργία και χρυσοχοΐα), την κυκλώπεια αρχιτεκτονική και την πολεοδομία (που βλέπουμε σήμερα στα τείχη του Saksaywamán), τη μουμιοποίηση των αγαπημένων τους νεκρών και μία μέθοδο καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu –συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων, στα οποία αρχικά καταχωρούσαν τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού και των οικονομικών μεγεθών της αυτοκρατορίας τους.  Οι qipukamayoqkuna -οι «γραφιάδες των κόμπων»- ήταν εκείνοι που τήρησαν κατά… «γράμμα» τη ρήση «awatkipasipjhañanakasataq» των προδρόμων τους των Aymara, που μονολεκτικά προστάζει:  «να είσαι άγρυπνος φρουρός για να διατηρείς την ακεραιότητά μας, δηλαδή να διαφυλάττεις τις αξίες των προγόνων μας και να τις μεταδίδεις στις νεότερες γενιές του πολιτισμού μας».  Watanay, πάντως, στα ινδιάνικα σημαίνει «δένω».

Πρόσωπα θεϊκά, ηρωικά και βασιλικά, που ίπτανται ανάμεσα στους κόσμους της πραγματικότητας και του ονείρου, πρωταγωνιστούν στην ποίηση των Ίνκας:  ο πατέρας θεός Ήλιος Tata Inti, η Μητέρα θεά Σελήνη Mama Killa, ο πολιτιστικός ήρωας Wiraqhocha που γεννήθηκε από τα ιερά ύδατα της λίμνης Titicaca, («Βιρακότσα» αποκαλούν ακόμα και σήμερα οι ινδιάνοι όσους λευκούς περιφέρονται στα μέρη τους), οι τέσσερεις  αδελφοί Ayar, που βγήκαν απ’ τα έγκατα του σπηλαίου Paqariqtanpu και ίδρυσαν το Cusco, η Mama Oqllo –η σύζυγος και αδελφή του πρώτου από τους δεκατρείς αυτοκράτορες, του Mallku Qhapaq, οι Παρθένες του Ηλίου -παλλακίδες του Ίνκα και θύματα ανθρωποθυσιών –όπως η μούμια της μικρής Juanita απ’ το Nevado del Ampato-, o Pachakuteq –ο Αυτοκράτορας που επέφερε ριζικές κοινωνικο-θρησκευτικές αλλαγές ανάμεσα στους Quechua (Ίνκας ονομάζονταν μόνο η κάστα των διοικούντων), ο Sinchi Ollanta, ο στρατηγός που ερωτεύτηκε την κόρη του Ίνκα, κι εκείνος του αρνήθηκε την ευχή του, κι ο Atahuallpa, ο τραγικός τελευταίος αυτοκράτορας που σκότωσαν οι Ισπανοί κονκισταδόρες.

Αυτοί οι τελευταίοι, με αρχηγό τον Francisco Pizarro, σε συνεργασία με τον Diego de Almagro  και τον Hernando de Luque, και με την καθοδήγηση του Πέτρου του εκ Χάνδακος (Pedro de Candía), εκμεταλλευόμενοι την εμφύλια σύρραξη μεταξύ των πριγκίπων Atahuallpa και Huáscar, παγιδεύουν κι εκτελούν στις 29 Αυγούστου του 1533 τον τελευταίο Αυτοκράτορα των Ίνκας, παρ’ όλο ότι τους πλήρωσε τα λύτρα σε χρυσάφι κι ασήμι που τους είχε υποσχεθεί.  Το Cusco γκρεμίζεται και πάνω στα κατάλοιπα της μεγαλιθικής του τοιχοποιίας, χτίζεται το νέο Cuzco, με την ισπανική του αρχιτεκτονική από την Extremadura, τους λευκούς τοίχους με τις μπλε πόρτες, τα μπαρόκ ξύλινα μπαλκόνια και τα κεραμίδια στις δίρριχτες στέγες.  Η Qhorikancha, ο Χρυσός Περίβολος μετατρέπεται σε Μονή του Santo Domingo, ενώ το χρυσό άγαλμα του θεού Ήλιου παίζεται στα ζάρια και χάνεται για πάντα από προσώπου γης.  Από τότε, ο ινδιάνος από «Quechua –καλλιεργητής της Γης», ονομάζεται «runa -κατώτερος άνθρωπος».  Μόνο του στήριγμα, η πεντατονική του μουσική και οι ποιητικοί του στοίχοι, με τους οποίους μπορεί να κάνει το μοναδικό πράγμα που του επιτρέπεται μέχρι και σήμερα:  να κλαίει…

«Qanma kashanki llaki t’ika hina;
mana qhikiy sapiykikipis ratayta atinkichu.»[5]

«Θλιμμένη είσαι τώρα, σα λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια δεν μπορείς να στηριχτείς.»

Μία προσπάθεια αναγέννησης γίνεται στα 1536 από τον Manco Capac το Δεύτερο, ο οποίος, αφού πολιόρκησε το Cuzco, κατέφυγε στα βουνά της Vilcabamba, ιδρύοντας εκεί το Machu Picchu, τη χαμένη πόλη των Ίνκας, που τετρακόσια χρόνια αργότερα θα ανακάλυπτε ο Hiram Bingham για λογαριασμό της Αμερικανικής National Geographic Society.

Αυτά κι άλλα πολλά διαβάζουμε στα «Βασιλικά Σχόλια» του Inca Garcilaso de la Vega, στα 1610.

Ο José Gabriel Tupac Amaru ο Δεύτερος ξεσηκώνει επανάσταση στα 1780, και δίνει έμπνευση στους σημερινούς αντάρτες tupamarus.

Στα 1824, μετά τη μάχη του Ayacucho που εξασφάλισε την ανεξαρτησία του Περού, ο Simón Bolívar, στην απελευθερωτική του προσπάθεια, πλήττει την ύπαρξη των ιθαγενών κοινοτήτων, καταργώντας την κοινοτική ιδιοκτησία κι επιβάλλοντάς τους βαριά φορολογία.

Το Σύνταγμα του 1919 παραχωρεί νομική υπόσταση στους ιθαγενείς του Περού, ενώ ο βολιβιανός Πρόεδρος Paz Estensoro ευνοεί στα 1953 τους ινδιάνους.

Εν τέλει, στα 1975, ο περουβιανός Πρόεδρος Velasco Alvarado κάνει επίσημη τη γλώσσα runasimi των ιθαγενών Quechua, των απογόνων, δηλαδή, των Ίνκας.

Και στις 2 Μαρτίου του 1980, οι varayoq –οι παραδοσιακοί αρχηγοί των Quechua ανακηρύσσουν το Ollantaytambo Παγκόσμια Πρωτεύουσα του Ινδιάνικου Κόσμου και διακηρύσσουν τα δικαιώματα όλων των ιθαγενών λαών που υποφέρουν από τα δεινά τα οφειλόμενα στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, μετά από πολλούς αιώνες κυριαρχίας, εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες χωρίς να μπορέσει να φτάσει σε μία παγκόσμια κοινωνία, αρμονική και δίκαιη.

Σήμερα πια, παρ’ όλες τις επιρροές που έχει επιβάλλει ο τουρισμός, οι ιθαγενείς των Άνδεων προσπαθούν ακόμη να ζουν τηρώντας τις βασικές έννοιες του αρχαίου τους πολιτισμού.  Κυκλοφορούν ντυμένοι με τη χαρακτηριστική ruana –το γνωστό σ’ εμάς «πόντσο», άλλοτε στα χρώματα τ’ ουράνιου τόξου, κι άλλοτε σε γήινες αποχρώσεις.  Οι άνδρες, φορούν το ch’ullu –τον πλεκτό μυτερό σκούφο που καλύπτει και τ’ αφτιά -ενώ οι γυναίκες χρησιμοποιούν ένα χαρακτηριστικό «ανδρικό» καπέλο, και κουβαλούν τα μωρά τους μέσα στο p’ullu –ένα «σακίδιο» από πολύχρωμη κουβέρτα που ρίχνουν από τους ώμους στην πλάτη.  Ασχολούνται ακόμη με τη λιμναία αλιεία και την κτηνοτροφία, όπως δείχνουν και τα ανάγλυφα μοτίβα στο Tiwanaku, και διατηρούν το σύστημα αυτοδιοίκησης ayllu από την προϊνκαϊκή εποχή.  Όμως έχει φτάσει η ώρα ν’ αναπτυχθεί αυτή η περιοχή της υφηλίου.  Παρ’  όλ’ αυτά, τα κοινωνικά προβλήματα και οι δεισιδαιμονίες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες τάξεις.[6]  Οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα.  Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα εσωτερικά αγκάθια και τα κοχύλια, που λειτουργεί ως έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού.[7]

[1] Βλ.  βιβλιογραφία:

Favre, Henri:  Les Incas, Paris, Presses Universitaires de France, 1972.
Métraux, Alfred:  Les Incas, Ελλ.  Μτφρ.:  Ε.  Φαμελιάδου, Εναλλακτικές Εκδ.  1997.
Urton, Gary :  Inca Myths, British Museum Press, 1999.
Boero Rojo, Hugo:  La civilización andina, Edi. Alcegraf, Bolivia, 1991.
Reinhard, Johan:  Las líneas de Nazca, Edi.  Los Pinos, Perú, 1997.
Albarracín Jordan, Juan:  Arqueología de Tiwanaku, Fundación Bartolomé de Las Casas, Bolivia, 1999.

[2] Οι χρονολογήσεις αυτού του κειμένου, τόσο οι γεωπαλαιοντολογικές, όσο και οι αρχαιοανθρωπολογικές, αναφέρονται κατά προσέγγιση, δεδομένου ότι αυτό το βιβλίο είναι ένα ανθολόγιο ποίησης και όχι συ(γγ)ρραφή αρχαιολογικών αναλέκτων.

[3] Η αυτοκρατορία των Ίνκας συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα.  Η βασιλική θέληση έφτανε στο λαό μέσω των τοπικών αρχηγών.  Οι πιο πρωτότυπες πλευρές αυτού του πολιτισμού είναι η τριμερής διαίρεση των γαιών, τα μοναστήρια των Παρθένων του Ηλίου, οι κρατικές αποθήκες, οι στατιστικές και το οδικό δίκτυο, που αντανακλούν μία ιδιάζουσα αντίληψη για τις υποχρεώσεις των υπηκόων έναντι του ανώτατου άρχοντα, όπως και μία αξιοπρόσεκτη εφευρετικότητα για τη σωστή κατανομή του ανθρώπινου δυναμικού και των προϊόντων –αγαθά που εξασφάλιζε η ιμπεριαλιστική πολιτική τους.
Η ινκαϊκή κοινωνία δεν εφάρμοσε τη δουλοκτησία με την κοινή έννοια του όρου.
Η γη ανήκε στους θεούς, στον Ίνκα και στις κοινότητες των υπηκόων.  Η «θεϊκή υπερτροφή» των quechua, κλειδί του πανανδικού πολιτισμού, ήταν η πατάτα.  Το δημητριακό qinoa και το καλαμπόκι κατείχαν επίσης σημαντική θέση στη διατροφή τους, όπως και το παστό κρέας από προβατοκάμηλο llama και το ψάρι karachi.  Τα τρόφιμα συγκεντρώνονταν στις κρατικές αποθήκες, καταγράφονταν στα qipu –τα σχοινιά με τους κόμπους- κι επαναδιανέμονταν στο λαό, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περιοχής.
Ιδιοκτησία δεν υφίστατο, ούτε και προσωπική φορολογία, αλλά κοινοτική.  Αντί για προσωπικούς φόρους, οι υπήκοοι ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν δωρεάν τις χειρονακτικές τους υπηρεσίες.
Οι Aqllakuna –οι Παρθένες του Ηλίου, ή Επίλεκτες- ήταν όμορφα κορίτσια που διέμεναν μόνιμα κλεισμένα σε ναούς, και χρησίμευαν ως κεντήστρες ή παλλακίδες του αυτοκράτορα.  Ενίοτε δε, θυσιάζονταν στους θεούς.  Γι αυτό προετοιμάζονταν ψυχολογικά από τη νηπιακή τους ηλικία.
Χάρη στο οδικό σύστημα που ένωνε τις περιοχές του σημερινού Περού με τη Βολιβία, τη Χιλή ως τον ποταμό Mapuche, τη Βόρεια Αργεντινή, τον Ισημερινό και τη Νότιοδυτική Κολομβία, ο Ίνκα, εκτός του γεγονότος ότι πληροφορούνταν άμεσα για τις συνθήκες των υπηκόων του, απολάμβανε επίσης καθημερινά φρέσκο ψάρι από το μακρινό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο του έφερναν αυθημερόν οι chaski, δηλ.  οι σκυταλοδρόμοι που επάνδρωναν το αρχαϊκό ταχυδρομείο του βασιλείου.
Ο Ίνκα είχε, βέβαια, την υποχρέωση να διατηρεί τις κρατικές αποθήκες γεμάτες με τρόφιμα και πολεμοφόδια, έτσι ώστε το βασίλειο να μην ετίθετο ποτέ σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.  Λέγεται, μάλιστα, ότι οι υπήκοοι είχαν το δικαίωμα να θανατώσουν τον Ίνκα, παρ’ όλο ότι το λάτρευαν σα θεό, σε περίπτωση που δε θα τηρούσε τις υποχρεώσεις του και θα έθετε το λαό σε κίνδυνο.  Όμως αυτό δεν συνέβη ποτέ.  Βέβαια, οι «βυζαντινές» ίντριγκες κυριαρχούσαν στο βασίλειο, και σ’ αυτές οφείλεται εν μέρει και η ευκολία με την οποίαν οι Ισπανοί κατόρθωσαν να κατακτήσουν το Tawantinsuyo.

[4] Ο σημαντικότερος κοινωνικός πυρήνας των λαών της κεντρικής οροσειράς των Άνδεων ήταν, κι εξακολουθεί να είναι το ayllu, δηλαδή η φυλή, η γενεαλογία, η οικογένεια, το σπιτικό, το σύνολο των ανθρώπων που προέρχονται από μία κοινή ρίζα και οργανώνονται έχοντας έναν αρχηγό kuraka, που δεν είναι άλλος από το γηραιότερο της οικογένειας.  Ο πρωτότοκος γιος του δεν κληρονομεί το ayllu.  Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να δημιουργήσει ένα νέο.
O Henri Favre, του Institut des Hautes Études de l’ Amérique Latine του Παρισιού, βέβαια, διαφωνεί ως προς την ανώτατη μορφή της κοινωνικής οργάνωσης:  διατείνεται ότι το ayllu δεν αποτελούσε παρά μόνο το στοιχείο, με βάση το οποίο χτιζόταν η κοινωνία των Άνδεων.  Ήδη από τα τέλη του 19ου αι., οι επιστήμονες σκέπτονταν ότι η διάρθρωση της ινκαϊκής κοινωνίας εμφάνιζε κατά πάσα πιθανότητα πολύ λιγότερες αναλογίες με εκείνες  της αρχαϊκής και μεσαιωνικής Ευρώπης, και περισσότερες με τις σύγχρονες κοινωνίες της Αφρικής και της Ωκεανίας.  Άλλωστε, κι ο Dr.  Andreas Lommel, πρώην Διευθυντής του Εθνολογικού Μουσείου του Μονάχου υποστηρίζει ότι για να κατανοήσουμε τους λαούς της αρχαιότητας, θα πρέπει να μελετήσουμε τους σύγχρονους ιθαγενείς.
Ορισμένοι μελετητές, όπως ο Bautista Saavedra, πιστεύουν πως ήδη πριν από την εποχή των Ίνκας (13ος αι.  μ.  Χ.), το ayllu στηρίχθηκε σε θρησκευτικές βάσεις που ένωναν τα μέλη της κοινωνίας.  Οι οικογένειες αυτές είχαν τους δικούς τους θεούς-προστάτες, που ανήκαν στο κοινό Πάνθεον, κάτι ανάλογο δηλαδή, με τα ονόματα που προσδίδονται στην Παναγία.  Ο Inca Garcilaso de la Vega ανέφερε ότι πολλοί ιθαγενείς λαοί του υψιπέδου των Άνδεων πίστευαν πως προέρχονταν από διάφορα ιερά ζώα, όπως τον κόνδορα, το πούμα, το φίδι, κ.ά.  Από την εποχή της ισπανικής κατάκτησης (16ος αι.), τα ayllu δέχτηκαν τη χριστιανική θρησκεία, διατηρώντας συγχρόνως τους μύθους, τις παραδόσεις και τους άγραφους νόμους τους.  Σήμερα είναι δυσπρόσιτα μέρη για τους ξένους, αλλά συγχρόνως ασφαλή.  Σ’  αυτές τις μικρές κοινότητες δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου εγκληματικότητα.  Ένας από τους άγραφους νόμους ορίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας κλέψει, τότε πρέπει να θανατωθεί από τα υπόλοιπα μέλη της.
Η γεωπολιτική κατανομή των ayllu σε άνω (hanaq) και κάτω (hurin), συνετέλεσε στη διχόνοια που μαστίζει ακόμη και σήμερα τα ινδιάνικα χωριά.  Αυτήν την κατάσταση εκμεταλλεύονται κατά καιρούς οι σύγχρονοι πολιτικοί ηγέτες των χωρών των Άνδεων –σαν συνεχιστές της ισπανικής αποικιοκρατίας- για να κρατούν τις ιθαγενείς κοινότητες σε καθεστώς καταπίεσης.  (διαίρει και βασίλευε!…)
Σε περιοχές όπου το νερό είναι σπάνιο, τα ayllu συγκεντρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο και σχηματίζουν markas, δηλαδή μικρά χωριά, διατηρώντας όμως άθικτα τα οικογενειακά τους έθιμα και τις παραδόσεις μέσα σε κάθε ayllu ξεχωριστά.
Οι ιθαγενείς Αmara ονομάζουν αυτό το διοικητικό σύστημα hatta, που σημαίνει:  σπόρος φυτών, ζώων και ανθρώπων, σπέρμα, οικογένεια, κάστα.  Αυτό ήταν στην αρχαιότητα το μόριο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι πόλεις, όπως το Tiwanaku.  Ακόμη και σήμερα, τα ayllu έχουν στην κατοχή τους τη γύρω καλλιεργήσιμη γη, για την οποία δεν πληρώνουν φόρο στο σύγχρονο κράτος.  (Άλλωστε, μεγάλος αριθμός ιθαγενών δε διαθέτει Δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας, και ούτε βέβαια τα δικαιώματα της αγοραπωλησίας, της υγείας, της παιδείας και της συμμετοχής στις διοικητικές διαδικασίες που αυτό παρέχει στους πολίτες.  Πρόκειται για μία υποκριτική μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά καιρούς από διάφορες σύγχρονες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, με την οποία διατείνονται ότι υποστηρίζουν την αυτονομία των ιθαγενών κοινοτήτων, όμως, στην πραγματικότητα, κρατούν τους ινδιάνους σε απομόνωση από την σύγχρονη πραγματικότητα.).  Οι κάτοικοι των ayllus δεν ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την υπηκοότητα της χώρας στην οποία κατοικούν, και είναι –σε γενικές γραμμές- αδιάβλητοι ως προς τις επιρροές του δυτικού πολιτισμού.  Τα πράγματα, βέβαια, συνεχώς αλλάζουν.
(Στοιχεία από το άρθρο:  Τιγουανάκο, ο προϊνκαϊκός πολιτισμός της λίμνης Τιτικάκα, Η.  Ταμπουράκης, Αρ.  Μητρ.  Κ.Π.Ι.:  4731 / 1996.)

[5] Σε αυτό το ανθολόγιο θα ακολουθήσουμε την ορθογραφία της γλώσσας quechua / runasimi που είχε προτείνει στα 1950 ο Demetrio Tupac Yupanqui, και επισημοποιήθηκε με την υπουργική απόφαση 4023-75-ED, στη Λίμα του Περού, στις 23/10/1975.  Διευκρινίζουμε μόνο, για αποφυγή σύγχυσης, ότι ο ουρανικός φθόγγος h, που προφέρεται σαν ουρανικό χ, (ισχυρότερο του ελληνικού, που μάλλον πλησιάζει στον ήχο το ανάλογο αραβικό), διακρίνεται από το q, που προφέρεται σαν βαθύ λαρυγγικό κ, (ανάλογο του αραβικού qaf).  Επίσης, για λόγους ευφωνίας, διακρίνουμε το ανοιχτό ο από το κλειστό u.

[6] Για περισσότερα στοιχεία, βλ.:  Ταμπουράκης, Ηλίας:  Τελετές μαγείας στη σύγχρονη Λατινική Αμερική, Εκδ.  Περίπλους, Αθήνα, 1999.

[7] Στοιχεία από:  Ταμπουράκης, Ηλίας: Ημερολόγια ταξιδιών σε φύλλα μπανανιάς (μυθιστόρημα), Εκδ. Ροές, Αθήνα, 2007.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΣΗς ΤΩΝ ΙΝΚΑΣ, ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
ΗΛΙΑΣ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΕΣ, ΑΘΗΝΑ, 2007

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΙΝΚΑΣ

Εισαγωγή – μετάφραση: Ηλίας Ταμπουράκης

Εκδόσεις Ροές

«Θλιμμένη είσαι τώρα,
Σαν λουλούδι μαραμένο,
Που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια
Δεν μπορείς να στηριχτείς.»

Οι Ίνκας και η ποίηση.  Μια φυλή κι ένας ολόκληρος πολιτισμός.  Ένας πολιτισμός που χάθηκε και μια φυλή που εξοντώθηκε στο όνομα της κατάκτησης του Νέου Κόσμου και της αποκάλυψης του αληθινού Θεού στους ιθαγενείς.  Το σπαθί και ο σταυρός ήταν τα βασικά μέσα για την κατάκτηση των ιθαγενών από τους Ισπανούς.  Οι κονκισταδόρες τους υποδούλωναν με το σπαθί κι οι καθολικοί παπάδες τους κυριαρχούσαν ιδεολογικά με τον σταυρό.
Ας μιλήσουμε όμως περισσότερο γι’ αυτό το βιβλίο, γι’ αυτό το υπέροχο βιβλίο!
Μέσα στις σελίδες του αποτυπώνεται ένα μεγάλο μέρος του πολιτισμού των Ίνκας, αυτού του μεγάλου πολιτισμού, που προσπαθούμε να τον διασώσουμε, όπως κι όσο μπορούμε.  Και βέβαια, η διάσωσή του αφορά και την ποίηση του λαού αυτού, που φτάνει στις μέρες μας βασικά μέσω της προφορικής παράδοσης.
Το βιβλίο χωρίζει την ποίηση των Ίνκας σε διάφορες περιόδους.  Προαποικιακή, αποικιακή και δημοκρατική περίοδο, μέχρι την σημερινή εποχή.  Η ποίηση της προαποικιακής και της αποικιακής περιόδου είναι κυρίως λαϊκή ποίηση ενώ στη δημοκρατική και σύγχρονη εποχή έχουμε επώνυμους ποιητές και ποιήτριες.
Τα ποιήματα είναι γραμμένα τόσο στη γλώσσα των Ίνκας όσο και στα ελληνικά και στο οπισθόφυλλο μπορείτε να βρείτε ένα CD και ν’ απολαύσετε την υπέροχη μουσική και τα παραδοσιακά τραγούδια των Ίνκας.
Εξαιρετικά όλα τα ποιήματα!  Στην προαποικιακή περίοδο επικρατούν τρυφερές ερωτικές μπαλάντες και κατανυκτικοί θρησκευτικοί ύμνοι.  Στην αποικιακή περίοδο επικρατούν τα θλιμμένα ποιήματα της υποδούλωσης, της κατοχής και της απώλειας ανθρώπων κι εδαφών.  Και τέλος, στα σύγχρονα ποιήματα επώνυμων ποιητών έχουμε το ιδιαίτερο ύφος του κάθε ανθρώπου που γράφει μεταφέροντας όμως και τα στοιχεία του πολιτισμού του.
Η ποίηση των Ίνκας, μια ποίηση που έρχεται από τα βάθη των αιώνων.  Σας αφήνω να την ανακαλύψετε.
                                                                                                                                                        [Ρούλα Σκούταρη]

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085

Το Αλφάβητο των Ίνκας

File0019

(Φωτο.: Ηλίας Ταμπουράκης, Arequipa, Perú)

Qhechua runasimi σημαίνει: “Το στόμα (γλώσσα) των ανθρώπων που καλλιεργούν τη γη σε μεγάλο υψόμετρο”. Πρόκειται για την προφορική γλώσσα των Ίνκας, η οποία, μετά την ισπανική κατάκτηση του 16ου. αι. μ.Χ., έχει καταγραφεί με το εξής λατινικό αλφάβητο: 

A, CH, CH’, CHH, E, H, I, K, K’, KH, L, LL, M, N, Ñ, O, P, P’, PH, Q, Q’, QH, R, S, SH, T, T’, TH, U, W, Y.

Η γλώσσα χαρακτηρίζεται κυρίως από ουρανικούς και λαρυγγικούς ήχους. 

Τα γράμματα που ακολουθούνται από απόστροφο ή από H, αντιστοιχούν σε φθόγγους με διαβαθμισμένη παύση του λάρυγγα και ελαφρά προφορά του φθόγγου Χ. (Βλ. youtube videos 1 & 2 στο τέλος αυτής της παραγράφου.)

Τα γράμματα CH, CH’, CHH προφέρονται σαν το αγγλικό child, ή το ισπανικό charla.

Το διπλό LL έχει τον ήχο του ΛΙ, στη λέξη “λιώνω”.

Το Ñ έχει τον ήχο του ΝΙ στη λέξη “χιόνια”.

Το Ο προφέρεται κλειστό, σχεδόν σαν U. (Ανάλογο του αιολικού Ο της Λέσβου).

Διάφορες εκδόσεις σε τοπικές διαλέκτους έχουν υιοθετήσει και τα γράμματα: B, C, D, G, J, X, ενώ τα 2 τελευταία έχουν την προφορά του ελληνικού Χ στη λέξη “χαρά”.

Η Κέτσουα / Ρουνασίμι είναι κυρίως παροξύτονη γλώσσα.

Κατά τη διάρκεια της Αυτοκρατορίας των Ίνκας (13ος-16ος αι. μ.Χ.), η γλώσσα αυτή αποτελούσε το κοινό μέσον συνεννόησης σε περιοχές του σημερινού Περού και της Βολιβίας, του Ισημερινού, της βόρειας Χιλής & Αργεντινής και της νοτιοδυτικής Κολομβίας. Σήμερα μιλιέται στις ίδιες χώρες, από περίπου 7.000.000 αυτόχθονες.

Χωρίζεται σε 4 διαλέκτους:
Quechua I Ancash, η οποία μιλιέται στη Λίμα του Περού (βλ. ταινία La teta asustada).
Quechua II-A Yungay, που χρησιμοποιείται στην Cajamarca του Περού.
Quechua II-B, του Ισημερινού.
Quechua II-C Ayacucho, από την ομώνυμη πόλη του Περού, η οποία αποτελεί και την καθαρή μορφή της γλώσσας των Ίνκας, και εξακολουθεί να υπάρχει (με ισπανικές επιρροές) στο Cuzco του Περού, στο Santiago del Estero της Αργεντινής, και σε περιοχές της Βολιβίας, όπως το Potosí, to Oruro και η Cochabamba.

Τα λεξικά (Κέτσουα-Ελληνικά-Ισπανικά) που προτείνονται για την παρακολούθηση των 30 μαθημάτων αυτής της ιστοσελίδας, είναι τα εξής:
http://el.glosbe.com/el/qu/
http://webs.satlink.com/usuarios/r/rory/vocabu.htm

https://youtu.be/6AjTi4q_kIo

https://youtu.be/eQRvcBq3XMc

7602638_orig

Οι Ινκας μας δείχνουν τα ποιήματά τους

Από την Σταυρούλα Γ. Τσούπρου, Πέμπτη 23 Δεκεμβρίου 2010


Ανθολογία ποίησης των Ινκας, Eισαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις, εκτεταμένα σχόλια: Ηλίας Ταμπουράκης,
εκδόσεις Ροές, σειρά: Ποιητές του κόσμου
(συνοδεύεται από CD με παραδοσιακά τραγούδια των Ανδεων)

«Με συγκινεί πάντα το πώς βλέπουν τον κόσμο οι γηγενείς πληθυσμοί της Λατινικής Αμερικής. Οπως οι φυλές του Αμαζονίου ή οι Κέτσουα και οι Αϊμάρα στις Ανδεις. Στην κοσμοθεωρία τους βλέπεις τη βαθιά σοφία αρχαίων λαών, που συνέδεσαν την ύπαρξή τους με την ύπαρξη του φυσικού τους περιβάλλοντος και το κοινό καλό… Που μέχρι πρότινος δεν γνώριζαν το χρήμα, τη λέξη “φτωχός” και “κέρδος προσωπικό μου”»: αυτά δήλωνε σε μια συνέντευξή του ο Γιώργος Αυγερόπουλος, ο cinema activist δημιουργός (μαζί, βεβαίως, με τους συνεργάτες του) των ντοκιμαντέρ τού Εξάντα, τα οποία έχουν «σαρώσει» τα διεθνή βραβεία. Και είναι, φυσικά, αναμενόμενο τα παραπάνω να διαλέγονται με όσα καταθέτει στον «Πρόλογό» του ο μεταφραστής τού ανά χείρας τόμου, δραστήριος συγγραφέας και ταξιδευτής Ηλίας Ταμπουράκης: «Καμιά φορά, συμβαίνει να μη μας φαίνεται πια αρκετά εύφορη για τον ψυχισμό και τη νοοτροπία που μεταφέρει το DNA μας η γη στην οποία έχουμε γεννηθεί. Ετσι, μπορεί να ερωτευτούμε κάποια άλλη γη, μια γη πλούσια και μακρινή στον χώρο και τον χρόνο, μια γη στην οποία θα ήταν ανέφικτο να κατοικήσουμε για πάντα. Ομως, συνεχίζουμε στη σκέψη μας να ζούμε πάντα κοντά της, όπως συμβαίνει και με τους εμποδισμένους έρωτες, μαθαίνοντας τη γλώσσα της και προσεγγίζοντας τη σκέψη της μέσα από την ποίηση και τη μουσική της». Βάζοντας, λοιπόν, άμεσα σε εφαρμογή όσα προϋπέθεταν την ποθητή προσέγγιση, ο Ηλίας Ταμπουράκης κατέληξε να μπορεί να μας προσφέρει, μεταξύ άλλων, και τα παρόντα περίπου 50 ποιήματα, συγκεντρωμένα από προφορικές και γραπτές πηγές των ιθαγενών, τους οποίους συνάντησε στα ταξίδια του στις Ανδεις. Εξηγεί πως τα περισσότερα μεταφράστηκαν (και εμείς τον ζηλεύουμε γι’ αυτό το προνόμιό του, το οποίο αναμφίβολα κατέκτησε με κόπο αλλά και αληθινή χαρά) από τη γλώσσα runasimi των Quechua (Ινκας), ενώ τα ποιήματα στη γλώσσα jaqaru των Aymara μεταφράστηκαν με τη βοήθεια ιθαγενών Quechua. Αλλά το μαγικό (ή μαγεμένο;) αυτό βιβλίο δεν περιλαμβάνει μόνο τα ποιήματα.

Ο Ταμπουράκης ξεκινά με μια Εισαγωγή, όπου, κατ’ αρχάς, κάνει μια «Ανθρωπογεωγραφική αναδρομή στον πολιτισμό των Ανδεων», στηριγμένη στην αντίστοιχη βιβλιογραφία. Ετσι πληροφορούμαστε, μεταξύ άλλων, τόσο σχετικά με την, άγνωστη σε πολλούς, ασιατική και μαλαιοπολυνησιακή ρίζα των κατοίκων των Ανδεων όσο και σχετικά με τη συγκεχυμένη σημερινή πολιτισμική ταυτότητα γενικότερα των Λατινοαμερικανών: «ιθαγενείς απόγονοι των Ινκας στο Περού, των Aymara στη Βολιβία, των Αζτέκων στο Μεξικό, των Μάγιας στη Γουατεμάλα και το Μεξικό, των Γουαρανί στην Παραγουάη και άλλων τριών χιλιάδων φυλών, σε μια Βαβέλ γλωσσών, διαλέκτων και ιδιωμάτων». Ο συντάκτης της Εισαγωγής προχωρεί, μέσω και των εκτενών Σημειώσεών του, και σε μια κοινωνιολογική και πολιτισμική περιγραφή, ειδικότερα της αυτοκρατορίας των Ινκας, η οποία συνδύαζε τον απόλυτο δεσποτισμό με την ανεκτικότητα, διαμορφώνοντας παράλληλα ένα είδος αρχετυπικής παγκοσμιοποίησης. Ιδιαίτερη εντύπωση κάνει και η μέθοδος καταγραφής της προφορικής τους γλώσσας με qipu – συστήματα κόμπων διαφόρων ειδών σε σχοινιά ποικίλων μεγεθών και χρωμάτων. Η αναδρομή φτάνει μέχρι τη σημερινή εποχή, περνώντας μέσα από εμφύλιες διενέξεις, κατακτήσεις και προσπάθειες αναγέννησης (δυστυχώς, το «καλό» κάποιων δεν είναι και «καλό» για όλους – έτσι, για παράδειγμα, η απελευθερωτική προσπάθεια του Simόn Bolίvar κατέφερε πλήγμα στις ιθαγενείς κοινότητες), για να βρει τους ιθαγενείς των Ανδεων, παρά τη διαβρωτική επίδραση του τουρισμού, να προσπαθούν να ζήσουν τηρώντας τις βασικές αρχές του αρχαίου πολιτισμού τους. Στη συνέχεια, γίνεται μια αναλυτική περιγραφή της «γλώσσας runasimi των Quechua (Ινκας)», περιγραφή η οποία λαμβάνει, σε ορισμένα σημεία, συγκριτολογικές (αυτή η οπτική χαρακτηρίζει γενικότερα το συγκεκριμένο βιβλίο) αλλά και φιλοσοφικές διαστάσεις (θαυμάζουμε τις γνώσεις του Ηλία Ταμπουράκη, ο οποίος, σύμφωνα με το σύντομο βιογραφικό του, γεννημένος το 1965, έχει προλάβει να διδάξει στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ, να συνεργαστεί, μεταξύ άλλων, με το διπλωματικό σώμα ως μεταφραστής και να ταξιδέψει σε 68 -ο αριθμός τώρα μπορεί να έχει αυξηθεί- χώρες του κόσμου, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας μουσικά ακούσματα και παράξενα αντικείμενα). Η Εισαγωγή κλείνει με τις αναφορές, αφ’ ενός, στην «προφορική λογοτεχνία των Ανδεων» (εδώ ο Ηλίας Ταμπουράκης συμπληρώνει τις σχετικές πληροφορίες με στοιχεία από το άλλο βιβλίο του στις ίδιες εκδόσεις, Ημερολόγια ταξιδιών σε φύλλα μπανανιάς) και, αφ’ ετέρου, στην «Ποίηση και Πεζογραφία των Ανδεων στην ισπανική και μιγαδική γλώσσα»· σε οτιδήποτε καταγράφει ο Ταμπουράκης συνδυάζει τις πλούσιες γνώσεις του με τις επίσης πλούσιες προσωπικές εμπειρίες του.

Ακολουθούν τρία μεγάλα κεφάλαια, τιτλοφορούμενα κατά σειράν: «Προαποικιακή ποίηση (1200-1533 μ.Χ.)», «Ποίηση της αποικιακής περιόδου και της ανεξαρτησίας (1533-1824)» και «Ποίηση από τη Δημοκρατική περίοδο (ΧΙΧ αι.) μέχρι σήμερα». Κάθε κεφάλαιο χωρίζεται εσωτερικά σε δύο ενότητες, όπου παρατίθενται χωριστά (αφού προηγηθεί σχετική εισαγωγή), και πάντα και στο «πρωτότυπο» και σε μετάφραση, τα αντίστοιχα ποιήματα των Aymara (των οποίων η ποίηση σε μεγάλο ποσοστό «κατεπνίγη» με την επιβολή της Αυτοκρατορίας των Ινκας) και τα ποιήματα των Ινκας. Τα ίδια τα ποιήματα υπομνηματίζονται από τον μεταφραστή, ο οποίος ενσωματώνει αυτόν τον υπομνηματισμό στις υπόλοιπες Σημειώσεις του, αφήνοντάς μας γι’ άλλη μια φορά άφωνους, αφού φαίνεται να μπορεί ο ίδιος να μεταφράζει, προκειμένου να μας δώσει τις πληροφορίες που θέλει, ακόμα και από τα ιαπωνικά! Στις Σημειώσεις, όπως και σε άλλα σημεία του βιβλίου, δίνονται, επιπλέον, λεπτομερή στοιχεία για τη μουσική και τα μουσικά όργανα των κατοίκων των Ανδεων, με τα τελευταία να επιβιώνουν απαράλλαχτα από την αρχαιότητα. Τέλος, τις σελίδες της Ανθολογίας στολίζουν γεωμετρικά σχέδια και παραστάσεις βασισμένα στις διακοσμήσεις που εμφανίζονται στα κτήρια των Ανδεων και στα κεραμικά σκεύη των Ινκας, των Aymara και του πολιτισμού τής Nazca του νότιου Περού.

Ο Ηλίας Ταμπουράκης, ο μόνος Ελληνας που γνωρίζει τη γλώσσα κέτσουα, φέρνει κοντά μας τον πολιτισμό των Ινκας [με τρόπο, βέβαια, πολύ διαφορετικό από εκείνον με τον οποίο είχε πλησιάσει τους ιθαγενείς, πολύ παλαιότερα, ένας άλλος Ελληνας, ο Πέτρος ο εκ Χάνδακος (Pedro de Candίa), το 1533, σύμμαχος τότε του Francisco Pizarro – αν και ο Μανώλης Γιαλουράκης, στην Κρήτη του, αποδίδει, τελικά, και κάποια «ευγενικά» κίνητρα στον συμπατριώτη του], προσπαθώντας να μας μεταδώσει κάτι, έστω, από την πνευματικότητα, την υψηλή αισθητική και την ευαισθησία της ποίησής τους. Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το μήνυμά της -ο άχρονος Χρόνος, η επαφή με τη Φύση, ο έρωτας, η ειρήνη είναι, εξάλλου, θέματα διαχρονικά-, το δύσκολο είναι να το ενστερνιστούμε, τουλάχιστον στο σύνολό του. Ο «δυτικός» άνθρωπος καταδιώκεται από την κατάρα τού πολιτισμού του και στο όνομα της ίδιας αυτής κατάρας θυσιάζονται και όσοι έρχονται σε επαφή, βίαιη ή και ειρηνική (τουριστική), μαζί του.

Ο Dr. Andreas Lommel, πρώην διευθυντής του Εθνολογικού Μουσείου του Μονάχου, υποστηρίζει, όπως μας επισημαίνει ο Ηλίας Ταμπουράκης, ότι, για να κατανοήσουμε τους λαούς της αρχαιότητας, θα πρέπει να μελετήσουμε τους σύγχρονους ιθαγενείς. Αλλά στην προοπτική αυτής της «μελέτης» πάντα ενυπάρχει μια τρομακτική απειλή, η ίδια που επικρέμαται, παρ’ όλα τα πιθανά οφέλη, όταν γυρίζονται ντοκιμαντέρ, όπως αυτά της Σειράς Λησμονημένες φωνές. Μήπως θα ήταν ορθότερο να άφηνε η καταστροφική «Δύση», ακόμα και οι επιστήμονές της, τους λησμονημένους στην ησυχία τους; Από την άλλη, αν αυτό είναι το ορθότερο, όντως τότε μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι η «Δύση» δεν θα το πράξει. *

Θλιμμένη είσαι τώρα,
σαν λουλούδι μαραμένο,
που ούτε στις ίδιες σου τις ρίζες πια
δεν μπορείς να στηριχτείς.

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από τις γλώσσες & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346 & 6939777085