Ταξίδι στις γλώσσες μέσα από τη μουσική…

         Γλώσσα σημαίνει μουσική. Και μουσική είναι η ονειροπόληση των πολιτισμών, όπως εκείνου των Ίνκας, που ψέλνει η πεντατονική “zampoña” με μόνη συντροφιά τον άνεμο στο Alto Perú.

          Ας ξεκινήσουμε αυτό το ταξίδι στα μουσικά μονοπάτια των γλωσσών & των πολιτισμών, με το τραγούδι Surimaná, των Kjarkas, από τη Βολιβία, όπου οι νέοι, τουλάχιστον όσοι δεν είναι καθαρόαιμοι ιθαγενείς, έχουν βγάλει το πόντσο, προτιμούν να μορφώνονται και ακολουθούν σύγχρονα επαγγέλματα. 

https://hojarascamusicandina.wordpress.com/instrumentos/   http://instrumentosandinos2015.blogspot.gr/

         Ευτυχώς, πάντως, δεν ακούν μόνο σύγχρονη μουσική, αλλά και την παραδοσιακή με τα μικτά ινδιάνικα και ισπανικά στοιχεία.  Αυτή η μουσική ερμηνεύεται κυρίως με πνευστά όργανα, όπως η zampoña -η γνωστή στον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό σύριγγα του Πάνα, (σε διάφορα μεγέθη:  sicu, zanka, toyo), που μιμείται τον άνεμο στις Άνδεις και οι φλογέρες pinkillo, pututu (από κοχύλι), pirutu (από πηλό), tarka (αερόφωνο από ξύλο) και qena, από κόκαλο κόνδορα ή καλάμι.  Άλλα μουσικά όργανα είναι έγχορδα, όπως το charango –ένα είδος κιθάρας φτιαγμένης από το κέλυφος του αρμαδίλλιο, που πρωτοεμφανίστηκε στην περίοδο της ισπανικής αποικιοκρατίας κι ήταν απαγορευμένο λόγω της μελωδικότητάς του που ξεσήκωνε επαναστάσεις, αλλά και από ορισμένα περίεργα κρουστά όργανα συνοδείας, όπως το kchullu-kchullu, που αποτελείται από οπλές της προβατοκαμήλου llama και το kchalla-kchalla -τον κάκτο με τα εσωτερικά αγκάθια και τα κοχύλια, που λειτουργεί ως έγχορδο και μιμείται τον ήχο της βροχής που πέφτει στη λίμνη.  Άλλα όργανα συνοδείας είναι τα τύμπανα tinya (μικρό) και wánkar (μεγάλο).  Μέσα από τους λυρικούς στίχους αυτών των μελοποιημένων ποιημάτων, εκφράζεται η δύναμη του ανθρώπου που δαμάζει τη σκληρή φύση των βουνών, αλλά και η θλίψη του για την καταστροφή του ντόπιου πολιτισμού. (Στη συνέχεια, δείτε τους δίγλωσσους στίχους του επόμενου τραγουδιού στη γλώσσα quechua & στα ισπανικά.) 

         Waqay putipi saqerparerqani. / Ama ripuychu; waqaspani war(a)ka. / Sapa  paqarin yuyarispa kani. / Yuyarispataq sonqoypis waqani. / ¡Ay, ya no quiero saber de tu olvido! / ¡Ay, no quisiera saber de tu olvido! / ¿Acaso piensas que no estoy contigo? / ¡Deja tu orgullo y ándate conmigo! / Quiero tenerte siempre aquí a mi lado. / ¡No dejes nunca que tu amor me falte! / Porque sin ti vivir no podría. / ¡Regresa a mí, flor del alma mía!

         Στο Μεξικό, τώρα, μ’ ένα τραγούδι της Graciana Silva, που μιλάει για τη μαγεία… Στη Λατινική Αμερική, οι μνήμες της θρησκείας έχουν πάρει δύο δρόμους: το μυθολογικό στα βιβλία των Ευρωπαίων, και το μαγικό στις καθημερινές γειτονιές της. Κι αυτό συμβαίνει γιατί η μοίρα των θρησκειών του Κόσμου είναι κοινή: μετά από πολέμους ή μεγάλες φυσικές καταστροφές, κάθε δόγμα, αφού διαρραγεί ο κοινωνικός ιστός που το εμπεριέχει ως συστατικό του, μετατρέπεται σε μύθο, ο οποίος, με τη σειρά του, πλάθεται με τα στοιχεία της λαϊκής υπερβολής των τοπικών ηρώων, και γίνεται θρύλος, βασισμένος στην πραγματικότητα· με την πάροδο του χρόνου, κι όταν οι πληγές επουλωθούν κι η κοινωνία γνωρίσει νέους δρόμους, ο θρύλος μεταμφιέζεται σε μάγισσα –θεραπαινίδα των φτωχών και των πτωχῶν τῷ πνεύματι. (La Bruja-Η Μάγισσα. Δείτε τους στίχους & παρατηρήστε την επαναληπτικότητα, που χαρακτηρίζει και την καθημερινή, προφορική, λαϊκή ομιλία): 

         ¡Ay, que bonito es volar a las doce de la noche, / a las doce de la noche, ay! que bonito es volar, ay mamá! / Subir y dejarse caer en los brazos de una dama, / en los brazos de una dama y hasta quisiera llorar ¡ay mamá! / Me agarra la bruja, me lleva a su casa, / me vuelve maceta y una calabaza, / me agarra la bruja y me lleva al cerrito, / me vuelve maceta y un calabacito, / ¡Que diga y que diga y dígame usted, / ¿cuántas criaturitas se ha chupado usted? / Ninguna, ninguna, ninguna, no sé  / y no ando en pretensiones de quererla a usted. / Ahora, sí, maldita Bruja,  ya te chupastes a mi hijo, / ya te chupastes a mi hijo, / ahora si maldita bruja, / ¡Ay Mama! / Ahora le vas a chupar / a mi marido el ombligo […] (Οι παραδοσιακοί στίχοι ποικίλουν.)

         Είναι ο πληθωρικός μεσογειακός λυρισμός που ταξιδεύει από την Ιταλία ως την Αργεντινή απλώνει τ’  ασημένια φύλλα του απ’ τα παραδοσιακά παντελόνια των “Mariachis του Garibaldi”, στο Μεξικό, ως το Buenos Aires, και μεταμφιέζεται σε λυγμό του tango, που μιλά για τα βίτσια του λιμανιού. Για έρωτες κοινούς των δρόμων και των σαλονιών. Το tango εξελίσσεται και παίρνει μορφές κοινωνικές ακόμη και σύγχρονες και γίνεται nuevo tango… Οι στίχοι του Querer εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του ακόλουθου video:

         Αναζητώντας τη λέξη “χορεύω” στο λεξικό, διαβάζουμε την ερμηνεία “κινούμαι στο ρυθμό της μουσικής.” Αυτή η φιλολογική ετυμολογία ξεθωριάζει τη στιγμή που ηχεί η τόσο ανθρώπινα ζεστή έκφραση που μας κάνει να σκεφτόμαστε ότι “χορεύω”, απλά σημαίνει “επικοινωνώ σ΄ ένα άγραφο γλωσσικό ιδίωμα”.

         Η Cumbia, ο παναμερικανικός χορός, που προέρχεται από την Κολομβία, έχει τριπλές ρίζες: ινδιάνικες, από τους Kogui της οροσειράς Santa Marta, ισπανικές & αφρικάνικες, που ταξίδεψαν στα σκλαβοκάραβα… Στη Δυτική Αφρική, αυτός ο ρυθμός των 2/4 ακούγεται στις κηδείες, ως επίκληση των πνευμάτων από το Υπερπέραν, αλλά στην Κολομβία γιορτάζουν με αυτόν τους γάμους! Πρόκειται για την tristalegría -τη χαρμολύπη- που χαρακτηρίζει τη λατινοαμερικάνικη  νοοτροπία… Στο επόμενο video, δείτε μία από τις πιο παλιές ερμηνείες της cumbia sampuesana, από μία κλασική ταινία του λατινοαμερικανικού κιν/φου (χωρίς στίχους):

         Η Κούβα διατηρεί έντονα το αφρικανικό στοιχείο στις τελετές και στη μουσική της. Δείτε στους παρακάτω στίχους του τραγουδιού Elegba Eleguá της Celina González το υβριδικό ιδίωμα της Καραϊβικής, με τη λανθασμένη αφομοίωση της ισπανικής γραμματικής:

         Yo soy el hijo de Eleguá / yo soy el hijo de Ogún / yo soy el negrito guapo / chambelé / que rompo piedra con los pies. / Me llaman el rompe-monte, / me dicen el invasor, / yo soy el negrito bueno, / el hijo del Salvador, yo trabaja con ito onobba cunu, / sarayeyé onobba cunu / que yo vence lo malo onobba cunu, / yo trabajo en candela onobba cunu, aago Oyum Eleguá, oyum Ochosi, / Oyum Ongún, Laroye…

Και στην Παραγουάη, η μουσική είναι δίγλωσση: ισπανική & ινδιάνικη guaraní και χρησιμοποιεί ως όχημα τον «όμορφο πρωτογενή λόγο» -ή αλλιώς: ñe’e porã tenondé (νιέ’ε ποράν τενονντέ) Το μουσικό κομμάτι που ακολουθεί ερμηνεύεται στη jo porá (γιὀ πορἀ), την  υβριδική γλώσσα της Παραγουάης, με κυρίαρχο στοιχείο τη γουαρανί και βοηθητικό την ισπανική. Ο τίτλος Che esparanza poraite σημαίνει: “Για την ελπίδα μου θα σου μιλήσω”. Η λέξη che (σε), στη γουαρανική αποτελεί προσωπική και κτητική αντωνυμία και σημαίνει: εγώ / δικός, -ή, -ό μου. Από αυτήν τη λέξη προέρχεται το προσωνύμιο Che του Αργεντίνο-Κουβανού πολιτικού, συγγραφέα και γιατρού Ερνέστο Γκεβάρα (Ernesto Guevara) [Αργεντινή, 1928 – Βoλιβία, 1967], που στην καθημερινή λαϊκή ισπανική χρησιμοποιείται πολύ συχνά ως: δικέ μου, φίλε, ρε. Παρατηρήστε τη μελωδικότητα στο άκουσμα της γλώσσας, σε συνδυασμό με την ισπανική άρπα, που έχει ενταχθεί στη guarania (γουαράνια), την παραδοσιακή μουσική της Παραγουάης:

         Φωνητικά:  οι βραχνές φωνές των χοντρών κυράδων με τις λεκιασμένες ποδιές, και οι πεντατονικές φωνές των χωρικών που βόσκουν “llamas”, πλαισιώνουν θάλασσες και χιονισμένα υψίπεδα, “pampas” καταπράσινες κι ερήμους με κάκτους αγκαθωτούς. Για τους Λατίνους, κάθε ήχος είναι μουσική: “σφυριά και τουρμπίνες, γαυγίσματα και καταιγίδες”, όπως λέει το τραγούδι Gracias a la vida, της Isabel Parra από τη Χιλή. Ήχοι δυναμικοί, επομένως ερωτικοί:

         Gracias a la vida que me ha dado tanto. / Me dio dos luceros que cuando los abro, / perfecto distingo lo negro del blanco / y en el alto cielo su fondo estrellado / y en las multitudes el hombre que yo amo. / Gracias a la vida que me ha dado tanto. / Me ha dado el oído que en todo su ancho / graba noche y día, grillos y canarios, / martillos, turbinas, ladridos, chubascos, / y la voz tan tierna de mi bien amado. / Gracias a la vida que me ha dado tanto. / Me ha dado el sonido y el abecedario; / con el las palabras que pienso y declaro: / madre, amigo, hermano, y luz alumbrando / la ruta del alma del que estoy amando. / Gracias a la vida que me ha dado tanto. / Me ha dado la marcha de mis pies cansados; / con ellos anduve ciudades y charcos, / playas y desiertos, montañas y llanos, / y la casa tuya, tu calle y tu patio. / Gracias a la vida que me ha dado tanto. / Me dio el corazón que agita su marco, / cuando miro el fruto del cerebro humano, / cuando miro al bueno tan lejos del malo, / cuando miro al fondo de tus ojos claros. / Gracias a la vida que me ha dado tanto. / Me ha dado la risa y me ha dado el llanto. / Así yo distingo dicha de quebranto, / los dos materiales que forman mi canto, / y el canto de ustedes que es mi mismo canto, / y el canto de todos que es mi propio canto. / Gracias a la vida que me ha dado tanto.

Κι όλα αυτά, κρύβουν μέσα τους νότες ιβηρικές, από την Ισπανία, από το φλαμένκο της ΑνδαλουσίαςΑκόμη και σήμερα, στο Albaicín, στο λόφο γύρω απ’ την Αλάμπρα, οι τσιγγάνοι συνεχίζουν την παράδοση του flamencoΠολλές οι πιθανές ερμηνείες αυτής της λέξης: “πουλί φλαμίνγκο” λένε κάποιοι τις κινήσεις των χεριών και των ποδιών, “τραγούδι των φτωχών φελάχων” λένε άλλοι, “μας ήρθε από τη Φλάνδρα, μαζί με τον Βασιλιά Κάρολο τον τον 5ο” ισχυρίζονται μερικοί, ενώ οι τσιγγάνοι αυτοσαρκάζονται για το μελαχρινό τους δέρμα, που μόνο από τη Φλάνδρα δεν μπορεί να είναι…

          Ένα νυχτέρι σε μια θάλασσα από καημό που σβήνει το crescento του στ’  όνειρο.
Καημός με την Ομηρική έννοια του νόστου, της επανόδου, μα και του ανανταπόκριτου έρωτα –όπως θα έλεγε ο Ρίτσος, του εφήμερου φοιτητικού έρωτα στην Coimbra, μα και του έρωτα των Πορτογάλων θαλασσοπόρων για τη γη τους και τη “θάλασσα (την) αλμυρή, (που) πόσο απ΄ το αλάτι (της) είναι δάκρυα της Πορτογαλίας!”  Δάκρυα του Φερνάντο Πεσσόα, αλλά και “όποιου θέλει να διαβεί πιο πέρα κι απ΄ το Bojador, (και) πρέπει να περάσει πιο πέρα κι απ΄ τον πόνο. . .”
         Το δραματικό πεπρωμένο του ανθρώπου –το “fado”,όπως το τραγουδούν οι Πορτογάλοι στις ταβέρνες της οδύνης δίπλα στον Τάγο, έχει εξελιχθεί και αυτό, σε νέο φάδο. (Δείτε στην οθόνη που ακολουθεί τους στίχους της Dulce Pontes στα πορτογαλικά):

         Κάθε γλώσσα εξελίσσεται, προκειμένου να εκφράσει τις ανάγκες της εποχής της, κι έτσι να επιβιώσει. Το ίδιο ισχύει και για τη μουσική. Δημιουργείται από μία κουλτούρα και αποτελεί υποσύνολο ενός πολιτισμού. Δέχεται επιρροές και μεταλλάσσεται, ακολουθώντας τα κοινωνικά ρεύματα. Αυτό έχει κάνει και ο Manu Chao στο τραγούδι Clandestino, που μιλάει για “παράνομους” μετανάστες…

Solo voy con mi pena, / sola va mi condena. / Correr es mi destino / para burlar la ley. / Perdido en el corazón / de la grande Babylón. / Me dicen el clandestino / por no llevar papel. / Pa’ una ciudad del norte / yo me fui a trabajar. / Mi vida la dejé / entre Ceuta y Gibraltar. / Soy una raya en el mar, / fantasma en la ciudad. / Mi vida va prohibida, / dice la autoridad. / Solo voy con mi pena, / sola va mi condena. / Correr es mi destino / por no llevar papel. / Perdido en el corazón / de la grande Babyló.n / Me dicen el clandestino, / yo soy el quiebra-ley. / Mano negra clandestina, / peruano clandestino, / africano clandestino, / marijuana ilegal.

         Στη Βραζιλία, με τη μελωδική της γλώσσα, την πορτογαλική, η μουσική παραμένει διαχρονική: 

         Manhã, tão bonita manhã, / na vida, uma nova canção, / cantando só teus olhos, / teu riso, tuas mãos, / pois há de haver um dia / em que virás. / Das cordas do meu violão / que só teu amor procurou, / vem uma voz, / falar dos beijos perdidos, / nos lábios teus. / Canta o meu coração, / alegria voltou, / tão feliz a manhã / este amor.

Και όμως!  Η Λατινική Αμερική έχει κλασική μουσική. Δείτε το ακόλουθο Youtube video της Unesco από τη τη Βολιβία

Για περισσότερη συζήτηση γύρω από την ισπανική & την πορτογαλική γλώσσα & τους πολιτισμούς τους, επικοινωνήστε μαζί μας: Ηλίας Ταμπουράκης & Maricela Jiménez, ιδιαίτερα μαθήματα στον χώρο σας, κιν. 6951614346

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΤΑΜΠΟΥΡΑΚΗ:  http://iliastampourakis.weebly.com/piomicronrhotauomicrongammaalphalambdaiotakappa942-nuomicronsigmataualphalambdagamma943alpha.html

Advertisements

4 responses to “Ταξίδι στις γλώσσες μέσα από τη μουσική…

  1. Pingback: Γέννηση ενός υβριδικού πολιτισμού | Ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών

  2. Pingback: Βραζιλία-Κούβα: Μαύρο θέατρο Orixá! | Ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών

  3. Pingback: Λατινική Αμερική: Ανεξαρτησία, σύγχρονη ζωή & λαϊκή παράδοση. | Ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών

  4. Pingback: Unesco: Οι 31 χώρες που υπάρχει λόγος να επισκεφτούμε! | Ιδιαίτερα μαθήματα ξένων γλωσσών

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s